TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR AiNOUR CHASAN OGLOU VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3206) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: RecaiAKYEL Murat ilter DEVECi 1. Ainour CHASAN OGLOU 2. Fatich MOUMTZI 3. Pinar MOUMTZI Av. Mustafa Miimin BULUN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, aga ;: devrilmesi sonucu m
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR AiNOUR CHASAN OGLOU VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3206) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: RecaiAKYEL Murat ilter DEVECi 1. Ainour CHASAN OGLOU 2. Fatich MOUMTZI 3. Pinar MOUMTZI Av. Mustafa Miimin BULUN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, aga ;: devrilmesi sonucu meydana gelen oltim olaymm etkili soru turulmamas1 nedeniyle ya am hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. 2015/3206 numarah bireysel ba vuru 12/2/2015 tarihinde, 2016/12402 numarah bireysel ba vuru ise 22/6/2016 tarihinde yap1lm1 tu. 3. Ba vurular, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca konu yoniinden irtibatlan nedeniyle ba vurulann birle tirilmesine ve incelemenin 2015/3206 numarah bireysel ba vuru dosyas1 iizerinden yiiriitiilmesine karar verilmi tir. 5. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 7. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 1 ;:m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk gorii bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Ba vuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen belgelere gore ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 9. Ba vurucu Ainour Chasan Oglou (Aynur Hasanoglu) 30/7/2013 tarihinde, 9ocuklan olan ba vurucu Pinar Moumtzi (Pmar Mumcu) ve O.M. ile birlikte Edime'den Yunanistan'a gitmekteyken Karaaga ; yolu kenarmda bulunan, miilkiyeti Edime Belediyesine ait, ozel hukuk hiikiimlerine tabi bir irket tarafmdan i letilen bir aile 9ay bah9esinde mola vermi tir. O.M., 9ay bah9esinin nehir tarafmda bulunan ve iistii kapah olan asma katmda oturmakta iken saat 22.30 s1ralannda, yakmda bulunan ve uzunlugu 25-30 metre, kalmhg1 3-4 metre olan bir agaca y1ldmm dii mii tiir. Y1ldmmm etkisiyle par9alanan agacm govdesi O.M.nin oturdugu alana devrilmi tir. O.M., agacm altmda kalarak vefat etmi tir. Aynca olayda on iki ki i yaralanm1 t1r. 10. Ba vurucu Fatich Moumtzi (Fatih Mumcu) olay esnasmda olen O.M.nin babas1d1r. A. Ceza Soru turmas1 Siireci 11. Edime Cumhuriyet Ba savc1hgmca (Cumhuriyet Ba savc1hg1) olay hakkmda derhal soru turma ba latilm1 t1r. 12. Soru turma kapsammda olay yeri kolluk gorevlilerince incelenmi , olay yerinin fotograflan 9ekilip krokisi 9izilmi , dokuz magdurun beyam tespit edilmi , olay hakkmda bilgi sahibi olabilecek be ki inin ifadesi ahnm1 ve baz1 yarahlann adli raporlan aldmlm1 t1r. Cumhuriyet savc1smm haz1r bulunmas1yla bir hekim tarafmdan O.M.nin cesedi iizerinde yap1lan olii muayenesi i leminde oliimiin kafa travmasma bagh kafatas1 kmg1 ve beyin harabiyeti sonucu geli en solunum ve dola 1m yetersizligi sonucu meydana geldigi tespit edilmi , klasik otopsi i lemine gerek goriilmemi tir. ifade veremeyecek durumda olmas1 nedeniyle ba vurucu Aynur Hasanoglu'nun beyam almamam1 tlr. 13. Cumhuriyet Ba savc1hg1, olaym meydana gelmesinde herhangi bir ahsm kusur ve etkisinin bulunmad1g1 sonucuna varm1 ve 23/10/2013 tarihinde olay hakkmda kovu turmaya yer olmad1gma karar vermi tir. 14. Ba vurucular, govde ve dallan kuruyan agac1 veya agacm dallanm kesmemesi , in aat ruhsat1 almadan yap1 yapmas1, 9ay bah9esinin yiiksek aga9lann altmda olmasma ve bu durumda yiiksek aga9lann yddmm 9ekebilecegini bilmesine ragmen paratoner takt1rmamas1 nedeniyle 9ay bah9esi i letmecisinin O.M.nin oliimiinden sorumlu oldugunu iddia ederek kovu turmaya yer olmad1gma lair karara itiraz etmi lerdir. 15. Edime Sulh Ceza Hakimligi (Hakimlik), kovu turmaya yer olmad1gma lair kararm usul ve kanuna uygun oldugunu belirterek 11/9/2014 tarihinde itiraz1 reddetmi tir. 16. Ba vurucular 19/9/2014 tarihli bir dilek9eyle Cumhuriyet Ba savc1hgma miiracaat edip kovu turmaya yer olmad1gma lair karardan sonra yeni delillerin ortaya 91kt1gm1, olaym meydana geldigi yerin miilkiyetinin Edime Belediyesine ait oldugunu, 9ay bah9esinin bir irket tarafmdan kira sozle mesine istinaden 2012 y1hna kadar i letildigini, kira sozle mesinin 2012 y1lmda sona ermesi nedeniyle bahse konu irketin fuzuli agil konumunda oldugunu, kira sozle mesi uyannca kiracmm her tiirlii tehlikeye kar 1 onlem almakla yiikiimlii oldugunu ve 9ay bah9esinin ka9ak yap1 niteliginde oldugunu iddia ederek O.M.nin oliimii hakkmda yeniden soru turma yap1lmas1m talep etmi lerdir. Ba vurucular soz konusu dilek9ede , 9ay bah9esini i leten irket ile bu irketin yoneticileri aleyhine olay nedeniyle Edime 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Hukuk Mahkemesi) lava a9t1klanm da belirtmi lerdir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 17. Curnhuriyet Ba savc1hg1 20/10/2014 tarihinde, aym olay hakkmda daha once soru turma yap1ld1gma ve soru turma sonucunda kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verildigine i aret ederek yeniden kovu turmaya yer olrnad1gma karar vermi tir. 18. Ba vurucular kovu turmaya yer olmad1gma dair karann maddi anlamda kesinle rnedigine, olaym etkili bir ekilde soru turulrnad1gma, olay rnahallinde ke if yap1lmad1gma ve i letme sahibi irketin yetkililerinin ihmali ile ollim olay1 arasmda illiyet bag1 bulunduguna deginerek 20/10/2014 tarihli karara itiraz etmi lerdir. 19. Hakirnlik, Curnhuriyet Ba savc1hgmca verilen kararda yaz1h gerek9eleri aynen tekrarlarn1 ve ba vuruculann itirazm1 23/12/2014 tarihinde reddetrni tir. 20. Bu karar 30/1/2015 tarihinde teblig edilrni ve 12/2/2015 tarihinde bireysel ba vuru yapilrn1 tlf . 21. Ba vuruculann tale bi uzerine Bakanhk, Hakirnligin 23/12/2014 tarihli karannm Y arg1tayca bozulrnas1 isternini yasal nedenlerini belirterek Y arg1tay Curnhuriyet Ba savc1hgma yaz1h olarak bildirmi ; Yarg1tay Curnhuriyet Ba savc1hg1 da kendisine yap1lan bildirirn uzerine Yarg1tay 1. Ceza Dairesinden (Ceza Dairesi) kanun yaranna bozrna talebinde bulunrnu tur . 22. Ceza Dairesi; olenin i9inde bulundugu yapmm saglarnhgma gore sonucun engellenebilecek olup olrnad1g1, agacm bakirnmdan kirnlerin sorurnlu oldugu, agacm her llirlu bak1m1 yap1lm1 olmasma ragmen sonucun ka9milmaz olup olmad1g1 hususlannda ke if yap1hp bilirki ilerden rapor almrnas1 gerekirken eksik soru turmayla sonuca vanld1g1 gerek9esiyle Hakirnligin 23/12/2014 tarihli karannm bozulrnasma karar vermi tir. 23. Hakirnlik, Curnhuriyet Ba savc1hgmm talebi uzerine ke if yap1p bozrna ilarnmda belirtilen hususlarda bilirki ilerden rapor alrn1 tlf. Bahse konu raporda; olaym 9ay bah9esinin on bolumunde bulunan terns k1smmm Meri ; Nehri'ne dogru 9elik konsollar yapilarak buyutulrnesi suretiyle kazamlan ah ap ta 1y1c1h ve 9atih bolurnunde rneydana geldigi, devrilen agacm i letrnenin d1 mda ve nehrin kenannda oldugu, 9ay bah9esinin tapu kay1tlanna bahr;eli gazino olarak tescil edildigi, bolge dogal sit alamnda oldugu i9in yap1lacak her turlu i lemin Koruma Kurulunun onayma tabi oldugu, olaym meydana geldigi yerin, uzerine du en agac1 veya ilave bir yuku ta 1yabilecek saglamhkta olmad1g1, agacm bulundugu bolgenin Edime Belediyesinin rnulkiyetinde oldugu ancak kirac1lar tarafmdan i letildigi, agacm bak1mmdan malik ve kirac1lann sorumlu oldugu, olaym ger9ekle tigi tarihte kuvvetli bir firtmanm oldugu ve agaca y1ldmm dti lligti dikkate almd1gmda agacm her turlu bakirn1 yap1lrn1 olrnasma ragrnen devrilrnesinin ka9m1lrnaz oldugu belirtilrni tir . 24. Curnhuriyet Ba savc1hg1, bilirki i raporunun sonucuna attf yaparak olayda soru turulrnas1 gereken bir su9 bulunrnad1g1 sonucuna ula rn1 ve 16/12/2015 tarihinde kovu turmaya yer olmad1gma karar vermi tir. 25. Ba vuruculann, iddialannm ara tmlrnad1gm1 ve kanun yaranna bozrna karannda belirtilen 9er9evede soru turma yap1lmad1gm1 belirterek kovu turmaya yer olmad1gma dair karara kar 1 yaptiklan itiraz, Hakimligin 11/3/2016 tarihli karanyla reddedilrni tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 26. Nihai karar, 6/6/2016 tarihinde teblig edilmi ve soz konusu karara kar 1 22/6/2016 tarihinde bireysel ba vuru yap1lm1 tlr. B. Tazminat Davas1 Siireci 27. Ba vurucular 25/7/2014 tarihinde, k1y1 kenar 9izgisi i9inde ka9ak yap1 yapmak ve agaca yildmm du ebilecegini ongorup paratoner takmak, agacm bakimm1 yapmak gibi guvenlik onlemlerini almamak suretiyle olaym meydana gelmesinden sorumlu olduklanm iddia ettikleri 9ay bah9esi i leticisi irket ile bu irketin yoneticileri aleyhine Edime 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Hukuk Mahkemesi) tazminat davas1 a9m1 lard1r. 28. Hukuk Mahkemesi yaptig1 yargilamada taraflarca gosterilen tamklan dinlemi , olay hakkmda yurutulen soru turmaya ili kin evraki incelemi , olay yerinde ke if yapm1 ve olaym meydana geldigi yerin ka9ak yap1 olup olmad1g1 ve k1y1 kenar 9izgisi i9inde kahp kalmad1g1, 9ay bah9esinin i yeri a9ma ve 9ah tirma ruhsatmm olup olmad1g1, 9ay bah9esini i leten irketin ortaklannm kimler oldugu ve olaym meydana geldigi zaman dilimindeki hava durumunun ne oldugu hususlannda 9e itli kurumlardan bilgi alm1 tlr. Buna gore; i. K1y1 kenar 9izgisi i9inde kalmay1p 8/3/1984 tarihinden once yap1lmas1 nedeniyle imar affi kapsammda olan ve yap1 kullanma izin belgesi alm1 yap1 olarak kabul edilen 9ay bah9esinin i yeri a9ma ve 9ah t1rma ruhsat1 mevcuttur ve bu yerin mulkiyeti Edime Belediyesine aittir. ii. Kira sozle mesi 31/12/2013 tarihinde sona ermi , ancak 9ay bah9esini i leten irket ile 2014 yilmda yeniden kira sozle mesi imzalanm1 tlf . iii. Olay tarihinde 19.30-22.30 saatleri arasmda hafif ve orta kuvvetli yag1 ile birlikte gok gurultulu im ek ( oraj) bulunmakta olup orajm yag1 ile birlikte gorulmesi durumunda civarda yildmm du mesine ve dolu yag1 ma sebebiyet vermesi mumkundur. 29. Y apilan ke ifte hazir bulunan bilirki ilerce hazirlanan raporlarda; devrilen aga ; ile 9ay bah9esinin aym parsel i9inde yer almad1g1, soz konusu agacm uzun omurlu ak kavak oldugu, uzunluklan nedeniyle y1ldmm du en yerlerin ba mda aga9lann geldigi, y1ldmm du mesi sonucu agacm bomba etkisi yaratacag1, bakim ve budamas1 yap1lsa dahi bu tur aga9lann devrilebilecegi, aga9lann devrilmemesi i9in almabilecek bir onlem bulunmad1g1, 9ay bah9esinde paratoner olmad1g1 ve 8/3/1984 tarihinden once in a edilmi olmas1 halinde yapmm kar;ak yap1 olarak nitelendirilemeyecegi belirtilmi tir. 30. Hukuk Mahkemesi 27/10/2015 tarihinde, yildmm du en agacm davahlann hakimiyet alanmda olmad1g1, olenin durdugu bolumun, ustunde golgelik ama9h bir tente bulunan ve altI demir ile desteklenmi tahta bir zemin oldugu, aga9 devrilmemesi durumunda bahse konu yerin y1kilmasmm soz konusu olmad1g1, olumun olenin oturdugu yerin y1kilmas1 sonucu meydana gelmedigi, zeminin saglam olmad1g1 yonunde de bir iddianm bulunmad1g1, bu yerin yap1 olarak nitelendirilemeyecegi, aym mekanda bulunan ve oturanlara hizmet i9in kullamlan yapmm imara aykmhg1 iddia olunsa bile olenin bu yap1 i9inde bulunmad1g1 ve davahlara atfedilebilecek bir kusur olmad1g1 gerek9esiyle davay1 reddetmi tir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 31. Ba vuruculann tale bi tizerine temyiz incelemesi yapan Y arg1tay 13. Hukuk Dairesi, davaya konu uyu mazhg1 96zme gorevinin tiiketici mahkemesine ait olmasma ragmen yarg1lamanm asliye hukuk mahkemesi s1fatiyla yap1ld1g1 gerek9esiyle 22/2/2018 tarihinde Hukuk Mahkemesince verilen karann bozulmasma karar vermi tir. 32. Davahlann karar dtizeltme talepleri 18/10/2018 tarihinde reddedilmi olup yarg1lama hentiz sonu9lanmam1 tu. C. Tam Yarg1 Davas1 Siireci 33. Ba vurucular 10/9/2014 tarihinde, olaym meydana geldigi 9ay bah9esini i leten irketin imara aykm eylemlerini ve halkm saghgmm korunmas1 adma i yerine paratoner taktmp taktumad1gm1 denetlememek, kira kontratma aykm olarak yap1lan degi ikliklere goz yummak ve miilkiyetindeki ta mmazda bulunan aga9lann kontrolleri yaptumay1p tehlike yaratan aga9lann govde ve dallanm kestirmemek suretiyle olaym meydana gelmesinden sorumlu oldugunu iddia ettikleri Edime Belediyesi aleyhine Edime idare Mahkemesinde (idare Mahkemesi) tam yarg1 davas1 a9m1 lardu. 34. Olay hakkmda yiiriitiilen soru turmaya ili kin evrak ile ba vurucular tarafmdan a9ilan tazminat davasma ili kin dosyay1 inceleyen idare Mahkemesi 29/12/2015 tarihinde, olaym hava artlan sebebiyle bir agaca y1ldmm dti mesi ile y1ldmmm kuvvet ve iddetine bagh olarak agacm devrilmesi neticesinde meydana geldigi, devrilen agacm ya h ve btiyiik bir aga9 oldugu, hacmi ve aguhg1 itibanyla devrilmemesi i9in almabilecek ve/veya almmas1 zorunlu ya da makul dtizeyde beklenebilecek olan bir tedbirin bulunmad1g1, olaym meydana geldigi tesisin 9ay bah9esi olup yildmmdan korunma amac1yla paratoner konulmas1 mecburi tesislerden olmad1g1, tesiste paratoner olsa bile bunun agaca yildmm dti mesini engelleyip engelleyemeyeceginin belli olmad1g1, idarelerin ozel miilkiyetinde bulunan ta mmazlar tizerinde yer alan aga9lara paratoner takilmasma ili kin emredici bir mevzuat htikmtintin bulunmad1g1, bu baglamda tesisin imar mevzuatma uygun olup olmamasmm da yildmm dti mesine etkisinin olmad1g1 ve idari tedbirlerle onlenemeyecek nitelikte olan bir tabiat olaymm neticesinde meydana gelen vefat olay1 ile idari hizmet arasmda illiyet bagmm bulunmad1g1 gerek9esiyle davanm reddine karar vermi tir. 35. idare Mahkemesince verilen karar 28/3/2016 tarihinde ba vurucular tarafmdan temyiz edilmi olup bu talep hakkmda Dam tayca hentiz bir karar verilmemi tir. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 36. 11/1/2011 tarihli ve 6098 say1h Turk Bor9lar Kanunu'nun haks1z fiillerden dogan bor9 ili kilerindeki sorumlulugu genel olarak dtizenleyen 49. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Kusurlu ve hukuka aykzn bir fiille ba$kaszna zarar veren, bu zararz gidermekle yiikiimludiir. " 37. 18. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usul Kanunu'nun "Dogrudan dogruya tam yargz davasz ar;zlmasz" kenar ba hkh 13. maddesinin ( 1) numarah fikras1 oyledir: 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 "Mari eylemlerden haklan ihlal edilmi$ olanlann idari dava ac;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim ilzerine veya ba$ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her ha/de eylem tarihinden itibaren bq yzl i ;inde ilgili idareye ba$vurarak haklanmn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i$lemin tebligini izleyen gunden itibaren veya istek hakkznda altml$ gun i ;inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren, dava suresi i ;inde dava ac;zlabilir. " B. Uluslararas1 Hukuk 38. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) "Ya am hakla" kenar ba hkh 2. maddesinin (1) numarah fikrasmm birinci cumlesi oyledir: "Herkesin ya$am hakkz yasayla korunur." 39. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) i9tihatlannda, Sozle me'nin 2. maddesinin ilk cumlesinin devletin yalmzca kasti ve hukuka aykm olarak olume sebebiyet vermekten ka9mmasm1 degil aym zamanda devletlerin egemenlik yetkileri i9inde bulunan ki ilerin ya amlanm korumak i9in gerekli tedbirleri almalanna dair devletlere pozitif yukumluluk yukledigi de hatirlatilmaktadir (L.C.B/Birle ik Krallzk, B. No: 23413/94, 9/6/1998, 36). 40. AiHM'e gore Sozle me'nin 2. maddesi, devletin sorumlulugunu gerektirebilecek artlar altmda can kaybmm bulundugu durumlarda devlete elindeki tum imkanlan kullanarak ya ama hakkm1 korumak i9in olu turulan yasal ve idari 9er9evenin geregi gibi uygulanmasm1 ve bu hakka yonelik ihlallerin durdurulup cezalandmlmasm1 saglayacak yeterli yarg1sal veya diger tedbirleri alma gorevi yuklemektedir (Osman/Birle ik Krallzk [BD], B. No: 23452/94, 28/10/1998, 115; Paul ve Audrey Edwards /Birle ik Krallzk, B. No: 46477/99, 14/3/2002, 54). Mahkeme, bu yukumlulugun -kamusal olsun veya olmasm- ya ama hakkmm tehlikeye girebilecegi her turlu faaliyet bakimmdan da ge9erli oldugu kanaatindedir (Oneryzldzz /Tiirkiye [BD], B. No: 48939/99, 31/11/2004, 71). 41. AiHM aga9 devrilmesi sonucunda meydana gelen bir olumle ilgili Ciechonska /Polonya (B. No: 19776/04, 14/6/2011, 67) karannda, devletin ya am hakkm1 guvence altma alma gorevinin, kamuya a91k alanlarda bireylerin guvenligini saglamaya yonelik makul tedbirler almay1 ve ciddi bir yaralanma ya da olum olaymm ya anmas1 durumunda olaylann tespit edilmesi, hatah ki ilerin sorumlu tutulmas1 ve magdura uygun telafinin saglanmas1 bak1mmdan yeterli nitelikteki yasal yollann mevcut oldugunu guvence altma alan etkili ve bag1ms1z bir adli sisteme sahip olmay1 kapsad1gm1 kaydetmi tir. 42. Ancak AiHM'e gore Sozle me'nin 2. maddesi kapsammda yetkililerin pozitif yukumlulukleri mutlak degildir. Y a ama yonelik varsay1lan her tehdit, yetkilileri riski onlemek i9in ozel onlemler almaya zorlamaz. Ozel onlemler alma yonunde bir gorev, sadece yetkililerin ya ama yonelik ger9ek ve yakm bir riskin bulundugunu bildikleri ya da bilmeleri gerektigi ve yetkililerin durum uzerinde belirli derecede hakimiyetlerinin bulundugu hallerde ortaya 91kar (Finogenov ve digerleri/Rusya, B. No: 18299/03, 27311/03, 20/12/2011, 209). 43. Diger taraftan soz konusu pozitif yukumluluk, modem toplumlann guvenligini saglamadaki zorluklan, insan davram lannm ongorulemezligini ve belirli bir faaliyete ili kin 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 tercihlerin onceliklere ve kaynaklara gore yap1lmas1 gerektigini akilda tutarak yetkililere imkans1z veya a m bir sorumluluk yuklemeyecek ekilde yorumlanmahdu (Finogenov ve digerleri, 209; Makaratzis /Yunanistan, B. No: 50385/99, 20/12/2004, 69). 44. AiHM, baz1 istisnai durumlarda yetkili makamlann Sozle me'nin 2. maddesi kapsammdaki pozitif yuktimltiltiklerinin cezai yarg1 yolu gerektirdigine kanaat getirmi tir (Oneryzldzz /Tiirkiye [BD], 93). Ancak ya am hakkmm kas1th bir ekilde ihlal edilmedigi hallerde ve ihmal boyutunun hatah bir karann ya da dikkatsizligin otesine ge9tigi istisnai durumlar d1 mda Sozle me'nin 2. maddesi, bu gibi yasal 9oztimleri gerektirmemektedir. Dev let, ilgili bireylerin her tiirlti sorumlulugunun tespitinin ve tazminat gibi uygun kanuni bir telafinin saglanmas1 yoluyla magdurlara tek ba ma ya da bir ceza kanunu yolu ile baglantih olarak bir medeni kanun yolu saglayarak da yukiimliiltigtinti yerine getirebilir (Murillo Saldias ve digerleridspanya (k.k.), B. No: 76973/01, 28/11/2006; Anna Todorova /Bulgaristan, B. No: 23302/03, 24/5/2011, 73). V. iNCELEME VE GEREK ;E 45. Mahkemenin 15/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucularm iddialan 46. Ba vurucular, yakmlannm oltimtiyle ilgili soru turmanm etkisiz bir bi9imde yurtitiildtigtinden yakmarak adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini one stirmti lerdir. Bu kapsamda ba vurucular; Cumhuriyet savc1smm olaydan sonra olay yerine gitmedigini, kovu turmaya yer olmad1gma dair ilk karardan sonra elde ettikleri olaym meydana geldigi yerin ka ;ak olduguna ili kin belgelerin Hakimlik9e incelenmedigini ve 9ay bah9esini i leten irketin yetkilileri hakkmda yaptiklan su9 duyurusundan sonra herhangi bir ara tuma yap1lmadan ve delil toplanmadan yeniden kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verildigini iddia etmi lerdir. 4 7. Ote yandan ba vurucular , kanun yaranna bozma karanndan sonraki stire9te yap1lan ke fin kendilerine haber verilmedigini, bu nedenle ke ifte hazu bulunamad1klanm, yokluklannda yap1lan ke if sonrasmda hazulanan bilirki i raporunda yapzmn saglam olmadzgz, yapzmn bulundugu yerin sit alam olmasz nedeniyle her tiirlii i lemin Koruma Kurulu karanyla yapzlmasz gerektigi ve agacm bakzmmdan malik ve kiraczlarm sorumlu oldugu hususlannm belirtildigini , in aat ve yap1 kullanma izin belgeleri olmayan tiphelilerin Koruma Kurulundan izin de almad1klanm, olay tarihindeki hava durumunun yetkili kurumlardan sorulmad1gm1 ve Edime Belediye ba kam ile 9ay bah9esini i leten irketin yetkililerinin tipheli s1fatiyla ifadeleri dahi almmadan , somut ve inandmc1 delillerin varhgma ragmen tipheliler hakkmda kovu turmaya yer olmad1gma karar verildigini ileri stirmti lerdir. 48. Son olarak ba vurucular, kiy1 kenar 9izgisine riayet edilmedigine, yapmm ka9ak olduguna dair a91klamalanna ve Meteoroloji Genel Mtidtirltigtintin olay tarihinde Edime'de gok gtirtiltiisti ve im ek olmad1gma dair yaz1sm1 dosyaya sunmalanna ragmen kovu turmaya yer olmad1gma dair karara yapt1klan itirazm reddedildigini ileri stirmti lerdir. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 B. Degerlendirme 49. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucularm ikayetlerinin oziiniin yakmlannm oliimii hakkmda yiiriltiilen ceza soru turmasmm etkili yiiriltiilmemesine ili kin oldugunu dikkate alan Anayasa Mahkemesi, ba vurunun Anayasa'mn 17. maddesinin birinci fikrasmda giivence altma ahnan ya am hakkmm etkili soru turma yiikiimliiliig-Une ili kin usul boyutu kapsammda incelenmesi gerektigi sonucuna varm1 t1r. 50. Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmm ilgili k1sm1 oyledir: "Herkes, ya!jama ... hakkzna sahiptir." 51. Ya am hakkmm dogal niteligi geregi, bu hakka yonelik bir ba vuru ancak olen ki inin magdur olan yakmlan tarafmdan yapilabilecektir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba vuruya konu olayda olen O.M., ilk iki ba vurucunun s;ocugu, -U ;-Unc-U ba vurucunun ise agabeyidir. Bu nedenle ba vuruda ba vuru ehliyeti as;1smdan bir eksiklik bulunmamaktad1r. Bununla birlikte ba vurunun diger kabul edilebilirlik kriterleri yon-Unden de incelenmesi gerekir. 52. Anayasa'nm 17. maddesinde d-Uzenlenen ya am hakk1, devletin temel ama ; ve gorevlerden birinin de insanm maddi ve manevi varhgmm geli mesi i ;in gerekli artlan haz1rlamak oldugunu belirten Anayasa'mn 5. maddesiyle birlikte degerlendirildiginde devlete negatif y-Uk-Umlul-Ukler yanmda pozitif yuk-Umlul-Ukler de y-Ukler (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 50). 53. Pozitif yuk-Umlul-Ukler kapsammda devletin yetki alanmda bulunan tiim bireylerin ya am hakkm1, kamu gorevlilerinin, diger bireylerin ve hatta ki inin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar 1 koruma odevi vard1r. Devlet, oncelikle ya am hakkma yonelen tehdit ve risklere kar 1 caydmc1 ve koruyucu yasal d-Uzenlemeler yapmah; bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almahd1r. Bu odev aynca bireyin ya amm1 her tiirl-U tehlike, tehdit ve iddetten koruma yuk-Umlul-Ug-Un-U de is;erir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 51 ). 54. Bunun yanmda pozitif yuk-Umlul-Ukler, kamuya as;1k alanlarda maruz kalabilecekleri risklere kar 1 bireylerin korunmalan i ;in devletin uygun ve elveri li tedbirler almasm1 da gerektirir. 55. Bir ki inin ya amma yonelik gers;ek ve yakm bir tehlikenin bulundugunun kamu makamlarmca bilindigi ya da bilinmesi gerektigi durumlarda kamu makamlarmm makul ols;uler s;ers;evesinde ve bu tehlikenin gers;ekle mesini onleyebilecek ekilde onlem almas1 gerekir. Ancak ozellikle insan davram lannm ongorillemezligi, oncelikler ve kaynaklar degerlendirilerek yap1lacak i lem veya y-Uriltiilecek faaliyet tercihi dikkate almd1gmda pozitif yuk-Umlul-Uk kamu makamlan -Uzerinde a m yuk olu turacak ekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 53). 56. Y a am hakk1 kapsammda Devletin pozitif y-Uk-Umlul-Uklerinin usule ili kin bir yon-Ude bulunmaktad1r. Pozitify-Uk-Umlul-Uklerin usule ili kin yon-U, dogal olmayan her oliim olaymm tiim yonleriyle ortaya konulmasm1 ve sorumlu ki ilerin belirlenmesine imkan 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 tamyan bag1ms1z bir soru turma yiiriltiilmesini gerektirmektedir (Sadzk Kor;ak ve digerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, 94). 57. Usul yiikiimliiliigiiniin bir olayda gerektirdigi soru turma tiirilniin, ya am hakkmm esasma ili kin yiikiimliiliiklerin cezai bir yaptmm gerektirip gerektirmedigine bagh olarak tespiti gerekmektedir. Amlan yiikiimliiliik olaym niteligine bagh olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru turmalarla yerine getirilebilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 55). 58. Buna gore ya am hakkmm veya fiziksel biitiinliigiin ihlaline kasten sebebiyet verilmemi ise etkili bir yargzsal sistem kurma yoniindeki pozitif yiikiimliiliik her olayda mutlaka ceza davas1 a91lmasm1 gerektirmez. Magdurlara hukuki, idari, hatta disiplinle ilgili hukuk yollannm a91k olmas1 yeterli olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 59). 59. Ancak bu tiir eylemler nedeniyle meydana gelen oliim olaylannda kamu makamlarmm muhakeme hatas1 veya dikkatsizligi a an bir kusuru oldugu, yani olas1 sonu9lann farkmda olmalanna ragmen soz konusu makamlann kendilerine verilen yetkiler kapsammda tehlikeli bir faaliyet nedeniyle olu an riskleri bertaraf etmek i9in gerekli ve yeterli onlemleri almad1g1 durumlarda ilgililer diger hukuk yollanna ba vurmu olsalar dahi bireylerin hayatmm tehlikeye girmesine neden olan ki iler aleyhine hi9bir su9lamada bulunulmamas1 ya da bu ki ilerin yarg1lanmamas1 ya ama hakkmm ihlaline neden olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 60). 60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "jhfale neden oldugu ileri siiriilen i$lem, eylem ya da ihmal fr;in kanunda ongoriilmii idari ve yarg1sal ba$vuru yollarmm tamammm bireysel ba$vuru yapdmadan once tiiketilmi$ olmasz gerekir." 61. Somut ba vuruda ba vurucular, meydana gelen oliim olaymdan devletin sorumlu olduguna lair herhangi bir iddia ileri siirmemi ; yalmzca oliim olay1 hakkmda yiiriltiilen soru turmanm etkisizliginden ikayet etmi lerdir. Ote yandan UY AP arac1hg1yla eri ilen belgelerden ba vuruculann idarenin sorumlulugu i9in idare mahkemesinde, olaym meydana geldigi 9ay bah9esini i leten irket ve bu irketin yetkileri hakkmda ise hukuk mahkemesinde dava a9t1klan tespit edilmi tir. 62. Somut olayda iizerinde durulmas1 gereken husus, ya am hakk1 kapsammda devletin etkili bir yargzsal sistem kurma yoniindeki pozitif yiikiimliiliigiiniin amlan hukuki 9arelerden herhangi biri ile yerine getirilip getirilmeyecegidir. 63. Ba vuruya konu olay, kamu makamlanmn miilkiyetinde bulunan ve iizerine yildmm dii en bir agacm yine kamu makamlannm miilkiyetinde olup ii9iincii ki ilerce i letilen umuma a91k bir yere devrilmesi sonucu meydana gelmi tir. Ba vuruculann yakmmm oliimiine kasten sebebiyet verildigi izlenimi edinilmesini gerektirecek bir unsur da tespit edilmemi tir. Ba vurduklan hukuki yollarda ba vurucular, yakmlannm umuma a91k bir yerde maruz kalabilecegi risklere kar 1 devletin ve ii9iincii ki ilerin uygun ve elveri li tedbir almad1klanndan yakmm1 lard1r. Ba vuruculann yakznlarznzn umuma ar;zk bir yerde maruz kalabilecegi bir tehlikeye kar Z devletr;e korunmadzgzna ili kin iddialan, ya am hakkmm koruma yiikiimliiliigiine ili kin maddi boyutu kapsammda incelenebilecek bir husus olmakla 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3206 : 15/11/2018 birlikte somut olayda olas1 sonur;larm farkmda olmalarma ragmen kamu makamlanmn kendilerine verilen yetkiler kapsammda tehlikeli bir faaliyet nedeniyle olu,Jan riskleri bertaraf etmek ir;in gerekli ve yeterli onlemleri almamalan gibi bir durum bulunmamaktadu. 64. 0 halde somut olaym ger9ekle me ko ullan dikkate almd1gmda devletin Anayasa'nm 17. maddesinden kaynaklanan pozitif yukiimliiliigiinii yerine getirebilmesi i9in ihmali diizeyde sorumluluklan bulundugu ileri siiriilen ki ilerin mutlaka cezalandmlmasm1 saglayabilecek nitelikte bir ceza soru turmas1 yuriitme yukiimliiliigiiniin bulundugu soylenemez. Kald1 ki soz konusu yukiimliiliik, magdurlara ii9iincii ki ileri bir su9 nedeniyle yargtlatma ya da cezaland1rma hakk1 vermedigi gibi devlete tiim yargtlamalan mahkumiyetle sonu9land1rma odevi de yuklememektedir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 56). 65. Ceza soru turmasmdaki eksiklikler, olaydaki sorumluluklann belirlenmesine ve zarara ili kin uygun giderim saglanmasma imkan veren tazminat yolunun etkililigine bir zarar vermemektedir. Dolay1s1yla ba vuruculann iddialan bakimmdan eri ilebilir olup etkili olmad1g1 ileri siiriilmeyen kamu idaresi aleyhine tam yarg1 davas1 a9ma yolu ile ii9iincii ki iler hakkmda tazminat davas1 a9ma yolunun, somut olayda varsa kamu hizmetinin i lemesindeki aksakhklan ve sorumlulugu tespit ve tazmin etme niteligini haiz oldugu sonucuna vanlm1 tlr. Nitekim ba vurucular da amlan bu hukuki yollara ba vurmu lar ancak ba vurulannm nihai sonucunu beklememi lerdir. Bu itibarla ba vuru yollannm usuliine uygun bir ekilde ba vurucular tarafmdan tiiketildigi soylenemez . 66. A91klanan gerek9elerle ba vurunun diger kabul edilebilirlik artlan yoniinden incelenmeksizin ba,Jvuru yollannm tuketilmemi.J olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Ya am hakkmm ihlal edildigine ili kin ba vurunun ba,Jvuru yollanmn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucular iizerinde BIRAKILMASINA 15/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Muammer TOP AL Dye R1dvan GDLEC:: Dye M.EminKUZ Dye RecaiAKYEL 11