TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET PALA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11177) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/11177 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Mehmet PALA Vekili : Av. Kübra TA ŞLIALAN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek se
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET PALA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11177) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/11177 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Mehmet PALA Vekili : Av. Kübra TA ŞLIALAN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 10/3/2017 tarihli iddianamesinin kabulü ile başvurucu hakk ında Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı na (FETÖ/PDY) üye olma suçundan kamu davas ı aç ılm ıştır. Ankara 15. A ğır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yarg ılamada duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda, tutuklu olan başvurucunun duru şma gün ve saatinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) vas ıtas ı ile duru şmada haz ır bulundurulmas ının istenmesine ve duru şman ın ilk celsesinin 8/6/2017 tarihinde yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu Tokat T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu (Ceza İnfaz Kurumu) arac ılığı ile Mahkemeye gönderdi ği 18/4/2017 tarihli dilekçesinde; delillerin doğrudan doğruyal ığı ilkesi gere ğince tan ıklar ile hâkim önünde yüzle şerek soru sormak istediğini belirtmi ştir. 4. Mahkeme Tensip Tutana ğı'nda başvurucunun duru şmaya SEGB İS vas ıtas ı ile kat ılmas ına karar vermi ş ise de 20/4/2017 tarihinde bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumuna müzekkere yazarak ba şvurucunun yarg ılaman ın yap ıldığı Ankara'da bulunan bir ceza infaz kurumuna sevkinin yap ılarak duru şmada bizzat haz ır bulundurulmas ını talep etmi ştir. 5. Başvurucu müdafii de Mahkemeye gönderdi ği 5/6/2017 tarihli dilekçesinde başvurucunun duru şmalara bizzat getirilmek suretiyle kat ılmak istedi ğini, aksi hâlde başvurucunun savunma hakk ının k ısıtlanm ış olacağını bildirmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/11177 Karar Tarihi : 4/10/2023 36. Başvurucu duru şman ın 8/6/2017 tarihli ilk celsesine tutuklu bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumundan SEGB İS arac ılığıyla kat ılm ıştır. Bu celsede ba şvurucu müdafii, başvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulundurularak dinlenmesi yönünde daha önce talepte bulunduklar ını ve taleplerinin hâlen devam etti ğini beyan etmi ştir. Mahkeme ise 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre zorunlu görülmedikçe san ığın mahkeme huzuruna getirilerek yarg ılama yapma zorunlulu ğu bulunmad ığını, san ığın savunma ve beyanlar ının SEGBİS ile tespitinin dosya kapsam ına uygun oldu ğunu belirterek talebin reddine karar vermi ştir. 7. Başvurucu, duru şman ın sonraki üç celsesine de SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ıştır. Mahkeme, ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Gerekçeli kararda da ba şvurucunun duru şmalara SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılımının neden gerekli görüldü ğü hususunda herhangi bir aç ıklamad a bulunulmam ıştır. 8. Başvurucu, gerekçeli temyiz dilekçesinde -di ğerlerinin yan ı sıra- duruşmalarda bizzat haz ır bulunarak savunma yapma talebini celse aras ında Mahkemeye iletti ği hâlde talebi hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmadan duru şmalara SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılmak zorunda b ırak ılmas ı nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını belirtmiştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinle şmiştir. 9. Komisyon, adli yard ım talebinin kabulüne ve duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerinin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetinin kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu; duru şmalara fiziken kat ılmak istedi ğini belirtmi ş olmas ına rağmen talebinin Mahkemece dikkate al ınmad ığını, SEGBİS vas ıtas ıyla duru şmalara uzaktan kat ılmak zorunda b ırak ıldığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 11. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde, duru şma tutanaklar ına göre başvurucunun SEGB İS arac ılığıyla kat ıldığı duruşmalarda müdafii yard ımından da yararlanarak talep ve beyanlar ını sorunsuz bir şekilde dile getirdi ği, yarg ılama SEGB İS arac ılığıyla gerçekle ştirmişse de lehine hususlar ı ileri sürme ve beyanda bulunma olana ğına sahip oldu ğu vurgulanm ıştır. Ayr ıca başvurucunun herhangi bir s ınırlamaya maruz kalmada n ve teknik bir ba ğlant ı sorunu ya şamadan etkili şekilde savunma yapma imkân ı bulduğu, yarg ılaman ın SEGBİS yoluyla yap ılm ış olmas ının yarg ılanman ın makul bir süre içerisinde sonuçland ırılmas ı amac ını da sağlad ığı belirtilmi ştir. 12. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında hem kendisinin hem de müdafiinin Mahkemeye gönderdi ği dilekçelerinde duru şmada bizzat haz ır bulunmay ı talep ettiği hâlde Mahkemece bu taleplerinin hukuka ayk ırı şekilde reddedildi ğini, bu sebeple de duruşmalara uzaktan SEGB İS vas ıtas ıyla bağlanmak zorunda kald ığını vurgulayarak ba şvuru dilekçesindeki iddialar ını yinelemiştir. 13. Başvuru, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/11177 Karar Tarihi : 4/10/2023 414. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 15. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin istemine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda 5271 say ılı Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şmıştır (Şehrivan Çoban , 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 16. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucunun SEGB İS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. Somut olayda da başvurucu celselerin tamam ına SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ış olmakla birlikte özellikle ilk celseden önce duru şmada bizzat haz ır bulunma talebini Mahkemeye iletmi ş ancak esasl ı işlemlerin yap ıldığı duruşmalara SEGB İS arac ılığıyla kat ılmak zorunda bırak ılm ıştır. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmediği Mahkemece aç ıklanmam ış, gerekçeli kararda da ba şvurucunun neden duru şmalara SEGBİS arac ılığıyla kat ıldığı hususunda herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmam ıştır. Başvurucunun bu yöndeki itirazlar ını temyiz kanun yolunda da dile getirmesi dikkate alındığında, an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 18. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 19. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 20.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine, ba şvurucu maddi zarara ili şkin olarak bilgi/belge sunmad ığından ise maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/11177 Karar Tarihi : 4/10/2023 5IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 15. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/124, K.2018/42) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 18.800 TL vekâlet ücretinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.