TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEREM KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/32269) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Kerem KARAGÖZ Vekili : Av. Oktay BA ĞATIR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi ve kanunda öngörülen azami süreyi a şmas ı ne
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEREM KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/32269) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Kerem KARAGÖZ Vekili : Av. Oktay BA ĞATIR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi ve kanunda öngörülen azami süreyi a şmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/10/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: 8. Yüksekova Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından PKK terör örgütünün Yüksekova ilçe yap ılanmas ına yönelik olarak ba şlatılan soruşturma kapsam ında başvurucu 14/11/2014 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 39. Yürütülen soru şturma kapsam ında başvurucu 17/11/2014 tarihinde Cumhuriyet Başsavc ılığı taraf ından devletin birli ğini ve ülke bütünlü ğünü bozma, silahl ı terör örgütüne üye olma, ki şiyi hürriyetinden yoksun k ılma, birden fazla ki şi taraf ından birlikte ya ğma ve tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma veya el de ğiştirme suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle Yüksekova Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk edilmi ştir. 10. Yüksekova Sulh Ceza Hâkimli ği ayn ı tarihte devletin birli ğini ve ülke bütünlüğünü bozma, silahl ı terör örgütüne üye olma, ki şiyi hürriyetinden yoksun k ılma, birden fazla ki şi taraf ından birlikte ya ğma ve tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma veya el de ğiştirme suçlar ından başvurucunun tutuklanmas ına karar vermi ştir. 11. Yürütülen soru şturma sonucunda 26/3/2015 tarihinde ba şvurucu ve di ğer yedi şüpheli hakk ında devletin birli ğini ve ülke bütünlü ğünü bozma, silahl ı terör örgütüne üye olma, kişiyi hürriyetinden yoksun k ılma, birden fazla ki şi taraf ından birlikte ya ğma ve tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma veya el de ğiştirme suçlar ından cezaland ırılmalar ı istemiyle Yüksekova Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı aç ılm ıştır. 12. Yüksekova A ğır Ceza Mahkemesi 7/4/2015 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2015/137 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 13. Yüksekova A ğır Ceza Mahkemesi 20/1/2016 tarihinde Yüksekova Cumhuriyet Başsavc ılığına yazd ığı yaz ıyla güvenlik nedeniyle davan ın naklinde taraflar yönünden hukuki yarar olaca ğı kanaatini bildirmi ştir. 14. Yüksekova Cumhuriyet Ba şsavc ılığı ve Adalet Bakanl ığı Ceza İşleri Gene l Müdürlüğü, dava dosyas ının naklinin uygun olaca ğı görüşüyle dosyay ı incelenmek üzere Yarg ıtay 5. Ceza Dairesine göndermi ştir. Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi 18/3/2016 tarihinde davan ın Van Ağır Ceza Mahkemesine nakline karar vermi ştir. 15. Yüksekova A ğır Ceza Mahkemesi 5/5/2016 tarihinde Yarg ıtay 5. Ceza Dairesinin karar ı doğrultusunda davan ın nakline ve dosyan ın Van 2. A ğır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar vermi ştir. 16. Van 2. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından 2/3/2017 tarihinde, ba şvurucunun devletin birli ğini ve ülke bütünlü ğünü bozma suçundan müebbet hapis, tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulmas ı suçundan 4 y ıl 2 ay hapis cezas ı ve 100 TL adli para cezas ı, mala zarar verme suçundan 3 y ıl 9 ay hapis, ki şiyi hürriyetinden yoksun k ılma suçundan 5 y ıl hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. 17. Başvurucu mahkûmiyet karar ına karşı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. 18. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi 12/7/2017 tarihinde yapt ığı istinaf incelemesi neticesinde, ba şvurucu hakk ında benzer veya ba ğlant ılı suçlar nedeniyle açılan ve hâlen yarg ılamas ı devam eden ba şka davalar bulundu ğunu belirterek mükerre r yarg ılaman ın önüne geçilmesi amac ıyla tüm delillerin bir arada de ğerlendirilmesinin sağlanmas ının ve san ıklar ın hukuki durumlar ının buna göre takdir ve tayin edilmesinin gerekmesi nedeniyle Van 2. A ğır Ceza Mahkemesinin karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 419. Van 2. A ğır Ceza Mahkemesi, dosyan ın Hakkâri 1. A ğır Ceza Mahkemesinin 2011/144 Esas say ılı dosyas ı ile birleştirilmesine karar vermi ştir. 20. Hakkâri 1. A ğır Ceza Mahkemesi, her iki dosya aras ında hukuki ve fiilî bağlant ı olmad ığını değerlendirerek birle ştirilme uyu şmazl ığının çözümü için dosyan ın Erzurum Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine karar vermi ştir. 21. Birle ştirilme uyu şmazl ığını inceleyen Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi, davalar ın birleştirilmelerine ve yarg ılaman ın Hakkâri 1. A ğır Ceza Mahkemesinin 2011/144 Esas say ılı dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar vermi ştir. 22. Hakkâri 1. A ğır Ceza Mahkemesi 7/7/2020 tarihli duru şmada başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 23. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz Hakkâri 2. A ğır Ceza Mahkemesince 23/7/2020 tarihinde reddedilmi ştir. Başvurucu bu karar ı 1/10/2020 tarihinde ö ğrendiğini bildirmiştir. 24. Başvurucu 7/10/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 25. Hakkâri 1. A ğır Ceza Mahkemesi 25/3/2021 tarihinde ba şvurucunun görevi yapt ırmamak için direnme suçundan 4 y ıl 24 ay hapis cezas ı, devletin birli ğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan müebbet hapis cezas ı, tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulmas ı suçundan 4 y ıl 2 ay hapis cezas ı, mala zarar verme suçundan 3 y ıl 9 ay hapis cezas ı, kişiyi hürriyetinden yoksun k ılma suçundan 5 y ıl hapis cezas ı, kamu görevlisini kasten öldürme suçuna te şebbüsten 16 y ıl hapis ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 26. Başvurucu bu karar ı temyiz etmi ştir. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla Yarg ıtayda derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 27.İlgili hukuk için bkz. Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 19-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 9/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 29. Başvurucu; isnat edilen suçlar nedeniyle 17/11/2014 tarihinde tutukland ığını, gerekçesiz bir şekilde tutuklulu ğun devam ettirildi ğini, tahliye taleplerinin ve itirazlar ının gerekçesiz bir şekilde reddedildi ğini, azami tutukluluk süresinin a şıldığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, adil yarg ılanma hakk ının, suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin, etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 30. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucunun 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat yolunu tüketmedi ği Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 5belirtilmiştir. Bakanl ık esas bak ımından başvurucu hakk ındaki tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlar ın gerekçelerinin hürriyetten yoksun b ırak ılman ın meşru nedenlerinin belirtilmesi açısından ilgili ve yeterli oldu ğunu, yarg ılama sürecinin yürütülmesinde bir özensizli ğin tespit edilmedi ğini, dolay ısıyla tutukluluk süresinin makul oldu ğunu ileri sürmü ştür. 31. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında tutukluluk süresinin kanunda öngörülen azami süreyi a ştığının aç ık olduğunu, yetersiz gerekçelerle tutuklulu ğunun devam ına karar verildi ğini, bu nedenle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. B. Değerlendirme 32. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin tutuklulu ğun makul süreyi ve kanunda öngörülen azami süreyi a şmas ına ilişkin olduğu değerlendirilmi ş ve bu şikâyetler Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve yedinci f ıkras ı kapsam ında incelenmi ştir. 33. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 34. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi a ştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmü verilmi ş ise hüküm kesinleşmemiş olsa da 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Ahme t Kubilay Tezcan, B. No: 2014/3473, 25/1/2018, 24-27; Ekrem At ıcı, B. No: 2014/15609, 8/3/2018, 27-30). 35. Bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 25/3/2021 tarihinde mahkûmiyetine karar verilen ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığına ilişkin iddias ı, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsam ında açılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/32269 Karar Tarihi : 9/6/2021 6B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 9/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN