TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM ETHEM KUR İŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/16436) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 2KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : İbrahim Ethem KUR İŞ Vekili : Av. Hüseyin F İŞEKCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; nezarethanede tutulma ko şullar ı, psikolojik bask ı ve sağlık durumunun ceza infaz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM ETHEM KUR İŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/16436) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 2KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : İbrahim Ethem KUR İŞ Vekili : Av. Hüseyin F İŞEKCİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; nezarethanede tutulma ko şullar ı, psikolojik bask ı ve sağlık durumunun ceza infaz kurumunda tutulmaya uygun olmamas ına rağmen tutuklulu ğun sürdürülmesi nedenleriyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/9/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvurucunun; tedavisinin ceza infaz kurumu ko şullar ında sağlanamayaca ğı ve ilerleyen kanser hastal ığına rağmen tutuklu kalmas ının yaşam ı ile maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik ciddi tehlike olu şturduğu iddias ıyla infaz ın durdurulmas ı için tedbir karar ı verilmesine ili şkin talebi, infaz kurumunda sa ğlık imkânlar ına erişimin sağlanmas ı, birçok kez farkl ı hastanelerde tedavi edilmesi, Silivri Ceza İnfaz Kurumu bünyesinde bir devlet hastanesinin bulunmas ı da dikkate al ınarak reddedilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. 1964 do ğumlu olan ba şvurucu 2014 y ılından beri kanser tedavisi gördü ğünü ifade etmi ştir. 11. 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekle şen darbe te şebbüsü üzerine, o s ırada Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapan ba şvurucu hakk ında Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyeli ğinden soru şturma başlatılm ıştır. 12. Başvurucu 17/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 13. 18/7/2016 ve 19/7/2016 tarihlerinde ba şvurucunun müdafii ile görü ştürüldüğünü gösteren tutanaklar tanzim edilmi ştir. 14. Başvurucu, İstanbul 1. Anadolu Sulh Ceza Hâkimli ğince 21/7/2016 tarihinde FETÖ/PDY'ye üye olma ve anayasal düzeni cebren ilgaya te şebbüs suçlar ından tutuklanm ıştır. 15. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz 9/8/2016 tarihinde İstanbul Anadolu 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince reddedilmi ştir (başvurucu bu karar ın tebliğ edilmedi ğini ifade etmiştir). 16. Başvurucu hakk ında 27/4/2017 tarihinde İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu davas ı aç ılm ıştır. 17. Mahkeme 28/4/2017 tarihinde tensiben ba şvurucunun tahliyesine kara r vermiştir. 18. Mahkemece 14/5/2019 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan on y ıl hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. İstinaf sürecindeki kara r henüz kesinle şmemiştir. 19. Başvurucu, tutuklama tarihinden önce iki y ıldır kanser tedavisi gördü ğünü ifade etmektedir. 20. Yeditepe Üniversitesi Hastanesinin 16/6/2014 tarihli biyopsi raporuna göre başvurucunun beyninde adenokarsinom metastaz ı saptanm ıştır. 21. Ayn ı Hastanenin 13/6/2014 tarihli epikriz raporuna göre ba şvurucu 10/6/2014 tarihinde operasyona al ınm ış; sağ anterior frontal kraniotomi ile tümör eksizyonu yap ılm ıştır. Ayn ı Hastanenin 22/5/2015 tarihli epikriz raporuna göre de 18/5/2015 tarihinde ba şvurucu tekrar operasyona al ınm ış, sağ frontal eski kratiotomi ile tümör eksizyonu yap ılm ıştır. 22. Fatih Üniversitesi T ıp Fakültesi Hastanesinin 21/7/2016 tarihli, İlgili Makama başlıklı, tüm tedavi sürecinin özetlendi ği raporun sonuç k ısm ındaki bilgiler şöyledir: Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 4 TANI: Küçük hücreli olmayan akci ğer kanseri, kemik ve beyin metastaz ı. KARAR: Hastan ın 2-3 ayda bir kontrole gelmesi gereklidir. Hastal ığının seyrinin ruti n olarak kontrolü gerekmekte olup, ivedi olarak müdahaleyi gerektirebilecek ataklar vey a nöbetler geçirebilir. Bu sebeple cezaevi şartlar ında hastal ığın seyri olumsuz etkilenebilir Hasta yak ınlar ının isteği üzerine verilmi ş durumunu bildirir sa ğlık raporudur. 23. Anayasa Mahkemesinin tedbir incelemesi s ıras ındaki yaz ısı üzerine başvurucunun tutukland ıktan sonra Silivri Ceza İnfaz Kurumu Devlet Hastanesi, Beyo ğlu Göz Eğitim Araştırma Hastanesi, Silivri Devlet Hastanesi ile Bak ırköy Ruh ve Sinir Hastal ıklar ı Hastanesinde tedavi gördü ğünü ortaya koyan çok say ıda rapor gönderilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 24.İlgili hukuk için bkz. Civan Boltan, B. No: 2014/5324, 30/10/2018, 31, 32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 8/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Nezarethanede Tutulma Ko şullar ı ve Psikolojik Bask ı Nedeniyle Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu; i. 2014 y ılında kendisine akci ğer kanseri, kemik ve beyin metastaz ı tan ısı konulduğunu, tutuklanmadan önce yapt ırdığı kemoterapi, radyoterapi vb. tedaviler yüzünden sa ğ gözünde %95 görme kayb ı yaşadığını, hâlsizlik, şiddetli omuz a ğrılar ı, iştahs ızlık, metabolizmada zay ıflama şikâyetleri oldu ğunu, steril ortamlarda özel bak ım yap ılmazsa hayati tehlikesinin bulundu ğunu, ii. Ağır kanser hastas ı olduğunu yetkililere bildirmesine kar şın gözalt ı ve tutukluluk sürecinde bodrum kat ındaki soğuk ve havas ız bir bölümde sandalye üzerinde gözalt ında tutuldu ğunu, sulh ceza hâkimi önüne ç ıkar ılmadan da k ırk seki z saat boyunca dinlendirilmeden mahkeme koridorlar ında sandalyede bekletildi ğini, iii. Polislerin psikolojik bask ı oluşturmak amac ıyla bağırıp çağırdığını, ışıklar ın açık b ırak ılarak dinlenmesine f ırsat verilmedi ğini, daha önce yapt ığı görev nedeniyle toplumda olu şan itibar ının ve sosyal durumunun tersine kasten insan onuruna ayk ırı muameleye tabi tutuldu ğunu, gözalt ında ailesi ve avukatlar ıyla görüştürülmedi ğini, gözalt ı süresinin bilinçli olarak uzat ıldığını, iv. Kötü muamele konusunda yapaca ğı suç duyurusu etkili olmayaca ğı ve sonucu de ğiştirmeyece ği için doğrudan Anayasa Mahkemesine ba şvurduğunu belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 527. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun bu iddialar ı konusunda 14/10/2016 tarihinde suç ihbar ında bulunmas ı üzerine İstanbul Anadolu Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülen soruşturman ın 16/1/2016 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığı karar ıyla sonuçland ığı, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) Ayhan Bora/Türkiye (B. No: 30647, 28/11/2017) karar ına da at ıfta bulunularak, soru şturmada herhangi bir eksiklik olmad ığı belirtilmiştir. 28. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki bilgileri tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 29. Başvuru konusu ile ayn ı iddialarla ilgili olarak daha önce Birinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından yap ılan inceleme sonunda 28/12/2017 tarihinde 2016/69315 say ılı dosya üzerinden ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilmezlik karar ı verildiği tespit edilmi ştir. Başvurunun bu şikâyet yönünden mükerrer ba şvuru niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. B. Sağlık Durumunun Ceza İnfaz Kurumunda Tutulmas ına Uygun Olmamas ına Rağmen Tutuklulu ğun Sürdürülmesinin Kötü Muamele Yasa ğını İhlal Ettiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 31. Başvurucu; Silivri Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğüne tedavi ve kontrollerinin yap ılmas ı için müracaat etti ğini, beyin manyetik rezonans (MR) görüntülemesi yap ılmas ına karşın Ceza İnfaz Kurumuna yak ın bir hastanede onkoloji bölümü bulunmad ığı için herhangi bir tedavi görmeden bekledi ğini, üç ayda bir beyin MR'si, akci ğer için bilgisayarl ı tomografi ve bütün vücudu için PET-BT çekilmesi gerekti ğini, İnfaz Kurumundaki sa ğlık personelinin hastal ığının ciddiyetini de ğerlendiremedi ğini, sağlık durumunun gerektirdi ği tedavinin kendisine sunulamad ığını, adeta ölüm koridorunda bekletildi ğini belirterek kötü muamele yasağı ile yaşam hakk ının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. 32. Bakanl ık görüşünde; başvurucu hakk ında 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun un 16. maddesi gere ğince resen ve 22/9/2016 tarihli dilekçesi üzerine ceza tehir i şlemlerine ba şland ığı, Adli T ıp Kurumu taraf ından düzenlenen 24/10/2016 tarihli raporda ceza infaz kurumu şartlar ında kalmas ında sağlığı yönünden engel bir durum olmad ığı nın belirtildi ği ifade edilmi ş; başvurucunun bu rapor üzerine cezan ın infaz ının ertelenmemesine kar şı itiraz etti ğine dair bir bilgi sunulmad ığı, öte yandan ba şvurucunun sa ğlık durumu dikkate al ınarak 28/4/2017 tarihinde tahliye edildi ği, İnfaz Kurumunda iken muhtelif hastanelerde tedavi gördü ğü, başvurucunun AİHM'e yapt ığı tedbir talebi ba şvurusunun 7/10/2016 tarihinde reddedildi ği vurgulanm ıştır. 33. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki bilgileri tekrarlam ıştır. Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 62. Değerlendirme 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bakanl ık görüşünde bildirilen Adli T ıp Kurumu raporuna göre ba şvurucunun ceza infaz kurumu şartlar ında kalmas ının sağlığı yönünden engel bir durum te şkil etmedi ği bildirildi ğinden başvurucunun iddialar ı kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 35.İçtüzük ün Düşme karar ı kenar ba şlıklı 80. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerd e düşme karar ı verilebilir: ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmemesi. 36. Başvurucunun ihlal iddialar ının temelinde akci ğer kanseri, kemik ve beyin metastaz ı olmas ına rağmen infaz kurumunda tutulmas ının kötü muamele yasa ğını ihlal ettiği iddias ı yer almaktad ır. 37. Bu ba ğlamda başvurunun incelenmesini hakl ı kılan temel neden, tutuklulu ğunun devam ından ötürü ba şvurucunun ceza infaz kurumunda tutulmas ı olup İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesinin 28/4/2017 tarihli karar ıyla tahliye edildi ği anlaşılmaktad ır. Bu şartlar alt ında başvurunun incelenmesini hakl ı k ılan neden bulunmad ığının kabulü gerekir (benzer doğrultudaki kararlar için bkz. Salih Tuğrul, B. No: 2014/1988, 17/5/2016; Zeki Hakan Nebioğlu, B. No: 2015/2418, 8/5/2019). 38. Aç ıklanan gerekçelerle incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı k ılan bir neden kalmad ığı anlaşıldığından başvurunun dü şmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Nezarethanede tutulma ko şullar ı ve psikolojik bask ı dolay ısıyla kötü muamele yasağının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, B. Sağlık durumunun ceza infaz kurumunda tutulmas ına uygun olmamas ına rağmen tutuklulu ğun sürdürülmesinin kötü muamele yasa ğını ihlal etti ğine ilişkin iddian ın başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı k ılan bir neden kalmamas ı nedeniyle DÜŞMESİNE, Başvuru Numaras ı : 2016/16436 Karar Tarihi : 8/1/2020 7C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 8/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL