TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.Ö.K.S. İ.P. LTD. ŞTİ. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/28814) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : A.Ö.K.S.İ.P.L.Şti. diğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvurucular Vekili: bkz. ekli ta
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.Ö.K.S. İ.P. LTD. ŞTİ. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/28814) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : A.Ö.K.S.İ.P.L.Şti. diğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvurucular Vekili: bkz. ekli tablonun (E) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuk davas ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ı ile Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonlarca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Konular ının ayn ı olmas ı sebebiyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının 2018/28814 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2018/28814 numaral ı dosya üzerinden yap ılmas ına ve diğer dosyalar ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın bir k ısm ı, haklar ında yürütülen yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının; bir diğer k ısm ı ise makul sürede yarg ılanma hakk ının yan ı sıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine çe şitli tarihlerde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 9. Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. 2018/30698, 2018/32082 ve 2018/33156 Numaral ı Bireysel Ba şvurular Yönünden 10. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru usulü" kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 11. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvuru süresi ve mazeret" kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir." 12. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Sürenin başvurunun her a şamas ında dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal , B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). Otuz günlük süreye ili şkin başlang ıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas al ınmal ıdır. 13. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna bağlanmas ıyla hukuki istikrar ın sağlanmas ı hedeflenmektedir. Dolay ısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel ba şvurunun yap ılmas ı için belli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gere ğidir ve bu süre -bireysel ba şvuru yap ılmas ını imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- bireysel ba şvuru hakk ına ayk ırılık oluşturmaz (k ısmi değişikliklerle birlikte bkz. Remzi Durmaz , B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). 14. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. An ılan düzenlemelerde ba şvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcına ilişkin olarak ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta ba şvuru yap ılamayaca ğı dikkate alınarak bu ibarenin nihai karar ın gerekçesinin ö ğrenildiği tarih olarak anla şılmas ı gerekir ( A. C. ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 25). Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 315. Bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye ba şlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ği, öğrenme şekillerinden biridir ( Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, 27). Ancak ö ğrenme, gerekçeli karar ın tebliği ile s ınırlı olarak gerçekle şmez; başka şekillerde de ö ğrenme söz konusu olabilir. Ba şvurucunun nihai karar ın gerekçesini dava dosyas ını incelemek suretiyle ö ğrenmesi mümkündür. Bu do ğrultuda dosyadan suret alınmas ı gibi hâllerde ba şvurucunun gerekçeli karar ı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucular ın nihai karar ın gerekçesini ö ğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin ba şlang ıcı olarak ele al ınabilir (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, 21, 22). 16. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). 17. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP), kullan ıcılar ın kendilerini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaç duymalar ı hâlinde h ızlı ve kolay şekilde ula şabilmelerini sağlamaktad ır. Her türlü bilgi ve belge al ışverişi de UYAP üzerinden elektronik ortamda ve anl ık denebilecek k ısa sürede gerçekle ştirilebilmektedir ( Hüseyin A şkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, 26). 18. Bu işlemler yap ılırken bilgi ve belgelerin son hâli, de ğişmez ve güvenli bir şekilde veri taban ında saklanmakta ve belgeler üzerinde yap ılan işlemler UYAP evrak i şlem kütüğünde kay ıt alt ına al ınmaktad ır. Evrak i şlem kütüğü, evrak üzerinde yap ılan işlemleri (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma gibi) kay ıt alt ına almaktad ır. Kay ıt alt ına al ınan evrak üzerindeki i şlemleri yapan şahs ın ad ı soyad ı, s ıfat ı, birimi, yap ılan işlemin niteli ği, tarih ve saati sistemde saklanmaktad ır (Hüseyin A şkan, 28). 19. Yarg ılama sürecinde nihai kararlarla ilgili olarak UYAP evrak i şlem kütüğü üzerinde yap ılan incelemede ilgili kararlar ın; -2018/30698 say ılı başvuruda ba şvurucu vekili taraf ından 4/7/2018 tarihinde saat 16.08'de aç ılarak okundu ğu, 4/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuru yap ıldığı, -2018/32082 say ılı başvuruda ba şvurucu taraf ından 13/8/2018 tarihinde saat 18.50'de aç ılarak okundu ğu, 25/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuru yap ıldığı, -2018/33156 say ılı başvuruda ba şvurucu vekili taraf ından 27/8/2018 tarihinde saat 13.40'ta aç ılarak okundu ğu, ayr ıca 3/9/2018 tarihinde karar ın vekile tebli ğ edildiği ancak 2/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuru yap ıldığı tespit edilmi ştir. 20. UYAP evrak i şlem kütüğü üzerinde bu i şlemi yapan ilgililerden i şlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu ö ğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda i şlem yap ılırken nihai karar ın sonucunun ö ğrenildiği kabul edilece ğinden bireysel ba şvuru süresinin bu tarihlerden itibaren ba şlatılmas ı gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye ba şlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel başvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin ö ğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan , B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 421. Sonuç olarak ba şvurucular ın otuz günlük bireysel ba şvurusu süresinden sonra yapt ıklar ı bireysel ba şvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. 2018/34626 Numaral ı Bireysel Ba şvuru Yönünden 22. 6216 say ılı Kanun'un "Bireysel ba şvurular ın kabul edilebilirlik şartlar ı ve incelenmesi" kenar başlıklı 48. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Kabul edilebilirlik şartlar ı ve incelemesinin usul ve esaslar ı ile ilgili di ğer hususla r İçtüzükle düzenlenir." 23.İçtüzük'ün 80. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerde düşme karar ı verilebilir: ... ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmemesi. (2) Bölümler ya da Komisyonlar; yukar ıdaki f ıkrada belirtilen nitelikteki bi r başvuruyu, Anayasan ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve sınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir." 24. Bireysel ba şvuru kapsam ında ileri sürülen ihlal iddialar ı incelenmekle birlikte başvurucunun ba şvuru tarihinden sonra 19/12/2018 tarihinde ya şam ını yitirdiği anlaşıldığından başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun ölümü nedeniyle dü şme karar ı verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. C. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucular ın İddialar ı 26. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 27. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 5ii. Esas Yönünden 28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 29. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 30. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (F) sütununda belirtilen yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 31. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 2. Diğer İhlal İddialar ı 32. Başvuruculardan bir k ısm ı, makul sürede yarg ılanma hakk ının yan ı s ıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 33. Başvurucular ın iddialar ı, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru inceleme yetkisine girdi ği ölçüde ve sunulan belgeler çerçevesinde de ğerlendirildi ğinde temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu ve 6216 say ılı Kanun'da düzenlenen di ğer kabul edilebilirlik kriterlerini de kar şılamad ığı anlaşılmaktad ır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik kriterlerin i karşılamamas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 35. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 636. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 37. Somut olayda, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 38.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruya konu her bir davan ın özel ko şullar ı dikkate al ınarak hesaplanan ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara ekli tabloda gösterilen şekilde ödenmesine, tazminat istemeyen ba şvurucu aç ısından ihlalin tespitine karar verilmesi gerekir. 39. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tablonun (D) sütununda belirtilen harç ve ekli tablonun (G) sütununda belirtilen vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin başvuruculara tabloda belirtilen şekilde ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ekli tablonun birinci sat ırında belirtilen ba şvurucunun kimliğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 2018/34626 numaral ı bireysel ba şvurunun başvurucunun ölümü nedeniyle DÜŞMESİNE, C. 1. 2018/30698, 2018/32082 ve 2018/33156 numaral ı bireysel ba şvurularda ileri sürülen iddialar ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Diğer başvurucular yönünden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 3. Diğer başvurucular yönünden di ğer ihlal iddialar ının kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamamas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, E. 1. Ba şvuruculara ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın ekli tabloda gösterilen şekilde ÖDENMES İNE, 2. Başvurucular ın maddi tazminat taleplerinin ve tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/28814 Karar Tarihi : 28/12/2021 7F. 1. Vekille temsil edilen ba şvuruculara vekâlet ücretinin ayn ı avukatla temsil edilenler yönünden ekli tabloda gösterildi ği gibi MÜ ŞTEREKEN, di ğerlerine AYRI AYRI, ekli tablonun (D) sütununda belirtilen harçlar ın ise ekli tabloda gösterildi ği gibi ÖDENMES İNE, 2. 2018/30698, 2018/32082, 2018/33156 ve 2018/34626 numaral ı başvurular yönünden yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için ilgili mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 28/12/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN