TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATASEVEN ENERJ İ ÜRETİM A.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27502) Karar Tarihi: 10/3/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ataseven Enerji Üretim A. Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, rüzgâr enerji santrali projesi için yap ılan üretim lisans ı başvurusunun re
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATASEVEN ENERJ İ ÜRETİM A.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27502) Karar Tarihi: 10/3/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ataseven Enerji Üretim A. Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, rüzgâr enerji santrali projesi için yap ılan üretim lisans ı başvurusunun reddine ili şkin işlemin iptali istemiyle aç ılan davada esasa etkili iddialar ın karşılanmamas ı ve sadece idarece sunulan bilgiler uyar ınca karar verilmesi nedenleriyle silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 4/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2018/28025 numaral ı başvuru dosyas ının kişi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2018/27502 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2018/27502 numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 39. Başvurucu Şirket taraf ından 28/4/2006 tarihinde Enerji Piyasas ı Düzenleme Kurumuna (EPDK) yap ılan başvurular ile toplam kurulu güçleri 70 milyon watt (MW) ve 150 MW olan Atares-1 ve Atares-2 Rüzgâr Enerji Santrali (RES) projeleri için 49 y ıl süreyle lisans verilmesi talep edilmi ştir. 10. 4/8/2002 tarihli ve 24836 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan ve ba şvurucunun lisans talebinde bulundu ğu tarih itibar ıyla yürürlükte bulunan mülga Elektrik Piyasas ı Lisans Yönetmeli ği (Lisans Yönetmeli ği) uyar ınca bağlant ı talebini kar şılama ve bu konuda Enerji Piyasas ı Düzenleme Kuruluna (Kurul) görüş bildirmekle görevli Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TE İAŞ) taraf ından söz konusu ba şvurular üzerine 26/5/2008 tarihli yaz ı ile Kurula görü ş bildirilmi ştir. An ılan görüşte, Atares-1 RES Projesi'nin 70 MW olarak yakla şık 58 kilometre enerji iletim hatt ı ile Orhaneli Trafo Merkezinin (TM) 154 kilovolt (kV) baras ına bağlant ısının, Atares-2 RES Projesi'nin ise 100 MW olarak yakla şık 60 km enerji iletim hatt ı ile Gemlik TM'nin 154 kV baras ına bağlant ısının uygun görüldü ğü belirtilmi ştir. 11. EPDK taraf ından birkaç kez 1/11/2007 tarihinden önceki RES başvurular ına yönelik ba ğlant ı görüşlerinin yeniden de ğerlendirilmesi TE İAŞ'tan talep edilmi ş, TEİAŞ 13/2/2009, 25/12/2009 ve 18/1/2010 tarihli yaz ılar ı ile başvurucuya ait projelerin de dâhil olduğu olumlu ba ğlant ı görüşlerinin geçerli oldu ğunu EPDK'ya bildirmi ştir. 12. 18/2/2010 tarihli Kurul karar ıyla, 14/3/2013 tarihli ve 6446 say ılı Elektri k Piyasas ı Kanunu'nun 30. maddesiyle ba şlığı Enerji Piyasas ı Düzenleme Kurumunun Te şkilat ve Görevleri Hakk ında Kanun olarak de ğiştirilen 20/2/2001 tarihli ve 4628 say ılı Kanun'un 3. maddesine 9/7/2008 tarihli ve 5784 say ılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen mülga " Rüzgâr enerjisine dayal ı üretim tesisi kurmak üzere yap ılmış veya yap ılacak olan lisans ba şvurular ı kapsam ında... " hükmü çerçevesinde toplam ba ğlan ılabilir kapasitenin TM gerilim seviyesi baz ında ilan edilmesine karar verilmi ş, inceleme ve de ğerlendirme a şamas ında bulunan tüm RES projeleri için lisans ba şvurular ının bu doğrultuda revize edilmesi istenilmi ştir. Söz konusu karar üzerine ba şvurucu taraf ından, Atares-1 RES Projesi için öngörülen sisteme bağlant ı noktas ı ve gerilim seviyesinin Orhaneli TM 154 kV olarak, Atares-2 RES Projesi için öngörülen sisteme ba ğlant ı noktas ı ve gerilim seviyesinin ise Gemlik TM 154 kV olarak belirtilmesi suretiyle mevcut ba şvurular aynen sunulmu ştur. 13. An ılan başvurulara yönelik yap ılan değerlendirmeler sonucunda Atares-1 RES Projesi'ne 18 km mesafede Karacabey TM'de 54 MW YG kapasitesi, Atares-2 RES Projesi'ne ise 22 km mesafede Karacabey TM'de 54 MW YG kapasitesi mevcut oldu ğundan bahisle TEİAŞ'ın 9/6/2010 tarihli yaz ısıyla bağlant ı taleplerinin uygun görülmedi ği, Kurulun 23/6/2010 tarihli karar ıyla TEİAŞ'ın olumsuz görü şünün uygun bulundu ğu ve başvurucu Şirketin lisans ba şvurular ının reddedildi ği anlaşılmaktad ır. 14. Başvurucu taraf ından Atares-1 ve Atares-2 RES projelerine yönelik üretim lisans ı başvurular ının reddine ili şkin söz konusu i şlemlerin iptali istemiyle Dan ıştayda davalar aç ılm ıştır. Dava dilekçelerinde, daha önce defalarca uygun ba ğlant ı görüşü verilmesine kar şın sonradan ba ğlant ı taleplerinin hangi gerekçelerle uygun bulunmad ığının anlaşılamad ığı, yıllarca bekletilen projelerin haks ız şekilde reddedildi ği ileri sürülmü ştür. 15. Dan ıştay Onüçüncü Dairesince (Daire) 7/1/2011 tarihli ara karar ı ile; başvurucunun üretim lisans ı başvurusunda bulundu ğu proje için en yak ın TM'nin nerede olduğunun, ayr ıca başka iki şirket taraf ından yap ılan 1512 ve 1436 numaral ı başvurular için Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 4kabul edilen ba ğlant ı noktas ının bu projeler için en yak ın TM olup olmad ığının ve bu TM'lerin an ılan projelere olan uzakl ıklar ı TEİAŞ'tan istenilmi ştir. 10/2/2011 tarihli cevapta; 1512 numaral ı proje için talep edilen ba ğlant ı noktas ının en yak ın TM'den 3 km kadar daha uzak bulundu ğu ancak yap ılan sistem etütlerinde 5 km'ye kadar olan uzakl ıklarda gerili m düşümü, iletim kayb ı vb. parametrelerdeki de ğişimin ihmal edilebilecek büyüklükte oldu ğu, bu ölçüdeki küçük uzakl ık farkl ılıklar ının dikkate al ınmad ığı ifade edilmi ştir. Atares-1 Projesi için ise, en yak ın TM 18 km mesafedeki 54 MW kapasiteli Karacabey TM olmas ına karşın 62 km mesafede olan 70 MW kapasiteli Orhaneli TM'nin tercih edildi ği, Kuruluşlar ının ilave 44 km iletim hatt ı yat ırımı, iletim kay ıplar ı ve işletme giderlerinin oluşmas ını teknik ve ekonomik olarak uygun görmedi ği belirtilmi ştir. 16. Başvurucunun Daireye sundu ğu 25/2/2011 tarihli savunmaya cevap dilekçesinde ise taraflar ınca yap ılan araştırmada en yak ın yerine daha uzak trafolar ı seçen birçok projenin reddedilmedi ğinin ve olumlu ba ğlant ı görüşü verildiğinin tespit edildi ği, bu projelerde iki trafo aras ındaki mesafenin daval ı idarenin savundu ğu 5 km s ınırının çok üzerinde oldu ğu belirtilmi ştir. Ayr ıca dilekçede, en yak ın yerine daha uzak trafolar ın seçilmesine kar şın olumlu ba ğlant ı görüşü verildiği belirtilen 25 örne ğe yer verilmi ştir. 17. Daire 4/3/2011 ve 9/3/2011 tarihli ara kararlar ı ile bu kez -ba şvurucu Şirketin iddia ettiği üzere- en yak ın TM yerine daha uzak TM'leri seçen projeler için kabul edilen bağlant ı noktas ının bu projeler için en yak ın TM olup olmad ığını ve bu TM'lerin an ılan projelere uzakl ıklar ının ve bu projeler için kabul ve ilan edilen ba ğlant ı noktalar ının belirlenmesinde esas al ınan ölçütlerin ne oldu ğunu TEİAŞ'tan sormu ştur. Ara kararlar ına verilen cevapta öncelikle, itirazda bulunulan 25 projeye ili şkin tek tek aç ıklamalara yer verilmiştir. Sonras ında Kurulun 18/2/2010 tarihinde ald ığı karar ile inceleme ve değerlendirme a şamas ında olan tüm ba şvurular ın birlikte de ğerlendirilmesi gerekti ğinin ifade edildiği, buna göre 1/11/2007 tarihinden önce ba ğlant ı görüşü oluşturulmuş kapasiteler ile birlikte 50 projenin, 1/11/2007 tarihinde al ınan 672 proje ve 13/2/2009 tarihinde verilen bağlant ı görüşleri kapasiteleri ile birle ştirilerek de ğerlendirildi ği belirtilmi ştir. Atares-1 ve 2 projelerine en yak ın TM'nin Karacabey TM hâline geldi ği, 1/11/2007 öncesi ba şvurusu olan ilgili şirketlerin uyar ılarak eski ba ğlant ı görüşlerinin geçerli olmayaca ğının ve en yak ın TM'lerini seçmeleri gerekti ğinin bildirildi ği ancak ba şvurucu Şirketin eski ba ğlant ı noktalar ını tercih etti ği hususlar ına yer verilmi ştir. 18. Daire 8/2/2014 ve 24/2/2015 tarihlerinde davalar ı reddetmi ştir. Kararlarda öncelikle 4/3/2011 ve 9/3/2011 tarihli ara kararlar ına verilen cevaptan bahsedilmi ş, sonras ında şu değerlendirme ve gerekçelere yer verilmi ştir: "...diğer taraftan benzer bir uyu şmazl ıkta, Dairemizin E:2010/4676 say ılı dosyas ında 19.11.2013 tarihinde verilen ara karar ı ile, TEİAŞ'tan, olumsuz ba ğlant ı görüşlerinin hang i teknik ölçütlere dayand ığının, sisteme ba ğlant ının daha uzak trafo merkezinden yap ılmas ı hâlinde hangi sak ıncalar ın ortaya ç ıkabileceğinin, sistemin zarar görüp görmeyece ğinin, varsa bu konuda do ğabilecek zarar ın proje sahibinin katlanaca ğı maliyetle giderilip giderilemeyece ğinin, arz güvenli ğinin olumsuz etkilenip etkilenmeyece ğinin soruldu ğu; ara karar ına verilen cevapta, TE İAŞ taraf ından 720 projenin ayn ı teknik ve ekonomik kriterler göz önüne al ınarak de ğerlendirildi ği, teknik ve ekonomik olarak en uygun ba ğlant ı noktas ını tercih etmeyen projelere uygun görü ş verilmedi ği, aksi bir durumun şirket lehin e ayr ıcal ık tan ımak anlam ına geldiği, yap ılan değerlendirme sonucunda en yak ın bağlant ı noktas ına göre ba şvurusunu uygun olarak gerçekle ştiren 698 şirkete uygun görü ş verildiği, en yak ın bağlant ı noktas ını tercih etmeyen 22 şirkete ait projenin sistem ba ğlant ısının uygun bulunmad ığı, projenin ba ğlant ı noktas ının daha uzak trafo merkezi olarak belirlenmesi Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 5hâlinde ek hat maliyetinin ç ıkacağı, arazideki şehirleşme ve tar ım alanlar ı göz önünde bulunduruldu ğunda yap ılaşma nedeniyle hat maliyetinin daha da artaca ğı, tar ım alanlar ı nedeniyle de kamula ştırma maliyetlerinin yüksek olaca ğı, sonuç olarak daha uzak bir noktaya ba ğlant ı yap ılmas ı durumunda, sisteme ba ğlant ısı planlanan toplam kurulu gücü 12.000 MW olan RES'in sistem ba ğlant ılar ının teknik ve ekonomik aç ıdan uygun optimum bir değerlendirme yap ılmas ına engel olaca ğı belirtilmi ştir. Bu durumda; davac ı şirketin yapt ığı başvuruda, öngörülen sisteme ba ğlant ı noktas ı ve gerilim seviyesini Orhaneli TM 154 kV olarak belirtmesi, TE İAŞ taraf ından yap ılan değerlendirme sonucunda projeye daha yak ın trafo merkezi bulunmas ı sebebiyle olumsu z bağlant ı görüşü verilmesi ve bu görü şün Kurulca uygun bulunmas ı karşısında, davac ı şirketin üretim lisans ı başvurusunun reddedilmesine ili şkin dava konusu Kurul karar ında hukuka ayk ırılık görülmemi ştir. Öte yandan; rüzgâr enerjisine dayal ı üretim tesisi kurmak üzere yap ılmış ve yap ılacak olan lisans ba şvurular ında uygulanacak esaslar 5784 say ılı Kanun'la yenide n belirlendi ğinden ve davac ı şirket bu düzenlemeden önce lisans almaya hak kazanamad ığından, diğer bir ifadeyle bu konuda kazan ılmış hakk ı bulunmad ığından, dilekçede öne sürülen itirazlar geçerli görülmemi ştir." 19. Başvurucu taraf ından kararlar temyiz edilmi ştir. Temyiz dilekçelerinde; Atares-1 ve Atares-2 üretim tesisleri ile ayn ı bölge ve ayn ı kaynak için ba şka bir tüzel ki şilik taraf ından başvuru yap ılmad ığından söz konusu projelerin sahada tekli ba şvuru olarak kald ığı, daha önce 5 kez uygun görü ş verilen ve ekonomik olarak kabul edilen Orhaneli TM ve Gemlik TM'ye ba ğlant ı taleplerine haks ız bir şekilde olumsuz görü ş verildiği belirtilmi ştir. Ayr ıca TEİAŞ'ın olumsuz görü şüne dayanak te şkil eden mülga Lisans Yönetmeli ği'nin 38. maddesinin üçüncü f ıkras ının (f) bendinde, talep edilen ba ğlant ı noktas ına oranla ekonomik açıdan daha uygun ve daha dü şük sistem kayb ı sağlayan ba ğlant ı noktas ı bulunmas ı durumunda olumsuz görü ş verilebilece ğinin düzenlendi ğini, düzenleme gere ği olumsuz görü ş verilebilmesi için iki ko şulun ayn ı anda var olmas ının gerektiği, bu nedenle sadece en yak ın TM'ye ba ğlant ı talebi bulunmad ığı gerekçesiyle ba şvurular ın reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğu ileri sürülmü ştür. 20. Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun ( İDDK) 3/2/2016 tarihli kararlar ı ile Daire kararlar ının onanmas ına hükmedilmi ştir. 21. Başvurucu 13/6/2016 ve 7/9/2016 tarihlerinde de karar ın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. 22. Karar ın düzeltilmesi a şamas ında başvurucu taraf ından RES projelerinin teknik ve ekonomik yönden uygunlu ğuna yönelik 14/2/2018 ve 20/2/2018 tarihli iki ayr ı uzman mütalaas ı dava dosyalar ına sunulmu ştur. An ılan 14/2/2018 tarihli uzman mütalaas ında, Atares-1 RES Projesi için önerilen Orhaneli TM ba ğlant ısının geri ödeme süresinin Yönetmelik'te belirtilen 10 y ılın çok alt ında 6 y ıl 6 ay oldu ğu, yine bahsedilen proje için iletim sistemi güç kayb ı oran ının TEİAŞ'ın 154 kV gerilim seviyesindeki enerji nakil hatlar ı için kabul edilebilir buldu ğu %2,5-%3 güç kayb ı oran ının çok alt ında %1 ile s ınırlı bulunduğu ve Atares-1 Projesi'nin Orhaneli TM'ye ba ğlanmas ının ekonomik olarak uygun olduğu belirtilmi ştir. Yine Atares-2 RES Projesi için önerilen Gemlik TM ba ğlant ısının geri ödeme süresinin 5 y ıl 6 ay, iletim sistemi güç kayb ı oran ının ise %1,8 oran ında olaca ğı ve bu bağlant ının da ekonomik olarak uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. 20/2/2018 tarihli uzman mütalaas ında ise ba şvurucunun ba ğlant ı taleplerinin en yak ın TM'ye ba ğlant ı yap ılmay ıp Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 6uzak TM'ye ba ğlant ı öngörüldü ğü için uygun görülmedi ğinin bildirilmesine yönelik TEİAŞ'ın 9/6/2010 tarihli görü ş yaz ısında, ayn ı durumda olan yani daha yak ınında TM bulunmas ına karşın daha uzaktaki TM'ye ba ğlant ı izni verilen projelerin bulundu ğu vurgulanm ış, uzak mesafedeki TM'ye ba ğlant ı izni verildi ği belirtilen 13 ayr ı projeye yer verilmiştir. Sonuç olarak, Atares-1 ve Atares-2 projelerine teknik ve ekonomik değerlendirmeler kapsam ında TEİAŞ taraf ından verilen be ş adet uygundur onay ı sonras ı uygulanan uzakl ık kriteri de ğerlendirmesinin ayn ı tarihli birçok projeye uygulanmad ığı belirtilmiştir. 23. Karar ın düzeltilmesi istemleri İDDK'n ın 15/3/2018 tarihli kararlar ı ile oyçokluğuyla reddedilmi ştir. Az ınlıkta kalan bir üyenin kar şıoy gerekçesinde ise ba şvurucu Şirket taraf ından, Daire karar ında yer verilen TE İAŞ değerlendirmesinin tamamen ba şka bir dosyaya ait oldu ğunun ve ba şvurucu Şirketin proje sahalar ının bulundu ğu dosya ile bir ilişkisinin bulunmad ığının, ayr ıca TEİAŞ'ın olumsuz ba ğlant ı görüşünde yaln ızca iletim hatt ı uzunluğunun esas al ındığının, bağlant ı noktas ının ekonomik aç ıdan daha uygun olup olmad ığının ise değerlendirilmedi ğinin ileri sürüldü ğü ve söz konusu hususlara yönelik 14/2/2018 ile 20/2/2018 tarihli iki ayr ı uzman kurulu mütalaas ının dava dosyalar ına sunulduğu belirtilmi ştir. Bu iddialar ın kabul edildi ği takdirde davan ın sonucunu değiştirebilecek içerikte oldu ğu, bu iddialar ın karşılanmas ı ve çürütülmesi yoluna gidilmedi ği ve başvurucu taraf ın -karar düzeltme a şamas ında yap ılm ış olsa da- iddialar ı ve sundu ğu belgeler hakk ında değerlendirme yap ılmas ı ve bu iddialar ın karşılanmas ı gerektiği ifade edilmiştir. 24. Nihai kararlar 6/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 4/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 25. 4628 say ılı Kanun'un i şlem tarihinde yürürlükte bulunan "Amaç, kapsam ve tan ımlar" kenar başlıklı mülga 1. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanunun amac ı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, dü şük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullan ımına sunulmas ı için, rekabet ortam ında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali aç ıdan güçlü, istikrarl ı ve şeffaf bir elektri k enerjisi piyasas ının oluşturulmas ı ve bu piyasada ba ğıms ız bir düzenleme ve denetimin sağlanmas ıdır. Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, da ğıtımı, toptan sat ışı, perakende sat ışı, perakend e sat ış hizmeti, ithalat ve ihracat ı ile bu faaliyetlerle ili şkili tüm gerçek ve tüzel ki şilerin hak ve yükümlülüklerini, Elektrik Piyasas ı Düzenleme Kurumunun kurulmas ı ile çal ışma usul ve esaslar ını ve elektrik üretim ve da ğıtım varl ıklar ının özelleştirilmesinde izlenecek usul ü kapsar." 26. 4628 say ılı Kanun'un 3. maddesine 5784 say ılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan mülga be şinci f ıkra şöyledir: "Rüzgâr enerjisine dayal ı üretim tesisi kurmak üzere yap ılmış veya yap ılacak olan lisans ba şvurular ı kapsam ında, bu Kanun ile 5627 say ılı Enerji Verimlili ği Kanunu kapsam ında Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlü ğü taraf ından yap ılacak tekni k Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 7değerlendirme ve ard ından Kurum taraf ından yap ılacak değerlendirme sonucunda lisans almak için gerekli ko şullar ı sağlayan ba şvuru sahipleri belirlenir. Yap ılan belirleme sonucunda da ayn ı bölge ve/veya ayn ı trafo merkezi için birden fazla ba şvurunun bulunmas ı durumunda, bu ba şvurular Kurum taraf ından Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketine gönderilir. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi taraf ından bu durumda olan ba şvurula r aras ından sisteme ba ğlanacak olan ı belirlemek için yar ışma yap ılır. Yap ılan yar ışmada , Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketine işletmeye girdikten sonra yönetmelikle belirlenece k bir süre boyunca üretilecek kWh ba şına ödenecek en yüksek katk ı pay ını teklif ve taahhü t eden başvuru sahibi belirlenerek yar ışma sonuçlar ı Kuruma gönderilir. Lisans verilmesine ilişkin tüm hak ve yetkiler Kurula aittir. Katk ı pay ı gelirleri Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi taraf ından münhas ıran sisteme ba ğlanacak üretim tesisleri için gerekli iletim yat ırımlar ının finansman ında kullan ılır. Yar ışmaya ve yar ışma sonunda belirlenen katk ı pay ının ödenmesine ili şkin usul ve esaslar Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi taraf ından haz ırlanacak ve Kurum taraf ından onaylanacak yönetmelikle düzenlenir." 27. 4628 say ılı Kanun'un "Enerji Piyasas ı Düzenleme Kurulu ve Kurul Başkanl ığı" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanunun di ğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yan ısıra, Kurul a şağıdaki görevleri de yerine getirir: a) Bu Kanun hükümlerini uygulamak. ...Bu Kanunun di ğer maddeleri ile belirlenen yetkilerinin yan ısıra, Kurul a şağıdak i yetkilere de sahiptir: ... b) Lisanslara ili şkin onaylarla, bu Kanunda belirtilen sair onaylar ı vermek." 28. Mülga Lisans Yönetmeli ği'nin "Amaç" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeli ğin amac ı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, dü şük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullan ımına sunulmas ı için 4628 say ılı Elektrik Piyasas ı Kanunu uyar ınca oluşturulmas ı öngörülen mali aç ıdan güçlü, istikrarl ı ve şeffaf bir elektrik piyasas ında rekabet ortam ında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterecek tüze l kişilere verilecek lisanslara ili şkin usul ve esaslar ın belirlenmesidir." 29. Mülga Lisans Yönetmeli ği'nin "Lisans ve lisans alma yükümlülü ğü" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Lisans, bir tüzel ki şinin piyasada faaliyet gösterebilmek için Kurumdan almak zorunda oldu ğu bir yetki belgesidir." 30. Mülga Lisans Yönetmeli ği'nin "Sisteme eri şim ve sistem kullan ım haklar ı" kenar başlıklı 38. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Gerçek veya tüzel ki şilerin, iletim ve/veya da ğıtım sistemine ba ğlant ı ve sistem kullan ım taleplerinin, ilgili mevzuat gere ğince müstakil olarak iletim ve/veya da ğıtım faaliyetini yürütmekle görevli TE ĐAŞ ve/veya da ğıtım lisans ı sahibi tüzel ki şiler taraf ından eşit taraflar aras ında ayr ım gözetilmeksizin kar şılanmas ı zorunludur. Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 8... (3) Gerçek veya tüzel ki şilerin, TE ĐAŞ veya da ğıtım lisans ı sahibi tüzel ki şiler taraf ından işletilmekte olan iletim ve/veya da ğıtım sistemlerine ba ğlant ısı ve/veya sistem kullan ımı hakk ında; a) Bağlant ı yap ılmas ı öngörülen tarihte, ba ğlant ı yap ılmak istenen noktada şebekeni n teknik özelliklerinin yetersiz olmas ı, b) Bağlant ı yap ılmas ı öngörülen tesisin projesinde, sisteme ba ğlant ıyla ilgili olarak Şebeke Yönetmeli ği ve/veya Da ğıtım Yönetmeli ği veya ilgili di ğer mevzuatta yer ala n standartlar ın sağlanamamas ı, c) Yap ılmas ı istenilen ba ğlant ı ve elektrik enerjisi nakil i şleminin kamu hizmet i yükümlülüklerini engelledi ğinin, TEĐAŞ ve/veya da ğıtım lisans ı sahibi tüzel ki şilerce gerekçeleriyle belgelenmesi, d) Bağlant ı yap ılmas ı öngörülen tesisin projesinde, gerilim dü şümü, harmonik, elektromanyetik giri şim, fliker seviyesi gibi de ğerlerin, şebekeye giri ş veya ç ıkış noktas ında ve iletim ve/veya da ğıtım kademelerinde, ilgili mevzuatta belirlenen s ınırlar ı karşılamamas ı durumu, e) Bağlant ı yap ılmas ı öngörülen tesisin, sistem elektrik enerjisinin kalitesini, ilgil i mevzuatta yer alan standartlar ın d ışına ç ıkarmas ı durumu, f) Rüzgar enerjisine dayal ı üretim tesisi ba ğlant ı taleplerinde; talep edilen ba ğlant ı noktas ına oranla ekonomik aç ıdan daha uygun ve daha dü şük sistem kayb ı sağlayan bağlant ı noktas ı bulunmas ı durumu, hariç, olumsuz görü ş verilemez. (4) TEĐAŞ veya da ğıtım sistemini i şleten tüzel ki şilerin sisteme ba ğlant ı ve sistem kullan ımı hakk ındaki olumsuz görü şlerinin gerekçelendirilmi ş olmas ı ve bu gerekçeleri n Kurul karar ıyla uygun bulunmas ı esast ır. ... (11) Yerli do ğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklar ına dayal ı üretim tesislerine, TE ĐAŞ ve/veya da ğıtım lisans ı sahibi tüzel ki şiler taraf ından, sisteme ba ğlant ı yap ılmas ında öncelik tan ınır. Rüzgâr enerjisine dayal ı üretim tesisi kurmak üzere yap ılan lisans ba şvurusu kapsam ında talep edilen ba ğlant ı noktas ı için TEĐAŞ ve/veya da ğıtım lisans ı sahibi tüzel ki şi taraf ından üçüncü f ıkra çerçevesinde olumlu görüş oluşturulamamas ı halinde, lisans ba şvurusu Kurul karar ıyla reddedilir ve lisans başvurusunda bulunan tüzel ki şinin özel direk hat kurma talebi dikkate al ınmaz." B. Uluslararas ı Hukuk 1. İlgili Sözle şme 31. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 9 Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakk ına sahiptir. 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 32. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında, hakkaniyete uygun yarg ılanman ın temel unsurlar ından birinin de yarg ılaman ın çelişmeli olmas ına (Rowe ve Davis/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 28901/95, 16/2/2000, 60) dikkat çektikten sonra Sözle şme'deki haklar ın etkili bir biçimde korunmas ı için davaya bakan mahkemelerin taraflar ın dayanaklar ını, iddialar ını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi olduğunu belirtmektedir ( Dulaurans/Fransa , B. No: 34553/97, 21/3/2000, 33). 33. AİHM'e göre silahlar ın eşitliği ilkesi ise taraflara, talep ve aç ıklamalar ını diğer tarafa nazaran dezavantajl ı olmayacak şekilde ileri sürebilmeleri için f ırsat verilmesini gerektirdi ğini ifade etmektedir ( Kress/Fransa , B. No: 39594/98, 7/6/2001, 72). 34. Kural olarak ba şvurucular, davan ın karşı taraf ına tan ınan bir avantaj ın kendisine zarar vermi ş olduğunu veya bu durumdan olumsuz etkilendi ğini ispat etmek zorunda de ğildir. AİHM; taraflardan birine tan ınan, diğerine tan ınmayan avantaj ın fiilen olumsuz bir sonuç doğurduğuna dair delil bulunmasa da silahlar ın eşitliği ilkesi ihlal edilmi ş saymaktad ır (Zagorodnikov/Rusya , B. No: 66941/01, 7/6/2007, 30). 35. Sözle şme nin 6. maddesinde davada kullan ılan delillerin ispat güçleri ile ilgili bir düzenleme bulunmamakla birlikte A İHM de delilerin kabul edilebilirli ği ile ilgili olarak somut davada kullan ılan delillerin silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri gözetilerek tart ışılıp tart ışılmad ığını ya da söz konusu delillerin yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olup olmamas ına etkisini de ğerlendirmekte ( Tamminen/Finlandiya , B. No: 40847/98, 15/6/2004, 40, 41; Barberà, Messegué ve Jabardo/ İspanya , B. No: 10590/83, 6/12/1988, 68, 81-89) ve birçok karar ında Sözle şme nin 6. maddesinin adil yarg ılanma hakk ını güvence alt ına almakla beraber öncelikli olarak ulusal hukuk ba ğlam ında düzenlenmesi gereken bir konu olan delillerin kabul edilebilirli ğine ilişkin bir kural ortaya koymad ığını belirtmektedir ( Schenk/İsviçre , B. No: 10862/84, 12/7/1988, 45, 46; Desde/Türkiye , B. No: 23909/03, 1/2/2011, 124). V.İNCELEME VE GEREKÇE 36. Mahkemenin 10/3/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 37. Başvurucu; TE İAŞ taraf ından Daireye sunulan görü ş yaz ısından ancak nihai karar ile haberdar oldu ğunu ve bu görü şe karşı itirazlar ını belirtemedi ğini, söz konusu TE İAŞ görüşü hakk ında Dairece hukuka uygunluk denetimi yap ılmad ığını, objektif bir bilirkişi incelemesine ba şvurmak yerine söz konusu görü şün nas ıl oluşturulduğunun TE İAŞ'a sorulduğunu ve bu görü ş uyar ınca karar verildi ğini ifade etmi ştir. Bununla birlikte bir ba şka dava dosyas ına sunulmu ş TEİAŞ yaz ısının da karara dayanak al ındığını ve bu hususa yönelik Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 10iddialar ı da kar şılanmaks ızın hüküm kuruldu ğunu, karar verilirken sadece idarenin görüşlerinin dikkate al ındığını ve bu görü şler uyar ınca karar verildi ğini vurgulam ıştır. Dosyaya sunulan iki adet uzman mütalaas ının dikkate al ınmad ığını, savunmalar ı karşılanmaks ızın ve iddialar ı çürütülmeksizin hüküm kuruldu ğunu belirterek hakkaniyete uygun yarg ılanma, gerekçeli karar ve savunma haklar ı ile silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 38. Başvurucu ayr ıca mülga Lisans Yönetmeli ği'nin 38. maddesinin üçünc ü fıkras ının (f) bendine göre ekonomik aç ıdan daha uygun ve daha dü şük sistem kayb ı sağlayan bağlant ı noktas ı bulunmas ı hâlinde olumsuz görü ş verilebilece ğini, en yak ın TM'nin ise yaln ızca daha dü şük sistem kayb ı sağlayacağını fakat projenin ekonomikli ği belirlenirken projenin kurulu gücü ile ba ğlant ısı önerilen TM'nin ba ğlant ı kapasitesi aras ındaki dengenin önemli oldu ğunu, mevzuattaki ilk kriter olan ekonomiklik kriterinin ihmal edildi ğini belirtmiştir. B. Değerlendirme 39. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 40. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun temel iddialar ı, bilirkişi incelemesi yap ılmaks ızın idarenin iddialar ına üstünlük tan ınmas ı suretiyle hüküm tesis edildi ğine, uyuşmazl ığa dair ileri sürdü ğü iddialar ın etkin bir şekilde incelenmedi ğine ve iddialar ı çürütülmeksizin hüküm kuruldu ğuna ilişkindir. Buna göre ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden41. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğ ine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 42. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddia , savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan , B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). 43. Diğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf ı olduğu uluslararas ı sözleşmelerce de Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 11güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Anayasa n ın 36. maddesi uyar ınca inceleme yapt ığı birçok karar ında, AİHM içtihad ıyla adil yarg ılanma hakk ının kapsam ına dâhil edilen silahlar ın eşitliği ilkelerine Anayasa n ın 36. maddesi kapsam ında yer vermektedir. Bu itibarla an ılan ilkenin adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğine dâhil oldu ğu sonucu ortaya çıkmaktad ır. An ılan ilkeye uygun yürütülmeyen bir yarg ılaman ın hakkaniyete uygun olmas ı mümkün de ğildir ( Mehmet Fidan , 38). 44. Silahlar ın eşitliği ilkesi, davan ın taraflar ının usule ili şkin haklar bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelir ( Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, 32). Bu usul güvencesi, uyu şmazl ığın her iki taraf ına da savunmas ının temel dayana ğı olan delilleri sunma imkân ı tan ınmas ını kapsamaktad ır (Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 18). 45. Silahlar ın eşitliği ilkesi kapsam ında yap ılacak inceleme, ba şvuru konusu yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olup olmad ığının değerlendirilmesidir ( Yüksel Hançer , 19). 46. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yarg ılaman ın yürütülebilmesi için silahlar ın eşitliği ilkesi ışığında taraflara tan ık delili de dâhil olmak üzere delillerini sunma, inceletme noktas ında uygun imkânlar ın tan ınmas ı ve yarg ılamaya etkin kat ılımlar ının sağlanmas ı gerekir. Bu anlamda delillere ili şkin dengesizlik veya hakkaniyetsiz olma iddialar ı da yarg ılaman ın bütünü kapsam ında değerlendirilecektir. Ceza davalar ı ile medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin davalar ın usul kurallar ı da dâhil olmak üzere yarg ılaman ın tüm aşamalar ında silahlar ın eşitliği ilkesinin güvence alt ına al ınarak adil yarg ılanma hakk ının korunmas ı hukuk devleti olman ın bir gere ğidir ( Mustafa Kupal, B. No: 2013/7727, 4/2/2016, 50, 51, 52). 47. Kural olarak Anayasa Mahkemesinin görevi herhangi bir davada bilirki şi raporu veya uzman mütalaas ının gerekli olup olmad ığına karar vermek de ğildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin taraflar ın öne sürdü ğü ve esasa etkili olan iddialar ın işin mahiyetinin gerektirdi ği ölçüde incelenip incelenmedi ğini ve özellikle ispat külfeti konusunda taraflardan birinin di ğerine nazaran dezavantajl ı bir konuma dü şürülüp dü şürülmediğini denetleme görevi bulunmaktad ır (Ahmet Korkmaz , B. No: 2014/16232, 25/1/2018, 29). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 48. Başvuru konusu olayda ba şvurucu; Dairenin idarece sunulan ve i şleme dayanak teşkil eden görü ş uyar ınca hüküm tesis etti ğini, bu görü şün nas ıl oluşturulduğunun idareye sorulduğunu, bu bildirim üzerine herhangi bir bilirki şi incelemesi ve hukuka uygunluk denetimi yap ılmadan karar verildi ğini, bu hususlara yönelik iddialar ı da karşılanmaks ızın davan ın reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 49. Somut olayda ba şvurucunun Atares-1 RES Projesi'nin Orhaneli TM'ye ve Atares-2 RES Projesi'nin ise Gemlik TM'ye ba ğlant ı talebi TE İAŞ'ın 26/5/2008 tarihli yaz ısı ile uygun bulunmu ş, sonras ında da ayn ı doğrultuda dört ayr ı görüş verilmiştir. 18/2/2010 tarihli Kurul karar ından sonra ise, 4628 say ılı Kanun'un 3. maddesine 5784 say ılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen mülga hüküm uyar ınca projelerin revize edilmesi istenilmi ş, ayn ı Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 12projeleri sunan ba şvurucunun lisans ba şvurular ı, bağlant ı taleplerinin an ılan tesislere en yak ın mesafede bulunan Karacabey TM olarak güncellenmemesi ve bu kapsamda projelerin teknik ve ekonomik olarak uygun görülmemesi nedeniyle reddedilmi ştir. 50. Aç ılan davalarda Dairece 4/3/2011 ve 9/3/2011 tarihli ara kararlar ı ile TEİAŞ'tan belli hususlara yönelik görü ş sorulduğu ve ara kararlar ına verilen cevaplarda, tüm lisans başvurular ının birlikte de ğerlendirildi ği, Atares-1 ve 2 projelerine en yak ın TM'ni n Karacabey TM hâline geldi ği ve ilgililerin en yak ın TM'lerin seçmeleri gerekti ğinin bildirildiği anlaşılm ıştır (bkz. 17). Ayr ıca benzer bir uyu şmazl ıkta, Dairenin E.2010/4676 say ılı dosyas ında 19/11/2013 tarihinde verilen ara karar ına verilen cevapta da en yak ın bağlant ı noktas ına göre ba şvurusunu uygun olarak gerçekle ştiren 698 şirkete uygun görü ş verildiği, en yak ın bağlant ı noktas ını tercih etmeyen 22 şirkete ait projenin sistem bağlant ısının uygun bulunmad ığı, projenin ba ğlant ı noktas ının daha uzak TM olarak belirlenmesi hâlinde ek hat maliyetinin ç ıkacağı, arazideki şehirleşme ve tar ım alanlar ı göz önünde bulunduruldu ğunda yap ılaşma nedeniyle hat maliyetinin daha da artaca ğı, tar ım alanlar ı nedeniyle de kamula ştırma maliyetlerinin yüksek olaca ğı ifade edilmi ştir (bkz. 18). Dairece söz konusu ara kararlar ı cevaplar ı uyar ınca, an ılan projelere daha yak ın TM bulunmas ı sebebiyle olumsuz ba ğlant ı görüşü verilmesinde ve ba şvurucunun üretim lisans ı başvurular ının reddedilmesinde hukuka ayk ırılık görülmedi ği belirtilmi ştir. 51. Yukar ıda an ılan mülga Lisans Yönetmeli ği'nin 38. maddesinin üçüncü f ıkras ının (f) bendinde, rüzgâr enerjisine dayal ı üretim tesisi ba ğlant ı taleplerinde; talep edilen bağlant ı noktas ına oranla ekonomik aç ıdan daha uygun ve daha dü şük sistem kayb ı sağlayan bağlant ı noktas ı bulunmas ı durumunda projeye yönelik olumsuz görü ş verilebilece ği hüküm alt ına alınm ıştır. TEİAŞ taraf ından da ba şvurucunun ba ğlant ı taleplerine, projelerde önerilenden daha yak ın mesafede TM bulundu ğundan ve bu nedenle projelerin teknik ve ekonomik olarak uygun görülmedi ğinden olumsuz görü ş verilmiş, bu olumsuz görü şün Kurulca uygun bulunmas ı suretiyle de ba şvurucu Şirketin lisans ba şvurular ı reddedilmi ştir. 52. Karar ın düzeltilmesi a şamas ında başvurucu taraf ından RES projelerinin teknik ve ekonomik yönden uygunlu ğuna yönelik 14/2/2018 ve 20/2/2018 tarihli iki ayr ı uzman mütalaas ı dava dosyalar ına sunulmu ştur. An ılan 14/2/2018 tarihli uzman mütalaas ında, Atares-1 RES Projesi için önerilen Orhaneli TM ba ğlant ısının geri ödeme süresinin Yönetmelik'te belirtilen 10 y ılın çok alt ında 6 y ıl 6 ay oldu ğu, yine bahsedilen proje için iletim sistemi güç kayb ı oran ının TEİAŞ'ın 154 kV gerilim seviyesindeki enerji nakil hatlar ı için kabul edilebilir buldu ğu %2,5-%3 güç kayb ı oran ının çok alt ında %1 ile s ınırlı bulunduğu ve Atares-1 Projesi'nin Orhaneli TM'ye ba ğlanmas ının ekonomik olarak uygun olduğu belirtilmi ş, Atares-2 RES Projesi için önerilen Gemlik TM ba ğlant ısının geri ödeme süresinin 5 y ıl 6 ay, iletim sistemi güç kayb ı oran ının ise %1,8 oran ında olaca ğı ve bu bağlant ının da ekonomik olarak uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. 20/2/2018 tarihli uzman mütalaas ında ise, daha yak ınında TM bulunmas ına karşın daha uzaktaki TM'ye ba ğlant ı izni verildiği belirtilen projelere yer verilmi ş ve ayr ıca Atares-1 ve Atares-2 projelerine teknik ve ekonomik de ğerlendirmeler kapsam ında TEİAŞ taraf ından verilen dört adet uygundur onay ı sonras ı uygulanan uzakl ık kriteri de ğerlendirmesinin ayn ı tarihli birçok projeye uygulanmad ığı belirtilmi ştir (bkz. 22). 53. Başvurucu; bahsi geçen RES projeleri için önerdikleri ba ğlant ı noktalar ının ekonomik olarak uygun oldu ğunu, Atares-1 RES Projesi için tercih edilen Orhaneli TM 70 MW, Atares-2 RES Projesi için tercih edilen Gemlik TM 100 MW gücünde iken önerilen Karacabey TM'nin 54 MW gücünde oldu ğunu, önerilen TM ile tercih edilen TM'lerin toplam Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 13gücü aras ında 116 MW'lik fark bulundu ğunu, bu fark dolay ısıyla üretilecek enerjinin miktar ının da milyarlarca TL de ğişeceğini belirtmi ştir. Öte yandan Yönetmelik'te yer alan ekonomik aç ıdan daha uygun olma hususunun sadece daha yak ın TM'ye yani iletim hatt ının uzunluğuna bağlanamayaca ğını, bu hususa yönelik iddialar ının karşılanmad ığını ve sadece idare görü şüne dayan ılarak karar verildi ğini ileri sürmü ştür. 54. Başvurucu taraf ından yarg ılaman ın tüm a şamalar ında, projenin ekonomik olmas ının sadece ba ğlant ı noktas ının yak ın olmas ı ile aç ıklanamayaca ğı, bağlant ı noktas ının gücü nedeniyle de üretilecek enerji miktar ının ve projenin ekonomikli ğinin değişeceği, bu kapsamda mevcut ba şvurular ının ekonomik oldu ğu belirtilmi ş ve dava dosyalar ına bu husus a yönelik bilgi ve uzman mütalaas ı eklenilmi ştir. Buna kar şın Dairece, karar ın sonucu yönünden önem ta şıyabilecek ve idarenin i şlemin gerekçesini dayand ırdığı projenin ekonomik olarak uygunlu ğu konusunda ileri sürülen hususlar aç ısından herhangi bir değerlendirmede bulunulmad ığı, söz konusu hususta idarenin görü şüne üstünlük tan ınarak karar verildi ği anlaşılm ıştır. 55. Buna göre Daire karar ında, mevzuat ın ilgili k ısımlar ı yönünden ve idarenin Dairenin ara kararlar ına verdiği görüşler aç ısından bir de ğerlendirme yap ılmad ığı, yine yarg ılama aşamalar ında dile getirilen iddialar ile karar ın düzeltilmesi a şamas ında sunulan ve içerik itibar ıyla kararda kar şılanmas ı gereken hususlar ta şıyan belgelere yönelik de açıklamada ve gerekçelendirmede bulunulmad ığı görülmü ştür. Bu kapsamda ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddia ve belgelerin karar sonucunu etkileyebilecek nitelikte olmas ına karşın bu hususlara yönelik hiçbir de ğerlendirmede bulunulmamas ı ve idarenin görü şüne üstünlük tan ınarak hüküm kurulmas ı başvurucunun daval ı idareye nazaran zay ıf bir konuma düşürülmesi sonucunu do ğurmuştur. Bu durum bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemiştir. 56. Öte yandan ba şvurucu, Daire karar ına dayanak al ınan idare görü şünün taraf ına tebliğ edilmedi ğini ve bu görü şe karşı itirazda bulunamad ığını ileri sürmekte ise de ba şvuru formu ekinde yer alan belgelerden ba şvurucunun söz konusu idare görü şünün içeri ğinden Daire karar ı ile birlikte bilgi sahibi oldu ğu, itirazlar ını temyiz ve karar düzeltme a şamalar ında ileri sürebildi ği anlaşıldığından bu husus yönünden aç ık ve görünür bir ihlal bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 57. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde hüküm alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Hasan Tahsin GÖKCAN bu görü şe kat ılmam ıştır. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 14Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 59. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın ilgili mahkemeye gönderilmesi talebinde bulunmu ştur. 60. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 61. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 62.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 63. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 64. Bu durumda silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 15ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Dan ıştay Onüçüncü Dairesine (E.2010/3608, K.2015/734 ve E.2010/3609, K.2014/4088) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 65. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 589,40 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde hüküm alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliğ i ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin İHLAL ED İLDİĞİNE Hasan Tahsin GÖKCAN' ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Dan ıştay Onüçüncü Dairesine (E.2010/3608, K.2015/734 ve E.2010/3609, K.2014/4088 say ılı kararlarla ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, D. 589,40 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/3/2021 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 16KARŞIOY 1. Başvuru, rüzgar enerji santrali projesi için idareye yap ılan üretim lisans ı başvurusunun reddine ili şkin işlemin iptali talebiyle aç ılan davada esasa etkili iddialar ın karşılanamamas ı ve sadece idarece sunulan bilgiler uyar ınca karar verilmesi nedenleriyle silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. Çoğunluk görü şünde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki an ılan ilkelerin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ış ise de aşağıda aç ıklayacağım gerekçelerle bu görü şe kat ılmay ıp karşı oy kulland ım. 2. Dan ıştay 13. Dairesinin karar ında konuyla ilgili olarak o tarihlerde yürürlükteki Yönetmeli ğin 3., 5. ve 38. maddelerinde lisans ba şvurusunun de ğerlendirilmesi için aranaca k kriterlere at ıf yap ılm ıştır. İkinci olarak davac ının (başvuran ın) iddialar ı kapsam ında Dairenin ara karar ı ile TEİAŞ tan, en yak ın bağlant ı noktas ı ölçütü aç ısından yap ılan değerlendirmeler bak ımından davaya konu projeler ile ayn ı bölgedeki di ğer projelerdeki de ğerlendirmeler ve bu değerlendirmelere esas al ınan ölçütler hakk ında bilgi istendi ği belirtilmekte ve idarece gönderilen bilgiler aktar ılmaktad ır. 3. TEİAŞ taraf ından verilen bilgide; mevzuat de ğişikliği üzerine 1 Kas ım 2007 tarihinden önce ba şvuran şirketlerin uyar ılarak eski ba ğlant ı görüşlerinin geçerli olmayaca ğının ve en yak ın trafo merkezlerini seçmeleri gerekti ğinin bildirilmesine kar şın davac ı şirketin yine eski ba ğlant ı noktalar ını tercih etti ğinin belirtildi ği ifade edilmektedir. Yaz ı cevab ında ayr ıca toplamda 720 projenin ayn ı teknik ve ekonomik kriterlerle değerlendirildi ği, teknik ve ekonomik olarak en uygun ba ğlant ı noktas ını tercih etmeye n projelere uygun görü ş verilmedi ği, aksi uygulaman ın davac ı şirket lehine ayr ıcal ık tan ımak anlam ına gelece ği, nitekim en yak ın bağlant ı noktas ını tercih etmeyen 22 şirkete ait projenin sistem ba ğlant ısının uygun bulunmad ığı, projenin ba ğlant ı noktas ının daha uzak olmas ı halinde ek hat maliyetinin ç ıkacağı, arazideki şehirleşme ve tar ım alanlar ı gözönünde bulunduruldu ğunda yap ılaşma nedeniyle hat maliyetinin daha da artaca ğı, tar ım alanlar ı nedeniyle de kamula ştırma maliyetlerinin yüksek olaca ğı, sonuç olarak daha uzak bir noktaya bağlant ı yap ılmas ı durumunda sisteme ba ğlant ısı planlanan toplam kurulu gücü 12.000 MW olan RES in sistem ba ğlant ılar ının teknik ve ekonomik aç ıdan uygun optimum bir değerlendirme yap ılmas ına engel olaca ğı belirtilmi ştir. 4. Dan ıştay Dairesi karar ında taraflar ın iddialar ı ile idarenin cevab ı tart ışılm ış, davac ı şirketin ba şvurusundaki gerilim seviyesi ve ba ğlant ı noktalar ı esas al ındığında, projeye daha yak ın trafo merkezi bulunmas ı sebebiyle olumsuz ba ğlant ı görüşü verilmesi ve bu görüşün Kurul taraf ından uygun bulunmas ı karşısında üretim lisans ı başvurusunun reddedilmesine ili şkin Kurul karar ının hukuka ayk ırı olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 5. Temyiz incelemesini yapan İDDK karar ında da idare ile Kurul un takdiri mevzuat hükümleri çerçevesinde de ğerlendirilmi ş, davac ı şirketin daha önce lisans alamam ış olmas ı ve kazan ılm ış hakk ının da bulunmamas ı dikkate al ındığında davac ı tarafça dilekçede öne sürülen itirazlar ın geçerli görülmedi ği gerekçesiyle davan ın reddine karar verildi ği belirtilerek hukuka uygun görülen Daire karar ının onanmas ına oybirli ğiyle karar verilmi ştir. 6. Daire karar ında at ıf yap ılan Lisans Yönetmeli ğinin 38. maddesinin 3/f bendinde üretim tesisi ba ğlant ı taleplerinde t alep edilen ba ğlant ı noktas ına oranla ekonomik aç ıdan daha uygun ve daha dü şük sistem kayb ı sağlayan bağlant ı noktas ı bulunmas ı durumu nun Başvuru Numaras ı: 2018/27502 Karar Tarihi : 10/3/2021 17gözetilece ği ve 11. f ıkras ında ise talep edilen ba ğlant ı noktas ı için TEDA Ş ve/veya lisans sahibi tüzelki şi taraf ından 3. f ıkra çerçevesinde olumlu görü ş oluşturulamamas ı halinde lisans başvurusunun Kurul karar ıyla reddedilece ği ve lisans ba şvurusunda bulunan tüzel ki şinin özel direk hat kurma talebinin dikkate al ınmayacağı belirtilmektedir. 7. Başvuran taraf ınca öne sürülüp ço ğunluk gerekçesinde kabul edilen; davac ı taraf ının sistem bütünlü ğü aç ısından ekonomik oldu ğu yönündeki iddialar ının tart ışılmad ığı görüşü yerinde de ğildir. Dan ıştay Daire karar ı gerekçesinde mevzuat çerçevesinde idarenin takdir yetkisi de ğerlendirilmi ş, davac ının iddialar ı nedeniyle bu yetkinin hangi gerekçeyle kullan ıldığı hususu idareden sorularak tespit edilmi ş, bu kapsamda davac ı taraf ın önerilen sistem bütünlü ğü aç ısından bağlant ı noktalar ının ekonomik olaca ğı yönündeki iddialar ı da dikkate al ınarak bir sonuca ula şılm ıştır. Daire bu karara var ırken daha önce verilen tüm lisans başvurular ıyla ilgili de ğerlendirmelere ili şkin kriterleri idareden ald ığı cevapla aç ıklığa kavuşturmuş ve karar ını bu bilgilere dayal ı olarak vermi ştir. Nitekim idarenin ba ğlant ı noktalar ıyla ilgili cevab ında benzer ba şvurularda yap ılan değerlendirmelere esas verimlilik kriterleri detayl ı biçimde aç ıklanm ış, davac ının idare taraf ından daha önce uyar ılmas ına karşın bağlant ı noktas ını değiştirmek yerine ayn ı noktalarda ısrar ederek ba şvuruda bulunduğu belirtilip, somut olayda maliyeti art ıran hususlar aç ıklanarak davac ı ve benzeri bir şirkete farkl ı uygulama yap ılmas ının ayr ıcal ık anlam ına geleceği ifade edilmi ştir. 8. Öte yandan ba şvurucu, ilgili mevzuattaki ba ğlant ı noktas ı ve ekonomik kriterlerin yorumuna ili şkin kurallar ın iddialar ını destekleyecek biçimde yorumland ığına veya benzer davalarda farkl ı bir yöntemle inceleme yap ıldığına yönelik olarak bir yarg ı karar ı da sunabilmi ş değildir. Dairenin ve İDDK n ın başvurucunun iddialar ını araştırıp idarenin gerekçelerini irdeleyerek sonuca ula şmas ı karşısında kar şılanmayan bir iddian ın bulunduğunun söylenmesi dosya içeri ğine uygun dü şmemektedir. Kararda mevzuattaki ekonomiklik ve ba şvuru noktas ı kriterleri üzerinde durularak de ğerlendirme yap ıldığı görülmektedir. Dolay ısıyla, başvuru dilekçesinde temel olarak uyu şmazl ığın sonucuna ili şkin karar ın yanl ışlığının ileri sürüldü ğü anlaşılmaktad ır. 9. Anayasa Mahkemesi nin bireysel ba şvuruya ili şkin çoğu karar ında vurguland ığı üzere, adil yarg ılanma hakk ına ilişkin alt ilkelerin ihlal edilmedi ği durumda sonucun haks ız veya isabetsiz oldu ğuna yönelik ba şvurular, incelenen kararda aç ık ve bariz bir hata vey a keyfilik görülemedi ği takdirde kanunyolu ba şvurusu olarak nitelenmekte ve kabul edilemez bulunmaktad ır. Bu başvurunun da benzer emsallerinden bir fark ı bulunmamaktad ır. 10. Belirtilen hususlar kar şısında maddi olay ın ve mevzuat hükümlerinin yorumlanmas ıyla ilgili olarak bariz bir hata veya keyfili ğin gözlenemedi ği başvuruda, davac ının iddialar ını da gözetip ara ştıran ve sonucuna göre karara ula şan Daire karar ı ile İDDK karar ı ile çelişmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerinin ihlal edildi ği yönündeki çoğunluk görü şüne kat ılamad ım. Hasan Tahsin GÖKCAN Ba şkan