TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE ALPKIRAY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32768) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Emre ALPKIRAY 2. Eşref ALPKIRAY 3. Gülsüm KETE 4. Hicran ARIK İZ 5. Kader YOLAGELE 6. Şerife ALPKIRAY 7. Zeynep B İLDİK Başvurucular Vekili: Av. Se
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE ALPKIRAY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32768) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Emre ALPKIRAY 2. Eşref ALPKIRAY 3. Gülsüm KETE 4. Hicran ARIK İZ 5. Kader YOLAGELE 6. Şerife ALPKIRAY 7. Zeynep B İLDİK Başvurucular Vekili: Av. Serhat CEBBA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tapu iptali ve tescili talebiyle aç ılan davada uygulanan ihtiyati tedbirin uzun süredir devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ı ndan yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular 3/11/2012 tarihinde vefat eden E.A.n ın mirasç ılar ıdır. 9. Bingöl'ün Kültür Mahallesi Yukar ı Güsüman mevkiinde kâin 696 ada 2 parse l numaral ı taşınmaz dosyadan anla şılamayan bir tarihteki kadastro çal ışmalar ı sıras ında Hac ı Hasan Oğullar ı M. ve Ş. ad ına tespit ve tescil edilmi ştir. M. ve Ş.nin ölümlerinden sonra anılan taşınmaz mirasç ılar ın sadece bir k ısm ı ad ına tapuda tescil edilmi ştir. Taşınmaz ın adlar ına tescil edildi ği baz ı paydaşlar ise hisselerini satm ıştır. Başvurucular ın murisi E.A. da söz konusu ta şınmaz ın paydaşlar ı aras ındad ır. 10. M. ve Ş.nin tapuda adlar ına tescil kayd ı bulunmayan mirasç ılar ı, taşınmaz ın adlar ı tescil edilen mirasç ılar ı ile taşınmaz ın hisselerini sat ış yoluyla edinen ki şiler (müdahillerle birlikte 56 ki şi) aleyhine Bingöl 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 28/7/1993 tarihinde tapu iptali ve tescil davas ı açm ışlard ır. Dava dilekçesinde; bir k ısım mirasç ının diğer mirasç ılar ın bilgisi d ışında temin ettikleri ve gerçe ği yans ıtmayan veraset ilam ına dayanarak ta şınmaz ı sadece kendi adlar ına tescil ettirdikleri ileri sürülmü ş, bu sebeple tapunun bir k ısım hisse yönünden iptal edilerek adlar ına tescil edilmesine karar verilmesi talep edilmi ştir. 11. Başvurucular ın murisi E.A. 11/8/1993 tarihli cevap dilekçesinde, ta şınmaz ın hissesini miras yoluyla de ğil 23/6/1983 tarihinde A.A.dan sat ın alma yoluyla edindi ğini ileri sürmüştür. 12. Davac ılar ın ihtiyati tedbir talebi Mahkemenin 28/9/1995 tarihli karar ıyla kabul edilmiş ve taşınmaz ın tapu siciline ihtiyati tedbir şerhi uygulanm ıştır. 13. Mahkeme 15/2/2005 tarihli karar ıyla davay ı k ısmen kabul etmi ş, k ısmen reddetmiştir. Mahkeme, bir k ısım mirasç ının diğerlerinin bilgisi d ışında temin etti ği ve gerçeğe ayk ırı olan veraset ilam ına istinaden ta şınmaz ı sadece kendi adlar ına tescil ettirdi ği vak ıasını kabul etmi ştir. Başvurucular ın murisine ait hisse yönünden Mahkeme bu hissenin sat ın alma yoluyla edinildi ğini ve sat ış işleminin muvazaal ı olduğuna dair bir kan ıtın bulunmad ığını belirterek davan ın bu k ısm ını reddetmi ştir. 14. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kay ıtlar ı incelendi ğinde baz ı taraflarca 2014 y ılı içinde Mahkemeye temyiz dilekçeleri sunuldu ğu görülmektedir. Yine UYAP kay ıtlar ı incelendi ğinde baz ı taraflar ın dosyan ın Yarg ıtaya gönderilmesi için 2019 y ılı içinde Mahkemeye dilekçeler verdikleri ve dosyan ın 29/12/2020 tarihinde Yarg ıtaya gönderildi ği gözlemlenmektedir. Dosya hâlen Yarg ıtayda derdesttir. 15. Başvuruculardan Emre Alpk ıray 28/5/2018 tarihinde Mahkemeye başvururak ihtiyati tedbirin kald ırılmas ını talep etmi ştir. Mahkeme 19/10/2018 tarihli karar ıyla bu talebi reddetmiştir. 16. Başvurucular 2/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 17.İlgili hukuk için bkz. Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. v e Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018, 23-39; İbrahim Geçer, B. No: 2014/19056, 19/2/2019, 17-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 16/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 19. Başvurucular, yarg ılaman ın makul süre içinde tamamlanmamas ı nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). 22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41, 45). 23. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında yakla şık 28 y ıllık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 24. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 5B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 25. Başvurucular, dava konusu ta şınmaza uygulanan ihtiyati tedbir şerhinin yakla şık yirmi be ş y ıldır devam etti ğini ve bu şerh yüzünden ta şınmaz üzerinde tasarrufta bulunamad ıklar ını ifade etmi şler; bu sebeple mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 26. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 27. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti. başvurusunda incelemi ş ve sonuca ba ğlam ıştır. 28. Anayasa Mahkemesi, muhtemel bir alaca ğın güvence alt ına al ınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amac ıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin al ınmas ı ve bu tedbirler kapsam ında kamu makamlar ının mülk üzerinde belirli bir süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmas ının s ınırland ırılmas ı bak ımından geni ş bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmi ştir. Ancak söz konusu tedbirlerin uygulanmas ının mülk sahibine kaç ınılmaz olandan a şırı bir külfet de yüklememesi gerekti ği vurgulanm ıştır. Bu doğrultuda hukuki ili şkinin diğer taraf ının haklar ını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlar ının söz konusu tedbirin ba şvurucunun mülkiyet hakk ına etkilerini de gözetmesi ve ölçüsüz bir müdahaleye yol açmamas ı gerekmektedir ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 79). 29. Buna göre mülkiyet hakk ını sınırland ıran bir tedbirin uygulanmas ının ölçülü olabilmesi için kapsam ı ve süresi itibar ıyla orant ılı olarak uygulanmas ı gerekmektedir. Mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirler uygulanmas ı ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireye şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği takdirde ölçülü görülebilir. Di ğer bir deyi şle mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirlerin söz konusu olduğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlar ının ivedi olarak ve özenli bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktad ır. Aksi hâlde yani tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakk ının tan ındığı yetkilerin kullan ılmas ının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orant ısız bir külfet yüklemi ş olur ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 73-80). 30. Benzer nitelikteki somut olay bak ımından da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiri r bir durum bulunmamaktad ır. Somut olayda ba şvurucular ın murisinin de payda şı olduğu taşınmaz ın tapu kayd ına 28/9/1995 tarihinde ihtiyati tedbir şerhi konulmu ş ve bu şerh hâlen varl ığını sürdürmektedir. Dolay ısıyla olayda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbir sürecinin yaklaşık 26 y ıldan beridir devam etti ği tespit edilmi ştir. Bu tedbir süreci bir bütün olarak ele Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 6alındığında söz konusu sürenin makul olmad ığı kuşkusuzdur. Bu durumda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbirin ba şvuruculara şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği sonucuna var ılm ıştır. 31. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 33. Başvurucular, ihlallerin tespit edilmesini istemi ş ve her biri için 100.000 T L maddi, 100.000 TL manevi olmak üzere toplam 200.000 TL tazminat talebinde bulunmuşlard ır. 34. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 35. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdı r. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 36.İncelenen ba şvuruda; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, ihtiyati tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlallerin mahkemenin işlemlerinden kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 37. Somut olayda Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılan tedbirin uzun sürmesine ili şkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakk ının Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 7gerektirdi ği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bak ımından yarg ısal makamlar ın sorumlulu ğu olduğuna dikkati çekmektedir. 38. Buna göre ba şvuru konusu olayda ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı bak ımından etkin giderim yolu tazminat olarak görülmektedir. Mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara net 10.000 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 39. Öte yandan makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvuruculara net 70.200 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 40. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ı ortaya koyan somut bilgi veya belgeler sunmas ı gerekmektedir. Ba şvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 80.200 TL manevi tazminat ın MÜŞTEREKE N ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/32768 Karar Tarihi : 16/11/2021 8F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Bingöl 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.1993/302, K.2005/153) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI