TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE BOZKURT VE HAL İL BOZKURT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4198) Karar Tarihi: 18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Emine BOZKURT 2. Halil BOZKURT Başvurucular Vekili : Av. Nurullah KÜÇÜKO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, askerlik hizmeti
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE BOZKURT VE HAL İL BOZKURT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4198) Karar Tarihi: 18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Emine BOZKURT 2. Halil BOZKURT Başvurucular Vekili : Av. Nurullah KÜÇÜKO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, askerlik hizmeti s ıras ında meydana gelen ölüm olay ına ilişkin etkili bir ceza soruşturmas ı yürütülmemesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular ın 1997 do ğumlu oğlu M.B. Şanl ıurfa Eğitim ve Ara ştırma Hastanesinin 4/12/2008 tarihli özürlü sa ğlık kurulu raporuna göre 70-75 IQ seviyesinde sınırlı zekâya sahip olup M.B.nin özür durumuna göre tüm vücut fonksiyon kayb ı %25 oran ındad ır. Ayn ı hastanenin 28/6/2011 tarihli özürlü sa ğlık kurulu raporunda ise çocu k psikiyatri görü şüne istinaden M.B.nin 70 IQ seviyesinde hafif derecede mental retardasyona (zekâ gerili ği) sahip oldu ğu ve özür durumuna göre tüm vücut fonksiyon kayb ının %50 oran ında olduğu tespitlerine yer verilmi ştir. 10. M.B.nin 21/2/2017 tarihli son yoklama muayenesinde psikiyatri ve nöroloji polikliniklerine sevkinin uygun görülmesi üzerine M.B. hakk ında sevk edildi ği Şanl ıurfa Mehmet Akif İnan Eğitim ve Ara ştırma Hastanesince düzenlenen 30/3/2017 tarihli sa ğlık kurulu raporunda "S ınır düzeyde mental retardasyon (IQ 71) , yüksek mental kapasite gerektiren faaliyetlerden muafiyeti uygundur." tespitleri sonras ında müteveffa hakk ında "Askerliğe elverişlidir." değerlendirmesine yer verilmi ştir. Dosyadaki belgeden, söz konus u belge üzerine " Okuryazar olmad ığımı beyan eden yükümlüye şifaen askerlik için sevk edildi ği hastaneden askerli ğe elverişli olduğu ve bu karara itiraz ının olup olmad ığı soruldu. Yükümlünün itiraz ım yoktur beyan ı alındı. 11.10.2017. " notu düşüldüğü anlaşılmaktad ır. 11. M.B. 14/10/2017 Cumartesi günü ak şam saatlerinde Etimesgut Z ırhl ı Birlikler Okulu ve E ğitim Tümen Komutanl ığı 1. Er Bölük Komutanl ığına tankç ı acemi er olarak kat ılm ıştır. 12. Sonras ında M.B.nin 16/10/2017 Pazartesi günü birli ğinde yap ılan dan ışmanl ık görüşmesinde hiçbir soruya yan ıt vermemesi ve kendisi ile ileti şime geçilememesi üzerine M.B. Rehberlik Dan ışma Merkezine sevk edilmi ştir. Buradan 17/10/2017 tarihinde Etimesgut Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesi (Devlet Hastanesi) Psikiyatri Poliklini ğine sevk edilen M.B.nin muayenesi sonras ında düzenlenen raporda '' Tan ı: Zeka gerili ği, diğer, davran ışta ilgi veya tedaviyi gerektirecek derecede anlaml ı bozulma. Karar: kooperasyon tam anlam ı ile kurulam ıyor. ekzejere. hastan ın şanl ıurfa eğitim ve ara ştırma hastanesinden mental retardasyon tan ısı ile özürlü sa ğlık kurulu raporu mevcut hasta IQ testi uyguland ı. Testte hiçbir soruya cevap vermedi ği ve durumunu ekzejere etti ği test edilmi ştir. Süreçte k ıtas ı RDM takibi, hastan ın davran ışlar ının takibi ve askeri i şlevselliği değerlendirilip detayl ı askeri işlevsellik de ğerlendirme formu ile gerekirse hospitalize imkan ı da olan bir e ğitim araştırma hastanesine sevkinin sa ğlanmas ı uygundur... " tespitlerine yer verilmi ştir. 13. M.B.nin 17/10/2017 tarihli personel bilgi formunda, geçmi şte yaşadığı önemli fiziksel rahats ızlık ile ilgili olarak "düşme sonucu ba şına ald ığı darbe" yazd ığı görülmüştür. 14. M.B. 18/10/2017 tarihinde sevk edildi ği Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinde (GATA) s ıras ıyla Psikiyatri Poliklini ğinde, Acil Serviste, Beyin ve Sinir Cerrahisi Poliklini ğinde muayene olmu ştur. M.B. menenjit tan ısıyla Beyin ve Sinir Cerrahisi Polikliniği yoğun bak ımında tedavi görmekteyken 22/10/2017 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 3A. Olayla İlgili Olarak Yürütülen Ceza Soru şturmas ı Süreci 15. Olay hakk ında Ankara Bat ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Cumhuriyet Başsavc ılığı) resen ve derhâl soru şturma başlatılm ıştır. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından adli tabip e şliğinde gerçekle ştirilen 22/10/2017 tarihli ölü muayenesi sonucunda düzenlene n tutanağın ilgili k ısm ı şöyledir: "... CESEDİN HARİCİ MUAYENES İNDE: Hastane morgunda ç ıplak olarak alt bezi ba ğlı halde görüldü. Burun boşluğundan bol miktarda koyu renkli kanama materyali gelmi ş olduğu gözlendi. Ölü kat ılığının mevcut oldu ğu, ölü morluklar ının vücut arka yüzde ola ğan dağılımda ortaya çıktığı, yaklaşık 165 cm boy, 75-80 cm civar ı,... Sağ omuz ön yüzde klavikula biri şiğinde 4-5 adet, sol dirsek iç yüzde 1 adet pikür izleri bulundu ğu, vücut arka yüzde koksiks bölgesind e yaklaşık 7-8x5 cm'lik taze yatak yaras ı olduğu, bunlar ın d ışında başkaca bir ku şku yaratan bulgu gözlenmedi. Ölen hakk ında düzenlenen Gülhane E. A. Hastanesinin... epikizinde; şahs ın 'genel durum bozuklu ğu şikayetiyle birli ğinden getirildi ği, pnömosefali saptand ığı, yap ılan tetkiklerde sol sfenoidten temporalden d ış kulak yoluna uzanan fraktür, daha sonraki süreçte menenjit, sepsis bulgular ı ifade edildi ği' görüldü. Düzenlenen... ölüm belgesind e ölüm sebebi olarak; l)Menenjit, 2)Sebsis belirtildi ği ... kay ıtlıdır. Ayr ıca şahs ın '%5 0 zihinsel engelli raporu mevcut oldu ğu' ifadesi söz konusudur. Şahs ın kesin ölüm sebebinin tespiti ve di ğer tetkiklerin yap ılabilmesi için klasik otopsi yap ılmas ının uygun olaca ğı..." 16. Adli T ıp Kurumu (ATK Grup Ba şkanl ığı) Ankara Grup Ba şkanl ığıca 23/10/2017 tarihinde gerçekle ştirilen otopsi sonras ı düzenlenen raporun ilgili k ısm ı şöyledir: "... DIŞ MUAYENE: 172 cm boyunda, 20-25 ya şlar ında, 70-75 kg a ğırlığında, ... Burundan mukuslu kanl ı içerik geldi ği görüldü. Bel bölgesinde 10x7 cm.lik ve sa ğ skapula alt ında 4x3 cm.lik bas ı yaralar ı ile sağ skapula alt ındaki bas ı yaras ının üzerind e 0,5x0,5 cm.lik koyu renkli cilt lezyonu görüldü. Kafada deforme görünüm oldu ğu gözlendi. Sağ paryetotemporalde ve genital bölgede ciltalt ı dokuda yayg ın ödem izlendi. Sol diz üzerinde 1x0,5 cm.lik kabuklu yara, sol bacak ½ ön yüzde 0,5x0,3 ve 0,4x0,3 cm.lik kabuklu yaralar, sa ğ ayak bile ği ön yüzde 1,5x0,3 cm.lik skar görüldü. Sa ğ supraklavikular bölgede 4-5 adet, her iki drisek iç büklümde, sa ğ ön kol d ış yüzde, her iki el bile ği arka yüzde ve sağ inguinalde i ğne pikürleri görüldü. Anal muayenede travmatik bir bulgu görülmedi.Tüm vücudun muayenesinde ba şka herhangi bir travmatik bulgu görülmedi. İÇ MUAYENE Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 4BAŞ AÇILDI: Saçl ı deri kald ırıldı. Saçl ı deri alt ında Sağ frontalde 3x3 cm.lik kanam a alan ı ve yer yer pete şiyel kanama odaklar ı görüldü. Her iki temporal adale grubund a kanama ve ekimoz görülmedi. Kafa kubbe kemikleri sa ğlam bulundu. Kafatas ı aç ıldı. Beyin-beyincik ç ıkar ıldı, 1665 gr tart ıldı. Sağ hemisferde yayg ın s ıvama tarz ında subdura l hematom görüldü. Beyin ödemli görünümde izlendi. Beyin sap ında ve kiazma optiku m çevresinde kirli ye şil renk de ğişikliği görüldü. Kesitlerinde vetnriküllerin kirli ye şil renkte püy ile dolu oldu ğu görüldü. Kafa kaide kemikleri sa ğlam bulundu. BOYUN VE GÖ ĞÜS AÇILDI: Boyun ve gö ğüs derisi kald ırıldı. Boyun ciltalt ı ve yüzeyel kas grubunda tek tük küçük boyutlu kanama odaklar ı görüldü. Epiglottis hiperemik bulundu. Hyoid kemik, tiroid kartilaj ve boyun omurlar ı sağlam bulundu. Boyun derin kaslar ında kanama, ekimoz görülmedi. Özefagus lümeni bo ş bulundu. Trakea lümeni koy u kırm ızı renkte enfekte görünümde izlendi. Göğüs ön yüzde ciltalt ı ve interkostal adale gruplar ında üst k ısımlarda tek tük kanama odaklar ı saptand ı. Sternal kapak kald ırıldı. Sternum sa ğlam bulundu. Sa ğ göğüs boşluğundan 1200 ml serohemorajik, sol gö ğüs boşluğundan 700 ml seröz s ıvı boşlat ıldı. Her iki akci ğer serbest bulundu. Akci ğerler ç ıkar ıldı. Sağ akciğer 945 gr, sol akci ğer 865 gr tart ıldı. Her iki akci ğer şiş, parlak, ödemli, görünümde ve yüzeylerinde yayg ın peteşiyel kanama odaklar ı olup yap ılan kesitlerde s ıkmaks ızın yoğun köpüklü s ıvı çıkışı görüldü. Bronş ve bronşiollerin köpüklü s ıvı ile dolu oldu ğu görüldü. Perikard sa ğlam bulundu. Perikard bo şluğunda 30 ml fizyolojik s ıvı tespit edildi. ... Kalp yüzeylerinde tek tük pete şiyel kanama odaklar ı görüldü. ... Aortta makroskobi k patolojik özellik görülmedi. Koroner arter lümenleri aç ık bulundu. Myokard kesitlerinde makroskobik patolojik özellik görülmedi. Kotlar sa ğlam bulundu. Gö ğüs arka duvar ı sağlam bulundu. Torakal vertebralar sağlam bulundu. BATIN AÇILDI: Bat ında cilt alt ı, kaslar ve peritonda kanama ve ekimoz görülmedi. Bat ın boşluğundan 850 ml serohemorajik vas ıfta hafif pürülan s ıvı boşlat ıldı. Karaciğer ç ıkar ıldı... Yüzey ve kesitlerinde sar ımtrak renk de ğişikliği görüldü. Mide d ışarı al ındı, aç ıldı; 30 ml ye şil renkli s ıvı içerik görüldü. Dalak ç ıkar ıldı ... Yüzey ve kesitleri konjesyone görüldü. Her iki böbrek ç ıkar ıldı. ... Her iki böbrek ödemli görünümde olup yüzey ve kesitlerinde makroskobik patolojik özellik görülmedi. Torakal ve abdominal aorta sa ğlam bulundu. Mesanede kahverenkli idrar görüldü. Mesane arka duvar ında muhtemel idrar sondas ı tak ılmas ına bağlı küçük boyutlu kanama odaklar ı izlendi. Lomber vertebralar ve pelvis kemiklerinde k ırık görülmedi. Her iki üst ve alt ekstremite kemiklerinde krepitasyon veren ya da deformiteye neden olan k ırık görülmedi. Sırt bölgesine kesi at ıldı. Ciltalt ı dokuda yayg ın ödem s ıvısı görüldü. Kanama ekimoz görülmedi. ...Kimya İhtisas Dairesinin 09.01.2018 tarih... raporunda; Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 51) Kanda; a) Alkol (Etanol, Metanol) bulunmad ığını,... kay ıtlıdır. ... 23.01.2018 tarihli mikrobiyolojik inceleme raporunda; 'Kalp kan ı: Üreme yok, Dalak: S.Maltophila, Akci ğer: C.krusei+E.hiare, BOS: E.hiare, Beyin sap ı: E.hiare, Dura: E.hiare şeklinde kay ıtlıdır. Morg İhtisas Dairesi Histopatoloji tetkik Şubesinin 23/03/2018 tarih, ... histopatoloji inceleme raporunda; 'BEYİN: Subaraknoidal medafede kanama ve polimorfonükleer lökositlerden zengin iltihabi hücre infiltrasyonuyla karakterize pürülan menenjit bulgular ı. Parankimde iskemik red nöronlar, konjesyon. BEYİNCİK: Subaraknoidal mesafede yayg ın kanama, parankimde kanama ve geni ş nekroz oda ğı, konjesyon. BEYİN SAPI: Konjesyon. DURAMATER: Taze kanama, konjesyon.MEDULLA SP İNALİS: İncelenen kesitlerde, parankimde kanama ve ödem ile konjesyon izlenmi ştir. Subaraknoidal mesafede ve dural membranda yayg ın nekroz v e polimorfonükleer lökositlerden zengin iltihabi hücre infiltrasyonu ile karakterize enfeksiyon bulgular ı dikkati çekmi ştir. AKCİĞER: Bronkopömoni, küçük-orta çapl ı damarlarda yayg ın yağ embolisi, amfizematöz geni şlemeler, alveoler ödem, konjesyon, . BÖBREK. Konjesyon KARACİĞER: Konjesyon. KALP: Myokardiyal kesitlerde, subendokardiyal fokal bir alanda myokardiyal lifle r aras ında taze kanama ile karakterize iskemi bulgular ı, diğer sahalarda konjesyon izlenmiştir. Koroner arter kesitlerinde, sol inen koroner arterde (LAD) en çok %10 oran ında lümeni daraltan aterom pla ğı görülmüştür. Sağ koroner arterde (RCA) ve sirkümfleks (CX ) koroner arterde ise belirgin patoloji yoktur. PANKREAS: Konjesyon' kay ıtlıdır. Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesi nin 18.10.2018 yat ış tarihli... beyin cerrahisi epikrizinde; genel durum bozuklu ğu şikayeti oldu ğu, tetkiklerinde pnömosefali saptanmas ı üzerine ileri tetkik ve tedavi amac ıyla kliniğe yat ırıldığı, %50 zihinsel engelli raporu oldu ğu, genel durum kötü, bilinci kapal ı,.., ense sertli ği negatif, spontan solunumu oldu ğu, DIR/IDIR --/--, pupiller normoizokorik, 4 ekstremite hareketli, mental bozukluk, akut lenfadenit, ate ş, menenjit, trombositopeni, esansiyel hipertansiyon tan ılar ı olduğu, takiplerinde 22.10.2017 tarihinde dopamin ve noradrenalin infüzyonu devam etti ği, 15:45 sıralar ında kardiyak arrest oldu ğu, tansiyonu al ınamad ığı, CPR a ba şland ığı, eş zamanl ı 3 dakikada bir adrenalin infüzyonu yap ıldığı, 16:30 itibari ile monitörde asistoli çizmesi ve periferik nab ızlar ı al ınamamas ı üzerine i şleme son verildi ği,.., 16:50 itibari ile exitus mortalis kabul edildi ği kay ıtlıdır. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 6Sonuç olarak: Ki şinin kesin ölüm sebebi hakk ında taraf ımızca kanaate var ılamad ığı, kesin ölüm sebebinin tespiti amac ı ile düzenlemi ş olduğumuz otopsi raporu ile birlikte tü m tıbbi belgelerini içeren tahkikat dosyas ının İstanbul Adli T ıp Kurumu Ba şkanl ığı 1. Adli T ıp İhtisas Kuruluna gönderilerek buradan görü ş al ınmas ının uygun olaca ğı kanaatini, ... bildirir rapordur." 17. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/9/2018 tarihli yaz ı ile GATA ve Devlet Hastanesinden müteveffaya ait tüm tedavi evrak ının iletilmesi talep etmi ş ve Cumhuriyet Başsavc ılığının talep etti ği evrak ı ilgili kurumlar Cumhuriyet Ba şsavc ılığına iletmiştir. 18. GATA'n ın düzenledi ği epikriz raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... Öyküsü: Birli ğinde mevcut şikayeti ortaya ç ıkan er hastanemiz acil servisine başvurmuş, yap ılan tetkiklerde pnömosefali saptanmas ı üzerine taraf ımıza yönlendirildi. Hasta ileri tetkik ve tedavi amac ıyla kliniğimize yat ırıldı. Ek Hastal ık:% 50 zihinsel engelli raporu mevcut ...Konsültasyon Tarihi:18.10.2017 ... Servisi: Kbb Poliklini ği 1 İstem Sebebi: SOL SPEHONO İD GRAF İTUR TEMPORALDE DIŞ KULAK YOLUNA UZANAN FRAKTU R HASTANIN TARAFINIZCA DE ĞERLEND İRİLMESİ... Konsültasyon Tarihi:20.10.2017...MENENJ İT ÖN TANILI HASTA BOS KÜLTÜRÜNDE GRAM KOK VE GRAM BAS İL ÜREMES İ OLMUŞ. KAN KÜLTÜRÜNDE GRAM KOKOBAS İL ÜREMİŞ... ... BEYİN MR İNCELEME TETKİK SEKANSLARI: PD ve T2 aksial T1 aksial, sagittal FLAIR aksial Difüzyon a ğırlıklı görüntüler, ADC haritas ı Yağ bask ılı T2 koronal Sağ frontoparietal bölgede 5 mm kal ınlığa varan bu kesimde belirgin kontrast tutulumunun seçilemedi ği ve diffüzyon k ısıtlanmasm ın izlenmedi ği, subdural kanama ile uyumlu görünüm izlenmektedir. Sağ internal kapsül posterior baca ğında 9x16 mm T1 hipointens T2 FLA İR hiperinten s kronik vas ıflı kanama ürünü lehine de ğerlendirilen lezyon alan ı mevcuttur. Ayr ıyeten sol ftontoparietalde yakla şık 1 cm lik FLA İR de sinyalsiz olan alan T1 ve T2 de seçilmemekte olup öcelikle kanama ürünlerinin e şlik ettiği aksonal hasara ait olabilir. Yan ventriküller geni ş olup posterior boynuzlar ında seviye olu şturan ve difüzyon kısıtlamaya kanama ürünlerine ait olabilecek görünümler mevcuttur.Periventriküler transepandimal s ızıntı ya ait sinyaler de bilateral mevcuttur. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 7MRA sekans ında Willis poligonu ak ım fenomenleri nonnal olarak de ğerlendirildi, ... Kontrasts ız Beyin BT İncelemesi: Aktif kanama bulgusuna rastlanmad ı. Sağ subdural efüzyonu mevcuttur. Her ik i temporal lob anterior kesimlerde izlenen hiperdens görünümler öncelikle MCA trases i olarak de ğerlendirilmi ştir. Kontrasts ız kesitlerden de ğerlendirilebildi ği kadar ıyla; beyin parankiminden ayr ımı yap ılabilen kitle lezyonu saptanmam ıştır. Ventriküller geni ş izlenmiştir. Transependimal BOS geçi şine ait dü şük atenüasyonda perventriküler yamasal alanlar mevcuttur. Orta hat yap ılan yerindedir. Kemik yap ılarda litik-destrüktif lezyon izlenmemi ştir. Sağ temporal kemik mastoid parçada aquadukt inferior kesiminde şüpheli kortikal basamaklanma ve dorsum sellada kemik kortekste yer yer devams ızlık izlenmi ş olup görünümler fraktürter aç ısından şüphelid ır. Ancak kafa içinde sa ğ yan ventrikül anterior kesiminde, perlmezensfalika alanda ve sa ğ mastoid hücreler kom şuluğundaki hava dansitelerini aç ıklayacak büyüklükte belirgin fraktür saptanmam ıştır. Her iki taraf mastoid hücrelerde yumu şak doku dansiteler izlenmi ştir. Sağ dış kulak yolunda inceleme ve orta kulak kavitesinde yumu şak doku dansiteleri izlenmi ştir. Kemikçik zincirde eroziv de ğişiklikler mevcuttur (KOM?). Olgunun enfektif süreçler aç ısından kontrastl ı kranial MR ve diffüzyon MR ile de ğerlendirilmesi önerilir." 19. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 10/10/2018 tarihinde İstanbul ATK'dan müteveffan ın kesin ölüm nedeninin tespit edilmesini talep etmi ştir. İstanbul ATK 1. Adli T ıp İhtisas Kurulunun (ATK İhtisas Kurulu) düzenledi ği 17/10/2018 tarihli mütalaan ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... SONUÇ18.10.2017 tarihinde askerlik görevini yapt ığı sırada fenala şarak kald ırıldığı Gülhan e Eğitim ve Ara ştırma Hastanesinde tedavi alt ında iken 22/10/2017 tarihinde öldü ğü bildirilen ... [M.B.] hakk ında düzenlenmi ş adli ve t ıbbi belgeler ile otopsi raporund a bulunan veriler de ğerlendirildi ğinde, 1.Otopsisinde d ış muayenede travmatik lezyon tarif edilmedi ği, tespit edilen lezyonlar ın lokalizasyonu, özellikleri ve a ğırlıklar ı itibari ile ölüm meydana getirebilece k nitelikte olmad ığı, iç muayenede kafatas ında k ırık, beyin doku harabiyeti, iç organ ve büyük damar yaralanmas ı tarif edilmedi ği dikkate al ındığında; Kişinin travmatik tesirle öldü ğünün t ıbbi delillerinin bulunmad ığı, 2.Otopsi s ıras ında al ınan doku örneklerinin Kimya İhtisas Dairesince yap ılan incelemesinde tedavisinde kullan ılan ilaç etken maddeleri tespit edildi ği, tedavi düzeyind e olduklar ı, toksik düzeyde olmad ıklar ı dikkate al ındığında; Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 8Kişinin zehirlenerek öldü ğünün t ıbbi delilleri bulunmad ığı, 3. Adli dosyada kay ıtlı bilgilerde; askerlik görevini yapt ığı s ırada fenala ştığı, kald ırıldığı hastanede tedavi görmekteyken ölen ki şinin akci ğer ağırlıklar ında artma olduğu, otopsisinde sa ğ hemisferde yayg ın s ıvama tarz ında subdural hematom, beyin ödemli, beyin sap ında ve kiazma optikum çevresinde kirli ye şil renk de ğişikliği, vetnriküllerin kirli ye şil renkte püy ile dolu oldu ğu, sağ göğüs boşluğundan 1200 ml serohemorajik, sol gö ğüs boşluğundan 700 ml seröz s ıvı boşlat ıldığı, bat ın boşluğundan 850 ml serohemorajik vas ıfta hafif pürülan s ıvı boşlat ıldığı, otopside iç organlarda tespit edilen makroskopik bulgular, iç organlar ın histopatolojik tetkikinde beyin: subaraknoida l medafede kanama ve polimorfonükleer lökositlerden zengin iltihabi hücre infiltrasyonuyla karakterize pürülan menenjit bulgular ı, parankimde iskemik red nöronlar, konjesyon, beyincik: subaraknoidal mesafede yayg ın kanama, parankimde kanama ve geni ş nekro z odağı, konjesyon, duramater: taze kanama, konjesyon, medulla spinalis: İncelenen kesitlerde, parankimde kanama ve ödem ile konjesyon, subaraknoidal mesafede ve dura l membranda yayg ın nekroz ve polimorfonükleer lökositlerden zengin iltihabi hücr e infiltrasyonu ile karakterize enfeksiyon bulgular ı olduğu, akciğer: bronkopömoni, küçük-orta çapl ı damarlarda yayg ın yağ embolisi, amfizematöz geni şlemeler, alveoler ödem, konjesyon, kalp: myokardiyal kesitlerde, subendokardiyal fokal bir alanda myokardiyal lifler aras ında taze kanama ile karakterize iskemi bulgular ı, diğer sahalarda konjesyon, koroner arter kesitlerinde, sol inen koroner arterde (LAD) en çok %10 oran ında lümeni daraltan aterom pla ğı tespit edildi ği dikkate al ındığında; Kişinin ölümünün Menenjit (beyin zar ı iltihab ı) ve geli şen komplikasyonlar sonuc u meydana gelmi ş olduğu oybirliğiyle mütalaa olunur." 20. Cumhuriyet Ba şsavc ılığının talep etmesi üzerine Kara Kuvvetleri Komutanl ığı Tank Eğitim Alay ı Er Eğitim Tabur Komutanl ığının ilettiği, müteveffan ın can dostu olarak tayin edilen F.E.nin bölük komutan vekili taraf ından al ınan 21/10/2017 tarihli Bilgi Edinme Tutanağı'nın ilgili k ısm ı şöyledir: "... Cevaben: 12.10.2017 tarihinde kat ılış yapt ım. ... Soruldu: ... [M.B.] ... ve siz beraber ayn ı koğuşa m ı yerleştirildiniz? Hangi ko ğuşta kald ınız? Cevaben: Geldi ği gün 4.ko ğuşta kendi yataklar ımızda yatt ık, gece bilinçsiz olara k yatak değiştirdiğini, ranzan ın alt ına girdiğini öğrenince Pazar günü bo ş olan 5.ko ğuşa yerleştirildik. Soruldu: Can Dostu olarak tüm faaliyetlerde beraber mi hareket ettiniz? Gü n içerisinde farkl ı görev veya faaliyette bulundunuz mu? Cevaben: Sürekli beraberdik gündüz veya gece hiç yan ından ayr ılmad ık tüm faaliyetlerde beraberdik. Zaten herhangi bir faaliyete kat ılmad ık sadece iyi oldu ğu zaman içtimaya ç ıkıyor o zamanda bankta oturarak bekliyorduk. Soruldu: ... [M.B.nin] ... arkada şlar ıyla iletişimi nas ıldı? Kendini ifade edebiliyor muydu? Size herhangi bir rahats ızlığından bahsetti mi? Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 9Cevaben: Kimseyle sohbet etmiyordu. Çok az konu şabiliyordu. Sadece ba şının ve boynunun a ğrıdığını söyleyebiliyordu. Çok uzun cümleler kuram ıyordu. Soruldu: ... [M.B.ye] ... Fiziksel olarak yorucu veya kendini zorlay ıcı herhangi bir i ş yapt ırıldı mı? Cevaben: Hay ır hiçbir i ş yapt ırılmad ı. Hatta giyindirmeye gitti ğimizde çantas ını bile başka arkada şlar ı taraf ından taşındı. Soruldu: Sivil hayat ından yaşam ış olduğu herhangi bir kavga, darp veya şiddet olay ından bahsetti mi? Cevaben: Küçük ya şta düştüğünü o yüzden bu hale geldi ğini söyledi. Ayr ıca annesini n üvey oldu ğunu ve kendisini dövdü ğünü söylüyordu. Soruldu: Beraber geçirdi ğiniz süre zarf ında ... [M.B.] ... herhangi bir kavgaya vey a darp olay ına maruz kald ı mı? Cevaben: Hay ır kesinlikle öyle bir şeye maruz kalmad ı. Soruldu: Olay ın olduğu gün neler ya şand ı bildiklerinizi anlat ınız? Cevaben: 1 gün önce Ambulansla Sait Ertürk Devlet Hastanesi Psikiyatri Poliklini ğine götürdük... Doktor soru sordu cevap alamay ınca bağırarak bizi odas ından çıkard ı...birliğimize geri gönderdi. O gün süratle [GATA.ya] sevk ald ık. Olay ın olduğu sabahta hastaneye götürmek için kald ırdık fakat kendinde de ğildi, ambulans ça ğırarak [GATA.ya] götürdük. 09:30 sular ında önce psikiyatri poliklini ğine götürdük doktor böyl e bakamayaca ğını acilen kan de ğerlerine bak ılmas ını söyledi. Acile gittik acildeki doktor ben bu şekilde bakamam hastan ın psikiyatriye gidip oradan kendisine sevk edilmesini söyledi. Poliklinikler aras ı uzak oldu ğu için 1 saat kadar araç bekledik ve 11:00 sular ında hastanenin ambulans ıyla tekrar psikiyatri poliklini ğine gittik. Psikiyatri doktoru tekrar muayene ederek acile sevk etmi ştir. Acile 12.00 sular ında giriş yapt ırıldı... Soruldu: ... [M.B.] ... kat ıldığı günden itibaren sa ğlık sorunlar ı ile ilgili ne tür i şlemler yap ıldı? Cevaben: Hafta sonu kat ıldığı için kat ılış muayenesi yap ılamad ı. Pazaretesi günü Kat ılış muayenesi için B.B.M.M.ye gittik. Orada muayene edildi ve ö ğleden sonra RDM görüşmesine gittik. RDM görü şmesi sonucunda Sal ı günü için Sait Ertürk Devlet Hastanes i Psikiyatri Poliklini ğine sevk verildi. Yukar ıda da anlatt ığım gibi doktor 4-5 gün gözetim alt ında tutup ondan sonra sevk edin diyerek gönderdi. Sal ı akşam ı bölüğümüze gidip Bl.Asb.m ıza durumu söyledik. Bl.Asb.da çar şamba günü için acilen [GATA.ya] sevk alınmas ını sağlad ı..." 21. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/11/2018 tarihinde olay hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ölenin Kara Kuvvetleri Komutanl ığı Tank E ğitim Alay ı 1. Er E ğitim Tabur Komutanl ığına 14/10/2017 tarihinde kat ıldığı, 16/10/2017 tarihinde BBMM'de yap ılan muayenesine istinaden 17/10/2017 tarihinde Etimesgut Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesinin Psikiyatri Poliklini ğine sevk edildi ği, yap ılan muayenesinde zeka geriliği tan ısı ile Eğitim ve Ara ştırma Hastanesine sevk edilmesinin uygun olaca ğı değerlendirmesi ile gönderildi ği, Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinde 18/10/2017 tarihinde önce Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 10psikiyatri poliklini ğine, müteakiben acil servise, oradan da beyin ve sinir cerrahisi yo ğun bak ım poliklini ğine yat ışının yap ıldığı ancak yap ılan müdahalelere ra ğmen 22/10/201 7 tarihinde öldü ğü, Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinin ... epikrizinde şahs ın genel durum bozukluğu şikayeti ile birli ğinden getirildi ği, pnömesafali saptand ığı, yap ılan tetkiklerde sol sfenoitten temporalden d ış kulak yoluna uzanan fraktür, daha sonraki süreçte menenjit v e sepsis bulgular ı görüldüğü, %50 engelli raporunun mevcut oldu ğunun belirtildi ği, 22/10/2017 tarihinde yap ılan ölü muayenesi üzerine düzenlenen tutana ğa göre burun boşluğunda kanama metaryali geldi ği, ölü kat ılığının olduğu, ölü morluklar ının ortay a çıktığı, sağ omuz ön yüzde klavikula biti şiğinde dört be ş adet, sol dirsek iç yüzde bir adet pikür izleri bulundu ğu, vücut arka yüzünde taze yatak yaras ı olduğu, kuşku yaratan bi r bulgu gözlemlenmedi ğinin belirtildi ği, Ölenin cesedi üzerinde yap ılan otopsi sonras ı Adli T ıp Kurumu Ankara Grup Başkanl ığınca düzenlenen 21/05/2018 tarihli raporda; ki şinin kesin ölüm sebebi hakk ında kanaate var ılamad ığının bildirildi ği, Bunun üzerine Adli T ıp Kurumu 1. İhtisas Kurulunca düzenlenen 17/10/2018 tarih ve ... raporda; ... ki şinin ölümünün Menenjit (beyin zar ı iltihab ı) ve geli şen komplikasyonla r sonucu meydana gelmi ş olduğu şeklinde mütaalada bulunuldu ğu, Tan ık [F.E.] ; ...beyan etti ği, Tan ık beyan ı, epikriz, ölü muayenesi, otopsi ve ihtisas kurulu raporlar ı birlikte değerlendirildi ğinde [M.B.nin] menenjit (beyin zar ı iltihab ı) ve geli şen komlikasyonlar sonucu meydana gelen ölümünde herhangi bir şüpheli durum ile suç olu şturabilecek herhangi bir eylem bulunmad ığı anlaşılmış olup olay hakk ında Cumhuriyet Başsavc ılığımızca KAMU ADINA KOVU ŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADI ĞINA,..." 22. Başvurucular 6/12/2018 tarihli dilekçe ile özetle %50 engelli raporu ola n birisine askerli ğe elverişlilik raporu düzenleyen yetkililerin kimler oldu ğunun soru şturmada araştırılmad ığını, birliğe girdiği ilk anda engelli oldu ğu anlaşılan birinin derhâl hastaneye sevk edilmemesiyle ilgili olarak üstlerin beyan ının al ınmad ığını, bir kişinin 17/10/2017 tarihinde önce psikiyatri poliklini ğine, ard ından acil servise, oradan beyin ve sinir cerrahisi yoğun bak ımına sevk edilmesi hayat ın olağan ak ışına ayk ırı olduğu hâlde bu durumun açıklığa kavuşturulmad ığını, GATA epikrizinde sol sfenoitten temporal den d ış kulak yolun a uzanan fraktür yani kafatas ı kemiklerinde k ırık olduğunun saptand ığını, bu durumun ancak travma ile meydana gelebilece ğini fakat ATK İhtisas Kurulunca kafatas ında k ırık bulunmad ığının belirtildi ğini, bu durum çeli şki oluşturduğu hâlde Cumhuriyet Başsavc ılığının bu çeli şkiyi gideremedi ğini, müteveffan ın engelli olmas ı nedeniyle sivi l hayatta düzenli şekilde sa ğlık kontrolü yapt ırmas ına rağmen menenjit hastal ığına dair bir belirti tespit edilemedi ğini, önceden menenjit hastas ı olmayan birinin menenjit olmas ının travma geçirdi ğinin güçlü bir delili oldu ğunu, can dostu olan tan ığın beyan ında çelişkiler bulunduğunu belirterek kovu şturmaya yer olmad ığına dair karara itiraz etmi ştir. 23. Başvurucular ın itiraz ı Ankara Bat ı 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince 19/12/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 24. Ret karar ı 11/1/2019 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiş olup başvurucular 8/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 11B. Olayla İlgili İdari Tahkikat Raporu 25. UYAP üzerinden yap ılan araştırma sonucu temin edilen 31/10/2017 tarihli idari tahkikat raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... Zh.Brl.Ok.ve E ğt. Tümeni Tnk.E ğt.A. Er E ğt.Tb.l'inci Er.E ğt.BI.K.I ığına devre kayb ı olarak 14 Ekim 2017 Cumartesi günü kat ılış yapan Tnk.Ac.Er.M.B., kat ılışına müteakip Alay Bilgi İşlemleri yap ılıp, bölüğe kat ılmış daha sonra giyindirme faaliyeti için Alay giyindirme bölgesine sevk edilmi ş, Askeri istihkaklar ını arkadaşlar ı yard ımıyla teslim al ıp bölüğüne kat ılış yapm ıştır. Daha sonra personel gözlemlendi ğinde hal ve hareketleri v e genel durumunun anormal olmas ı ve ileti şim s ıkıntısının olmas ı sebebiyle yan ına refakatçiler belirlenerek gözetim alt ında bulundurulmas ı sağlanm ıştır. Pazar günü itibari ile personelin anormal durumu ve ileti şim s ıkıntısı devam etmekle birlikte günlük ihtiyaçlar ı refakatçiler nezaretinde kar şılanm ış, idrar ını tutamamas ı dolay ısı ile ayr ı bir koğuşa yat ırılmas ı sağlanm ıştır. 16 Ekim 2017 tarihinde s ıral ı komutanlar ı bilgilendirilmi ş akabinde de Birinci Basamak Muayene Merkezi (BBMM) ne kat ılış muayenesi yap ılmas ı maksad ıyla gönderilmi ştir. Rehberlik Dan ışma Merkezi (RDM ) görü şmesi yapt ırılmış sonra Şehit Sai t Ertürk Devlet Hastanesi Psikiyatri ve Kulak Burun Bo ğaz Hastal ıklan Poliklini ği ne sevk edilmiştir. 17 Ekim 2017 tarihinde Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesi Psikiyatri Polikliniği nde yap ılan muayene sonucu personelin durumu 3-4 gün gözlendikten sonra Eğitim ve Ara ştırma Hastanesi ne sevkinin uygun olaca ğı değerlendirilmi ştir. Birlik personeli Tnk.Ac.Er [M.B.nin] Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesinin vermi ş olduğu rapora rağmen personelin durumunu gözlemleyerek kritik olabilece ğini değerlendirmi ş ayn ı gün Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesi (GEAH) Psikiyatri Poliklini ği ne sevk i şlemleri yapt ırm ıştır. 18 Ekim 2017 tarihinde Birinci Basamak Muayene Merkezinden ambulans talep edilerek refakatçiler e şliğinde Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesi Psikiyatr i Polikliniği ne nakli sa ğlanm ıştır. GEAH Psikiyatri Poliklini ği'nde genel durumunun anlaşılmad ığı için GEAH Acil Servisi'ne gönderilmi ştir. GEAH Acil Servisi nde sevkini n Psikiyatri Poliklini ği ne oldu ğunu söyleyerek hastaya müdahale etmek istememi ş, tekrar nezaretçi personel H.K. taraf ından GEAH Psikiyatri Poliklini ği ne götürülmü ştür. Psikiyatri Poliklini ği Tabibi acil servise sevkini yaparak, GEAH Acil Servisi'ne yönlendirmi ştir. GEAH Adi Servisi'nde Er. [M.B.nin] provizyon sistem sorunu il e karşılaşılarak kayd ı yap ılamam ıştır. Nezaretçi personel H.K. taraf ından Bölük Astsubay ı M.Z.'ye bilgi verilmi ştir. M.Z.'nin Kara Kuvvetleri ile yapt ığı telefon görü şmesi sonucu sorun çözülmü ş, yap ılan tetkiklere müteakip Tnk.Ac.Er.M.B. GEAH Beyin Cerrahi Ünitesinde yo ğun bak ıma al ınm ıştır. Sıral ı komutanlar taraf ından durumun ö ğrenilmesine müteakip Zh.Brl.Ok.v e Eğt.Tüm.Faaliyet İzleme Merkezi (FIM) nden gerekli birimlere mesaj çekilmi ş, doktoru il e görüşülerek durumu hakk ında bilgi al ınm ış, menenjit şüphesiyle yo ğun bak ıma al ındığı, kışlada al ınacak tedbirlere dair fikir al ışverişinde bulunulmu ştur. 18 Ekim 2017 günü öğleden sonra Bölük Komutan Vekili C.Y. taraf ından ailesi ile ileti şime geçilmi ş, babas ının engelli olmas ı sebebiyle ileti şim kurulamam ış bunun üzerine amcao ğlu A.B.'ye gereken bilgi verilmiş, durumunun hassasiyeti anlat ılmıştır. 19 Ekim 2017 sabah ı ailesi gelmi ştir. Tnk.Ac.Er.M.B. 22 Ekim 2017 tarihinde saat 17:00 sular ında yatm ış olduğu klinikte vefat etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 12... 10. KAZA/OLAYIN MEYDANA GEL İŞ NEDENLER İ: a.Doğrudan nedenler: Mental Retardasyonu (zeka gerili ği) olan yükümlünün birli ğe kat ılışında mevcut oldu ğu düşünülen orta kulak iltihab ının kemik doku ve ard ı sıra beyin zarlar ı ve beyne geçmesi sonucu olu şan menenjit-ensefalit, sepsis ve nihayetinde çoklu organ yetmezli ği. b.Dolayl ı nedenler: ... 1.Şanl ıurfa Mehmet Akif İnan Eğitim ve Ara ştırma Hastanesinin... Sa ğlı Kurulu Raporunda belirtilen 'S ınır Düzeyden Mental Retardasyon (IQ 71) tan ısı nedeni ile sa ğlık personelinin psikiyatrik şikayetler üzerine yo ğunlaşmas ı, 2. Mental retardasyonu olmas ı nedeniyle kendini ifade edememesi, 3.Askerlik muayenesinde sivil sa ğlık kuruluşlar ı taraf ından verilen mental retardasyon tan ılı rapor karar ının askerliğe elverişli olarak verilmesi. c.Katk ıda bulunan nedenler: 1)Mesai d ışında ve resmi tatil günleri gelen yükümlülerin misafir olarak kabul edildi ği gün revir nöbetçi tabipli ğinde ön muayeneden geçirilmemesi, 2)Kay ıt kabul işlemlerinin hafta sonu ve resmi tatil günlerinde de devam etmemesi, 3)Hastaneye sevk i şlemlerinin takibinin yetersiz olmas ı (KBB muayenesinin eksikli ği) ... 14. İDARİ TAHKİKAT HEYET İNİN KAZA/OLAY DE ĞERLEND İRMESİ VE KANAAT İ: a. Mental retardasyona (zeka gerili ği) sahip yükümlünün mevcut oldu ğu düşünüle n orta kulak iltihab ının ciddi komplikasyonlar ından biri olan menenjit-ensefalite ba ğlı sepsis ve çoklu organ yetmezli ği nedeniyle vefat etti ği, b. Bununla birlikte Tnk Ac. Er M.B.'nin birli ğe kat ıldığı andan itibaren herhangi bir darp, cebir veya kötü muameleye maruz kalmad ığı, kat ılış işlemleri esnas ında durumundaki anormalli ğin tespit edilmesi ile Nöbetçi Heyeti taraf ından Can Dostu Te şkilat ı kapsam ında 2 (iki) personel görevlendirildi ği, ayr ı koğuş tahsis edili ği, K.K.K. taraf ından Dan ışmanl ığı yap ılarak birlik RDM sine sevkinin sa ğland ığı, buradaki muayenesinden sonra beklemeksizin Sait Ertürk Devlet Hastanesine ve Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesine sevk edildi ği, Gülhane E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinde kayd ı esnas ında yaşanan sağlık provizyon sisteminden kaynaklanan sorununda birlik personeli taraf ından Kara Kuvvetleri Komutanl ığı dahil irtibat kurularak a şılmas ı sonucunda muayene ve tedavisinin devam ı sağland ığı, c. Taraf ımızdan yap ılan bu tespitler ışığında personelin vefat ı ile ilgili olarak birli ğin idari yönden bir kusurunun olmad ığı vicdan ı karar ına var ılmıştır." Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 13IV. İLGİLİ HUKUK 26.İlgili hukuk için bkz. Yasin Ağca, B. No: 2014/13163, 11/5/2017, 86, 91-96. V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Anayasa Mahkemesinin 18/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 28. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduklar ı anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 29. Başvurucular, o ğullar ının ölümünün şüpheli oldu ğunu, psikiyatri poliklini ğine sevkin ard ından acil servise, oradan da beyin ve sinir cerrahisi yo ğun bak ımına yap ılan sevkin hayat ın olağan ak ışına ayk ırı olduğunu gözetmeden bu hususun aç ıklığa kavuşturulmad ığını, epikrizde müteveffada pnömosefali saptand ığını yani kafatas ında hav a olduğunu, bunun ancak travma sonucu olu şabileceğini, ayr ıca sol sfenoitten temporal den d ış kulak yoluna uzana fraktür tespit edildi ğini fakat sonraki ATK İhtisas Kurulu raporunda ölümün travmatik tesirle gerçekle ştiğine dair bulgu bulunmad ığının belirtildi ğini, her iki rapor aras ındaki çeli şkinin soru şturma kapsam ında giderilmedi ğini, müteveffa birliğe kat ılırken ya da birlikte oldu ğu s ıradaki hareketlerini görmek için kamera kay ıtlar ının araştırılmad ığını, ölenin can dostu olan şahıs d ışında kimsenin tan ık olarak beyan ına başvurulmad ığını, doğal bir ölüm olsa bile engelli birinin askere elveri şli olduğuna dair rapor veren doktorlar ın kimler oldu ğu araştırılmadan, askere al ındığı ilk andan itibaren engelli olduğu anlaşılabilen birinin derhâl hastaneye sevk edilmemesi hususunda üstlerin beyan ına başvurulmadan, müteveffay ı tedavi eden doktorlar ın beyanlar ı al ınmadan kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verildiğini ve yap ılan itiraz ın gerekçesiz olarak reddedildi ğini belirterek yaşam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne dair usul boyutunun ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 30. Bakanl ık görüşünde etkili yarg ısal sistem kurma yönündeki poziti f yükümlülü ğün somut olayda tam yarg ı davas ı yolunun tüketilmesiyle sa ğlanabilece ği belirtilmiş, dolay ısıyla başvurunun ba şvuru yollar ının tüketilmesi kriteri bak ımından değerlendirilmesinin uygun olaca ğı bildirilmi ştir. Görü şte ayr ıca ölü muayenesinde k ırık tespit edilmedi ği, otopsi raporunda d ış muayenede kafada deforme görünüm ve cilt alt ı dokuda ödem tespit edildi ği, ATK İhtisas Kurulu raporunda her iki temporal adale grubunda kanama ve ekimoz görülmedi ği, kafa kubbe ve kaide kemiklerinin sa ğlam oldu ğu tespitlerinin yer ald ığı, ayr ıca müteveffan ın birliğe kat ılışı esnas ında yap ılan görüşmelerde ve tan ık beyanlar ında belirtildi ği üzere küçükken dü ştüğü, kafas ına darbe ald ığı ve bu nedenle engelli oldu ğuna dair beyanlar ının olduğu hususlar ına dikkat çekilmi ştir. 31. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında başvuru formunda ileri sürdükleri hususlar ı yinelemiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 14C. Değerlendirme 32. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 34. Başvuru formunun bütünü ve ba şvurucular ın iddialar ını dile getiri ş biçimi incelendiğinde başvurucular ın şikâyetlerinin özünün yak ınlar ının ölümü hakk ında etkili soruşturma yürütülmedi ğine ilişkin olduğu değerlendirilmi ştir. Başvurucular her ne kadar engelli olmas ı nedeniyle askere al ınmamas ı gereken bir ki şinin idarenin özensiz ve dikkatsiz davranmas ı sonucu askere al ındıktan sonra ölmesi nedeniyle ya şam hakk ının poziti f yükümlülü ğünün ihlal edildi ğini iddia etseler de ba şvurucular ın söz konusu iddia bak ımından askere al ımın yaşam hakk ı bak ımından ne gibi riskler do ğurabileceği yahut ne tür önlemle r alınmas ı gerektiği gibi hususlar ı aç ıklamak suretiyle somutla ştırmad ıklar ı, müteveffan ın engelliliğiyle ölüm nedeni aras ında herhangi bir ili şki kurmadan iddialar ını soyut biçimde ileri sürdükleri görülmü ştür. Başvuru formundaki iddialar ın dile getirili ş biçimi de bir bütün olarak gözetildi ğinde, başvurucular ın ileri sürdükleri tüm hususlar ı yaşam hakk ının etkili soruşturma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine dair iddialar ına dayanak sunmak amac ıyla dile getirdikleri, ba şvurunun Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu kapsam ında incelenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 35. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda müteveffa, ba şvurucular ın oğludur. Bu nedenle başvuruda ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 36. Bununla birlikte ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik kriterleri yönünden de incelenmesi gerekir. 37. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin korumaya ili şkin maddi yönü yan ında usule ili şkin yönü de bulunmaktad ır. Bu yükümlülük, do ğal olmayan her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilece k etkili bir soru şturma yürütmeyi gerektirir. Bu soru şturman ın temel amac ı, yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ını ve varsa sorumlular ın hesap vermelerini sağlamakt ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 54). 38. Diğer taraftan ceza soru şturmas ının temel amac ına ilişkin yükümlülük, kesin olarak bir sonuç elde etmeyi gerektirmez. Anayasa'n ın 17. maddesi, ba şvuruculara üçüncü kişileri bir suç nedeniyle yarg ılatma ya da cezaland ırma hakk ı vermediği gibi devlete tüm yarg ılamalar ı mahkûmiyetle sonuçland ırma ödevi yüklemez ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 56). 39.Şüpheli bir ölüm olay ı hakk ında yürütülen ceza soru şturmas ının Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği etkinlikte oldu ğunun kabul edilebilmesi için; Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 15- Soruşturma makamlar ının haberdar olur olmaz resen harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 57). Soru şturmada ölüm olay ının nedeninin veya sorumlu ki şilerin belirlenmesi imkân ını zay ıflatan bir eksiklik, etkili soru şturma yükümlülü ğüne ayk ırılık oluşturabilir. - Soruşturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ı ve ölen ki şinin yak ınlar ının meşru menfaatlerini korumak için soru şturma sürecine gerekli oldu ğu ölçüde kat ılabilmeleri gerekir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 58). - Soruşturman ın makul bir özen ve süratle yürütülmesi ( Salih Akku ş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013 30) ve soru şturmada görevli olan ki şilerin olaylar ın içinde olan veya olmas ı muhtemel olan ki şilerden ba ğıms ız olmas ı gerekmektedir. Bu bağlamda soru şturma makamlar ının sadece hiyerar şik ve kurumsal ba ğıms ızlığı yeterli olmay ıp ayn ı zamanda soru şturma da fiilen ba ğıms ız olarak yürütülmelidir (Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 96). - Soruşturma makamlar ınca olay ın sebebinin objektif analizi yap ılmal ı; soruşturma sonucunda al ınan karar soru şturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmal ıdır (Cemil Dan ışman, 99). 40. Soru şturman ın etkililiğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, ba şvuruya konu soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri gözönünde bulundurularak de ğerlendirilir. Bu nedenle soru şturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soruşturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir ( Fahriye Erkek ve di ğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 68). 41. Belirtmek gerekir ki Anayasa n ın 17. maddesi gere ğince yürütülece k soruşturmalarda soru şturma makamlar ının olay ın gelişimine ve delillerin elde edilmesine ilişkin olarak ileri sürülen her türlü iddiay ı ve talebi kar şılama zorunlulu ğu bulunmamaktad ır. Soruşturma kapsam ında yürütülecek soru şturma işlemlerinin belirleyicisi, yetkili soru şturma makamlar ıdır (Yavuz Durmu ş ve diğerleri , B. No: 2013/6574, 16/12/2015, 62). 42. Olay ın bildirilmesi üzerine Cumhuriyet Ba şsavc ılığının resen ve derhâl başlatt ığı, Cumhuriyet savc ısı taraf ından yap ılan ölü muayenesi ard ından ATK taraf ından gerçekleştirilen otopsiyle ATK İhtisas Kurulunun mütalaas ı neticesinde ölüm nedeninin netleştirildiği (bkz. 19) soru şturmada, soru şturma makamlar ının olaydan haberdar olur olmaz resen hareket geçmesi, soru şturma sürecinin kamu denetimine ve gerekti ği ölçüde ölenin yak ınlar ının kat ılabilmelerine olanak verecek biçimde aç ık olmas ı, soruşturmada görevli olan ki şilerin olaylar ın içinde olan veya olmas ı muhtemel olan ki şilerden ba ğıms ız olmas ı, soruşturman ın makul bir özen ve süratle yürütülmesi konular ında Anayasa Mahkemesince resen tespit edilen bir eksiklik bulunmamaktad ır. 43. Öte yandan somut ba şvuru yetkili makamlarca ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delillerin tespit edilmesi ve soru şturma sonucunda al ınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmas ı gereklilikleri yönünden de incelenecektir. Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 1644. Başvurucular ın oğullar ının şüpheli biçimde öldü ğü yönündeki iddialar ını dayand ırdıklar ı, müteveffan ın kafatas ında k ırık bulundu ğu hususu bak ımından yap ılan incelemede GATA taraf ından düzenlenen epikrizde " sol spehonoid grafitur temporalde d ış kulak yoluna uzanan fraktur" ifadesiyle M.B.nin bir ba şka doktor taraf ından muayene edilerek konsültasyon verilmesinin 18/10/2017 tarihinde istendi ği görülmü ştür (bkz. 18). Müteveffan ın ayn ı hastanede ayn ı gün çekilen beyin MR' ı ve kontrasts ız beyin BT incelemelerinde de kafatas ında herhangi bir k ırık bulundu ğuna dair bir tespit yap ılmam ıştır (bkz. 18). Ayr ıca M.B.nin otopsisinde de kafatas ında k ırığa rastlanmam ıştır (bkz. 15). 45. ATK İhtisas Kurulundan Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından M.B.nin kesin ölüm nedeninin tespit edilmesi amac ıyla istenen mütalaada ise "... Otopsisinde d ış muayenede travmatik lezyon tarif edilmedi ği,... iç muayenede kafatas ında k ırık, beyin doku harabiyeti,... tarif edilmedi ği dikkate al ındığında; Kişinin travmatik tesirle öldü ğünün t ıbbi delillerinin bulunmad ığı,... Kişinin ölümünün Menenjit (beyin zar ı iltihab ı) ve gelişen komplikasyonlar sonucu meydana gelmi ş olduğu" tespitleriyle ölüm sebebinin netle ştirildiği (bkz. 19), başvurucular ın bu rapor ile otopsi sonucunda düzenlenen rapora herhangi bir itirazda bulunmad ıklar ı anlaşılm ıştır. 46. Tüm hususlar ışığında müteveffan ın birliğe kat ılışından sonra herhangi bir darba maruz kald ığına yahut herhangi bir kimseyle husumeti bulundu ğuna dair hiçbir veri bulunmad ığı, epikrizde kafatas ında k ırık şüphesiyle konsültasyon istendi ği, ATK Grup Başkanl ığının otopsi raporunda k ırık bulgusunun görülmedi ği, yine ATK İhtisas Kurulunun 17/10/2018 tarihli raporunda kafatas ında k ırık bulunmad ığının ve travmatik tesirle ölüme dair bir delilin bulunmad ığının belirtildi ği anlaşılm ıştır. Bu durumda ölümün şüpheli biçimde gerçekleştiğine dair herhangi bir veri bulunmad ığı gözetildi ğinde soru şturma makamlar ınca ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delillerin tespit edilmedi ğinin ve soru şturma sonucunda al ınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmad ığının değerlendirilmesi mümkün de ğildir. 47. Kald ı ki müteveffan ın kafatas ında var oldu ğu iddia edilen k ırık yahut kafatas ında varl ığı tespit edilen havan ın (pnömosefali ) ölüme do ğrudan etkisi oldu ğuna, şahs ın ölümünün bu sebeplerden gerçekle ştiğine dair herhangi bir veri de bulunmamaktad ır. Müteveffan ın ölümünün menenjit (beyin zar ı iltihab ı) ve gelişen komplikasyonlar nedeniyle meydana geldi ği tespit edilmi ştir. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/4198 Karar Tarihi : 18/1/2022 17C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN