TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAMDİYE ATAŞ BALKA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32651) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1.Hamdiye ATA Ş BALKAŞ 2.Muhammed Veysi BALKA Ş 3. Sema Amber BALKA Ş Başvurucular Vekili : Av. Ercan YILMAZ I. BAŞVURUNUN KON
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAMDİYE ATAŞ BALKA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32651) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1.Hamdiye ATA Ş BALKAŞ 2.Muhammed Veysi BALKA Ş 3. Sema Amber BALKA Ş Başvurucular Vekili : Av. Ercan YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir tutuklunun öngörülebilir intihar ının önlenememesi sonucu yaşam ını yitirmesi ve olayla ilgili ceza soru şturmas ının ayr ımc ılık saikiyle etkili yürütülmemesi nedeniyle ya şam hakk ının ve yaşam hakk ı ile bağlant ılı olarak ayr ımc ılık yasağının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular, Diyarbak ır D Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) tutuklu iken 2/3/2016 tarihinde ya şam ını yitiren 1978 do ğumlu A.B.nin e şi ve çocuklar ıdır. 10. Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) PKK silahl ı terör örgütü üyeliği suçundan hakk ında soruşturma başlatılan başvurucular ın yak ını A.B., yürütülen bu soruşturma kapsam ında Diyarbak ır 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 14/6/2015 tarihli karar ı ile tutuklanarak Ceza İnfaz Kurumuna konulmu ştur. 11. A.B. hakk ında 15/6/2015 tarihinde al ınan genel adli muayene raporunda darp ve cebir izi bulunmad ığı tespit edilmi ştir. 9/8/2015, 10/8/2015, 9/9/2015 tarihlerinde de A.B.nin genel muayeneleri yap ılarak kendisine gerekli tedaviler uygulanm ıştır. 12. A.B. 17/9/2015 tarihinde Ceza İnfaz Kurumunda psikiyatri doktoru ile görüşme yapm ış, bu görüşme sonras ında A.B.ye uyum bozuklu ğu ve depresif bozukluk teşhisi konmu ş, tedaviye ba şlanarak bir ay sonras ında kontrol önerilmi ştir. 1/10/2015 ve 19/11/2015 tarihlerinde psikiyatri doktoru taraf ından yeniden muayene edilen A.B.nin tedavisi düzenlenmi ş, bir ay sonras ında yeniden kontrol önerilmi ştir. 13. Yapt ığı muayeneler sonucunda Ceza İnfaz Kurumu psikiyatri doktoru, A.B.nin suisidal (intihar) dü şüncelerinin bulundu ğunu belirterek psikiyatri poliklini ğine sevkini uygun görmü ş; buna ilişkin hasta sevk kâ ğıdı düzenlemi ştir. 14. 10/12/2015 tarihinde A.B., Ceza İnfaz Kurumu idaresine bir dilekçe sunara k psikiyatri doktoru taraf ından yap ılacak kontrol muayenesini yapt ırmak istemedi ğini belirtmi ş; bu nedenle tedavi sonland ırılm ıştır. 15. 13/2/2016 tarihinde saat 06.50 s ıralar ında Ceza İnfaz Kurumu görevlileri taraf ından yap ılan genel kontrol s ıras ında A.B.nin kald ığı çoklu ko ğuşun havaland ırmas ına açılan kap ı koluna ka şkolunu ba ğlayarak kendisini merdivenlerden a şağı bırakt ığı ve as ılı hâlde oldu ğu görülmü ştür. 16. Ceza İnfaz Kurumu sa ğlık görevlileri A.B.ye ilk müdahale yaparak 112 Aci l Servise haber vermi ştir. AB., ambulans beklenmeden Ceza İnfaz Kurumu arac ı ile hastaneye sevk edilmeye çal ışıldığı sırada ambulans ın Ceza İnfaz Kurumuna ula şmas ı üzerine A.B.nin Diyarbak ır Gazi Ya şargil Eğitim ve Ara ştırma Hastanesine sevki sa ğlanm ıştır. Hastanede yoğun bak ımda tedavi alt ına al ınan A.B. tüm müdahalelere ra ğmen 2/3/2016 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. 17. A.B.nin yo ğun bak ım ünitesinde tedavisinin devam etti ği süre içinde Diyarbak ır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 25/2/2016 tarihli karar ı ile tahliyesine karar verilmi ştir. 18. Nöbetçi Cumhuriyet savc ısı olay yerine gelerek çe şitli araştırmalar yapm ıştır. Yap ılan araştırmalar sonucu düzenlenen 13/2/2016 tarihli tutanakta A.B.nin havaland ırma Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 3kap ı koluna ka şkol bağlamak suretiyle intihar giri şiminde bulundu ğu, havaland ırma kap ısının yerden yakla şık 5-6 metre yüksekte oldu ğu, tan ık beyanlar ına göre A.B.nin ayaklar ının yerden 1-1,5 metre yüksekte oldu ğu, kaşkolun kesilerek A.B.nin indirildi ği ve görevliler taraf ından hastaneye kald ırıldığı, merdiven duvar ında hafif sürtme izlerinin bulundu ğu, havaland ırma kap ısı ve merdiven bo şluğunun foto ğraflar ının çekildiği belirtilmi ştir. 19. Ceza İnfaz Kurumu görevlileri taraf ından düzenlenen 13/2/2016 tarihli tutanakta sabah 06.00 s ıralar ında koğuş kap ılar ının aç ılmaya ba şland ığı, 06.50 s ıralar ında koridorda denetim için gezilirken D Blok havaland ırma bahçesine aç ılan kap ı koluna ka şkol bağlayarak merdivenden kendini a şağı bırakan bir tutuklunun intihara te şebbüs etti ğinin T.Ç. ve K.Ç. isimli görevliler taraf ından görülmesi üzerine durumdan haberdar olundu ğu, kap ının açılarak koğuşa girilmesi üzerine ka şkolun ayn ı koğuşta kalan tutuklular taraf ından kesilere k A.B.nin indirildi ğinin görüldü ğü, derhâl 112 Acil Servise haber verildi ği, ambulans beklenmeden Ceza İnfaz Kurumuna ait araç ile hastaneye götürülmek istenirken ambulans ile karşılaşılmas ı üzerine A.B.nin ambulansa al ınarak hastaneye sevkinin gerçekle ştirildiği belirtilmiştir. 20. Başsavc ılık 2/3/2016 tarihinde bilirki şi eşliğinde ölü muayene ve otopsi i şlemi gerçekleştirmiş ancak kesin ölüm sebebinin tespiti amac ıyla klasik otopsi i şlemi yap ılmas ı görüşünün bilirki şilerce bildirilmesi üzerine klasik otopsi yap ılmas ına ve al ınan örneklerde histopatalojik inceleme yap ılmas ına karar vermi ştir. Bu karar uyar ınca İstanbul Adli T ıp Kurumu 1. İhtisas Kurulundan al ınan 7/3/2018 tarihli raporda A.B.nin mekanik asfiksi ve gelişen komplikasyonlar sonucu öldü ğü kanaatine var ılm ıştır. 21. Başsavc ılık 23/2/2016 tarihinde Ceza İnfaz Kurumundan görevliler hakk ında yap ılan disiplin soru şturmas ına ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesini istemi ştir. Ceza İnfaz Kurumu cevap yaz ısında; görevliler S.Y., T.Ç., K.Ç., A.Ç., ve Z.A. hakk ında başlatılan idari soru şturma neticesinde Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Amirli ğinin 22/3/2016 ve 25/3/2016 tarihli kararlar ı ile başvuru konusu olay ın meydana gelmesinde hiçbir kusur veya ihmal olmad ığı gerekçesiyle disiplin cezas ı verilmesine yer olmad ığına dair karar verildi ğini bildirmiştir. 22. Cumhuriyet savc ısı olay tarihinde Ceza İnfaz Kurumu Ba şmemuru S.Y.nin beyan ına başvurmuştur. S.Y.nin tan ık s ıfat ıyla al ınan beyan ı şöyledir: "Ben D Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz kurumunda görev yapar ım. 12/2/2016 tarihinde saat 17:00 den 13/02/2016 tarihi saat 8:00 e kadar ki vardiyada K., L. , H. İsimli koğuşlardan sorumlu ba şmemur idim. 13/2/2016 tarihinde saat 6:50 s ıralar ında H blokta bulundu ğum esnada telefonla bana D blokta as ı suretiyle intihara te şebbüs eden bir tutuklu bulundu ğunun bildirilmesi üzerine ben hemen C blo ğa gittim. D5 nolu k ısm ın havaland ırmas ına girdik. Havaland ırmaya girdi ğimizde intihar giri şiminde bulunan şahıs diğer k ısım arkada şlar ının kucağındayd ı. K ısım arkada şlar ı şahs ı intihar ettikleri ka şkolda n alm ışlar ve kucaklar ında tutmaktayd ılar. Biz intihar giri şiminde bulunan [A.B.yi] hemen mahkum kabul k ısm ına getirdik. Ben hemen turnikenin d ışına ç ıkarak jandarma ve cezaevi şoförüne haber verdim. Bu s ırada infaz kurumu müdürleri de gelmekteydiler. 112 ye haber verilmişti. Biz ambulans ı gelmesini beklemeden kurum arac ı ile şahs ı hemen hastaneye götürmek istedik. Bu amaçla şahs ı kurum arac ına bindirdik. Yakla şık 50 metre gittikten sonra ambulans geldi. Şahıs ambulansa bindirilerek hastaneye gönderildi. Benim bildi ğim kadar ıyla şahs ın intihar etti ğini gören memurlar [T.Ç.] ve [K.Ç.] dir. Ben intihar olay ının nas ıl gerçekle ştiğini görmedim. Benim olaya ili şkin görgüm ve bilgim bundan ibarettir. '' Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 423. Cumhuriyet savc ısı olay tarihinde Ceza İnfaz Kurumunda infaz ve korum a memuru olarak görev yapan T.Ç.nin tan ık s ıfat ıyla ifadesine ba şvurmuştur. Tan ık T.Ç.nin 13/2/2016 tarihli ifadesi şöyledir: "Ben Diyarbak ır D Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz kurumunda infaz koruma memuru olarak görev yapar ım. 12/2/2016 tarihinde saat 17:00 den 13/02/2016 tarihi saat 8:00 e kadar ki vardiyada iç kontrol k ısm ında nöbetçi idim. 13/2/2016 tarihinde saat 6:50 sıralar ında iç kontrol k ısm ında görevli [K.Ç.] ile C-D blok koridorunda denetim içi gezerken D blok havaland ırmas ını gören pencereden bir mahkumun kendini D blok havaland ırma kap ısının koluna ast ığını gördüm. Hemen C-D blok ba şmemurluk odas ına koşarak görevli ko ğuş nöbetçisi [Z.A.ya] durumu anlatt ım. [Z.A.] anahtarlar ı alara k beraber D blok havaland ırma kap ısına geldik. Kap ı aç ıldıktan sonra [Z.A.] , ben ve başmemur [S.Y.] , [K.Ç.] ile [R.T.] içeri girdi ğimizde intihara te şebbüs eden tutuklu arkadaşlar ının kucağında idi. K ısım arkada şlar ı şahs ı intihar etti ği kaşkoldan alm ışlar ve kucaklar ında tutmaktayd ılar. Hemen tutukluyu alarak mahkum kabul k ısm ına getirdik. Ondan sonraki i şlemleri di ğer arkada şlar yerine getirdi. Benim olaya ili şkin görgüm ve bilgim bundan ibarettir." 24. Cumhuriyet savc ısı olay tarihinde Ceza İnfaz Kurumunda infaz koruma memuru olarak görev yapan K.Ç.nin tan ık s ıfat ıyla ifadesine ba şvurmuştur. Tan ık K.Ç.nin 13/2/2016 tarihli ifadesi şöyledir: "Ben Diyarbak ır D Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda infaz koruma memuru olarak görev yapar ım. 12/2/2016 tarihinde saat 17:00 den 13/02/2016 tarihi saat 8:00 e kadar ki vardiyada iç kontrol k ısm ında nöbetçi idim. 13/2/2016 tarihinde saat 6:50 sıralar ında iç kontrol k ısm ında görevli [T.Ç.] ile C-D blok koridorunda denetim içi gezerke n [T.Ç.] , C5 te sanki biri kendini asm ış gibi dedi. Biz oradaki görevlilere bilgi verdim . Ambulansa ve kurum personellerine haber verdik. Bu s ırada kurum görevlileri şahs ı iç kontrol noktas ına doğru getiriyorlard ı. Daha sonraki i şlemleri di ğer arkada şlar yerine getirdi. Benim olaya ili şkin görgüm ve bilgim bundan ibarettir." 25. Cumhuriyet savc ısı, olay tarihinde A.B. ile ayn ı koğuşta kalmakta olan F.Ç.nin tan ık s ıfat ıyla ifadesine ba şvurmuştur. Tan ık F.Ç.nin 13/2/2016 tarihli ifadesi şöyledir: "Ben Diyarbak ır D Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz kurumunda D5 k ısm ında tutuklu olarak kalmaktay ım. Ben olay günü sabah 6:55 s ıralar ında uyand ım. Banyo yapma k üzere havlumu ald ım. Öbür odada şampuan ve sabun almak üzere gitti ğimde [A.B.] isimli arkadaşın yatağında olmad ığını gördüm. Havaland ırma kap ısından ç ıktığımda kap ının üzerinden geçecek şekilde at ılmış kap ı koluna dolanm ış vaziyette ka şkolu gördüm. Ka şkolun ucuna bakt ığımda [A.B.] kendini as ılı vaziyette duruyordu. Hemen ba ğırarak diğer arkadaşlara haber verdim. Bir k ısım arkada şlar aşağıya indiler. Ben meyve b ıçağını alarak kaşkolu kestim. A şağıdaki arkada şlar da yere dü şmemesi için [A.y ı] tutuyordu. [A.n ın] as ılı vaziyette iken ayaklar ı yere de ğmiyordu. Ayaklar ı yerden yakla şık 1-1,5 metr e yükseklikteydi. İpi kestikten sonra [A.y ı] kucağımıza ald ık. Kap ıya vurduk bu s ırada infaz v e koruma memurlar ı kap ıyı açt ılar. [A.y ı] alarak hastaneye götürdüler. [A] daha önce ba şka bir k ısımda iken hem şirenin elinde bulunan enjektörü boynuna bat ırarak intihar etmek istemiş ben o olay ın ayr ıntısını bilmiyorum. Ayn ı koğuşta kald ığımız süre boyunca [A.n ın] intihar etmek istedi ğini veya intihar edece ğine yönelik kendisinden herhangi bir şey duymad ım. Şüphelendi ğimiz herhangi bir hareketi şu ana kadar olmad ı. Benim olaya ili şkin görgüm ve bilgim bundan ibarettir. " 26. Cumhuriyet savc ısı, olay tarihinde A.B. ile ayn ı koğuşta kalmakta olan A.A.n ın tan ık s ıfat ıyla ifadesine ba şvurmuştur. Tan ık A.A.n ın 13/2/2016 tarihli ifadesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 5"Ben Diyarbak ır D Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz kurumunda D5 k ısm ında hükümlü olarak kalmaktay ım. 13/2/2016 tarihinde hat ırlayamad ığım sabah saatlerinde [F.Ç.nin] bağırma sesiyle uyand ım. [F.Ç.] havaland ırmada idi. Bizlerde havaland ırmaya indik. Bakt ığımızda k ısım arkada şımız olan [A.B.nin] havaland ırma kap ısına bağlad ığı kaşkol ile merdiven bo şluğunda kendisini asm ış idi. Biz [A.y ı] tuttuk. [F.Ç.] de meyve b ıçağı ile yukar ıda kaşkolu kesti. [A.y ı] indirdik. Nabz ının olup olmad ığını anlayamad ık Elinin duruş şeklinden ya şadığını anlad ık. Hemen cama vurarak memurlara haber verdik. Yakla şık beş dakika içinde kap ı aç ıldı ve memurlar [A.y ı] alarak hastaneye götürdüler. Ben [A.B.nin] bizzat kendisinin anlatt ığından daha önce intihara kalk ıştığını öğrendim. O olay ın nas ıl olduğunu nas ıl gerçekle ştiğini bilmiyorum. Kendisinin intihar edece ğine yöneli k herhangi bir söylemi veya bizim dikkatimizi çeken herhangi bir hareketi olmad ı. Ancak daha önceki olay sebebiyle biz k ısım olarak [A.ya] dikkat etmeye çal ışıyorduk. Benim olaya ili şkin görgüm ve bilgim bundan ibarettir." 27. Cumhuriyet savc ısı ayn ı tarihte Ceza İnfaz Kurumu görevlileri A.Ç. ve Z.A.n ın da beyanlar ını alm ış, tan ıklar benzer beyanlarda bulunmu ştur. 28. Başvurucular vekili 10/11/2016 tarihli dilekçeyle Ba şsavc ılıktan A.B.nin daha önceden de intihara te şebbüs etti ğine dair bilgi ve belgelerin Ceza İnfaz Kurumundan teminini istemi ştir. Başvurucular vekili 28/6/2017 tarihli dilekçeyle de ölüm olay ının olduğu gün ve saatte olay yerinde bulunan kamera kay ıtlar ının, A.B.nin daha önce hangi ko ğuşlarda kimlerle kald ığına dair bilgilerin Ceza İnfaz Kurumundan istenerek A.B.nin birlikte kald ığı tutuklu ve hükümlülerin beyanlar ının al ınmas ını, A.B.nin hastaneye sevkini uygun gören Ceza İnfaz Kurumu doktorunun beyan ının al ınmas ını talep etmi ştir. 29. Başsavc ılık 27/11/2017 tarihinde Hastaneden tedaviye ili şkin tüm bilgi ve belgelerin, Ceza İnfaz Kurumundan ise psikososyal servisi taraf ından ölen hakk ında tanzim edilen tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesini istemi ş; gönderilen bilgi ve belgeleri soruşturma dosyas ına eklemi ştir. Başsavc ılık ayr ıca Ceza İnfaz Kurumundan olay tarihine ait kamera kay ıtlar ının gönderilmesini istemi ş; Ceza İnfaz Kurumu A.B.nin kald ığı bloğun iç alan ını gösteren kamera kay ıtlar ının kameran ın ar ızas ı nedeniyle gönderilemedi ğini, diğer kamera kay ıtlar ının temin edilerek gönderildi ğini belirtmi ştir. 30. Ceza İnfaz Kurumunca A.B.ye psikososyal servisi taraf ından herhangi bir tedavi işlemi uygulanmad ığı, Kuruma kabulü s ıras ında A.B. hakk ında tanzim edilen genel risk ve ihtiyaç raporu ile psikososyal uzman görü ş raporlar ında kendisine ve ba şkalar ına zarar verme riskinin dü şük olduğunun, ruhsal sorununun ya şam ını etkileme ve kendisini kötü hissetme düzeylerinin de dü şük olduğunun tespit edildi ği belirtilmi ştir. 31. Başsavc ılık, soruşturma kapsam ında elde etti ği verileri dikkate alarak Ceza İnfaz Kurumu görevlileri hakk ında ihmal suretiyle görevi kötüye kullanma suçundan kovuşturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. 2/5/2018 tarihli kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar şöyledir: "...Otopsi tutana ğı, olay tutana ğı, Adli T ıp Kurumu 1. Adli İhtisas Kurulunu n 07/03/2018 tarih ve 1146 say ılı raporu, Diyarbak ır D tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Amirli ğinin 2016/15 ve 2016/16 karar say ılı disiplin cezas ı verilmesine yer olmad ığına dair karar ve ekleri, olay ın oluş şekli ile dosyada bulunan tüm bilgi ve belgeler birlikte de ğerlendirildi ğinde; müteveffan ın 13/02/2016 tarihinde tutuklu olarak kalmakta oldu ğu Diyarbak ır D tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunun D blo k havaland ırma bahçesine aç ılan kap ı koluna ka şkolunu ba ğlay ıp kendisini merdive n Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 6boşluğuna b ırakarak intihar giri şiminde bulunmas ının infaz koruma görevlilerince fark edilmesi üzerine duruma gecikmeksizin müdahale edilerek Ceza infaz kurumundan 11 2 arac ılığıyla hastaneye sevkinin yap ıldığı, tedavisine müteakip 02/03/2016 tarihinde hastanede vefat etti ği, ölümün as ıya bağlı mekanik asfiksi ve geli şen komplikasyonla r sonucunda meydana geldi ği, bu bağlamda meydana gelen ölüm olay ında infaz korum a memuru şüphelilerin ihmallerinin bulunmad ığı, dolay ısıyla üzerlerine at ılı bulunan suçun yasal unsurlar ının oluşmad ığı anlaşılmış olmakla kamu ad ına kovuşturma yap ılmas ına yer olmad ığına..." 32. Başvurucular, ölenin 10/12/2015 tarihli hastaneye sevk kâ ğıdında ölüm düşüncesi, uyum ve depresif bozukluk oldu ğunun belirtildi ği hâlde özel koruma tedbiri alınmad ığını, A.B.nin daha önce de bir kez intihara te şebbüs etti ğinin tan ık beyanlar ı ile belirtildiğini, bu konuda tecrübeli olmas ı beklenen ceza ve infaz koruma memurlar ının ihmallerinin bulundu ğunu belirterek kovu şturmas ızlık karar ına itirazda bulunmu şlard ır. 33. Diyarbak ır 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 31/7/2018 tarihinde itiraz ın reddine karar vermiştir. 34. Bu karar 2/10/2018 tarihinde ba şvurucular vekiline tebli ğ edilmiştir. 35. Başvurucular 1/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 36.İlgili hukuk için bkz. Serfinaz Öztürk, 2014/18274, 21/9/2017; Nejla Özer ve Müslim Özer, B. No:2013/3782, 21/4/2016; Mehmet Kaya ve di ğerleri, B. No: 2013/6979, 20/5/2015. V.İNCELEME VE GEREKÇE 37. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 38. Başvurucular adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksu n olduğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerini n kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Yaşam Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık görüşü 39. Başvurucular, yak ınlar ı A.B.nin daha önce de intihara te şebbüs etmi ş olduğunu, Ceza İnfaz Kurumu doktoru taraf ından yap ılan muayenesi sonucu uykusuzluk, güçsüzlük, halsizlik çekti ğinin, intihar dü şüncelerinin oldu ğunun tespit edildi ğini, revire ç ıkmak istemediğini, ilaçlar ını kullanmak istemedi ğini, doktorun A.B. ye depresif bozukluk ve uyum bozukluğu teşhisini koydu ğunu, tüm bu bilgiler dikkate al ınarak Ceza İnfaz Kurumu Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 7idaresince A.B. ye özel ihtimam gösterilmesi gerekti ği halde olumsuz sonuçlar ın doğmamas ı için gerekli koruyucu tedbirlerin al ınmad ığını yaşam hakk ının ihlal edildi ğini, eksik delillere dayan ılarak kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildi ğini, A.B.nin hastaneye kaç kere sevk edildiğinin, ne tür tedaviler uyguland ığının araştırılmad ığını, kendilerinin ve di ğer aile bireylerinin beyanlar ının al ınmad ığını belirterek ya şam hakk ının, adil yarg ılanma hakk ının, sorumlular ın cezas ız b ırak ılarak etkili ba şvuru hakk ının ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini iddia etmi şlerdir. 40. Bakanl ık görüşünde ba şvurucular yak ınının, Ceza İnfaz Kurumunda bar ındırıldığı süre içerisinde yaz ılı veya sözlü olarak bask ı ve şiddet gördü ğüne dair beyan ının olmad ığı gibi psikolojik sorunlar ı olduğuna, kendisine tedavi sunulmad ığına dair herhangi bir şikâyetinin de bulunmad ığını, psikiyatri muayene randevusu olmas ına rağmen kendi iste ğiyle muayeneye gitmek istemedi ğini belirtmi ştir. Bakanl ık ayr ıca başvurucular yak ını hakk ında psiko-sosyal servis birimi ve Ceza İnfaz Kurumu aile hekimli ği taraf ından gerekli işlemlerin eksiksiz şekilde yerine getirildi ğini, aile hekimince muayene ve hastane sevk işlemlerinin yap ıldığını, reçete edilen tüm ilaç ve takviyelerin temin edilerek başvurucular yak ınına verildi ğini, başvurucular yak ınının sağlığının korunmas ı ve kendisine zarar vermemesi aç ısından önleyici tedbirlerin de al ındığını bildirmiştir. Ayr ıca Bakanl ık Başsavc ılığın yaşanan ölüm olay ının tüm yönlerinin ortaya konulmas ına ve sorumlu ki şilerin belirlenmesine imkân tan ıyan bağıms ız bir soru şturman ın yürütülmesi ad ına resen harekete geçtiğini, ölüm olay ını ayd ınlatabilecek bütün delilleri toplad ığını, etkili bir soru şturma yürüttüğünü değerlendirmi ştir. 41. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında bireysel ba şvuru formund a belirtmiş olduklar ı iddialar ı tekrarlam ışlard ır. 2. Değerlendirme 42. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak " Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, ...hakk ına sahiptir. 43. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri " kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, (...) ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 44. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucular ın kötü muamele yasa ğının, adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının özünün ya şam hakk ına ilişkin olmas ı nedeniyle an ılan şikâyetleri ya şam hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 45. Başvuru formunda A.B.nin öldürülme ihtimalinden söz edilmemi ş ve A.B.nin kendi eylemine kar şı korunmad ığı ileri sürülmü ştür. Bu nedenle ya şam hakk ının maddi Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 8boyutu, yaln ızca A.B.nin ya şam ının kendi eylemine kar şı korunmad ığı iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden46. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ölen kişinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda ölen A.B. ba şvurucular ın eşi ve babalar ıdır. Bu nedenle ba şvuruda, ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 47. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurucunun ya şam hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddias ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Yaşam ı Koruma Yükümlülü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia (1) Genel İlkeler 48. Kişinin yaşam hakk ı ile maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı birbiriyle s ıkı bağlant ılar ı olan, devredilmez ve vazgeçilmez haklardan olup devletin bu konuda pozitif ve negatif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Devletin negatif bir yükümlülük olarak yetki alan ında bulunan hiçbir bireyin ya şam ına kas ıtlı ve hukuka ayk ırı olarak son vermeme, bunun yan ı sıra pozitif bir yükümlülük olarak yine yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını gerek kamusal makamlar ın gerek di ğer bireylerin gerekse ki şinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 50, 51). 49. Anayasa Mahkemesinin ya şam hakk ı kapsam ında devletin poziti f yükümlülükleri aç ısından benimsedi ği temel yakla şıma göre devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında gerçekle şen ölüm olaylar ında Anayasa n ın 17. maddesi devlete, elindeki tüm imkânlar ı kullanarak bu konuda ihdas edilmi ş yasal ve idari çerçevenin yaşam ı tehlikede olan ki şileri korumak için gere ği gibi uygulanmas ını, bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili idari ve yarg ısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük, kamusal olsun veya olmas ın yaşam hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyet bak ımından geçerlidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 52). 50. Bu kapsamda baz ı özel ko şullarda devletin ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı yaşam ı korumak amac ıyla gerekli tedbirleri alma yükümlülü ğü de bulunmaktad ır (Sad ık Koçak ve di ğerleri , B. No: 2013/841, 23/1/2014, 74). Ceza infaz kurumlar ında gerçekle şen ölüm olaylar ı için de geçerli olabilecek bu yükümlülü ğün ortaya ç ıkmas ı için ceza infaz kurumu yetkililerinin kendi kontrolleri alt ındaki bir kişinin kendini öldürmesi konusunda gerçek bir risk oldu ğunu bilip bilmediklerini ya da bilmeleri gerekip gerekmedi ğini tespit etmek, böyle bir durum söz konusu ise bu riski ortadan kald ırmak için makul ölçüler çerçevesinde ve sahip olduklar ı yetkiler kapsam ında kendilerinden beklenen her şeyi yap ıp yapmad ıklar ını incelemek gerekmektedir ( Mehme t Kaya ve di ğerleri , 72). Ancak özellikle insan davran ışının öngörülemezli ği, öncelikler ve kaynaklar de ğerlendirilerek yap ılacak işlemin veya yürütülecek faaliyetin tercihi dikkate Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 9alınarak pozitif yükümlülük yetkililer üzerine a şırı yük olu şturacak şekilde yorumlanmamal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 53; Sad ık Koçak ve di ğerleri , 74). 51. Tutuklanan veya hürriyeti ba ğlay ıcı cezas ının infaz ına başlanan kişilerin daha önce sahip olduklar ı pek çok özgürlükten mahrum kalmalar ının ve günlük ya şamlar ında ciddi nitelikte bir de ğişim yaşamalar ının doğal bir sonucu olarak psikolojik durumlar ı bozulabilmekte, dolay ısıyla k ırılgan ve korumas ız bir konumda bulunan bu ki şilerin intihar riski artabilmektedir. Bu nedenle yasal ve ikincil düzenlemelerin ceza infaz kurumu yetkililerine bu ki şiler hakk ında daha duyarl ı ve dikkatli olma görevi yüklemesi, tutuklu vey a hükümlü ki şilerin hayatlar ının tehlikeye at ılmas ını önleyici tedbirler al ınmas ını sağlamas ı gerekmektedir. Bu amaçla öncelikle ceza infaz kurumunda kalan ki şilerin davran ışlar ının ve sağlık durumlar ının takip edilmesi, gerekti ğinde doktor muayenesine ba şvurulmas ı, diğer yandan bu konuda e ğilimi oldu ğu anlaşılanlar aç ısından kendileri için en uygun yerlerde kalmalar ının temin edilmesi, intihar eylemlerinde kullan ılabilecek kesici/delici e şyalara, kemer, çama şır ipi veya ayakkab ı bağcıklar ı gibi eşyalara el konmas ı suretiyle bu tip risklerin azalt ılmas ına yönelik önlemlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Kaya ve di ğerleri , 73). 52. Bu ba ğlamda bir tutuklunun veya hükümlünün kendine zarar verme ihtimalini kişi özgürlüğüne aşırı bir s ınırlama getirmeyecek ölçüde en aza indirecek tedbirlerin al ınmas ı yetkililerden beklenebilecektir. Bir hükümlü veya tutuklu aç ısından daha s ıkı tedbirlerin gerekip gerekmedi ği ve bunlar ın uygulanmas ının makul olup olmad ığı, başvuru konusu yap ılan her bir somut olay ın koşullar ına göre de ğişecektir ( Mehmet Kaya ve di ğerleri , 74). 53. Yaşam hakk ı kapsam ında devletin öncelikle ya şam ı tehlikeye girebilecek kişilerin yaşam ını korumak için yeterli yasal ve idari bir çerçeve olu şturmas ı gerekmektedir. Ayn ı yükümlülük ceza infaz kurumlar ında bulunan ki şilerin ya şam ve sa ğlıklar ının korunmas ı için de geçerlidir. Bu kapsamda ceza infaz kurumu yetkililerince yerine getirilece k kontrol ve denetim i şlemleri ile bu konuda al ınacak diğer tedbirlerin mevzuatta ayr ıntılı olarak düzenlendi ği daha önce Anayasa Mahkemesince tespit edilmi ştir (Nejla Özer v e Müslim Özer , 74-89; Hilmi Moray , B. No: 2013/3053, 21/4/2016, 25-36). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 54. Somut olayda yukar ıda yer verilen ilkeler çerçevesinde öncelikle Ceza İnfaz Kurumu yetkililerinin A.B.nin kendini öldürme riskini bilip bilmediklerinin veya bilmelerinin gerekip gerekmedi ğinin ortaya konmas ı, riski bildikleri veya bilmeleri gerekti ği sonucuna var ılmas ı hâlinde ise A.B.nin hayat ının korunmas ı ve kendisine zarar vermemesi aç ısından gerekli önleyici tedbirleri al ıp almad ıklar ının tespiti gerekmektedir. 55. Ceza İnfaz Kurumu psikiyatri doktorunun A.B.yi 17/9/2015, 1/10/2015 ve 19/11/2015 tarihlerinde muayene etti ği, A.B. ye uyum bozuklu ğu ve depresif bozukluk teşhisi konularak tedavisine ba şland ığı, yap ılan muayeneler sonucunda Ceza İnfaz Kurumu psikiyatri doktoru taraf ından A.B.nin suisidal (intihar) dü şüncelerinin bulundu ğu belirtilerek psikiyatri poliklini ğine sevkinin uygun görüldü ğü buna ili şkin hasta sevk ka ğıdı düzenlendi ği yukar ıda belirtilmi şti (bkz. 12, 13). Ancak tüm bunlara ra ğmen bireysel ba şvuru formu ve ekindeki belgeler ile UYAP arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden A.B.nin herhangi bir hastanenin psikiyatri poliklini ğine sevkinin yap ıldığına ilişkin bilgi ve belgeye rastlanamad ığı gibi A.B.nin 10/12/2015 tarihinde psikiyatri doktoru ile görü şme yapmak istemedi ğini belirtmesi üzerine de Ceza İnfaz Kurumu psikiyatri doktoru taraf ından psikiyatrik tedavinin sonland ırıldığı anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 1056. Ceza infaz kurumunda bir ki şinin sağlığı ve güvenli ği aç ısından gerekli tedavi türünün ve kalmas ı uygun olan yerin belirlenmesinin -o ki şinin bu konulardaki muhakeme yeteneğinin somut olay ın şartlar ı içinde sa ğlıklı olmad ığının aç ık olduğu durumlarda- sadece kişinin tercihlerine göre yap ılmas ı mümkün de ğildir ( Mehmet Kaya ve di ğerleri , 84). 57. Ceza İnfaz Kurumu psikiyatri doktorunun A.B.nin suisidal düşüncelerini n bulunduğunu, psikiyatri poliklini ğine sevkinin uygun oldu ğunu çeşitli tarihlerde düzenledi ği sevk kağıtlar ında belirtilmesi ve A.B.ye uyum bozuklu ğu ve depresif bozukluk teşhisi koymas ı karşısında yetkililerin A.B.nin kendini öldürme riski oldu ğunu bilmedikleri söylenemez. Daha önce de bir kere intihara te şebbüs etti ğinin koğuş arkadaşlar ınca ifade edildi ği dikkate alındığında A.B.nin kendisine zarar vermemesi için yetkililerin önleyici tedbirler almas ı gerektiği ortadad ır. 58. Bu durumda Ceza İnfaz Kurumu yetkililerinin A.B.nin sa ğlık durumunu takip ederek kontrol alt ında tutmaya çal ışmalar ı ve bir hastanenin psikiyatri poliklini ğine sevkini uygun görüldü ğü şekilde gecikmeksizin sa ğlamalar ı, A.B.yi kendi iradesine b ırakmadan kendisine zarar vermesini önlemek amac ıyla koğuş ve havaland ırma bölümünün belirli aral ıklarla infaz ve koruma memurlar ınca kontrol edilmesi, A.B.nin tutum ve davran ışlar ının takip edilmesi gerekti ği anlaşılmaktad ır. 59. Dolay ısıyla kendisine zarar verme ihtimalini en aza indirecek tedbirlerin alınmas ı gerektiği halde A.B.nin ya şam ının korunmas ı için gerekli olan tüm makul tedbirlerin alınmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 60. Aç ıklanan gerekçelerle A.B.nin ya şam ının kendi eylemine kar şı korunmamas ı sebebiyle ya şam ı koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. ii. Etkili Soru şturma Yapma Yükümlülü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia (1) Genel İlkeler 61. Ceza soru şturmas ının etkili olmas ı için soru şturma makamlar ının resen ve derhâl harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soru şturmada ölüm olay ının nedeninin veya sorumlu ki şilerin belirlenmesi imkân ını zay ıflatan bir eksiklik, etkili soru şturma yükümlülü ğüne ayk ırılık oluşturabilir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 57). 62. Ceza soru şturmas ının etkililiğini sağlayacak hususlardan biri de fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ıdır. Ayr ıca meşru menfaatlerini korumak için ölen ki şinin yak ınlar ının her olayda bu sürece gerekli olduğu ölçüde kat ılmalar ı sağlanmal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 58). 63. Soru şturmalar ın makul bir süratle yürütülmesi gerekir. Baz ı durumlarda soruşturman ın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmeleri olay ın ayd ınlat ılabilmesi, hukukun üstünlü ğüne olan inanc ın korunmas ı, hukuka ayk ırı eylemlere müsamaha gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmemesi aç ısından kritik bir öneme sahiptir ( Deniz Yaz ıcı, B. No: 2013/6359, 10/12/2014, 96). Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 11(2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 64. Başvurucular, A.B.nin hastaneye kaç kere sevk edildi ğinin, A.B.ye ne tür tedaviler uyguland ığının Başsavc ılık taraf ından araştırılmad ığını, beyanlar ının al ınmad ığını yak ınlar ının ölüm olay ı hakk ında etkili bir soru şturma yürütülmedi ğini ileri sürmü şlerdir. 65. Somut olayda Ba şsavc ılık ölüm sebebinin as ı yolu ile intihar oldu ğunu, şüphelilerin ihmallerinin bulunmad ığını belirterek intihar ın öngörülebilir olup olmad ığı ile tedbir al ınıp al ınmad ığı hususlar ında hiçbir ara ştırma, değerlendirme, gerekçelendirme yapmadan kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. 66. Başvuru konusu olayda A.B.nin intihar olay ı sonras ında yap ılan işlemlerin ayr ıntılar ına yukar ıda (bkz. 17-29) de ğinilmiştir. 67. Başsavc ılıkça Ceza İnfaz Kurumu idarecilerinin bu ve benzeri nitelikte a ğır sonuçlar do ğurabilecek olaylara kar şı ilgili personele e ğitim verip vermedi ği, personelin görev ve talimatlar ı tam olarak yerine getirebilmesi için ilgili mevzuat ı ve sonuçlar ını personele tebli ğ edip etmedi ği hususlar ının araştırılmad ığı, A.B. ile görü şen sağlık görevlilerinin beyanlar ının al ınmad ığı, ölüm olay ındaki etki ve kusur durumlar ının tart ışılmad ığı, A.B.nin hastane psikiyatri poliklini ğine sevkinin uygun oldu ğunun çeşitli tarihlerde yap ılan muayeneler sonras ında aç ıkça belirtilerek bu konuda sevk kâ ğıdı düzenlendi ği hâlde sevk i şleminin gerçekle ştirilmemesinin sebebinin ara ştırılmad ığı anlaşılm ıştır. 68. Dolay ısıyla Başsavc ılık taraf ından yürütülen soru şturmada ölüm olay ının tüm yönlerinin ortaya konulamad ığı, etkili bir soru şturma yap ılmad ığı kanaatine var ılm ıştır. 69. Aç ıklanan gerekçelerle somut olayda yürütülen ceza soru şturmas ında etkili ceza soruşturmas ı yürütme yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Yaşam Hakk ı ile Bağlant ılı Olarak Ayr ımc ılık Yasağının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 70. Başvurucular yak ınlar ının Kürt kökenli olmas ı nedeniyle ölüm olay ında ihmali olan sorumlular ın cezas ız b ırak ıldığını belirterek Anayasa'n ın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ayr ımc ılık yasağı boyutuyla ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 71. Anayasa n ın Kanun önünde e şitlik kenar başlıklı 10. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi dü şünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ay ırım gözetilmeksizin kanun önünde e şittir. ... Hiçbir ki şiye, aileye, zümreye veya s ınıfa imtiyaz tan ınamaz. Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 12Devlet organlar ı ve idare makamlar ı bütün işlemlerinde kanun önünde e şitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundad ırlar." 72. Anayasa'n ın 10. ve Sözle şme'nin 14. maddelerinde düzenlenen ayr ımc ılık yasağının ihlal edildi ği iddialar ının soyut olarak de ğerlendirilmesi mümkün olmay ıp mutlaka Anayasa ve Sözle şme kapsam ında yer alan di ğer temel hak ve özgürlüklerle ba ğlant ılı olara k ele al ınmas ı gerektiğini ifade etmek gerekir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 33). 73. Başvurucular ayr ımc ılık yap ılmas ının sorumlular ın sorumlulu ğunun tespit edilmemesinde etkili oldu ğunu ileri sürerek e şitlik ilkesinin ayr ımc ılık boyutuyla ihlal edildiğini yaşam hakk ıyla bağlant ılı olarak iddia etmi şlerdir. 74. Somut olayda ba şvurucular ın yak ınlar ının Kürt kökenli olu şu nedeniyle ölüm olay ında ihmali bulundu ğu iddia edilen şüpheli Ceza İnfaz Kurumu görevlileri hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ğine ilişkin başvurucular taraf ından herhangi bir delil sunulmad ığı, ayr ımc ılık iddias ıyla ilgili olarak somut bir aç ıklamada bulunulmad ığı görülmüştür. 75. Dolay ısıyla ayr ımc ılık yasağıyla bağlant ılı olarak ya şam hakk ının ihlal edildiğine ilişkin soyut iddian ın temellendirilemedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 76. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 77. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 78. Başvurucular ya şam hakk ının ihlalinin tespitine ve 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 79. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında, ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da de ğinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmi ştir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 1380. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 81.İhlalin kovu şturmaya yer olmad ığı ya da daimî arama karar ı gibi baz ı nedenlerle soruşturman ın sonland ırılmas ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ı için karar ın bir örne ğinin ilgili Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden soru şturma yap ılmas ı sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden soru şturma yap ılmas ı karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yeniden soru şturma yap ılmas ı sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden soru şturma yapma karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir (benzer yöndeki kararlar için bkz. Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 82.İncelenen ba şvuruda ba şvuruya konu Ba şsavc ılık soruşturmas ında ölüm olay ının tüm yönlerinin ortaya konulamad ığı, yürütülen soru şturman ın teoride oldu ğu gibi fiilen de hesap verilebilirli ği sağlayamad ığı gerekçesiyle Anayasa n ın 17. maddesi kapsam ında yaşam ı koruma yükümlülü ğünün ve ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna var ılm ıştır. Buna göre ihlalin soru şturma makamlar ının ve idarenin eylemlerinden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 83. Bu durumda ya şam hakk ının usul boyutunun ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden soru şturma ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden soru şturma karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden soruşturma yap ılmak üzere Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 84. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucular ın uğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ya şam hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle ve yeniden soru şturma yap ılmas ı suretiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara mü ştereken net 50.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/32651 Karar Tarihi : 6/10/2021 1485. 3.600 TL vekalet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Ya şam ı koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Yaşam hakk ı kapsam ında etkili soru şturma yürütme yükümlülü ğünün ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. 1. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam ı koruma yükümlülü ğünün İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili soru şturma yapma yükümlülü ğünün İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin yaşam hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmak üzere Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Soruşturma No: 2016/4600) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvuruculara net 50.000 TL manevi tazminat ın MÜŞTEREKE N ÖDENMES İNE, F. 3.600 TL vekalet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN