TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖKKEŞ KÖKSAL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/25562) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/25562 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Ökkeş KÖKSAL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖKKEŞ KÖKSAL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/25562) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/25562 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Ökkeş KÖKSAL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Komisyon, adli yard ım talebinin kabulüne ve duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ılanm ıştır. Ankara 27. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yarg ılama beş celsede tamamlanm ıştır. Yarg ılamada 22/12/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutanağı'nda duru şman ın 16/2/2018 tarihinde yap ılmas ına ve ba şvurucunun duru şma tarihinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile duru şmada haz ır bulundurulmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucu, yarg ılaman ın 16/2/2018 tarihli ilk celsesine tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumundan SEGB İS arac ılığı ile kat ılm ıştır. Duruşma Tutana ğı'nda başvurucunun SEGBİS arac ılığıyla duru şmaya kat ılmak istemedi ği yönünde Mahkemeye itirazda bulunduğuna dair herhangi bir beyan ı yer almamaktad ır. Duruşmada başvurucu, müdafiini n de haz ır bulunmas ıyla savunma yapm ıştır. Mahkeme bir sonraki celsede ba şvurucunun duruşmada SEGB İS arac ılığıyla haz ır edilmesine karar vererek duru şmay ı 12/4/2018 tarihine ertelemiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/25562 Karar Tarihi : 21/9/2022 25. Başvurucunun SEGB İS arac ılığı ile kat ıldığı 12/4/2018 tarihli ikinci celse sonunda ba şvurucunun bir sonraki celsede SEGB İS ile haz ır edilmesine ve duru şman ın 19/4/2018 tarihine ertelenmesine karar verilmi ştir. 6. Başvurucunun SEGB İS arac ılığı ile kat ıldığı 19/4/2018 tarihli üçüncü celsede ByLock program ına dair bilirki şi raporu ile iddia makam ınca esas hakk ında mütalaa sunulmuştur. Duruşma Tutana ğı'na göre ba şvurucu, ikinci celsede oldu ğu gibi üçüncü celsede de SEGB İS arac ılığı ile duruşmaya kat ılmay ı kabul etmedi ğine dair herhangi bir itirazda bulunmam ıştır. Duruşmada başvurucunun bilirki şi raporuna kar şı savunma yapmak amac ıyla süre talebinde bulunmas ı üzerine Mahkeme, talebi kabul etmi ş ve " başvurucunun duru şma gün ve saatinde irtibat kurulmas ı için müzekkere yaz ılmas ına" karar vererek duru şmay ı 16/5/2018 tarihine ertelemi ştir. 7. Yarg ılaman ın 16/5/2018 tarihli dördüncü celsesinde müdafiinin haz ır bulunmamas ı ve başvurucunun müdafii huzurunda savunma yapmak istedi ğini belirtmesi üzerine Mahkeme, yarg ılamaya müdafiinin haz ır edilerek devam edilmesi için duru şmay ı 12/6/2018 tarihinde ertelemi ştir. 8. Hükmün aç ıkland ığı ve müdafiinin de haz ır bulundu ğu yarg ılaman ın 12/6/2018 tarihli son celsesine de SEGB İS arac ılığı ile kat ılan başvurucunun bizzat duru şmada haz ır bulunmak istedi ğine dair Mahkemeye herhangi bir bildirimde bulundu ğunu ortaya koyan somut bir veriye rastlanmam ıştır. Mahkeme, ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 9. Başvurucu, istinaf ve gerekçeli temyiz dilekçelerinde -di ğerlerinin yan ı sıra- duruşmalara bizzat kat ılamam ış olmas ı nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını belirterek hükmün bozulmas ını talep etmi ştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinle şmiştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu, yarg ılama süreci boyunca SEGB İS arac ılığı ile dinlenildi ğini belirterek savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklardan yararlanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 11. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun Mahkeme önünde gerçekle ştirilen duruşmalara SEGB İS üzerinden ifade vermek istemedi ği, duruşmada bizzat haz ır bulunmak istediği yönünde herhangi bir beyan ının bulunmad ığı ileri sürülmü ştür. Ayr ıca başvurucunun müdafi yard ımından da yararlanmak suretiyle herhangi bir s ınırlamaya maruz kalmadan ve teknik bir ba ğlant ı sorunu ya şamadan etkili bir şekilde savunma yapma imkân ı bulduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 12. Başvuru, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 13. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin istemine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda 4/12/2004 tarihli Başvuru Numaras ı: 2020/25562 Karar Tarihi : 21/9/2022 3ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır (Şehrivan Çoban, 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 14. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucunun SEGB İS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. 15. Diğer taraftan Anayasa'n ın 36. maddesi veya di ğer herhangi bir maddesi, kişilerin adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden feragat etmelerini yasaklayan bir hüküm içermemektedir. Ne var ki adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden feragat edilmesini n Anayasa'ya uygun olabilmesi için feragat iradesinin aç ık olmas ının ve sonuçlar ının kişi yönünden makul olarak öngörülebilir olmas ının yan ında asgari usul güvencelerinin de sağlanm ış olmas ı, ayr ıca adil yarg ılanma hakk ından feragat edilmesini me şru olmaktan çıkaran üstün bir kamu yarar ının bulunmamas ı gerekir ( Nurettin Balta, B. No: 2016/10023, 28/12/2021, 45). 16. Adil yarg ılanma hakk ı güvencelerinden aç ık bir şekilde feragat edilebilece ği gibi örtülü şekilde feragat edilmesi de mümkündür. Her iki durumda da feragatin tereddüde yer vermeyecek şekilde aç ık olmas ı ve ayn ı zamanda kamu yarar ına ayk ırılık taşımamas ı gerekir. Ayr ıca örtülü feragatin geçerli olabilmesi için feragat eden taraf ın söz konus u eylemlerinin sonuçlar ını makul olarak öngörebilece ğinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla yetkili yarg ı organlar ının bu konuda varsay ıma dayal ı bir değerlendirme yapmamalar ı gerekir (duru şmada haz ır bulunma hakk ı bak ımından yap ılan benzer değerlendirmeler için bkz. Emrah Yayla, 75). Bununla birlikte adil yarg ılanma hakk ı güvencelerinden feragat iradesi, bunu gösteren olgular ın bulunmas ından veya suç isnad ı altındaki kişinin tutum ve davran ışlar ından anla şılabilir. 17. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, Ansar Onat (B. No: 2019/14515, 15/6/2022) karar ında değerlendirdi ği koşullar dâhilinde duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat edilmesi durumunda an ılan hakka dair bir müdahalenin bulunmad ığı sonucuna ulaşmıştır. Bu başvuruya konu olayda, duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ıldığı sırada başvurucunun bu duruma yönelik herhangi bir itiraz ileri sürmedi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca yarg ılamaya uzaktan kat ılım sürecinde ses ve görüntü kalitesiyle ilgili sorun ya şand ığına ilişkin bir iddia ve itiraza duru şma tutanaklar ı ve başvuru formunda yer verilmedi ği vurgulanm ıştır. Bu durumda ba şvurucunun do ğrudan duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat etti ğine dair bir beyan ı bulunmamakta ise de istemine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duruşmalara kat ılmak zorunda b ırak ılmad ığı aç ıklanm ıştır. An ılan kararda, ba şvurucunun duruşmalara bizzat kat ılma talebini celse aralar ında Mahkemeye iletmemi ş olmas ı da dikkate alındığında söz konusu hakka ili şkin feragat etme iradesini z ımnen ortaya koydu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. Ayr ıca başvurucunun SEGB İS arac ılığı ile duru şmaya kat ılımının sonuçlar ını makul olarak öngörebilecek durumda olmad ığına dair somut bir veri bulunmad ığı gibi duruşmada haz ır bulunma hakk ından feragat ile ilgili asgari usul güvencelerinin kendisine sağlanmad ığına yönelik bir iddias ının da başvuru formuna yans ımad ığı belirtilmi ştir. Buna ek olarak başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat etme iradesini gösterdi ğine ilişkin kabulü me şru olmaktan ç ıkaracak üstün bir kamu yarar ının mevcut oldu ğundan söz etmenin de -somut olay ın koşullar ında- mümkün gözükmedi ği, dolay ısıyla başvurucunun duruşmada haz ır bulunma hakk ına bir müdahalede bulunulmad ığı değerlendirilmi ştir (Ansar Onat , 23). Somut olayda da an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçta n ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/25562 Karar Tarihi : 21/9/2022 418. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 21/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN