TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HALİL KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35748) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Halil KARAGÖZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ayn ı yerleşke içinde bulunan tutuklu e şiyle aç ık ve kapal ı görüş yapt ırılmamas ı ile eşle yap ıla
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HALİL KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35748) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Halil KARAGÖZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ayn ı yerleşke içinde bulunan tutuklu e şiyle aç ık ve kapal ı görüş yapt ırılmamas ı ile eşle yap ılan telefon görü şmesinin hem arayan hem de aranan yönünden haftal ık telefonla görü şme hakk ından düşürülmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2.Şikâyet konusu müdahale tarihi itibar ıyla başvurucu ve e şi İzmir T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan tutuklu olarak bulunmaktad ır. 3. Başvurucu ayn ı yerleşke içinde bulundu ğu eşi ile 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmeleri Hakk ında Yönetmelik'in (Yönetmelik) 9. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı gereğince aç ık ve/veya kapal ı görüş yapma talebinde bulunmu ştur. Başvurucu ayr ıca 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmi Gazete'de yay ımlanan mülga Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün (Tüzük) 88. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereğince haftal ık telefon görü şmesinin sadece kendisinden ya da e şinin telefon hakk ından düşülmesi talebinde bulunmu ştur. 4. Kurum 15/3/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun talebini reddetmi ştir. Kararda Kurumda bar ındırılan hükümlü ve tutuklular ın kurum içi görü şmelerine, terör örgütü ve di ğer suç örgütlerinin örgütsel amaçl ı faaliyet ve haberle şmelerine imkân sa ğlayabilecek, Kurumun düzenini tehlikeye dü şürebilecek ve benzeri güvenlik aç ısından sak ıncal ı hâllerin ön görülmesi durumunda her ziyaret talebi yönünden ayr ı ayr ı incelenmek suretiyle Kurum taraf ından ziyaret talebinin k ısıtlanabilece ği aç ıklanm ıştır. Ayr ıca birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulundu ğu yerleşkedeki farkl ı kurumlarda bar ındırılmakta olan hükümlü veya tutuklular ın görüşmelerine, terör örgütü veya di ğer suç örgütü üyelerini n örgütsel amaçl ı faaliyet ve haberle şmelerine imkân sa ğlayabilecek, ceza infaz kurumu Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 3düzenini tehlikeye dü şürebilecek ve benzeri güvenlik aç ısından sak ıncal ı hâllerin olmad ığı Kurum müdürlerinin yaz ılı görüşü ile belirlenerek her ziyaret talebi yönünden ayr ı ayr ı değerlendirilmek suretiyle Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yaz ılı izniyle mümkün olaca ğı belirtilmiştir. 5. Kararda farkl ı ceza infaz kurumlar ında bulunan mahpuslar ın Tüzük'ü n "telefonla görü şme hakk ı" kenar ba şlıklı 88. maddesine göre maddenin (1) numaral ı fıkras ında say ılan kişilerden olmas ı kayd ıyla, (f) bendinde belirtilen on dakikal ık süre ile sınırlı olmak suretiyle, hem arayan hem de aranan hükümlü tutuklu yönünden haftal ık telefon hakk ını kullanm ış say ılarak talep edenlerin belirlenen program dahilince görü ştürüleceği ifade edilmi ştir. 6.İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 8/4/2019 tarihli yaz ısında söz konusu Kurumun kampüs alan ı içerisinde bulunan ceza infaz kurumlar ında kapasitenin çok üzerinde (8.000'e yak ın) hükümlü ve tutuklu bar ındırılmas ı, kurumlar ın fiziki şartlar ı ve persone l yetersizliği, jandarma personelinin say ıca azl ığı ve ring araçlar ının eksik olu şu gibi şartlar göz önüne al ındığında bahse konu Yönetmelikte yap ılan değişiklik gere ğince Kurum kampüsü bünyesinde bulunan hükümlü ve tutuklular ın ayn ı Yönetmeli ğin 9. maddesinin 1. fıkras ında say ılan yak ınlar ıyla görüşmelerinin sa ğlanmas ına imkan bulunmad ığı belirtilmi ştir. 7. Başvurucu 23/8/2019 tarihli dilekçe ile karara kar şı şikâyet yoluyla Kar şıyaka İnfaz Hâkimli ği'ne (İnfaz Hâkimli ği) başvurmuştur. Başvurucu şikayet dilekçesinde, ayn ı yerleşke içinde bulunan tutuklu e şiyle gerek aç ık gerekse kapal ı usulle görü ştürülmesi ve e şi ile yapt ığı telefon görü şmesinin kendisinin ya da e şinin haftal ık telefon görü şme hakk ından düşülmesi suretiyle ba şka bir yak ını ile telefon görü şmesi yapabilmesi için yapt ığı başvurunun reddedilmesi nedeniyle on üç ya şındaki oğluyla görü şemediğini belirtmi ştir. 8. Başvurucunun şikâyetini de ğerlendiren İnfaz Hakimli ği 29/8/2019 tarihinde şikâyeti reddetmi ştir. Kararda Tüzük ve Yönetmelik hükümleri dikkate al ındığında hükümlünün itiraz ında belirtti ği ayn ı hafta içinde hem telefon hem aç ık görüşe ç ıkma haklar ının yeniden belirlenmesi hakk ında düzenleme yapma yetkisinin Kurum'a ait oldu ğu anlaşıldığından Kurum karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. Başvurucunun bu karara itiraz ı Karşıyaka 1. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından 18/9/2019 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 9. Başvurucu nihai hükmü 30/9/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 23/10/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 10. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Aç ık ve/veya Kapal ı Görüş Yapt ırılmad ığına İlişkin İddia 11. Başvurucu; ayn ı yerleşke içinde bulundu ğu eşiyle gerek aç ık gerekse kapal ı usulle görü ştürülmemesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Bakanl ık görüşünde; inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 412. Başvuru aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 13. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 14. Devletin, hükümlü ve tutuklular ın özellikle yak ın derecedeki aile bireyleriyle temas ını devam ettirecek önlemleri almas ı yönünde pozitif yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu yükümlülük, makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda, kamu düzeninin ve kurum güvenliğinin sağlanmas ı yönündeki me şru amaç do ğrultusunda s ınırlı bir süre için yerine getirilmeyebilir. Fakat devlet her durumda tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari bir iletişim kurmas ını ve temasta bulunmas ını sağlamak zorundad ır. Devlet, bu asgari gerekliliklerin sa ğlanmas ı konusundaki yükümlülü ğünü gerekti ğinde uygun vas ıtalar arac ılığıyla da yerine getirebilir. Ayr ıca suç i şlenmesinin önlenmesi ya da yasa d ışı haberleşmenin önüne geçilmesi amac ıyla bu vas ıtalar ın denetlenmesi ve izlenmesi mümkündür ( Murat Ayd ın, B. No: 2016/58533, 3/7/2019, 52-58). 15. Somut olayda ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun ayn ı yerleşke içinde bulunan tutuklu e şiyle aç ık ve kapal ı görüş yapamad ığı anlaşılmaktad ır. 16. Anayasa Mahkemesi Murat Ayd ın karar ında ayn ı yerleşke içindeki ceza infaz kurumlar ında bar ındırılan tutuklu e şlerin yüz yüze görü ştürülmeleri konusundaki taleplerinin kamusal makamlar taraf ından uygun ko şullar alt ında karşılanmas ı gerektiğini vurgulam ıştır. Ayn ı yerleşke içerisinde bulunan ceza infaz kurumlar ında tutulan e şlerin belirli aral ıklarla ve gerekli tedbirler al ınarak yüz yüze görü ştürülmeleri konusunda kamusal makamlara yüklenen külfetin katlan ılmas ı güç bir durum olu şturmad ığı değerlendirilmi ş ve kararda bu hususta başvurucu taraf ından dile getirilen taleplerin kar şılanmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördüğü yükümlülüklerin dikkate al ınmad ığı ifade edilmi ştir. Bu durumda e şler aras ında asgari bir ileti şim ve temas kurulmas ına imkân sa ğlayacak şekilde kamusal makamlarca tedbirlerin al ınmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerin gereğinin yerine getirilmedi ği sonucuna var ılm ıştır (Murat Ayd ın, 65-66). Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Telefonla Görü şmeye İlişkin İddia 18. Başvurucu, ayn ı yerleşke içinde bulundu ğu eşiyle yapt ığı telefon görü şmesinin hem kendisinin hem de e şinin haftal ık görüşme hakk ından düşülmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık görüşünde; inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü koşullar ının da dikkate al ınmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 19. Başvuru aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 521. Devletin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla iletişimini devam ettirecek önlemleri almas ı pozitif yükümlülüklerinin bir gere ği olsa da hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan kaç ınılmaz sonuçlar nedeniyle aile hayat ı kapsam ındaki temas ın sınırland ırılmas ı doğald ır. Kamu düzeninin ve kurum güvenli ğinin sağlanmas ı yönündeki meşru amaç do ğrultusunda ve makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda gerekçeleri ilgili ve yeterli şekilde aç ıklanarak belirli bir süre boyunca söz konusu pozitif yükümlülü ğün karşılanmamas ı da olağan kabul edilebilir. Ancak aile hayat ına sayg ı hakk ının gereklerinin mümkün olan ilk f ırsatta yerine getirilmesi ve mahpuslar ın ailesiyle olan temas ının h ızlı şekilde yeniden sa ğlanmas ı bir gerekliliktir ( Hüseyin Ekinci, B. No: 2016/38867, 3/7/2019, 56). 22. Bu ba ğlamda tutuklu ya da hükümlünün aile hayat ını sürdürmesini sa ğlamay a yeterli olacak şekilde yak ın derecedeki aile bireyleriyle asgari düzeyde bir ileti şim ve temas kurmas ı her durumda sa ğlanmal ıdır. Böylesi bir yükümlülü ğün yerine getirilmesi ve tedbirle r alınmas ı, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında devletten beklenen asgari bir gerekliliktir. Birtak ım teknik ya da fiziki olanaklar ın bulunmamas ı, tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari şekilde ileti şim ve temas kuramamas ına gerekçe olarak gösterilemez. Zira mahpusun ailesiyle ileti şim kurmas ı her durumda mutlaka yüz yüze görü ştürülmesi anlam ına gelmemektedir ( Hüseyin Ekinci, 57). 23. Devletin, hükümlü ve tutuklular ın özellikle yak ın derecedeki aile bireyleriyle temas ını devam ettirecek önlemleri almas ı yönünde pozitif yükümlülü ğü bulundu ğuna dai r gerekçeler hükümlü ve tutuklular ın yak ınlar ıyla telefonla görü şmeleri hakk ı yönünden de geçerlidir (bkz. 14). 24. Somut olayda ba şvurucu, ayn ı yerleşkede bulunan e şinin telefonla görü şme hakk ı kapsam ında taraf ını aray ıp konuşmas ı durumunda kendisinin haftal ık telefonla görüşme hakk ının da kullan ılm ış say ıldığını ve bu nedenle o hafta için çocu ğuyla telefon görüşmesi yapamad ığını ifade ederek bu uygulaman ın değiştirilmesi talebinde bulunmuştur. Kurum, ba şvurucunun talebinin reddine karar vermi ştir. Başvurucunun şikâyet ve itiraz başvurular ı da İnfaz Hâkimli ği ve Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından Kurum karar ının usule ve yasaya uygun oldu ğu belirtilerek reddedilmi ştir. Buna göre Kurum ve derece mahkemesi kararlar ında başvurucunun itirazlar ına ilişkin olarak uygulaman ın hakl ılığını gösterecek şekilde ikna edici gerekçeler ortaya konuldu ğunu söylemek güçtür. Sonuç olarak başvurucunun dile getirdi ği talebin idari ve yarg ısal merciler taraf ından makul bir gereklili k ortaya koyulmadan karşılanmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü yükümlülüklerin yerine getirilmedi ği değerlendirilmi ştir. 25. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 26. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 27. Başvurucunun e şiyle aç ık ve/veya kapal ı görüş yapt ırılmad ığına ilişkin iddias ı hakk ında uygulaman ın değişmiş olduğu ve görü şmelerin düzenli olarak yap ılmaya başland ığı Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 6dikkate al ındığında tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 28. Başvurucunun ayn ı yerleşke içinde bulundu ğu eşiyle yapt ığı telefon görüşmesinin sadece kendisinden ya da e şinin telefonla görü şme hakk ından düşülmesiyle ilgili tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 29. Öte yandan ba şvurucunun e şiyle aç ık ve/veya kapal ı görüş yapma hakk ı yönünden ihlalin niteli ği dikkate al ınarak ba şvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Aile hayat ına sayg ı hakk ının aç ık ve/veya kapal ı görüş yapt ırılmama yönünden ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Aile hayat ına sayg ı hakk ının telefonla görü şme yönünden ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. 1. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının aç ık ve/veya kapal ı görüş yapt ırılmama yönünden İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının telefonla görü şme yönünden İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin aile hayat ına sayg ı hakk ının telefonla görü şme yönünden ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kar şıyaka İnfaz Hâkimli ğine (E.2019/3830, K.2019/3926) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya e şiyle aç ık ve/veya kapal ı görüş yapma hakk ının ihlali yönünden net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/35748 Karar Tarihi : 10/5/2023 7G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Kar şıyaka 1. A ğır Ceza Mahkemesine (2019/2815 D. İş) ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.