TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ARiF iBiS BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/16836) Karar Tarihi: 12/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2014/16836 : 12/12/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ : OmerMENCiK : ArifiBiS : Av. Ertugrul Gazi ALPEREN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, yakalama nedenlerinin bildirilmemesi, gozalt1 ve tutuklama tedbirlerinin hukuk
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ARiF iBiS BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/16836) Karar Tarihi: 12/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2014/16836 : 12/12/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ : OmerMENCiK : ArifiBiS : Av. Ertugrul Gazi ALPEREN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, yakalama nedenlerinin bildirilmemesi, gozalt1 ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas1 ve tutukluluga ili kin kararlann dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm olan sulh ceza hakimliklerince verilmesi nedenleriyle ki i hiirriyeti ve gtivenligi hakkmm; gozalt1 stirecindeki baz1 uygulamalar nedeniyle kotti muamele yasagmm; baz1 soz ve uygulamalar nedeniyle de masumiyet karinesi ve e itlik ilkesinin ihlal edildigi iddialanna ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 24/10/2014 tarihinde yapilm1 t1r . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi ivin Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, daha once benzer bir ba vuruda bildirilen gorti ler vervevesinde yeni bir gorti bildirilmesine gerek bulunmad1gm1 belirterek gorti bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler vervevesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 7. Ba$vurucu, istanbul il Emniyet Mtidtirltigtinde ba$komiser olarak gorev yapmakta iken kamuoyunda bilinen ismiyle 17-25 Arahk soru turmalan stirecindeki (amlan soru$turmalara ili$kin bilgiler i9in bkz. Aydzn Yavuz ve digerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 30) baz1 eylemleri dolay1s1yla meslekten ihra ; edilmi$tir. Aynca soz konusu eylemler dolay1s1yla ba$vurucunun da aralannda oldugu 90k say1da kolluk gorevlisi hakkmda istanbul Cumhuriyet Ba$savc1hgmca (Ba$savc1hk) ceza soru$turmas1 ba$latilm1$tir. 8. Ba$vurucu, amlan soru$turma kapsammda 1/9/2014 tarihinde gozaltma almm1$tir. 9. Ba$savc1hk 3/9/2014 tarihinde ba$vurucuyu tutuklanmas1 istemiyle istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligine sevk etmi$tir. Tutuklama talep yaz1smda; ba$vurucunun gorev ald1g1 soru$turma stirecinde ba$kaca delil elde etme imkanmm bulunup bulunmad1g1 ara$tmlmadan soru$turma konusu olaylarla ilgisi bulunan ve/veya bulunmayan ytizlerce ki$inin telefonlannm dinlendigi, dinleme i$1emlerinin usulstiz olarak icra edildigi, 9ogu ki$inin neden soru$turmaya dahil edildiginin ve telefonlannm dinlendiginin anla$1lamad1g1, sonrasmda -hentiz ileti$imin tespiti kararlannm ge9erlilik stiresi devam ederken- dinleme faaliyetlerinin sonlandmld1g1 ve operasyon a$amasmm ba$latild1g1 ifade edilmi$tir. 10. Ba$savc1hk, soru$turma dosyasmda yer alan baz1 bilgi ve belgelere deginerek soru$turmanm ve soru$turma stirecinde yapilan i$1emlerin amacmm o tarihte gorevde bulunan Htikumeti cebir ve $iddet kullanarak gorev yapamaz hale getirmek oldugunu ve bu faaliyetlerin Paralel Devlet Yap1lanmas1 (PDY) mensubu polislerce ger9ekle$tirildigini degerlendirmi$tir. Bu kapsamda ozellikle usulstiz olarak yapilan dinlemelere dayamlarak haz1rlanan fezlekede bir bakanm su9 orgtitti lideri olarak gosterilmesine, bir ki$i (medya patronu) hakkmda ileti$imin tespiti tedbirine ba$vuruldugu halde fezlekede bu ki$iyle ilgili bir su9 isnadmda bulunulmamasma, fezlekenin haz1rland1g1 tarihte gorev ba$mda olan Ba$bakan'm fezlekede "donemin Ba bakan 'z" $eklinde ifade edilmesine, ileti$imin tespiti tedbirlerinin icrasmda gorevli polis memurlannm kendi aralanndaki haberle$melerinde "butun kabineyi toplamaktan" bahsetmelerine dikkat 9ekilmi$tir. Ba$savc1hk aynca Ba$bakan ve Milli istihbarat Te$kilatI Mtiste$an'nm bir gorii$mesine ili$kin gortinttilerin usulstiz bir $ekilde temin edilerek basma servis edilmesine, hakkmda ileti$imin tespiti karan olmamasma ragmen Ba$bakan'm telefonlannm uzun bir sure dinlenilmesine ve dinleme kay1tlanmn basma s1zdmlmasma, Ba$bakan'm evinde usulstiz olarak teknik takip yapilmasma da temas etmi$tir. 11. istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligi 4/9/2014 tarihinde, ba$vurucunun Ttirkiye Cumhuriyeti Htikumetini ortadan kald1rmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te$ebbtis etme su9undan tutuklanmasma karar vermi$tir. Hakimlik, ba vurucunun da aralannda oldugu $iipheliler yontinden kuvvetli su9 $iiphesinin bulundugu sonucuna vanrken soru$turma dosyalannda yer alan bilgi ve belgelere, ozellikle Hakimler ve Savc1lar Ytiksek Kurulu Tefti Kurulu tarafmdan dtizenlenen bir rapora, Mali Su9larla Mticadele Sube Mtidtirltigti gorevlileri tarafmdan kullamlan bilgisayarlar tizerinde yap1lan inceleme sonucunda dtizenlenen rapora, Telekomtinikasyon ileti$im Ba$kanhgmm tespitlerine, Emniyet Genel Mtidtirltigti Tefti$ Kurulu Ba kanhg1 mtifetti$leri tarafmdan ytirtittilen disiplin soru$turmasmm i9erigine ve bir gizli tamgm beyanlanna atif yapm1$tlf . 12. Kararda; kuvvetli su9 tiphesi yontinden yap1lan degerlendirmede aynca Mali Su9larla Mticadele Sube Mtidtirltigtinde gorev yapt1klan anla$ilan -ba$vurucunun da aralannda oldugu- tiphelilerin emniyet te$kilatmdaki hiyerar i i9inde degil yasal olmayan bir 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 olu um 9er9evesinde faaliyette bulunduklan ve ayn bir yap1 olu turduklan, bu kapsamda Ba bakan da dahil olmak tizere tist dtizey siyasilerin ve kamu gorevlilerinin telefonlanm uzun bir sure usulstiz ekilde dinledikleri yontindeki olgulara ve tutuklama talep yaz1smda yer alan diger tespitlere deginilmi tir. 13. Hakimlik , tutuklama nedenlerine ili kin olarak ise " ... yuklenen sur;un yasada ongorulen ceza miktarz, i lendigi iddia edilen sur;un onemi ve ciddi sayzlan katalog sur;lardan olmasz nedeniyle tutuklama nedeninin 'Kanun geregince' varsayzldzgz, Nitekim Avrupa jnsan Haklarz Mahkemesi ir;tihatlarz ve 6352 sayzlz Yasa ile degi ik 5271 sayzlz CMK'nun 100 ve devam eden maddeleri uyarznca ilphelilerin tutuklanmaszna engel hallerinin (tutuklama yasagz ve yargzlama engeli bulunmamasz hali gibi) bulunmadzgz, almalarz muhtemel ceza goz onune alzndzgznda kar;ma ilphelerinin bulundugu, soru turmanzn henuz tamamlanmamasz nedeniyle ilphelilerin delilleri yak etme, gizleme, tanzk ve magdurlar uzerinde baskz olu turma ilphesinin bulundugu, i in onemi, verilmesi beklenen ceza veya guvenlik onlemi degerlendirildiginde, Turkiye Cumhuriyeti Anayasasznzn 13. maddesinde ifade olunan 'olr;ululuk' ilkesi uyarznca, daha hafzf koruma onlemi olan adli kontrol tedbiri uygulanmasznzn bu a amada soru turmaya konu sur; ve bu Upheliler ar;zszndan yetersiz kalacagz ve amaca hizmet etmeyecegi ... "degerlendirmesinde bulunmu tur. 14. Ba vurucu 10/9/2014 tarihinde karara itiraz etmi , istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligince 16/9/2014 tarihinde itirazm kesin olarak reddine karar verilmi tir. 15. Ba vurucu, amlan karan 1/10/2014 tarihinde ogrenmi tir. 16. Ba vurucu 24/10/2014 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 17. Ba savc1hgm 28/9/2015 tarihli iddianamesiyle ba vurucunun da aralannda oldugu tiphelilerin Ttirkiye Cumhuriyeti Htikumetini ortadan kald1rmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te ebbtis etme, silahh teror orgtilli kurma veya yonetme, silahh teror orgtittine tiye olma, devletin gizli kalmas1 gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amac1yla temin etme, resmi belgede sahtecilik, resmi belgeyi bozmak, yok etmek veya gizlemek, haberle menin gizliligini ihlal etmek, ki iler arasmdaki aleni olmayan konu malan dinlemek ve kaydetmek , verilerin stiresi i9inde yok edilmemesi , ki isel verileri hukuka aykm olarak bir ba kasma vermek veya ele ge9irmek , ozel hayatm gizliligini ihlal etmek ve goreve ili kin smm a91klanmas1 su9lanm i lediklerinden bahisle cezalandmlmalan istemiyle aym yer Agir Ceza Mahkemesinde kamu davas1 a91lm1 tlr. 18. iddianame, istanbul 13. Agir Ceza Mahkemesi (Mahkeme) tarafmdan 16/10/2015 tarihinde kabul edilmi ve Mahkemenin E.2015/366 say1h dosyas1 tizerinden yarg1lamaya ba lanm1 tlf. 19. Dava, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ilk derece mahkemesinde derdesttir ve ba vurucunun tutukluluk durumu devam etmektedir. IV. iLGiLi HUKUK 20. ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Korkmaz, B. No: 2014/16835, 18/7/2018, 42-50. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 V. iNCELEME VE GEREK(:E 21. Mahkemenin 12/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddialar 1. Yakalama Nedenlerinin Bildirilmedigine ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 22. Ba vurucu, yakalama s1rasmda kendisine yonelik srn;lamalann bildirilmedigini ve haklannm hatirlatilmad1gm1 belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. b. Degerlendirme 23. Anayasa'nm 148. maddesinin ti ;tincti fikrasmm son ctimlesi oyledir: 11BaJvuruda bulunabilmek ir;in olagan kanun yollarznzn tuketilmiJ olmasz Jarttzr. 11 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 11Bireysel ba:jvuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: 11jhfale neden oldugu ileri surulen iJlem, eylem ya da ihmal ir;in kanunda ongorulmu idari ve yargzsal baJvuru yollarznzn tamamznzn bireysel baJvuru yapzlmadan once tuketilmiJ olmasz gerekir. 11 25. Yukanda belirtilen Anayasa ve Kanun htiktimleri geregmce Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince dtizeltilmemesi halinde ba vurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba vuru yolunun ikincillik niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i ;in oncelikle olagan kanun yollannm ttiketilmesi zorunludur (Ay:je Zzraman ve Cennet Ye:jilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 26. Anayasa Mahkemesi, su ; isnad1yla yakalanan ki ilerle ilgili olarak yakalama nedenlerinin veya su ;lamalann -yakalama s1rasmda- bildirilmedigi iddias1yla yap1lan bireysel ba vurular bakimmdan as1l dava sonu ;lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay i ;tihatlanna atif yaparak- 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde ongortilen tazminat davas1 a ;ma imkanmm ttiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 tlf (Deniz Ozfirat, B. No: 2013/7929, 1/12/2015, 42-54). 27. Somut olayda ba vurucu tarafmdan dile getirilen yakalama tedbirine ili kin iddialar 5271 say1h Kanun'un 141. maddesi kapsammda a ;ilacak davada incelenebilecektir. Bu madde kapsammda a ;ilacak dava sonucuna gore ba vurucunun iddialannm dogrulugunun tespiti halinde gorevli mahkemece ba vurucu lehine tazminata htikmedilebilecektir. Buna gore 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba vurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldugu ve bu olagan ba vuru yolu ttiketilmeden yap1lan bireysel ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mad1g1 sonucuna vanlm1 tlr. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 28. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun yakalama nedenlerinin bildirilmedigi iddias1yla ilgili olarak yarg1sal ba vuru yollan tiiketilmeden bireysel ba vuru yapild1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu kismmm ba vuru yollarznzn tiiketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Gozaltma Almamn Hukuka Ayk1n Olduguna ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 29. Ba vurucu, hukuka aykm olarak gozaltma ahnd1gm1 belirterek ki i hiirriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri siirmii tiir. b. Degerlendirme 30. Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince diizeltilmemesi halinde ba vurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba vuru yolunun ikincillik niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollarmm tiiketilmesi zorunludur (Awe Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, 16, 17). 31. Anayasa Mahkemesi, kanunda ongoriilen gozalt1 siiresmm a ild1g1 veya yakalama ve gozaltma almmamn hukuka aykm oldugu iddialanna ili kin olarak bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla asil dava sonu9lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay i9tihatlarma atlf yaparak- 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongoriilen tazminat davas1 a9ma imkammn tiiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 t1r (Hikmet Kopar ve digerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Gunay Dag ve digerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; jbrahim Sonmez ve Nazmiye Kaya, B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 32. Somut olayda ba vurucu hakkmda verilen gozalt1 karanmn hukuka uygun olup olmad1g1 5271 say1h Kanun'un 141. maddesi kapsammda a91lacak davada incelenebilir. Nitekim Yarg1tay uygulamas1 (Yarg1tay 12. Ceza Dairesinin 1/10/2012 tarihli ve E.2012/21752, K.2012/20353 say1h karan; Gunay Dag ve digerleri, 145) da bu kapsamdaki taleplerle ilgili olarak davanm esasmm sonu9lanmasma gerek olmad1g1 yoniindedir. Bu madde kapsammda a91lacak dava yoluyla gozaltma ili kin bir hukuka aykmhk tespit edildiginde ba vurucu lehine tazminata da hiikmedilebilecektir. 33. Buna gore 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba vurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldugu ve bu olagan ba vuru yolu tiiketilmeden yap1lan bireysel ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincillik niteligi ile bagda mad1g1 sonucuna vanlm1 t1r. 34. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun gozaltma almanm hukuka aykm olduguna ili kin iddias1 ile ilgili olarak yarg1sal ba vuru yollan tiiketilmeden bireysel ba vuru yapild1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu klsmmm ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 3. Tutuklamanm Hukuki Olmad1gma ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 35. Ba vurucu; srn; i ledigine dair kuvvetli belirti olmamasma ragmen tutukland1g1m , olayda ka9ma ve delilleri etkileme ihtimalinin bulunmad1g1m , tutuklama ve tutukluluga itirazm reddi kararlannm gerek9eden yoksun oldugunu belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. b. Degerlendirme 36. Anayasa'nm "Ki!ji hiirriyeti ve giivenligi" kenar ba hkh 19. maddesinin birinci fikras1 ile ti ;tincti fikrasmm birinci ctimlesi oyledir: "Herkes, kiJi hiirriyeti ve giivenligine sahiptir. SU ;lulugu hakkznda kuvvetli belirti bulunan kiJiler, ancak kar;malarznz , delillerin yokedilmesini veya degiJtirilmesini onlemek maksadzyla veya bunlar gibi tutuklamayz zorunlu kzlan ve kanunda gosterilen diger hallerde hakim karanyla tutuklanabilir. " 37. Ba vurucunun tutuklamanm hukuki olmad1gma yonelik bu boltimdeki iddialannm Anayasa'nm 19. maddesinin ti9tincti f1kras1 baglammda, ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. i. Genel ilkeler 3 8. Anayasa'nm 19. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkma sahip oldugu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve ti9tincti fikralannda, ekil ve artlan kanunda gosterilmek art1yla ki ilerin ozgtirltigtinden mahrum b1rak1labilecegi durumlar smirh olarak sayilm1 tlf (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). 39. Ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkma yonelik bir mtidahale olarak tutuklamamn Anayasa'nm 13. maddesinde ongortilen ve tutuklama tedbirinin niteligine uygun dti en, kanun tarafmdan ongortilme, Anayasa'nm ilgili maddelerinde belirtilen hakh sebeplerden bir veya daha fazlasma dayanma ve ol9tiltiltik ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir (Halas Asian, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, 53, 54). 40. Anayasa'nm 19. maddesinin ti9tincti f1krasma gore tutuklama ancak suc;lulugu hakkznda kuvvetli belirti bulunan ki:jiler bak1mmdan mtimktindtir. Bir ba ka anlatimla tutuklamanm on ko ulu, ki inin su9lulugu hakkmda kuvvetli belirtinin bulunmas1dir. Bunun i9in su9lamanm kuvvetli sayilabilecek inandmc1 delillerle desteklenmesi gerekir (Mustafa Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, 72). 41. Ote yandan Anayasa'nm 19. maddesinin ti9tincti fikrasmda , tutuklama karannm kac;ma ya da delillerin yak edilmesini veya degi!jtirilmesini onlemek amac1yla verilebilecegi belirtilmi tir. 5271 say1h Kanun'un 100. maddesine gore de tipheli veya samgm ka9mas1, saklanmas1 ya da ka9acag1 tiphesini uyandiran somut olgulann bulunmas1, tipheli yahut 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 samgm davram lannm delilleri yok etme, gizleme veya degi tirme, tamk, magdur ya da ba kalan tizerinde bask1 yap1lmas1 giri iminde bulunma hususlannda kuvvetli tiphe olu turmas1 hallerinde tutuklama karan verilebilecektir. Maddede aynca i lendigi konusunda kuvvetli tiphe bulunmas1 art1yla tutuklama nedeninin varsayilabilecegi sm;lara ili kin bir listeye yer verilmi tir (Halas Asian, 58, 59). 42. Diger taraftan Anayasa'mn 13. maddesinde temel hak ve ozgtirltiklere yonelik smirlamalann olr;ululiik ilkesine aykm olamayacag1 belirtilmi tir. Bu baglamda dikkate almacak hususlardan biri tutuklama tedbirinin isnat edilen sm;un onemi ve uygulanacak olan yaptmmm agirhg1 kar 1smda ol ;tilti olmas1dir (Halas Asian, 72). 43. Her somut olayda tutuklamamn on ko ulu olan su ;un i lendigine dair kuvvetli belirtinin olup olmad1gmm, tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad1gmm ve tutuklama tedbirinin ol ;tiltiltigtintin takdiri oncelikle amlan tedbiri uygulayan yarg1 mercilerine aittir. Zira bu konuda taraflarla ve delillerle dogrudan temas halinde olan yarg1 mercileri Anayasa Mahkemesine kiyasla daha iyi konumdad1r. Bununla birlikte yarg1 mercilerinin belirtilen hususlardaki takdir arahgm1 a 1p a mad1g1 Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir. Anayasa Mahkemesinin bu husustaki denetimi, somut olaym ko ullan dikkate almarak ozellikle tutuklamaya ili kin sure ; ve tutuklama karannm gerek ;eleri tizerinden yapilmahdir (Gulser Yzldmm (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, 123, 124). ii. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 44. Ba vurucu, ytirtittilen bir soru turma kapsammda Ttirkiye Cumhuriyeti Htikumetini ortadan kaldirmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te ebbtis etme su ;lamas1yla 5271 say1h Kanun'un 100. maddesi uyannca tutuklanm1 tlr. Dolay1s1yla ba vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanag1 bulunmaktad1r. 45. Kanuni dayanag1 bulundugu anla ilan tutuklama tedbirinin me ru bir amacmm olup olmad1g1 ve ol ;tiltiltigti incelenmeden once tutuklamanm on ko ulu olan sur;un i lendigine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. 46. Ba vurucu hakkmda ba ta tutuklama talep yaz1s1 ve tutuklama karan olmak tizere soru turma belgelerinde yer alan tespit ve degerlendirmeler dikkate almd1gmda ba vurucunun tutuklanmasma esas alman temel olgunun 17-25 Aralzk soru turmalarz stirecindeki eylem ve i lemleri oldugu anla 1lmaktad1r. Amlan soru turmalar, baz1 siyasiler ve bunlann yakmlan ile kamuoyunun tamd1g1 bir k1s1m i adam1 hakkmda yolsuzluk yaptiklan iddias1yla ba latilm1 ve 2013 y1lmm sonunda bu ki ilerle ilgili baz1 koruma tedbirlerinin uygulanmasma ;ah 1lm1 tir. 47. Soru turma mercileri ve yarg1 organlan 17-25 Aralzk soru turmalarznm FETO/PDY (Fetullah ;:1 Teror Orgtitti/Paralel Devlet Yap1lanmas1) mensubu yarg1 ve kolluk gorevlileri tarafmdan bu yap1lanmanm ama ;lan dogrultusunda Htikumeti devirmek amac1yla kurguland1g1m degerlendirmektedir. Bir ba ka ifadeyle FETO/PDY'nin faaliyetlerinin Htikumeti devirmeye yonelik oldugu yontindeki degerlendirmelerin temel olgulanndan biri -daha sonradan kovu turmaya yer olmad1g1 karan ile sonu ;landmlan- bu soru turmalardir (Aydzn Yavuz ve digerleri 30). 48. Ba savc1hgm tutuklama talep yaz1smda ve istanbul 1. Sulh Ceza Hakimliginin tutuklama karannda; ba vurucunun 17-25 Aralzk soru turmalarznm ytirtittildtigti emniyet biriminde teknik btiro izleme k1s1m amiri olarak gorev yaptig1 ve soru turma stire ;lerinde 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 aktif bir ekilde yer ald1g1, amlan soru turmalar kapsammda soru turma konusu olaylarla ilgisi bulunmayan 90k say1da ki inin telefonlannm dinlendigi, hukuka aykm bir9ok i lem yap1ld1g1, soru turmalann gorevden kaynaklanan hiyerar inin d1 mda orgutlenmi bir grup tarafmdan HukG.meti gorev yapamaz hale getirmeyi hedefleyerek ger9ekle tirildigi, bu kapsamda duzenlenen fezleke(ler)de o tarihte gorevi ba mda olan Ba bakan'm "donemin Ba bakan 'z" olarak ifade edildigi ve bir bakanm su9 orgutu yoneticisi olarak gosterildigi belirtilmi tir. Aynca ba vurucunun 9ah t1g1 birimde kullamlan bir bilgisayarda yapilan incelemede, bir haberle me program1 uzerinden yap1lan goru mede "Kabineyi toplayacagzz burada." eklinde bir ifade kulland1g1 tespit edilmi tir (bkz. 9-12). 49. 17-25 Arahk soru turmalarmm yukanda deginilen ozellikleri, yarg1 organlannm bu soru turmalara yonelik tespit ve degerlendirmeleri, ba vurucunun bu soru turma sure9lerindeki konumu ile tutuklamaya karar veren Sulh Ceza Hakimliginin atif yaptig1 deliller ve bunlann i9erigi bir butun olarak degerlendirildiginde ba vurucunun su9 i ledigine dair kuvvetli belirtilerin soru turma dosyasmda mevcut oldugu gorulmektedir. 50. Diger taraftan ba vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin me ru bir amacmm olup olmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. Bu degerlendirmede, tutuklama karannm verildigi andaki genel ko ullar goz ard1 edilmemelidir. 51. istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligince ba vurucunun tutuklanmasma karar verilirken i lendigi iddia olunan su9a ili kin olarak kanunda ongorulen yaptmmm agirhgma ve -ongorulen ceza miktan dikkate almd1gmda- ka9ma uphesinin bulunmasma, delillerin yok edilmesi veya degi tirilmesi ihtimaline, isnat edilen su9un 5271 say1h Kanun'un 100. maddesinin (3) numarah f1krasmda yer alan katalog su9lar arasmda olmasma ve adli kontrolun yetersiz kalacagma dayamld1g1 gorulmektedir (bkz. 13). 52. FETO/PDY'nin ulkedeki neredeyse tum kamu kurum ve kuru lannda orgutlenmi olmas1, yuz elliyi a km ulkede faaliyet gostermesi ve ciddi seviyede uluslararas1 ittifaklannm bulunmas1 bu yap1lanma ile ilgili olarak soru turmaya tabi tutulan ki ilerin yurt d1 ma ka9masm1 ve yurt d1 mda bannmasm1 buyuk ol9ude kolayla tlracaktir (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Aydm Yavuz ve digerleri, 272). Aynca ba vurucunun tutuklanmasma esas alman Turkiye Cumhuriyeti Hukumetini ortadan kald1rmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te ebbus etme su9u, Turk hukuk sistemi i9indeki en agir cezai yaptmm ongorulen su9 tipleri arasmda olup (Hiiseyin Korkmaz, 48) isnat edilen su9a ili kin olarak kanunda ongorulen cezanm agirhg1 ka9ma uphesine i aret eden durumlardan biridir (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Hiiseyin Bur ;ak, B. No: 2014/474, 3/2/2016, 61; Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, 66). Aynca amlan su9, 5271 say1h Kanun'un 100. maddesinin (3) numarah fikrasmda yer alan ve kanun geregi tutuklama nedeni varsayzlabilen su9lar arasmdadir (Hiiseyin Korkmaz, 46). 53. Ote yandan emniyet te kilatmda ba komiser olan ba vurucunun delilleri etkileme ve degi tirme imkanmm diger ki ilere gore daha fazla oldugu a91ktir. 54. Dolay1s1yla tutuklama karannm verildigi andaki genel ko ullar ve somut olaym yukanda belirtilen ozel ko ullan ile istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan verilen karann i9erigi birlikte degerlendirildiginde ba vurucu yonunden ozellikle delilleri etkileme ihtimaline ve -su9un agirhgma atfen-ka9ma uphesine ili kin tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin oldugu soylenebilir. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 55. Ba vurucu hakkmdaki tutuklama tedbirinin ol9tilti olup olmad1gmm da belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nm 13. ve 19. maddeleri kapsammda ol9tiltiltigtintin belirlenmesinde somut olaym tum ozellikleri dikkate almmahdir ( Gulser Yzldmm (2), 151). 56. Oncelikle teror su9lannm soru turulmas1 kamu makamlanm ciddi zorluklarla kar 1 kar 1ya b1rakmaktadir. Bu nedenle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1, adli makamlar ve gtivenlik gorevlilerinin -ozellikle organize olanlar olmak tizere-su9larla ve su9lulukla etkili bir ekilde mticadelesini a m derecede gti9le tirmeye neden olabilecek ekilde yorumlanmamahdir (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Suleyman Bagrzyanzk ve digerleri, B. No: 2015/9756, 16/11/2016 , 214; Devran Duran, 64). Ozellikle FETO/PDY ile baglant1h soru turmalann kapsam1 ve niteligi ile FETO/PDY'nin ozellikleri (gizlilik, hticre tipi yap1lanma, her kurumda orgtitlenmi olma, kendisine kutsalhk atfetme, itaat ve teslimiyet temelinde hareket etme gibi) de dikkate almd1gmda bu soru turmalann diger ceza soru turmalanna gore 90k daha zor ve karma 1k oldugu ortadadir (Aydzn Yavuz ve digerleri , 350). 57. Somut olaym yukanda belirtilen ozellikleri dikkate almd1gmda istanbul 1. Sulh Ceza Hakimliginin isnat edilen su9 i9in ongortilen yaptmmm agirhgm1, i in niteligini ve onemini de gozontinde tutarak ba vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin ol9tilti oldugu ve adli kontrol uygulamasmm yetersiz kalacag1 sonucuna varmasmm keyfi ve temelsiz oldugu soylenemez. 58. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun tutuklamanm hukuki olmad1g1 iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm a ;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 4. Sulh Ceza Hakimliklerinin Dogal Hakim, Bag1ms1z ve Tarafs1z Hakim ilkelerine Ayk1n Olduguna ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 59. Ba vurucu; tutukluluguna ili kin karar veren sulh ceza hakimliklerinin dogal hdkim ilkesine aykm oldugunu , tarafs1z ve bag1ms1z bir mahkeme niteliginde bulunmad1gm1 belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi ile adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. b. Degerlendirme 60. Sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim gtivencesini saglamad1klan, tarafs1z ve bag1ms1z mahkeme olmad1klan ve tutukluluga itirazm bu yarg1 mercilerince karara baglanmasmm htirriyetten yoksun birak1lmaya kar 1 etkili bir itirazda bulunmay1 imkans1z hale getirdigine ili kin iddialar Anayasa Mahkemesince bir9ok kararda incelenmi ; bu kararlarda sulh ceza hakimliklerinin yap1sal ozellikleri dikkate almarak soz konusu iddialann a91k9a dayanaktan yoksun oldugu sonucuna vanlm1 tlf (Hikmet Kopar ve digerleri, 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231 , 17/5/2016, 64-78, 94-97). 61. Somut ba vuruda, aym mahiyetteki iddialara ili kin olarak amlan kararlarda vanlan sonu9tan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 62. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm oldugu iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm a ;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Kotii Muamele Y asagmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 63. Ba vurucu; gozalt1 suasmda kolluk gorevlilerinin psikolojik bask1sma maruz kald1g1m, temel ihtiya9lannm ge9 kar 1land1g1m veya kar 1lanmad1g1m belirterek kotli muamele yasagmm ihlal edildigini ileri siirmii tlir. 2. Degerlendirme 64. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm tliketilmesi zorunludur. Ba vurucunun bireysel ba vuru konusu ikayetini oncelikle ve siiresinde yetkili idari ve yarg1sal mercilere usuliine uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldugu bilgi ve delilleri zamanmda bu makamlara sunmas1, bu siire9te dava ve ba vurusunu takip etmek i9in gerekli ozeni gostermi olmas1 gerekir (jsmail Bugra j fek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 65. Bireyin bir devlet gorevlisi tarafmdan hukuka aykm ve Anayasa'mn 17. maddesini ihlal eder bi9imde bir muameleye tabi tutulduguna ili kin savunulabilir bir iddiasmm bulunmas1 halinde etkili bir soru turmanm yap1lmas1 gerekmektedir. Bu soru turma, sorumlulann belirlenmesini ve cezalandmlmasm1 da saglamaya elveri li olmahdu (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 25). 66. Devletin sahip oldugu etkili soru turma yiikiimliiliigii kapsammda, i kence veya kotli muamele oldugunu gosteren yeterli, kesin belirtiler mevcut oldugunda -ki ilere miidahale ii9iincii ki ilerden gelmi olsa dahi- ikayet ya da ihbarda bulunulmad1gmda bile resen soru turma a91lmasmm saglanmas1 gerektigi a91ktu (Tahir Canan, 25). 67. Ba vuruya konu olayda ba vurucu, genel olarak kamu gorevlileri tarafmdan kotli muameleye maruz b1rakild1gm1 ileri siirmektedir . Ba vurucunun amlan iddialanm herhangi bir adli ve/veya idari merciye ilettigine dair bilgi veya belge sunmad1g1 da gozetildiginde hukuk sisteminde mevcut ba vuru yollanm tliketmeksizin bireysel ba vuruda bulundugu anla 1lmaktadu. 68. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun kotli muamele yasagmm ihlal edildigi iddiasma ili kin olarak idari ve/veya yarg1sal ba vuru yollan tiiketilmeden bireysel ba vuru yapild1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu kismmm ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. C. Masumiyet Karinesinin ve E itlik ilkesinin ihlal Edildigine ili kin iddialar 1. Ba vurucunun iddialan 69. Ba vurucu; kendisinin de aralannda bulundugu baz1 polisleri ba ta Ba bakan olmak iizere bir9ok siyaset9i ve kamu gorevlisinin su9lu ilan ettigini, basmda da bu yonde haberler 91ktigm1, saghk kontrolii suasmda gazeteciler oniinde te hir edildigini belirterek masumiyet karinesinin ihlal edildigini ileri siirmii tlir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 70. Ba vurucu aynca tist dtizey siyaset9iler ve kamu gorevlileri tarafmdan, yarg1 karan olmad1g1 halde orgtit olarak dillendirilen bir cemaate mensup oldugunun soylendigini, boylelikle belirli bir gruba yonelik aynmc1hk soyleminde bulunuldugunu, bu grubun bir su9 kayd1 olmad1gm1 ve toplumun onemli bir kismmda tevecctih gordtigtinti belirterek aynmc1hk yasagmm ihlal edildigini iddia etmi tir. 2. Degerlendirme 71. Anayasa Mahkemesine ba vuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkmdaki iddialanm kamtlamak ve dayamlan Anayasa htikmtintin kendilerine gore ihlal edildigine dair a91klamalarda bulunarak hukuki iddialanm ortaya koymak ba vurucuya dti er. Ba vurucunun kamu gtictintin i lem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildigini ileri stirdtigti hak ve ozgtirltik ile dayamlan Anayasa htiktimlerini, ihlal gerek9elerini, dayamlan deliller ile ihlale neden oldugu ileri stirtilen i lem veya kararlann neler oldugunu ba vuru dilek9esinde belirtmesi arttlr. Ba vuru dilek9esinde, kamu gtictintin ihlale neden oldugu iddia edilen i lem, eylem ya da ihmaline dair olaylann tarih s1rasma gore ozeti yap1lmah; bireysel ba vuru kapsammdaki hak ve ozgtirltiklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildigi ve buna ili kin gerek9eler ve deliller a91klanmahdir (Veli Ozdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 72. Somut olayda ba vurucu; ba vuru formlan ve eklerinde siyaset9i ve/veya kamu gorevlisinin hangi soz veya eylemleriyle kendisini ne ekilde su9lu ilan ettigini, hangi basm organmda 91kan, hangi haberin bu kapsamda oldugunu, saghk kontrolti s1rasmda gazeteciler ontinde te hir edilme olaymm nas1l ve kimin tarafmdan ger9ekle tirildigini, bununla ilgili herhangi bir hukuki stirecin ya amp ya anmad1g1m, FETO/PDY'ye yonelik olarak soylendigi belirtilen baz1 degerlendirmelerin kendisi yontinden nasil aynmc1hk te kil ettigini somut olarak belirtmemi tir. Ba vuru formlan ve eklerinde amlan ihlal iddialanna yonelik olarak iddiamn konusunu belirtir ekilde somut bilgi, belge ve kamt bulunmamaktad1r. Bu itibarla ba vuruya konu ihlal iddialanyla ilgili deliller sunarak olaya ili kin iddialanm kamtlamak ve hangi Anayasa htikmtintin ihlal edildigine ili kin a91klamalarda bulunmak suretiyle hukuki iddialanm ortaya koymak ytiktimltiltigti ba vurucuya ait olmasma ragmen ba vurucu tarafmdan bu ytiktimltiltik yerine getirilmemi tir. 73. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun masumiyet karinesinin ve e itlik ilkesinin ihlal edildigine ili kin iddialanmn temellendirilmemi oldugu anla ild1gmdan ba vurunun bu kismmm ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Yakalama nedenlerinin bildirilmemesi nedeniyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarmm tiiketilmemi olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Gozaltma almanm hukuka aykm olmas1 nedeniyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarmm tiiketilmemi olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16836 : 12/12/2018 3. Tutuklamanm hukuki olmamas1 nedeniyle ki i hiirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 4. Sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm olmas1 nedeniyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm a91k9a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 5. Kotti muamele yasagmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba,Jvuru yollanmn tuketilmemi.J olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 6. Masumiyet karinesinin ve e itlik ilkesinin ihlal edildigine ili kin iddianm a91k9a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu tizerinde BIRAKILMASINA 12/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. -Oye -Oye Ba kan Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN YusufSevki HAKYEMEZ 13