TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HALİD TAŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35146) Karar Tarihi: 6/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/35146 Karar Tarihi : 6/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Halid TA Ş Vekili : Av. Emre KABAPALAMUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ceza soru şturmas ı kapsam ında mal varl ığı hakk ında uygulanan elkoyma tedbiri n
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HALİD TAŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35146) Karar Tarihi: 6/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/35146 Karar Tarihi : 6/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Halid TA Ş Vekili : Av. Emre KABAPALAMUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ceza soru şturmas ı kapsam ında mal varl ığı hakk ında uygulanan elkoyma tedbiri nedeniyle mülkiyet hakk ının, ceza soru şturmas ının makul sürede tamamlanmamas ı nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/10/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5.İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından faili meçhul şüpheli hakk ında göçmen kaçakç ılığı suçuna ili şkin olarak ba şlatılan soruşturma kapsam ında mağdur olarak ifadesi al ınan Suriye uyruklu ba şvurucu üzerinde bulunan 33.000 dolara 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesi uyar ınca el konulmas ına 27/8/2015 tarihinde karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/35146 Karar Tarihi : 6/10/2022 36. Başvurucu 24/10/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Başsavc ılık, başvurucu hakk ında herhangi bir suç isnad ı ve tespitinin bulunmamas ı ile el konulan paran ın suçtan elde edildi ği hususunda delil elde edilmemesi nedenleriyle söz konusu elkoyma tedbirini 13/12/2019 tarihinde resen kald ırm ıştır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 8. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 9. Başvurucu bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 10. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 11. Başvurucu; kendisine gecikmeksizin iade edilmesi gereken paran ın dört y ılı aşkın zamand ır iade edilmemesi nedeniyle paradan yararlanma imkân ının ortadan kald ırıldığını belirterek mülkiyet hakk ının, elkoyma tedbiri hakk ındaki itiraz ın gerekçesiz reddedilmesi nedeniyle de gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 12. Bakanl ık, başvurucunun üzerinde bulunan ve el konulan paran ın konu oldu ğu soruşturman ın hâlen devam etti ğini vurgulam ıştır. Bakanl ık ayr ıca ihlal iddialar ının 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi uyar ınca tazminat davas ında ileri sürülebilece ğinden başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle ba şvurunun kabul edilemez bulunmas ı gerektiğini ifade etmiştir. 2. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun mal varl ığı hakk ında elkoyma tedbirinin uygulanmas ı kapsam ında ileri sürdü ğü şikâyetler esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ğinden başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ının da mülkiye t hakk ı bağlam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 14. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 4/7/2013 tarihli ve E.2013/8830, K.2013/18335 say ılı; 23/9/2013 tarihli ve E.2013/14435, K.2013/21106 say ılı; 14/12/2015 tarihli ve E.2014/19906, K.2015/19237 say ılı kararlar ından da anla şıldığı üzere 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen yol, bir yandan ba şvurucunun maruz kald ığı elkoyma i şleminin hukuka ayk ırılığının tespitini, di ğer yandan da u ğrad ığı zarar ın tazmini imkân ını Başvuru Numaras ı: 2019/35146 Karar Tarihi : 6/10/2022 4sağlamaktad ır. Bu nedenle 5271 say ılı Kanun un 141. maddesi ile öngörülen hukuk yolu başvurucunun şikâyetleri aç ısından erişilebilir, elveri şli bir çözüm olana ğı ve makul ölçüde bir başarı imkân ı sunmaktad ır (Mehmet Ali Aslan , B. No: 2013/2429, 30/3/2016, 28). 15. Somut olayda, faili meçhul şüpheli hakk ında göçmen kaçakç ılığı suçuna ili şkin olarak ba şlatılan soruşturma kapsam ında mağdur olarak ifadesi al ınan başvurucu üzerinde bulunan 33.000 dolara 27/8/2015 tarihinde el konulmas ına karar verilmi ş ve nihayet söz konusu tedbir karar ı 13/12/2019 tarihinde kald ırılm ıştır (bkz. 5, 7). Bu do ğrultuda başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ını 5271 say ılı Kanun un 141. maddesi ile öngörülen hukuk yolunda ileri sürmeden bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu, elkoyma karar ına konu ceza soru şturmas ının makul sürede tamamlanmamas ı nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurular, bireysel ba şvuru kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 19. Sözle şme nin 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin güvencelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla s ınırland ırılm ıştır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan başvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz. Bir ceza davas ında üçüncü ki şilerin cezaland ırılmas ını talep eden ma ğdur, suçta n zarar gören, şikâyetçi veya kat ılan s ıfat ını haiz kişiler Sözle şme nin 6. maddesinin koruma alan ı dışında kalmaktad ır (Onurhan Solmaz , 23, 24). 20. Bu kural ın istisnalar ı, ceza davas ında medeni hak talebine imkân veren bir sistemin benimsenmi ş olmas ı veya ceza davas ı sonucunda verilen karar ın hukuk davas ı açısından etkili ya da ba ğlay ıcı olmas ı hâlleridir ( Süreyya K ıran ve di ğerleri , B. No: 2015/1782, 21/3/2019, 30). 5271 say ılı Kanun un yürürlü ğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak iddias ında bulunma imkân ı ortadan kalkm ıştır. Bu nedenle bir ceza davas ında mağdur, suçtan zarar gören, şikâyetçi veya kat ılan s ıfat ını haiz ki şilerin yarg ılaman ın uzun sürmesine ili şkin ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi mümkün de ğildir. Başvuru Numaras ı: 2019/35146 Karar Tarihi : 6/10/2022 521. Somut olayda ba şvurucunun bu ba şlık alt ındaki iddias ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına girmedi ği anlaşılm ıştır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 6/10/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.