TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR VEDAT ÖZKANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30817) Karar Tarihi: 29/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Vedat ÖZKANLI Vekili : Av. Hasan GENÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üçüncü ki şilerce gerçekle şen yaralama eylemiyle ilgili olarak yap ıla
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR VEDAT ÖZKANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30817) Karar Tarihi: 29/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Vedat ÖZKANLI Vekili : Av. Hasan GENÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üçüncü ki şilerce gerçekle şen yaralama eylemiyle ilgili olarak yap ılan ceza yarg ılamas ının makul süratle tamamlanmamas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/10/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler do ğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. 1960 y ılı doğumlu olan ba şvurucu, Aksaray' ın Ortaköy ilçesinde ya şamakta ve olay tarihinde pazarc ılık yapmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 39. 25/8/2005 tarihinde pazarda iki aile aras ında ç ıkan kavga esnas ında başvurucu, A.A. ve M.A. taraf ından b ıçaklanarak hayati tehlike geçirecek şekilde s ırtından ve karn ından yaralanm ıştır. Olayda ba şvurucuyla birlikte ba şka kişiler de yaralanm ıştır. 10. Ortaköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından olayla ilgili soruşturma ba şlatılm ış, toplanan deliller neticesinde 28/12/2005 tarihinde aralar ında başvurucunun da bulundu ğu yedi mü şteki san ık ile üç san ık hakk ında basit yaralama, mala zarar verme, i ş ve çal ışma hürriyetinin ihlali, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme suçlar ını işledikleri iddias ıyla ceza davas ı aç ılm ıştır. 11. Ortaköy Asliye Ceza Mahkemesince (Asliye Ceza Mahkemesi) yap ılan k ırk iki duruşma sonunda 8/11/2012 tarihinde ba şvurucunun yaralanmas ı eylemi nedeniyle A.A. hakk ında 100 TL adli para cezas ı verilerek verilen hükmün aç ıklanmas ı geri bırak ılm ıştır. Diğer taraftan M.A.n ın başvurucuyu yaralamas ı nedeniyle hakk ında 5 y ıl hapis cezas ı verilmiştir. 12. Başvurucu ve di ğer kat ılanlar ile san ıklar an ılan karara kar şı temyiz yoluna başvurmuştur. Yarg ıtay 3. Ceza Dairesinin 22/12/2015 tarihli karar ıyla M.A.n ın başvurucuyu yaralad ığına yönelik verilen hüküm bozulmu ştur. Bozma karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "3) San ık M.A.n ın kat ılan Vedat Özkanl ı'ya karşı sübut bulan kasten yaralama suçundan verilen mahkumiyet hükmünün incelenmesinde; Yerinde görülmeyen di ğer itirazlar ın reddine, ancak;, a) Kavgan ın başlang ıcına ilişkin taraflar ın farkl ı beyanda bulunduklar ı, san ık ve kat ılan ın içinde bulundu ğu her iki taraf ın da kavgada önce kar şı taraf ın sald ırdığını söylediği, her iki taraf ın da kasten yaralama suçlar ından ceza ald ığı, olaydan 1 gün önce kat ılan san ıklar [S.Ö., N.Ö. ve S.Ö.nün] pazar yerinde karpuz sat ılmas ı ile ilgili tart ışmada san ığın kardeşi [A.A.ya] 'Bu kadar mal ı pazara getiremezsin, sana bu mal ı satt ırmay ız' demek suretiyle sair bir kötülük edeceklerinden bahisle [A.y ı] tehdit edip basit t ıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaralayarak dövmeleri, bu hususta haklar ında dav a açılıp mahkumiyet karar verildi ği anlaşılmakla, san ık hakk ında TCK'nin 29. maddesince haks ız tahrik hükümlerinin uygulan ıp uygulanmayaca ğının tart ışmas ız b ırak ılmas ı, b) Kat ılan Vedat' ın yaralanmas ı hayati tehlike niteli ğinde olmas ına rağmen san ık hakk ında uygulama yap ılırıken TCK'nin 87/1-d maddesi yerine yaralamaya uymayan TCK'nin 87/1-c maddesinin yaz ılmas ı, c) Anayasa Mahkemesinin 24.11.2015 tarih ve 29542 say ılı Resmi Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 08.10.2015 tarih ve 2014/140 esas- 2015/85 karar say ılı karar ı ile 5237 say ılı TCK'nin 53. maddesindeki baz ı ibarelerin iptal edilmesi nedeniyle 5237 say ılı TCK'nin 53. maddesinde belirilen hak yoksunluklar ı yönünden san ığın hukuki durumunun yeniden de ğerlendirilmesinde zorunluluk bulunmas ı..." 13. Bozma ilam ı sonras ında Asliye Ceza Mahkemesi bozma karar ına uyara k yeniden yarg ılama yapm ış, 14/9/2017 tarihinde M.A.n ın bu kez 3 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 14. Başvurucu ve M.A. bu karara kar şı ikinci kez temyiz yoluna ba şvurmuştur. Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 415. Yarg ılama temyiz incelemesi a şamas ındayken ba şvurucu 2/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Asliye Ceza Mahkemesinin ikinci karar ı bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra 11/12/2018 tarihinde Yarg ıtayca onanm ıştır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 29/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, 2005 y ılında gerçekle şen yaralama olay ıyla ilgili yarg ılaman ın başvuru tarihi itibar ıyla devam etti ğini belirterek makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevî varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. 20. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engeller i kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun makul sürede yarg ılanma hakk ına ilişkin iddialar ının kötü muamele yasa ğının etkili soru şturma yükümlülü ğü yönünden makul süratle soru şturma yap ılmas ı ilkesi kapsam ında kald ığından inceleme sadece bu ilkeyle s ınırlı olarak yap ılm ıştır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 52. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 23. Herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan onurunun korunmas ı amaçlanm ıştır. Üçüncü f ıkras ında da kimseye i şkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm altına al ınm ıştır. 24. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ındaki negati f ve pozitif yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu pozitif yükümlülü ğünün ise usule ili şkin bir boyutu mevcuttur. Söz konusu usul yükümlülü ğü çerçevesinde devlet, her türlü fiziksel ve ruhsal sald ırı olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili resmî bir soru şturma yürütmek durumundad ır (Cezmi Demir ve diğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 110). 25. Buna göre bireyin bir devlet görevlisi veya üçüncü ki şiler taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde -Anayasa n ın 17. maddesi Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesindeki genel yükümlülükle birlikte yorumland ığında- etkili resmî bir soru şturman ın yap ılmas ını gerektirmektedir. 26. Yürütülecek ceza soru şturmalar ı, sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verecek şekilde etkili ve yeterli olmal ıdır. Bu ba ğlamda soru şturman ın derhâl başlamas ı, bağıms ız biçimde, kamu denetimine tabi olarak, özenli ve süratli yürütülmesi ve bir bütün olarak etkili olmas ı gerekir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 114, 116). 27. Soru şturman ın olabildi ğince süratle ve özenle yürütülmesi gerekir. Baz ı durumlarda soru şturman ın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmeleri olay ın ayd ınlat ılabilmesi, hukukun üstünlüğüne olan inanc ın korunmas ı ve hukuka ayk ırı eylemlere müsamaha gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmemesi aç ısından büyük öneme sahiptir ( Cezmi Demir v e diğerleri , 119; Adem Erden , B. No: 2015/4032, 23/1/2019, 33). 28. Mahkemelerin -ve di ğer soruşturma makamlar ının- özellikle kötü muamele niteliğindeki bir olay ın zamana şımına uğramamas ı için ellerinden gelen tüm gayreti sar f etmesi ve tüm araçlara ba şvurmas ı gerekir. Kötü muamele iddialar ına ilişkin bir ceza soruşturmas ı söz konusu oldu ğunda yetkililer taraf ından çabuklukla verilecek bir yan ıt, eşitlik ilkesi içinde genel olarak kamunun güveninin korunmas ı aç ısından temel bir unsur olarak say ılabilir ve kanun d ışı eylemlere kar ışanlara kar şı gösterilecek her türlü ho şgörüden kaç ınmaya olanak tan ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 120; Adem Erden , 34). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 29. Başvurucunun 2005 y ılında yaralanmas ı olay ıyla ilgili Ba şsavc ılıkça derhâl soruşturma ba şlatılm ış, şüphelilerin kimlikleri tespit edilmi ş ve olayla ilgili deliller toplanarak yakla şık dört ay gibi k ısa bir sürede ceza davas ı aç ılm ıştır. 30. Buna kar şın Asliye Ceza Mahkemesince ma ğdur ve san ıklar ile tan ıklar ın dinlenilerek olay ın ayd ınlat ılmas ı ilk aşamada yakla şık yedi y ıl sürmüş, bu arada başvurucunun yaralanmas ıyla ilgili olmayan bir san ık hakk ındaki emrin infaz ı beklenmi ş, Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 6taraf avukatlar ının mazeretleri ve hâkim de ğişikliği sebepleriyle duru şmalar s ıklıkla ertelenmi ş, başvurucuyu yaralayan san ıklardan biri hakk ında hatal ı ceza tayinine gidildi ği gerekçesiyle hüküm temyiz incelemesinde bozulmu ştur. Mahkemece bu san ık hakk ında yeniden ceza belirlenerek kurulan hükmün kesinle şmesi üç y ıl daha sürmü ştür. Sonuç olarak ceza yarg ılamas ı yaklaşık on üç y ılda tamamlanm ıştır. 31. Hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olaylar ın niteliği, delillerin toplanmas ında karşılaşılan engeller, taraf say ısı gibi k ıstaslar dikkate al ındığında başvuru konusu olay çok da karma şık bir görünüm arz etmedi ği gibi başvurucunun soru şturman ın uzamas ına sebep olacak tutumunu ve usule ili şkin haklar ını kullan ırken özensizli ğini gösteren bir unsur da gözlenmemi ştir. Bu nedenle yarg ılaman ın makul olmad ığı değerlendirilen bir sürede tamamlanmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının etkili soru şturma yükümlülü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının makul süratle soru şturma yükümlülü ğü yönünden ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekmi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 34. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 40.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 35. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 36. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/30817 Karar Tarihi : 29/6/2021 737.İncelenen ba şvuruda kötü muamele yasa ğının makul h ızla soruşturma yap ılmas ı yükümlülü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Bu nedenle yeniden yarg ılamaya hükmedilmesine gerek görülmemi ştir. 38. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zarar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için kötü muamele yasa ğının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 27.000 TL manevi tazminat ödenmesine, tazminata ili şkin diğer taleplerin reddine karar verilmesi gerekir. 39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ile 3.600 TL vekâle t ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 27.000 TL manevi tazminat ın ÖDENMES İNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 T L yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 29/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI