TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KAMİL ÖZDEMİR BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/6656) Karar Tarihi: 25/2/2021 Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Kamil ÖZDEMİR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvuruc unun göndermek istediği mektuba el konulması nedeniyl
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KAMİL ÖZDEMİR BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/6656) Karar Tarihi: 25/2/2021 Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Kamil ÖZDEMİR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvuruc unun göndermek istediği mektuba el konulması nedeniyle haberleşme hü rriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ2. Başvurular 28/2/2018 ve 7/3/2018 tarihlerinde yapılmıştır.3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ö n incelemesinde n sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Böl üm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 5. Kişi ve konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2016/9791 sa yılı bireysel başvuru dosyasının 2018/6656 sayılı bireysel başvuru dosyası il e birleştirilmesine ve incelemenin 2018/6656 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar öz etle şöyledir: 9. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklu o larak Çanakkale E Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurum u) bulunmaktadır. Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 310. Başvurucu, bir gazetede köşe yazarlığı yapan gazeteciye içer ikleri büyük oranda aynı olan iki mektup göndermek istemiştir. Yapılan incelenme neticesinde mektuplarda başvurucunun tutuklanma ve meslekten ihraç edilme sürecine iliş kin açıklamaları ile devlete ve ülkeye olan bağlılığına ve sevgisine dair ifadelerin yer ald ığı anlaşılmıştır. Ayrıca başvurucunun bireysel olarak yaşadıklarından hareketle yaptığı değerlendirmesinde, kaynağı belli olmayan Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) raporuyla tutukl andığını vurguladıktan sonra; bugün ya şananlar Ülkemizin Fransa İhtilali, özgürlü ğümüzün bedeli olsun, e ğer Ülkem daha özgür ve demokratik, insan haklar ına sayg ılı bir ülke olacaksa bu bedeli ülkesi ve çocuklar ı için ödemeye haz ır olduğunu ve siyaset bilimcilerinin bütün kuramlar ını alt üst eden bir ülkede ya şadığını belirtmiştir. 11. Disiplin Kurulu 14/12/2017 ve 25/12/2017 tarihinde mektuplar ın tamamının gönderilmemesine karar vermiştir. Anılan kararlarda, mektuplard a 15 Temmuz darbe girişimini destekleyici, " kaynağı belli olmayan M İT raporu, siyaset bilimcilerinin bütün kuramlar ını alt üst eden bir ülke bizimkisi , bugün ya şananlar Ülkemizin Fransa İhtilali, özgürlüğümüzün bedeli olsun" şeklinde cümleler olduğu ifade edilmiştir . 12. Başvurucu anılan karara karşı Çanakkale İnfaz Hâkimliğine ( İnfaz Hâkimliği) yaptığı itirazlarında; mektuba el konulmasının hukuki bir dayan ağının olmadığını, kendisinin anılan 15 Temmuz darbe girişimin faili değil mağduru olduğunu, darbe nedeniyle işini kaybettiğini, ailesinin zor duruma düştüğünü, her türlü darbe g irişimine karşı olduğunu, darbeye kalkışanların hukuk önünde hesap vermesini herkesten ço k istediğini ifade etmiştir. Mektupta darbeyi öven hiçbir ifadesinin mevcut olmadığını, mağd uru olduğu darbeyi övmesinin mümkün olmadığını, mektubun genelinde mağdur olmasına neden olan olağanüstü hâl (OHAL) uygulamalarını eleştirdiğini ve mağduriyetine vurgu yaptığını iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca özlemini çektiği daha demokratik bir ülke için çektiği sıkıntıların son olması yönündeki temenniyi, özgürlüklerin simgesi olan Fransız İhtilali ile de ilişkilendirerek anlatmaya çalıştığını belirtmiştir. 13. İnfaz Hâkimliği başvurucunun itirazlarını 28/12/2017 ve 3/1 /2018 tarihli kararlarla reddetmiştir. Anılan kararlarda Disiplin Kurulunun g erekçesi tekrarlanarak itiraza konu kararın usul ve kanuna uygun olduğu belirtilmiştir. Başvur ucunun anılan kararlara itirazları ise Çanakkale 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 5/2/ 2018 ve 13/2/2018 tarihlerinde İnfaz Hâkimliği kararlarının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. 14. Nihai kararlar 16/2/2018 ve 22/2/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. 15. Başvurucu 28/2/2018 ve 7/3/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. IV. İLGİLİ HUKUK 16. İlgili hukuk için bkz. Ahmet Temiz B. No: 2013/1822, 20/5/2015, 16-20; Tayfur Tunç, B. No: 2017/36327, 10/3/2020, 15-28; Rıdvan Türan, B. No: 2017/20669, 10/3/220, 15-28; Ahmet Ka ğanarslan ve di ğerleri , B. No: 2017/16227, 10/3/2020, 18/31. V. İNCELEME VE GEREKÇE17. Mahkemenin 25/2/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 4A. Adli Yardım Talebi Yönünden 18. Başvurucu, uzun süredir tutuklu olması nedeniyle bireysel ba şvuru harç ve masraflarını karşılayacak gelirinin olmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. 19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ö lçüde güçleştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan ba şvurucunun açıkç a dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Haberleşme Hürriyetinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 20. Başvurucu; OHAL döneminde bizzat yaşadıklarını ve mağduriyet ini yazdığı mektuplarının içeriklerinde sakıncalı ifadeler yer almadığını, akademisyen olarak düşüncelerini ve mağduriyetini bir gazeteciyle paylaştığını bel irtmiştir. Yazmış olduğu mektupta bir suç unsuru bulunmadığını, bir gazeteciye gönderilm esi nedeniyle mektuba el konulduğunu, ilgili kararlarda yeterli gerekçe sunulmadığını, m ektupların gönderilmemesinin keyfî bir uygulama olduğunu vurgulayan başvurucu; haberleşme ve ifade hürriyeti ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 21. Bakanlık görüşünde; başvurucunun göndermek istediği mektubu n sakıncalı görülerek muhatabına gönderilmemesi şeklinde müdahalenin kanuni dayanağının mevcut olduğu, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi meşru amacını taşıdığı, ayrıca demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığı ve müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla orantılı olduğu belirtilmiştir. İlgili kararları n yeterli gerekçe içerdiği, kararlardaki tespit ve sonuçların yasanın uygulanması niteliğin de olduğu, Anayasa da yer alan hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmadığı veya açı k bir keyfîlik içermediği değerlendirmesine yer verilmiştir. Başvurucu hakkında verilen k ararların olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı bir zamanda verilmiş olması nedeniyle, Anayasa'nın 15. maddesinde ortaya konulan ilkelere göre inceleme yapılması gerektiği belir tilmiştir. 22. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanında; kendisini ve a ilesini mağdu r duruma düşüren darbe girişimini övmesinin mümkün olmadığını, ha yatı boyunca darbelere karşı olduğunu, mektubunda darbeyi öven bir ifadenin de mevcut olmadığını belirtmiştir. İlgili kararlarda da mektuplarıyla ilişkili somut gerekçelere y er verilmediğini, uygulamanın keyfî olduğunu, mektuplarında sadece OHAL uygulamalarına ilişki n şikâyetlerini dillendirdiğini ifade etmiştir. 2. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucunun iddialarının özü, göndermek istediği mektubun Disiplin Kurulunca sakıncalı görülerek alıkon ulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin engellenmesine ilişkindir. Anayasa Mahkemesinin ön ceki kararlarında bu tür başvurular haberleşme hürriyeti kapsamında incelenmiştir ( Ahmet Temiz, 23; Özkan Kart (2), B. No: 2013/1201, 20/5/2015, 22; Akif İpek, B. No: 2013/9456, 24/6/2015, 23; Ramazan Vural, B. No: 2013/1148, 7/7/2015, 24; Eren Y ıldız, B. No: 2013/759, 7/7/2015, 25; Mustafa Aydin, B. No: 2013/275, 6/10/2015, 24; Tayfur Tunç , 36; Rıdvan Türan , 36). Somut başvuruda da bu durumdan ayrılmayı gerektirecek bir durum bulunmamaktadır. Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 5a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek bir neden de bulunmadığı anlaşılan haberleşme hürr iyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gere kir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varlığı25. Anayasa nın 22. maddesinde, herkesin haberleşme hürriyetine sahip olduğu ve haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu hüküm altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin (Sözleşme) 8. maddesinde de herkesin haberleşmes ine saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu düzenlemesine yer verilmiştir. Anay asa ve Sözleşme nin orta k koruma alanı, haberleşme hürriyetinin yanı sıra içeriği ve biçi mi ne olursa olsun haberleşmenin gizliliğini de güvence altına almaktadır. Haberle şme bağlamında bireylerin karşılıklı ve toplu olarak sözlü, yazılı ve görsel iletişimleri ne konu olan ifadelerinin gizliliğinin sağlanması gerekir. Posta, elektronik posta, telef on, faks ve internet aracılığıyla yapılan haberleşme faaliyetlerinin haberleşme hürriyeti ve habe rleşmenin gizliliği kapsamında değerlendirilmesi gerekir ( Mehmet Koray Erya şa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, 49; Ahmet Temiz, 31). 26. Kamu makamlarının bireyin haberleşme hürriyetine ve haberleş mesinin gizliliğine keyfî bir şekilde müdahale etmelerinin önlenmesi, A nayasa ve Sözleşme ile sağlanan güvenceler kapsamında yer almaktadır. Haberleşmenin iç eriğinin denetlenmesi, haberleşmenin gizliliğine ve dolayısıyla haberleşme hürriyetine yönelik ağır bir müdahale oluşturur. Bununla birlikte haberleşme hürriyeti mutlak nitelik te olmayıp meşru birtakım sınırlamalara tabidir. Bu kapsamdaki özel sınırlama ölçütleri, Anayasa nın 22. maddesinin ikinci fıkrasında sayılmıştır ( Mehmet Koray Erya şa, 50; Ahmet Temiz, 32). 27. Somut olayda Disiplin Kurulu, başvurucunun göndermek istediğ i mektupların sakıncalı olduğunu değerlendirerek alıkonulmasına karar vermişt ir. Dolayısıyla anılan işlem ile kamu makamları tarafından başvurucunun haberleşme hürriyeti ne bir müdahalede bulunulduğu açıktır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı28. Haberleşme hürriyetine yapılan müdahale, Anayasa'nın 22. mad desinin ikinci fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanmadığı ve Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Ana yasa'nın 22. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa nın 13. maddesinin ilgili kı smı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ...yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtile n sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin ...gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 29. Müdahalenin Anayasa nın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, Anayasa nın 22. maddes inin ikinci fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma, d emokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uyg un olup olmadığının belirlenmesi gerekir ( Ahmet Temiz , 36). Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 6(1) Kanunilik 30. Anayasanın 13. ve 22. maddeleri uyarınca haberleşme hürriyet ine yapılan müdahale öncelikle kanunla öngörülmelidir. Müdahalenin yasal da yanağını oluşturan mevzuatın ulaşılabilir, yeterince açık ve belirli bir eylemin g erektirdiği sonuçlar açısından öngörülebilir olması gerekir ( Ahmet Temiz, 37, 38). 31. Anayasa Mahkemesinin Ahmet Temiz (aynı kararda bkz. 37-46) kararında, somut olayda da uygulanan 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Cez a ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 68. maddesinin hükümlülerin ceza infaz kurumlarından yaptıkları yazışmaların denetimi ve sınırlandırılmasının kanuni dayanağını oluşturduğu ve düzenlemenin kanunilik ölçütünü karşıladığı tespiti yapılmıştır . Öte yandan Anayasa'nı n haberleşme hürriyetinin düzenlendiği 22. maddesinin ikinci fıkr asında, söz konusu sınırlam a sebeplerine bağlı kalınarak yapılacak sınırlamanın ancak usulün e uygun olarak verilece k hâkim kararıyla mümkün olabileceği belirtildikten sonra üçüncü fıkrasında " İstisnalar ın uygulanaca ğı kamu kurum ve kurulu şlar ı kanunda belirtilir. " denilerek bu kuralın da mutlak olmadığı ve bu kurala bazı kurumlar yönünden kanunla sınırlamal ar getirilebileceği açıkç a düzenlenmiştir (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, 71). Bu bağlamda ceza infaz kurumları, Anayasa'nın 22. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında istisnaların uygulanacağı kamu kurumlarındandır ( Mehmet Koray Erya şa, 74-76; Ahmet Temiz, 41). (2) Meşru Amaç32. Haberleşme hürriyetine yapılan müdahalenin meşru kabul edile bilmesi için bu müdahalenin Anayasa nın 22. maddesinin ikinci fıkrasında sayılm ış olan millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlakı n korunması vey a başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden bir i veya birkaçına dayanması gerekir ( Ahmet Temiz, 47). 33. Somut olayda haberleşme hürriyetine yapılan müdahalenin Ceza İnfaz Kurumunun düzeni ile disiplinin sağlanması, kamu düzeninin ve g üvenliğinin sağlanması kapsamında yapıldığı, bu bağlamda yazışmaların denetlenmesine y önelik uygulamanın meşru amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır. (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Genel İlkeler34. Tutuklu ve hükümlüler, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olar ak sahiptir ( Recep Bekik ve diğerleri [GK], B. No: 2016/12936, 27/3/2019, 27; Mehmet Re şit Arslan ve di ğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, 65). Bu bağlamda tutuklu ve hükümlül erin haberleşme hürriyeti de Anayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altındadır ( Ahmet Temiz, 66; Musa Kaya (2), B. No: 2013/2351, 16/9/2015, 62). 35. Bununla birlikte ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin temini gibi kurumda güvenliğin sa ğlanmasına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması durumunda tutuklu ve hü kümlülerin sahip oldukları haklar sınırlanabilir ( Turan Günana, B. No: 2013/3550, 19/11/2014, 35; Ahmet Temiz, 66). Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 736. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir. Açıktır ki bu başlık al tındaki değerlendirme, sınırlamanın amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere başvurula n araç arasındaki ilişki üzerinde temellenen ölçülülük ilkesinden bağımsız yapılamaz. Çü nkü Anayasa nın 13. maddesinde demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırı olmama v e ölçülülük ilkesin e ayk ırı olmama biçiminde iki ayrı kritere yer verilmiş olmakla birlikte bu iki kriter bir bütünün parçaları olup aralarında sıkı bir ilişki vardır ( Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 45). 37. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvur ulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekme ktedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenem eyecektir ( Ferhat Üstünda ğ, 46). 38.Orant ılılık ise sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırla ma tedbiri arasında dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. D iğer bir ifadeyle orantılılık, bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amacı ba şkalarının haklarını korumak ise diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil b ir dengenin kurulmasına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakkın sahibi ne terazinin diğe r kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatin e nazaran açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hâlinde orantılılık ilkesi yön ünden bir sorunun varlığından söz edilebilir ( Ferhat Üstünda ğ, 48). (b) Hükümlü ve Tutukluların Mektuplarının Denetlenmesi Suretiyle Haberleşme Hürriyetine Yapılan Müdahalelerin Demokratik Toplum Gereklerine Uygunluğunun Denetiminde Gözetilmesi Gereken Hususlar 39. Ceza infaz kurumu yetkilileri, mektup gönderme ve almanın ce za infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin ve tutukluların dış dünya ile bağlantısında en önemli araçlardan biri olduğu gerçeğini gözönünde bulundurarak dış dün ya ile yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahkûmlara yardım etmeli ve bunun için onlara u ygun desteği sunmalıdır (Kahraman Güvenç, B. No: 2013/2072, 3/2/2016, 49; Musa Kaya (2) , 66; Orhan Bingöl , B. No: 2016/9154, 12/11/2019, 29; Mustafa Baysal , B. No: 2016/58482, 11/9/2019, 33, 34). 40. Haberleşme hürriyetine yönelik bir müdahalenin demokratik to plum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıla ması ve orantılı bir müdahale olması gerekir (benzer yöndeki karar için bkz. Ahmet Temiz, 58; Musa Kaya (2), 54; AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007). 41. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvur ulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekme ktedir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Ahmet Temiz, 64, 65; Özkan Kart (2) , 66, 67). Orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında ad il bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (benzer değerlendirmeler için bk z. Mehmet Koray Erya şa, 89; Veysi Akta ş (2), B. No: 2015/15982, 6/2/2019, 36). Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 842. Haberleşme hürriyetine yönelik bir müdahale bakımından adil dengenin sağlanıp sağlanmadığının tespitinde müdahaleyi gerçekleştiren k amu makamlarının ve derece mahkemelerinin karar gerekçesi büyük önem taşır. Kamu makamları nın ve derece mahkemelerinin temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalenin zo runlu bir ihtiyaca karşılık geldiğini ve orantılı olduğunu ilgili ve yeterli bir gerekçe il e ortaya koyma yükümlülüğü vardır. Aksi durumda temel haklara yönelik müdahalelerin demokr atik toplum düzeninin gereklerine uygun olarak kabul edilebilmesi mümkün değildir. Do layısıyla haberleşme hürriyetine gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterler i karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahaleler Anayasa'nın 22 . maddesini ihlal edecektir (benzer yöndeki kararlar için bkz. Ahmet Temiz, 67, 68; Musa Kaya (2) , 64-66; Mehmet Reşit Arslan (3), B. No: 2013/1770, 10/3/2016, 48, 49; Kahraman Güvenç , B. No: 2013/2072, 3/2/2016, 43, 44). 43. Mevcut başvuruya benzer şikâyetlerde derece mahkemelerinin v e kamu gücünü kullanan diğer organların gerekçelerinin ilgili ve yeterli sayı labilmesi için kararlarda bulunması gereken ve benzer başvuruların koşullarına göre değiş ebilecek unsurlar şu şekilde sıralanabilir: i. Ceza infaz kurumlarına gelen veya bu kurumlardan gönderilen y azışmalara yapılan müdahalelere gerekçe olarak gösterilebilecek makul nede nler, somut olayın tüm koşulları dâhilinde objektif bir gözlemciyi haberleşme hakk ının kötüye kullanıldığına ikna edebilecek nitelikte olaya özgü olgu ve bil gilerle, somut mektuba özgü kabul edilebilir makul gerekçelerle açıklanmalıdır. Sakınc alı bulunan mektuptaki hangi ifadelerin hangi nedenlerle ceza infaz kurumu güvenliğini tehlikeye düşürdüğünün somut verilere dayanılarak gerekçelendir ilmesi gerekir. 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fıkrasında Kurumun asayi ş ve güvenliğini tehlikeye dü şüren, görevlileri hedef gösteren, terör ve ç ıkar amaçl ı suç örgütü veya di ğer suç örgütleri mensuplar ının haberle şmelerine neden olan, ki şi veya kurulu şlar ı paniğe yöneltecek yalan ve yanl ış bilgileri, tehdit ve hakareti içeren mektup, faks ve telgraflar ın hükümlüye verilmeyeceği, hükümlü tarafından yazılmış ise gönderilmeyeceği düzenlenmiştir. Ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararında veya infaz hâkimliğinin kararında sadece bu madde hük münün yazılmış olması ilgili ve yeterli gerekçe sayılmaz (benzer değerlendirme ler için bkz. Ahme t Temiz , 69, 70; Ramazan Vural , 71, 72; Musa Kaya (2) , 67; Kahraman Güvenç , 50-52; Mehmet Re şit Arslan (3) , 56-58; Ercan Oral , B. No: 2013/3827, 3/2/2016, 43, 44; Musa Kaya (3) , 2013/3828, 1/12/2015, 60, 61; Veysel Kaplan , B. No: 2013/1830, 18/11/2015, 63-65; Turan Günana (4), B. No: 2013/8554, 4/11/2015, 67, 68; Abdulvahap Kavak , B. No: 2013/7477, 6/10/2015, 66, 67; Mustafa Aydin , 74; Akif İpek, 72-74; Eren Y ıldız, 80, 81; Mehmet Sabri Yakut, B. No: 2013/9709, 23/3/2016, 48-50; Cumali Karsu , B. No: 2014/971, 19/4/2017, 33, 35; Özkan Kart (3) , B. No: 2016/2251, 12/6/2019, 34; Orhan Bingöl , 35; K.Ö., B. No: 2017/34068, 28/1/2020, 35, 36). ii. Mektubun içeriği ile birlikte muhatabının kim olduğu da yapı lan değerlendirmede dikkate alınmalı, mektubun bu muhataba gönderil mesinin hangi nedenlerle ceza infaz kurumu güvenliğini ve kamu düzenini tehli keye düşüreceği açıklanmalıdır. Muhatabın kim olduğuna yönelik olarak imkânlar ölçüsünde bir araştırma yapılması, bu hususta idari ve yargısal makamlarca el de edilen bilgilerin karar gerekçelerine yansıtılması gerekmektedir ( Ercan Oral , 40; avukata Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 9gönderilen mektup ile ilgili olarak bkz. Kemal Yi ğit, B. No: 2013/1700, 20/1/2016, 56; Süleyman Araç , B. No: 2016/9882, 12/6/2019, 39-41; hükümlünün avukatına ve vasisine gönderdiği mektuplar ile ilgili olarak bkz. Mehmet Re şit Arslan (3) , 53, 54, 56-58; başbakana gönderilen mektup ile ilgili olarak bk z. Abdulvahap Kavak , 66; milletvekillerine gönderilen mektup ile ilgili olarak bk z. Kahraman Güvenç , 47, 50; Mecit Şahinkaya ve Tamer Korkmaz , B. No: 2016/463, 12/9/2019, 39; bir siyasi partinin genel merkezine gönderilen mektup ile ilgil i olarak bkz. Mehmet Sabri Yakut , 43, 44; gazetecilere gönderilen mektup ile ilgili olarak b kz. Musa Kaya (2) , 60; Ercan Oral , 44; Mustafa Baysal , 33, 34; sivil toplum kuruluşlarına ve insan hakları derneklerine gönderilen mektup i le ilgili olarak bkz. Orhan Bingöl , 31-33; Keyfo Ba şak ve Şeyhmus Musa , B. No: 2015/17258, 20/9/2018, 36; Murat Türk (5) , B. No: 2016/2826, 20/9/2018, 36, 37; Naif Bal, B. No: 2015/17982, 20/9/2018, 42; Mustafa Aydin , 71; Musa Kaya (2) , 66; Akif İpek, 72; Ramazan Vural , 71). iii. Mektup içeriği hakkında yapılan değerlendirmede mahpus hakk ında uygulanan infaz rejiminin ve mahkûmiyet sebeplerinin de dikkate alınması gerekir (Ahmet Temiz, 67; Mehmet Re şit Arslan (3) , 48; Kahraman Güvenç , 43; Musa Kaya (2), 57; Veysel Kaplan , 60; Mustafa Aydin , 68; Murat Karayel, B. No: 2013/2125, 16/9/2015, 70; Ramazan Vural , 68; Eren Y ıldız, 69). Söz konusu bilgilerin somut mektubun alınması veya gönderilmesine olan etk ilerinin (terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri mensuplarının haberleşmelerine neden olan yahut örgüt üyeleri arasında motivasyonu artırmaya y önelik mektupla r gibi) karar gerekçelerinde gösterilmelidir. iv. Her somut olayın kendine özgü koşulları çerçevesinde mektubu n tamamının alıkonulmasına karar vermek yerine mektup içinde sakıncalı oldu ğu değerlendirilen bazı cümlelerin okunmayacak şekilde karalanarak mektubun gönder ilmesinin veya muhatabına verilmesinin mümkün olup olmadığı değerlendirilmelid ir. Bu şekilde mektubun tamamının alıkonulması şeklindeki müdahalenin orantılı olup olmadığı ortaya konulmalıdır ( Musa Kaya (3), 69, 70; Mehmet Çelebi Çalan (6) , B. No: 2016/14536, 10/12/2019, 31; Osman Evcan, B. No: 2016/10176, 12/6/2019, 35; Murat Karayel (6), B. No: 2013/5034, 9/3/2016, 45; Zeyni Arat, B. No: 2013/3951, 18/2/2016, 46; Turan Günana (4), 73; Ahmet Temiz (4) , B. No: 2013/6208, 18/11/2015, 65; Özkan Kart (2) , 72). (c) İlkelerin Olaya Uygulanması 44. Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde ceza infaz kurumlarına gelen veya bu kurumlardan gönderilen yazışmalara yapılan müdahalelerin mektub u gönderen, mektubun muhatabı ve mektup içeriği gözetilerek mektuba özgü olgu ve bil gilerle gerekçelendirilmesi ve haberleşme hakkının kötüye kullanıldığının objektif bir şeki lde ortaya konulması gerektiği söylenebilir. Dolayısıyla bu kapsamda öncelikle mektubun içeriğ indeki hangi sözlerin neden sakıncalı olduğu yeterli bir gerekçe ile gösterilmek zorundadır . Ayrıca yazışmanın kısmen sakıncalı görülmesi hâlinde sakıncalı görülen kısımların çizilm esi suretiyle yazışmanı n muhatabına ulaştırılma imkânının olup olmadığı hususunun da ilg ili kararlarda tartışılması gerekir. Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 1045. Somut olayda mektupların alıkonulmasına yönelik Disiplin Kur ulu kararlarında; gönderen, muhatap ve içerik gözetilerek başvuruya konu mektup i çeriğinde yer alan hangi sözlerin muhatabına ulaştırılmasının ne suretle sakıncalı olduğ u açıklanmadan, mektup bir bütün halinde değerlendirilerek 15 Temmuz darbe girişimiyle ilg isi ortaya konulmadan mektubun tamamının sakıncalı olduğu ifade edilmiştir. İnfaz Hâ kimliğinin ise bu gerekçeyi tekrarlamakla yetindiği, mektubun neden sakıncalı olduğunun mek tupların içerikleriyle ilişkilendirilerek gerekçelendirmediği görülmüştür. Ayrıca mekt uplarda başvurucunun içinde bulunduğu durumdan kaynaklandığını ileri sürdüğü bireysel sıkın tılarını ve mağduriyetini dile getirdiği, şiddeti, terör örgütünü veya darbeleri doğrudan ya da dolaylı olarak öven, tehdit veya hakaret sayılabilecek ifadeler kullanmadığı hususla rının anılan kararlarda dikkate alınmadığı ve mektubun 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinde yer verilen sebeplerden en az birini içerdiğinin açıkça ortaya konulamadığı vurgulanmalıdır. Bununla birlikte mektupların sakıncalı görülen kısımların çizilerek gönderilmesinin mümkün o lup olmadığı hususunun da tartışılmadığı gözetildiğinde Disiplin Kurulu ve derece mahkeme lerinin karar gerekçelerinde, mektubun alıkonulmasına dair mektupla ilişkili, somut bilgilere dayalı ve yeterli bir gerekçe bulunmadığı anlaşılmıştır. 46. Sonuç olarak somut olayda kamu düzeninin korunmasına, suçun önlenmesine, ceza infaz kurumunda disiplinin ve güvenliğin sağlanmasına yöne lik kabul edilebilir makul gereklilikler somut bilgilere dayalı olarak ortaya konulmadığın dan, diğer bir deyişle başvurucuların göndermek istediği mektupların alıkonulması sure tiyle haberleşme hürriyetine yapılan müdahale ilgili ve yeterli gerekçelere dayandırılmadığı ndan müdahalenin demokrati k bir toplumda gerekli olmadığı kanaatine varılmıştır (benzer yönde değerlendirmeler için bkz. Tayfur Tunç, 57-60; Rıdvan Türan, 57-60; Ahmet Ka ğanarslan ve di ğerleri , 58-61). 47. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 22. maddesin de güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar ve rilmesi gerekir. 3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir : "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 49. Başvurucu, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılarak mektubu n muhatabına gönderilmesini ve 10.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini tal ep etmiştir. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler bel irlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir kararında ise bu ilkelerle b irlikte ihlal kararının yerine Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 11getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir ( Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğin e karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz e dilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki dur uma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirle nerek devam eden ihlali n durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararl arın giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Do ğan, 55, 57). 52. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihl ali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaralı fık rasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargı lama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasa l düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ort adan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgüle nen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal ka rarına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki yargıla manın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama se bebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısı yla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini bekleme ksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı ve rerek devam eden ihlali n sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 53. İncelenen başvuruda, Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başka nlığının başvurucunun mektupları ile ilgili yeterli gerekçe içermeyen me ktup değerlendirme kararı nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği sonucuna ulaşı lmıştır. Dolayısıyla ihlali n idari işlemden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte mahkeme de ihlali giderememiştir. 54. Bu durumda haberleşme hürriyetinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasın a yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal k ararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararı n bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Çanakkale İnfaz Hâkimliğine gönderilme sine karar verilmesi gerekmektedir. 55. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucu nun uğradığı zararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Do layısıyla eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırıl abilmesi için haberleşme hürriyetinin ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle gideril emeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 1.000 TL manevi tazminat ödenmesin e karar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2018/6656 Karar Tarihi : 25/2/2021 12VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yardım talebinin KABULÜNE, B. Haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KAB UL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme h ürriyetini n İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Kararın bir örneğin haberleşme hürriyetine yönelik ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Çana kkale İnfaz Hâkimliğine (E.2017/1973, K.2017/1965; E.2018/6, K.2018/12) GÖNDERİLMESİNE, E. Başvurucuya net 1.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminat a ilişkin diğer taleplerin REDDİNE, F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Ma liye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmas ına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar ge çen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, G. Kararın bir örneğinin bilgi için Çanakkale 1. Ağır Ceza Mahke mesine (2018/42 D.İş; 2018/60 D.İş) GÖNDERİLMESİNE, H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 25/2/ 2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddi n MENTEŞ