TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR F.M.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/23688) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : F.M.A. Vekili : Av. Taner KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı edilme karar ı v
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR F.M.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/23688) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : F.M.A. Vekili : Av. Taner KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı edilme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının, hukuka ayk ırı olarak idari gözetim altında tutulma nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/11/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurucu bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 4. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesi uyar ınca sınır d ışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmas ına karar verilmesini talep etmi ştir. 5. Komisyonca 8/11/2016 tarihinde tedbir talebinin ve ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6.İkinci Bölüm taraf ından 8/11/2016 tarihinde ba şvurucunun ülkesine s ınır d ışı edilmesine ili şkin işlemin geçici olarak (tedbiren) durdurulmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 38. Başvurucu 1971 do ğumlu bir kad ın olup İran İslam Cumhuriyeti ( İran) vatandaşıdır. 9. Başvurucu 24/8/2016 tarihinde e şi, k ızı ve bak ımını üstlendiği yeğeni ile birlikte İstanbul Atatürk Havaliman ı'ndan Türkiye'ye giri ş yapm ıştır. 10. Başvurucu ve ülkeye beraber giri ş yapt ığı yak ınlar ı 3/9/2016 tarihinde İzmir Adnan Menderes Havaliman ı'ndan -çe şitli ülkelere ait- sahte pasaportlarla Hollanda'y a gitmek üzere ç ıkış yapmak isterken yakalanm ışlard ır. 11. Başvurucu ve e şi hakk ında resmî belgede sahtecilik suçundan adli i şlem yap ılm ıştır. 12. Başvurucu; polise verdi ği 4/9/2016 tarihli ifadesinde özetle beraberindekilerle birlikte İran pasaportlar ını görevli polislere göstererek K ıbrıs'a gideceklerini söylediklerini, havaliman ındaki pasaport kontrol noktas ını geçtikten sonra Hollanda'ya giden uça ğa yöneldiklerini, buradaki görevliye Hollanda pasaportunu gösterdi ğini, sahte pasaport kulland ıklar ı anlaşılınca polis ofisine götürüldüklerini belirtmi ştir. Başvurucu ifadesinde ayr ıca İran'da ya şam şartlar ı ile k ız çocuğu yetiştirmek zor oldu ğu için Kanada ya da İngiltere'ye gitmek istediklerini söylemi ştir. 13. Başvurucuyla birlikte ayn ı gün ifade veren e şi B.Y. ise beyan ında İran'da siyasi bir durumlar ının olmad ığını, k ız çocuğu yetiştirmenin zor olmas ı ve işsizlik sebebiyle ülkesinden ayr ıldığını, İngiltere ya da Kanada'ya gitmek amac ıyla sahte pasaport temin ettiğini söylemi ştir. 14. Başvurucu ve yan ındakiler, haklar ında adli i şlemler yap ıldıktan sonra 4/9/2016 tarihinde İzmir İl Göç İdaresi Müdürlü ğüne teslim edilmi şlerdir. 15. Başvurucu hakk ında İzmir Valili ğinin 5/9/2016 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendi uyar ınca s ınır d ışı etme ve idari gözetim alt ına alma kararlar ı tesis edilmiştir. 16. Başvurucu 5/9/2016 tarihinden itibaren İzmir'de bulunan Harmandal ı Geri Gönderme Merkezinde (GGM) tutulmaya ba şlanm ıştır. 17. Başvurucu, idari gözetim alt ında bulundu ğu s ırada avukat ı arac ılığıyla uluslararas ı koruma ba şvurusu yapt ığını beyan etmi ştir. 18. S ınır d ışı etme karar ının iptali için 5/9/2016 tarihinde İzmir 1. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava aç ılm ıştır. 19. Başvurucu dava dilekçesinde özetle ülkesinde bir moda markas ının ve merkezinin sahibi ayr ıca İrfan Grubu olarak adland ırılan bir olu şumun üyesi oldu ğunu, yan ında modellerin çal ıştığını, bir süredir iki kad ın güvenlik görevlisinin moda merkezine gelerek kendisini taciz etmeye ba şlad ıklar ını, en son bir y ıl önce bu ki şilerin kendisini gözalt ına ald ığını ve yüksek miktarda para cezas ına çarpt ırıldığını belirtmiştir. Para cezas ını ödeyebilmek için moda merkezini satmak zorunda kald ığını ifade eden başvurucu; yaşadıklar ının korkutucu oldu ğunu, bu süreçten sonra büyük k ızının köpeği ile gezerken Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 4köpeğinin polis taraf ından tekmelenerek öldürüldü ğünü, kendisinin de arkada şlar ıyla sinemaya gitti ği sırada giyim tarz ı nedeniyle gözalt ına al ındığını beyan etmi ştir. Başvurucu, küçük k ızlar ın bile tayt türü k ıyafetler giymesinin ülkesinde müdahale nedeni olarak görüldüğünü, yapt ığı şikâyetlerin polislerin kolland ığı sistem yüzünden sonuçsuz kald ığını iddia etmi ştir. 20. Bunlar d ışında dava dilekçesinde ba şvurucu, eşi hakk ında da birtak ım iddialarda bulunmuştur. Eşinin idam cezas ı karşıtı eylemler yapan ve bu konuda ülke liderlerine mektup kampanyalar ı düzenleyen bir inisiyatifin üyesi oldu ğunu, kat ıldığı eylemler nedeniyle birçok defa dört günü bulan sürelerde gözalt ına al ındığını, ülkesinde yap ılan seçimlerdeki tavr ının sorun oldu ğunu, tutuklu bir arkada şından kendisinin de tutuklanaca ğı haberi gelmesi üzerine ülkesinden kaçmaya karar verdi ğini bildirmi ştir. 21.İdare Mahkemesinin 21/10/2016 tarihli karar ıyla başvurucunun açt ığı dava kesin olarak reddedilmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava dosyas ının incelenmesinden, 24.08.2016 tarihinde ülkemize yasal yollardan giriş yapan ve 90 günlük vizesi bulunan davac ının, 03.09.2016 tarihinde İzmir Adnan Menderes Havaalan ında Hollanda/Amsterdam'a gidecek yolcular ın uçağa al ınmadan 228 nolu körük kap ısında yap ılan kontrolde, ibraz etti ği pasaport ve bini ş kartlar ının üzerind e yurtd ışı çıkış mührü bulunmad ığının anlaşılmas ı üzerine yap ılan araştırmada, davac ının ibraz ettiği pasaportun Hollanda, Finlandiya ve Danimarka pasaportu oldu ğu ve tamamen sahte oldu ğunun anla şıldığı, davac ının üzerinden kendisine ait orijinal İran pasaportunun çıkmas ı üzerine davac ının da aralar ında bulundu ğu 4 kişinin gerekli i şlemlerin yap ılmas ı için Havaalan ı Suç Önleme ve Soru şturma Büro Amirli ğine teslim edildi ği, davac ının al ınan ifadesinde, 03.09.2016 tarihinde e şi B., çoçu ğu N. ve e şinin ablas ının k ızı P.M. ile birlikte kendilerine ait İran pasaportu ile K ıbrıs'a gideceklerini söyleyerek pasaport noktas ından geçtilerini, önceden Hollandaya gitmek için e şinin temin etti ği bilet ve e şinin Portekiz, kendisinin Hollanda, k ızının Finlandiya, k ız kardeşinin k ızının Danimarka pasaportu ile uçağa binmek isterken yakaland ıklar ını, sahte pasaportlar ı eşinin [5...] pound kar şılığı Türkiyede temin etti ğini, Kanada veya İngiltereye gidebilmek için Hollandaya gitmek istediklerini, İranda siyasi bir durumu olmad ığını, işsizlik ve k ız çoçuklar ını yetiştirmek zo r olduğu ve çal ışma amaçl ı gitmek istedi ğini beyan etti ği, 05.09.2016 tarihinde idari gözeti m alt ına al ındığı, dava konusu i şlem ile de, 6458 say ılı Yasa'n ın 54/1-h maddesi uyar ınca s ınır dışı edilmesine karar verildi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda, Türkiye'den yasa d ışı yollardan sahte pasaportla ç ıkış yaparken yakalanan davac ının, yukar ıda an ılan Yasa'n ın 54/1-h maddesi uyar ınca s ınır d ışı edilmesinde hukuka ayk ırılık bulunmamaktad ır. Öte yandan, davac ının uluslararas ı koruma ba şvurusunda bulundu ğu öne sürüldüğünden, s ınır d ışı etme karar ının uygulanmas ı sıras ında; 6458 say ılı Yasa'n ın 80'inci maddesinin, (1/e) bendinde yer alan; " İtiraz veya yarg ılama süreci sonuçlan ıncaya kadar kişinin ülkede kal ışına izin verilirir." hükmünün dikkate al ınacağı tart ışmas ızdır. Aç ıklanan nedenlerle, davan ın reddine..." 22. Başvurucu verilen karardan 5/11/2015 tarihinde haberdar oldu ğunu belirtmi ştir. 23. Başvurucu 8/11/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. 24. Başvurucu 15/11/2016 tarihinde GGM'den sal ıverilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 5IV.İLGİLİ HUKUK 25.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38; Abdolghafoo r Rezae ı, B. No: 2015/17762, 6/12/2017, 20-31. V. İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 17/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 28. Başvurucu; İdare Mahkemesinde ileri sürdü ğü sebeplerle ülkesine gönderilmesi hâlinde hayat ının tehlike alt ında olaca ğını ve kötü muamele görebilece ğini, uluslararas ı koruma talebinde bulunmas ına rağmen sadece ülkeden yasal olmayan şekilde ç ıkış yapmaya çal ışmas ının iptal davas ında gözönünde tutuldu ğunu, bu nedenle geri göndermeme yasa ğına ayk ırı davran ıldığını belirterek ya şam hakk ının ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesi hâlinde ya şam hakk ının ihlal edilebilece ğine ilişkin iddialar ı ve diğer şikâyetleri kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 30. Anayasa'da yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden çıkar ılmalar ına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemi ştir. Uluslararas ı hukukta da kabul edildi ği üzere bu husus, devletin egemenlik yetkisi kapsam ında kalmaktad ır. Dolay ısıyla devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya s ınır d ışı etmekte takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur. Ancak an ılan işlemlerin Anayasa'da güvence alt ına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale olu şturmas ı hâlinde bireysel ba şvuruya konu edilebilmesi mümkündür ( A.A. ve A.A., 54). 31. Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında yaşama hakk ının yan ında maddi ve manevi varl ığı koruma ve geli ştirme hakk ı da güvence alt ına al ınm ıştır. Ayn ı maddenin üçüncü f ıkras ında ise kimseye işkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyl e bağdaşmayan cezaya veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hükmüne yer verilmi ştir. Maddenin sistemati ğinden de anla şılacağı üzere birinci f ıkrada genel olarak güvence alt ına Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 6alınan bireyin maddi ve manevi varl ığı, üçüncü f ıkrada kötü muamelelere kar şı özel olara k korunmuştur (A.A. ve A.A. , 55). 32. An ılan maddede, devlete getirilen kötü muamelede bulunmama (negatif) yükümlülü ğünün herhangi bir istisnas ına yer verilmemi ştir. Temel hak ve özgürlükleri n savaş, seferberlik, s ıkıyönetim veya ola ğanüstü hâllerde kullan ılmas ının durdurulmas ına imkân veren Anayasa'n ın 15. maddesinde de maddi ve manevi varl ığın bütünlü ğüne dokunulamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu durum, kötü muamele yasa ğının mutlak nitelikte olduğunun aç ık göstergesidir ( A.A. ve A.A. , 56). 33. Ancak bu yasakla korunan haklar ın gerçek anlamda güvence alt ına al ındığından bahsedilebilmesi için devletin kötü muamelede bulunmamas ı yeterli de ğildir. Devletin ayn ı zamanda bireyleri kendi görevlilerinin ve üçüncü ki şilerin kötü muamele olu şturabilecek eylemlerine kar şı da korumas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 57). 34. Nitekim Anayasa'n ın 5. maddesinde " insan ın maddi ve manevi varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmak" devletin temel amaç ve görevleri aras ında say ılm ıştır. Anayasa'n ın 5. ve 17. maddeleri birlikte de ğerlendirildi ğinde devleti n bireyi işkence ve kötü muamele yasa ğına karşı koruma (pozitif) yükümlülü ğünün de bulunduğu anlaşılmaktad ır (A.A. ve A.A. , 58). 35. Anayasa'n ın 5., 16. ve 17. maddeleri uluslararas ı hukuk ve özellikle de Türkiye'nin taraf oldu ğu Cenevre Sözle şmesi'nin ilgili hükümleri ile birlikte yorumland ığında devletin egemenlik yetkisi alan ında olup gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kalabilecek yabanc ılar ın da maddi ve manevi varl ıklar ına yönelik risklere kar şı korunmalar ının devletin pozitif yükümlülükleri aras ında yer ald ığının kabulü gerekir ( A.A. ve A.A., 59). 36. An ılan pozitif yükümlülük kapsam ında s ınır d ışı edilecek ki şiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere kar şı gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabilmesi için bu ki şiye s ınır dışı karar ına karşı etkili bir karşı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekir. Aksi hâlde s ınır d ışı edildiğinde kötü muameleye maruz kalma riski alt ında olduğunu iddia eden ve bu iddias ını delillendirme konusunda devlete göre daha k ısıtlı imkânlara sahip olan yabanc ıya gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabildiğinden bahsetmek mümkün olmayacakt ır (A.A. ve A.A. , 60). 37. Dolay ısıyla kötü muameleye kar şı koruma pozitif yükümlülü ğünün -an ılan yasağın korudu ğu haklar ın doğası gereği- hakk ında s ınır d ışı karar ı verilen bir yabanc ıya iddialar ını araştırtma ve bu karar ı adil bir şekilde inceletme imkân ı sağlayan usul güvencelerini de içerdi ği kuşkusuzdur ( A.A. ve A.A. , 61). 38. Bu çerçevede s ınır d ışı etme işlemi sonucunda yabanc ının gönderilece ği ülkede kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğinin iddia edilmesi hâlinde idari ve yarg ısal makamlar taraf ından söz konusu ülkede gerçek bir ihlal riskinin bulunup bulunmad ığı ayr ıntılı şekilde araştırılmal ıdır. An ılan usul güvencelerinin bir gere ği olarak idari makamlar taraf ından al ınan sınır d ışı kararlar ının bağıms ız bir yarg ı organ ı taraf ından denetlenmesi, bu denetim süresince sınır d ışı kararlar ının icra edilmemesi ve yarg ılama sürecine taraflar ın etkili kat ılımının sağlanmas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 62). 39. Kötü muameleye kar şı koruma yükümlülü ğü, her s ınır d ışı işleminde yukar ıda Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 7belirtilen şekilde bir ara ştırma yap ılmas ını gerektirmez. Bu yükümlülü ğün ortaya ç ıkabilmesi için öncelikli olarak ba şvurucu taraf ından savunulabilir (ara ştırılabilir/tart ışılabilir / araştırmaya de ğer/makul şüphe uyand ıran) bir iddia ortaya konmal ıdır. Bu do ğrultuda başvurucu, geri gönderilece ği ülkede var oldu ğunu iddia etti ği kötü muamele riskinin ne olduğunu makul şekilde aç ıklamal ı; (varsa) bu iddiay ı destekleyen bilgi ve belgeleri sunmal ı; bu iddialar belirli bir ciddilik seviyesinde olmal ıdır. Ancak savunulabilir iddian ın ortaya konmas ı somut olay ın özelliğine göre farkl ılık gösterebilece ğinden her olayda ayr ıca değerlendirme yap ılmal ıdır (A.A. ve A.A. , 63). 40. Somut olayda ba şvurucu; İdare Mahkemesine sundu ğu dava dilekçesinde i ş hayat ındaki çal ışma tercihi, özel ya şam ındaki giyim tarz ı, ayr ıca eşinin muhalif ki şiliği nedeniyle ülkesindeki kamu makamlar ından eşiyle birlikte bask ı ve zulüm gördüklerini, takip altında olduklar ını beyan etmi ştir (bkz. 19, 20). Ba şvurucunun çarpt ırıldığını iddia etti ği para cezas ına ve giyim tarz ı nedeniyle gözalt ına al ınmas ına ilişkin iddialar ının kendi beyanlar ından ibaret oldu ğu görülmektedir. Ba şvurucu, dile getirdi ği hususlar ı destekleyen somut bilgi veya belge ortaya koymam ıştır. Başvurucunun bu iddialar ının gerçekli ğini ortaya çıkaracak ve kamu makamlar ının bu konuda ara ştırma yapmas ını sağlayacak şekilde tarih, kişi ve yer isimleri vermek suretiyle ülkesinde ya şadıklar ını ayr ıntılı şekilde ortaya koyamad ığı anlaşılmaktad ır. Diğer taraftan e şi nedeniyle kendisinin de benzer tehlike içinde olduğu kabul edilse dahi e şinin ülkesindeki rejime muhalif bir ki şi olmas ı nedeniyle kötü muamele görece ğine ilişkin iddialar ı da benzer niteliktedir ve soyut olmaktan öteye gitmemiştir. 41. Dolay ısıyla başvurucunun geri gönderilece ği ülkenin ko şullar ına ilişkin araştırma yapmaya elveri şli nitelikte bilgiler vermedi ği aç ıktır. Geri gönderilen ülkenin koşullar ının kamu makamlar ı taraf ından resen ara ştırılmas ı gerektiğine ilişkin kural, başvurucunun bu konuda aç ıklamada bulunma yükümlülü ğünü ortadan kald ırmamaktad ır (Yryskul Beishenaliev, B. No: 2016/7458, 20/4/2017, 51). 42. Başvurucu, ailesiyle birlikte 24/8/2016 tarihinde Türkiye'ye giri ş yapmas ına rağmen uluslararas ı koruma ba şvurusunu ancak s ınır d ışı etme karar ından sonra yapm ıştır. Türkiye'nin daimî bir koruma sa ğlamad ığını duyduklar ı şeklindeki bir izah ın somut olay ın koşullar ı karşısında itibar etmeyi gerektirir düzeyde ciddi olmad ığı görülmektedir. Kald ı ki başvurucu ve e şi, sahte pasaportla yakalanmalar ından sonra adli i şlemler için verdikleri beyanlar ında k ızlar ının daha iyi yeti şmesini sa ğlamak ve çal ışmak amac ıyla ülkelerinden ayr ıldıklar ını söylemi ştir. Belirtilen hususlar, ba şvurucunun kötü muamele riski alt ında olduğu için ülkesini terk etmek zorunda kald ığına ilişkin iddialar ının inand ırıcılığını zay ıflatmaktad ır. 43. Sonuç olarak ba şvurucunun ülkesine geri gönderilmesi hâlinde kötü muameleye maruz kalaca ğına ilişkin iddialar ını makul şekilde aç ıklamad ığı, bu iddialar ını destekleyen somut bilgi ve belge sunmad ığı anlaşılmaktad ır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü fıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının savunulabilir nitelikte olmad ığı anlaşıldığından başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ına İlişkin İddia Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 81. Başvurucunun İddialar ı 45. Başvurucu; Anayasa'n ın 19. maddesinde öngörülen güvencelere ayk ırı olarak haks ız yere özgürlü ğünden yoksun b ırak ıldığını, yasal haklar ının anlayabilece ği bir dilde hat ırlat ılmad ığını ve idari gözetim karar ının usulüne uygun bir şekilde tebli ğ edilmedi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği ile etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme 46. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında, hürriyeti k ısıtlanan kişiler için güvence alt ına al ınan bir yarg ı merciine etkili ba şvuru hakk ı Anayasa n ın 40. maddesinin özel bir hâlini ifade etti ğinden 40. madde yönünden ayr ıca bir değerlendirme yap ılmam ıştır. 47. Anayasa Mahkemesi 6458 say ılı Kanun'un yürürlü ğe girdiği 11/4/2014 tarihinden sonra idari gözetim alt ında bulundurulan yabanc ılar ın gerek idari gözetim karar ının idarece resen sonland ırılmas ı gerekse tutulanlar ın sulh ceza hâkimli ğine yapt ıklar ı itiraz üzerine serbest b ırak ılmalar ını müteakiben kendisine yap ılan başvurularda, Anayasa'n ın 19. maddesine ve 6458 say ılı Kanun'daki usule ayk ırı şekilde ülkeye girmek isteyen vey a giren ya da hakk ında s ınır d ışı etme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya gözetim alt ına alınmas ı uygulamas ında tutma karar ı verme işleminin ko şullar ı, süresi, sürenin uzat ılmas ı, ilgiliye bildirilmesi, idari gözetim karar ına karşı başvuru yollar ı gibi usul güvencelerine ayk ırılıktan dolay ı bu başlık alt ında yap ılan şikâyetlerden ötürü ihlal kararlar ı vermiştir (K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015 , I.S. ve di ğerleri , B. No: 2014/15824, 22/9/2016). 48. Anayasa Mahkemesi taraf ından içtihat de ğişikliğine gidilen B.T. ([GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017) ba şvurusunda herhangi bir idari karar olmaks ızın idari gözeti m altına al ınarak özgürlü ğünden yoksun b ırak ılan yabanc ılar bak ımından doğan zararlar için idari yarg ı mercilerinde do ğrudan tam yarg ı davas ı aç ılabileceği belirtilmi ştir. An ılan kararda 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin idari i şlem veya eylem türleri yönünden herhangi bir ayr ım yap ılmad ığından idari fonksiyona giren her türlü işlem veya eylem sebebiyle olu şan zarar ın tazmininin bu kurala dayan ılarak idari yarg ıda aç ılacak tam yarg ı davas ıyla istenebilmesi için yeterli bir yasal zemin olu şturduğu, sırf -bilgi eksikli ği nedeniyle- fiiliyatta bu yolun i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğı, hiçbir idari i şlem ve eyleme dayanmadan hukuka ayk ırı biçimde tutulan yabanc ılar yönünden tam yarg ı davas ının etkili hukuk mekanizmas ı olduğu belirtilmi ştir (B.T., 52, 54). 49. Ancak Anayasa Mahkemesi 6458 say ılı Kanun'un 57. maddesine göre hukuki niteliği itibar ıyla idari bir i şlem oldu ğu hâlde yabanc ıyı özgürlüğünden yoksun b ırakan mahiyetini de dikkate alan kanun koyucunun idari gözetim karar ına karşı itiraz mercii olarak münhas ıran sulh ceza hâkimliklerini tayin etti ğini, bu aç ıdan idare mahkemelerinin idari gözetim karar ının hukuka uygunlu ğunun denetimi konusunda herhangi bir yetkisi bulunmad ığından sulh ceza hâkimli ğine itiraz edilmeden idari yarg ıda tam yarg ı davas ı açılamayaca ğını aç ıklam ıştır (B.T., 70, 71). Ba şvurucunun idari gözetim alt ında tutulmas ına ilişkin olarak sulh ceza hâkimli ğine müracaat etti ğine dair bir bilgi ya da belgeye başvuru formu ve/veya eklerinde yer verilmedi ği görülmektedir. 50. Bu durumda 6458 say ılı Kanun'un 57. maddesinin (6) numaral ı fıkras ı dikkate Başvuru Numaras ı: 2016/23688 Karar Tarihi : 17/6/2020 9alındığında somut olayda sal ıverilen ba şvurucunun u ğrad ığını öne sürdü ğü maddi ve manevi zararlar ın karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen sulh ceza hâkimli ğine başvuru yolunu tüketmeden yapt ığı başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, C. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 17/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL