TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN BAĞIR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19297) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : Hüseyin BA ĞIR ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Başvurucular Vekili: Av. Gamze YALÇIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilgili mevzuat uyar ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN BAĞIR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19297) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : Hüseyin BA ĞIR ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Başvurucular Vekili: Av. Gamze YALÇIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilgili mevzuat uyar ınca hak sahibi olarak tespit edilen depremzedelere kal ıcı konut tahsis edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Komisyon, ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 4. Ekli listenin (B) sütununda gösterilen ba şvurular incelenen başvuruyl a birleştirilmiştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Diyarbak ır ve çevresinde 6/9/1975 tarihinde meydana gelen depremde başvuruculara veya murislerine ait evler y ıkılm ıştır. 9. Deprem nedeniyle evi hasar görenler 15/5/1959 tarihli ve 7269 say ılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolay ısiyle Al ınacak Tedbirlerle Yap ılacak Yard ımlara Dair Kanun hükümleri uyar ınca hak sahibi kabul edilmi ştir. Buna göre söz konusu depremdeki a ğır hasar ve y ıkık binalardan dolay ı 8.159 aile hak sahibi statüsü elde etmi ştir. Ayr ıca 1975 ve 1976 Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 3yıllar ında Hani, Kulp ve Lice ilçeleri ile köylerinde geçici ve kal ıcı nitelikte toplam 7.115 konut tamamlan ıp hak sahiplerine teslim edilmi ştir. 10. Diyarbak ır Valiliğinin (İdare) oluşturduğu komisyonca haz ırlanan ve hak sahibi olarak kabul edilenlere ait isim listesinde ba şvurucular veya murisleri de yer almaktad ır. Başvurucular 7269 say ılı Kanun uyar ınca hak sahibi olduklar ını belirterek kendilerine konut veya kredi verilmesi istemiyle 2017 y ılında İdareye ba şvuruda bulunmu ştur. Başvurucular ın talebi reddedilmi ştir. 11. Başvurucular; İdarece düzenlenen hak sahipli ği listesinde kendilerinin veya murislerinin ad ının bulundu ğunu, bugüne kadar kendilerine veya murislerine herhangi bir konut teslimi yap ılmad ığını öne sürerek Diyarbak ır İdare Mahkemelerinde ( İdare Mahkemeleri) idari i şlemin iptali istemiyle muhtelif tarihlerde davalar açm ıştır. 12.İdare Mahkemeleri muhtelif tarihlerde verdikleri kararlarla davalar ı reddetmiştir. Kararlar ın gerekçesinde 7269 say ılı Kanun uyar ınca hak sahibi oldu ğu tespit edilen ba şvuruculara prefabrik deprem konutu teslimi yap ıldığı vurgulanm ış, 7269 say ılı Kanun'da afet sebebiyle hak sahiplerine teslim edilecek konutlar ın betonarme-kârgir olmas ı gerektiği yolunda bir düzenlemenin bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Kararlarda sonuç olarak başvuruculara kal ıcı konut tahsis edilmesi ve kredi verilmesi yolunda yap ılan başvurular ın reddedilmesinin hukuka ayk ırı olmad ığı belirtilmi ştir. 13. Başvurucular ın istinaf istemleri Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi İkinci İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) taraf ından kesin olarak reddedilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. Sedat Şanl ı, B. No: 2018/6812, 3/7/2019, 22-43. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 16. Başvurucular, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 17. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucular, 7269 say ılı Kanun kapsam ında hak sahibi olduklar ı hâlde kal ıcı nitelikte konut tahsisi yap ılmamas ı nedeniyle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ı ile diğer baz ı anayasal güvencelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 419. Bakanl ık görüşünde, başvurucular ın hak sahipli ğinin kanun gere ği çok uzun süre önce sona ermi ş olmas ı sebebiyle ba şvurular ın Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin kapsam ında olup olmad ığının değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca İdare Mahkemesi ve Dan ıştay taraf ından ilgili mevzuat uyar ınca dava konusu i şlemin incelendi ği ve hukuka ayk ırılık görülmedi ği ifade edilmiş, adil yarg ılanma hakk ı ve mülkiyet hakk ı yönünden yap ılacak değerlendirmede ilgili mevzuat hükümlerinin dikkate al ınmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. 20. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında, 1975 y ılında başlayan mağduriyetin Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlad ığı 2012 y ılından sonra da devam etmesi sebebiyle zaman bak ımından yetki sorununun bulunmad ığını ileri sürmüştür. Başvurucular bunun d ışında genel itibar ıyla başvuru formlar ındaki iddialar ını tekrar etmi ştir. 2. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın bütün şikâyetlerinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun bulunmu ştur. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden23. Anayasa Mahkemesi Sedat Şanl ı karar ında benzer şikâyeti zaman bakımından yetkisi kapsam ında görmü ştür. An ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmamaktad ır. 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden25. Anayasa Mahkemesi eldekine benzer iki ba şvuruyu Mehmet Harman (B. No: 2017/34154, 3/7/2019) ve Sedat Şanl ı kararlar ında incelemi ştir. Mehmet Harman karar ında keyfilik veya bariz takdir hatas ı içermediği tespit edilen yarg ı kararlar ında, ilgili ki şilerin hak sahibi olarak tespit edilmesinin yan ında 7269 say ılı Kanun'un 40. maddesine göre ayr ıca borçland ırman ın ilan ı tarihinden itibaren iki ay içinde borçland ırma yapmas ının da zorunlu olduğ unun kabul edildi ğine işaret edilmi ştir. Kararda, ba şvurucunun depremin gerçekle ştiği 1975 y ılından İdareye ba şvuruda bulunuldu ğu 2016 y ılına kadar geçen sürede kendisine konut tahsisi yap ılmas ı için herhangi bir giri şimde bulundu ğunu ortaya koyamad ığı vurgulanarak deprem sebebiyle kendisine konut tahsis edilmesi yönünde me şru bir beklentiye sahip olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır (Mehmet Harman, 81-86). Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 526. Buna kar şılık, 7269 say ılı Kanun'da konut tahsisi için öngörülen şartlar ı yerine getirdiğinin hem idare hem de derece mahkemelerince kabul edildi ği Sedat Şanl ı karar ında, derece mahkemelerince yap ılan tespitler gözetilerek ba şvurucunun 35. madde kapsam ında korunmas ı gereken bir menfaatinin bulundu ğu sonucuna ula şılm ıştır (Sedat Şanl ı, 50). 27. Anayasa Mahkemesi konu ile ilgili olarak İdari Dava Daireleri Kurulu ( İDDK) taraf ından 9/2/2017 tarihinde verilen karara de ğinmiş ve söz konusu kararda 7269 say ılı Kanun'da afet sebebiyle hak sahiplerine teslim edilecek konutlar ın betonarme-kârgir olmas ı gerektiği yolunda bir düzenleme bulunmad ığına vurgu yap ıldığına işaret etmi ştir. An ılan olayda ba şvurucunun murisine fiilî olarak bir konut teslim edildi ğine dikkat çeken Anayasa Mahkemesi, İDDK karar ında idarenin kal ıcı prefabrik konut teslim etmekle kanuni yükümlülü ğünü yerine getirdi ğinin kabul edildi ğini belirtmi ş; Dan ıştay ın bu yorumunun keyfî olmad ığını ve bariz takdir hatas ı içermediğini ifade etmi ştir (Sedat Şanl ı, 59, 60). 28. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi aradan k ırk dört y ıl geçtiği hâlde başvurucuya teslim edilen konut yönünden bir tapu verilip verilmedi ğinin araştırılmad ığının, başvurucuya fiilî olarak bir konut teslimi yap ıldığı kabul edilmi ş ise de bu konuta ili şkin tapunun verilip verilmedi ğinin belirsiz oldu ğunun alt ını çizmiştir. Sözü edilen kararda, konutu edinme yönünde 7269 say ılı Kanun hükümlerine dayal ı olarak me şru bir beklentisi olan başvurucunun bu beklentisinin kar şıland ığından söz edilebilmesi için mülkiyet belgesi niteliği taşıyan tapu kayd ının kendisine verilmi ş olmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Kararda sonuç olarak ba şvurucuya teslim edilen konutun tapu kayd ının başvurucu ad ına düzenlenip düzenlenmedi ği araştırılmad ığından mülkiyet hakk ının korunmas ına dair usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmedi ği değerlendirilmi ştir (Sedat Şanl ı, 61, 62). 29. Mevcut ba şvuruda an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 31. Başvurucular; ihlalin tespit edilmesi, maddi ve manevi tazminat ile yeniden yarg ılamaya hükmedilmesi talebinde bulunmu ştur. 32. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 33. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Başvuru Numaras ı: 2018/19297 Karar Tarihi : 10/5/2022 634. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli listenin (D) sütununda gösterilen İdare Mahkemelerine GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminata ili şkin taleplerinin REDD İNE, F. 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN