Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/114 E. , 2025/1146 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/114 Karar No : 2025/1146 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Antalya İli, Demre İlçesi, ... Mahallesi M
Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/114 E. , 2025/1146 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/114 Karar No : 2025/1146 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Antalya İli, Demre İlçesi, ... Mahallesi Mevkiinde, davacı şirket adına kayıtlı İR:... ruhsat numaralı 12,5 hektarlık sahanın 12,46 hektarlık kısmında yapılması planlanan, 15.000 m3/yıl (parça ve blok mermer) kapasiteli "II-B Grubu 3 Maden (Mermer) Ocağı" projesi ile ilgili olarak ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvurunun Antalya İl Tarım Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı olumsuz görüşü nedeniyle Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5. maddesinin 2. fıkrasının a bendi gereği başvuru sürecinin sonlandırılarak proje tanıtım dosyasının iade edilmesine ilişkin Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; Danıştay Dördüncü Dairesinin 14/12/2023 tarihli, E:2023/13735, K:2023/7047 sayılı bozma Kararına uyularak, dosyada yer alan bilgi ve belgelerin, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi, Maden Mühendisi, Çevre Mühendisi, Orman Mühendisi ve Ziraat Mühendisi bilirkişilerden oluşan heyet ile mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan Bilirkişi Raporunun birlikte incelenmesinden; yapılan keşifte dava konusu alana 2,47 km mesafede karışık kapama Nar ve Zeytin bahçesi bulunduğunun tespit edildiği, kararda aktarılan 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesi gereğince zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytin yağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesislerin yapılamayacağı, mermer ocaklarının fazla miktarda toz çıkaran tesisler olduğu, tozun önlenmesi amacıyla sulama yapılması gerektiği, Proje Tanıtım Dosyasında toz emisyonu hesabında eksiklikler olduğu, günlük kullanılacak su miktarının da eksik hesaplandığı, ayrıca davacı tarafından mermer ocağı işletmesi için izin talep edilen alanların verimli orman arazisi (kızılçam ormanı) olduğu, ocağın işletilmesinin orman bütünlüğünü bozacağı, heyelan ve sel gibi doğa olaylarına sebep olacağı, orman örtüsü tamamen ortadan kalktıktan sonra arazi rebabilite edilse dahi ormanın eski haline gelmeyeceği, ormanların korunmasının Anayasa ile güvence altına alındığı ve bu korumanın kamu yararına olduğu görüldüğünden, mermer üretim izni ÇED başvuru sürecinin sonlandırılmasına yönelik tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, eksik ve hukuka aykırı bilirkişi raporu dikkate alınarak karar verildiği, Mahkemenin sebep ikamesi yaptığı, farklı bir sebeple davanın reddine karar verdiği, bilirkişi raporuna yönelik itirazlarının dinlenmediği, dava konusu projeye ilişkin olarak olumlu görüşlerin bulunduğu, ormanlık alan içerisinde madencilik faaliyetinin yapılmasına hukuken bir engel bulunmadığı, flora ve faunaya verilebilecek muhtemel zararlara yönelik alanın rehabilitasyonun yapılacağı, yer altı ve yer üstü sularının zarar görmeyeceği, taahhütlerin yeterli olduğu, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : Antalya ili, Demre İlçesi, ... Mahallesi mevkinde İR:... ruhsat numaralı 12,5 hektarlık sahanın 12,46 hektarlık kısmında 300.000 m3/yıl (pasa dahil) üretim kapasiteli II- B Grubu maden (mermer) ocağı projesi için 30/03/2020 tarihli, e-ÇED başvurusu ile ilgili olarak idare tarafından ilgili kurumlara görüşleri sorulmuş, Antalya İl ve Tarım Orman Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısı ile "mermer ocağı talep edilen sahanın etrafında düzenli dikim aralıklarında tesis edilmiş, muhtelif yaş aralıklarında zeytin plantasyonlarının bulunması nedeniyle 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ve bu Kanunda Değişiklik Yapan 4086 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümleri kapsamında uygun bulunmadığı"nın belirtilmesine istinaden, ... tarihli, ... sayılı yazı ile ÇED sürecinin Yönetmeliğin 6/4. maddesi uyarınca sonlandırılarak Proje Tanıtım Dosyasının iade edildiği, sonrasında, aynı ruhsat alanında, 12,5 hektarlık sahanın, 12,46 hektarlık kısmında 15.000 m3/yıl (parça ve blok mermer) kapasiteli II- B grubu maden ocağı projesi için e-ÇED başvurusunda bulunulduğu, Proje Tanıtım Dosyasının 23/11/2022 tarihli e-ÇED başvurusu ile tekrar sunulduğu, yeni başvurunun da mevzuat çerçevesinde değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara sorulduğu, Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısı ile proje tanıtım dosyasının incelendiği, söz konusu alana ... tarihli, ... sayılı yazıları ve raporları ile uygun görüş verilmediğinin tespit edildiği, proje ile ilgili olarak kurum görüşlerinde herhangi bir değişiklik olmadığının belirtildiği, bu görüş nedeniyle Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi gereği başvuru sürecinin sonlandırılmasına ilişkin dava konusu işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, "Sürdürülebilir çevre": Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, "Sürdürülebilir kalkınma": Bugünkü ve gelecek kuşakların, sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi": Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; "Proje tanıtım dosyası": Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' şeklinde tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir. Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan ve 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Yetki" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe tabi projeler hakkında "ÇED Olumlu", "ÇED Olumsuz", "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Ancak Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne devredebilir. (2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır. ÇED sürecinin sonlandırıldığı Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasından ilan edilir. b) Proje sahibi veya yetkili temsilcisinin talep etmesi halinde ÇED süreci, aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır. ÇED sürecinin sonlandırıldığı Bakanlık ve il müdürlüğü tarafından internet sayfasından ilan edilir." düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." düzenlemesine, "Ön İnceleme ve Değerlendirme Yöntemi" başlıklı Yönetmeliğin Dördüncü Bölümünde yer alan "Başvuru ve İnceleme" başlıklı 16. maddesinde; Yönetmeliğin Ek-2 Listesinde yer alan projeler için; "...(3) Formata uygun hazırlandığı tespit edilen ve ÇED inceleme ve değerlendirme süreci başlatılan projelerde;... b) Bakanlık tarafından gerekli görülmesi halinde, dosyadaki bilgiler dikkate alınarak ilgili kurum/kuruluşlardan yazılı görüş istenebilir veya ilgili kurum/kuruluşlarla toplantı düzenlenebilir..." düzenlemesine yer verilmiştir. 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanunun 20. maddesinde; "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez." hükmüne yer verilmiş, 03/04/1996 tarihli ve 22600 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmelik"in (03/04/2012 günlü ve 28253 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Yönetmelikle değiştirilen) 4. maddesinde yer alan "Zeytinlik Saha" tanımının ve aynı Yönetmeliğin 23. maddesinin iptali istemiyle Danıştay Sekizinci Dairesinin E:2012/4992 sayılı dosyasında açılan davada, Dairenin 19/02/2015 tarih ve E:2012/4992, K:2015/996 sayılı kararıyla dava konusu Yönetmeliğin; dayanağı Kanunun 20. maddesinin 1. fıkrasında da aynen yer verilen 23. maddesinin 1. fıkrasının; ''Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal işletmelerin yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın iznine bağlıdır.'' cümleleri bakımından davanın reddi; 4. maddesinde yer alan "Zeytinlik Saha" tanımının ve 23. maddesinin diğer kısmının ise iptaline karar verilmiştir. Ayrıca 6777 sayılı "Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkındaki 3573 sayılı Kanunun Sakız ve Nevileriyle Harnupluklara da Teşmiline Dair Kanun"un 1. maddesinde; "Antep fıstığı ve harnupluk tesisi için sakız (Pistacia) nevileri olan menengiç (Pistacia Terebinthus L.), buttun (Pistacia Khinjuk), yabani sakız («Mezdeki sakızı (Pistacia Lentiscus L.), adi sakız (Pistacia mutica, Fisch), Filistin sakızı (Pistacia Palestina, Boiss») ağaçlarını aşılamak suretiyle istifade etmek istiyenler hakkında zeytinciliğin ıslahı ve yabanilerinin aşılattırılmasına dair olan 3573 sayılı Kanun ile mezkür kanunun 14 üncü maddesini değiştiren 3669 sayılı Kanun ve bu kanunlara göre çıkarılan mevzuat aynen tatbik olunur." hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca; çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, Yönetmelik kapsamında yer alan bir faaliyet nedeniyle Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için hazırlanacak, Proje Tanıtım Dosyasında, projenin gerçekleştirileceği yer ile alternatif alanlar belirlenerek, doğal kaynakların kullanımı, projenin yeri ve etki alanının mevcut çevresel özelliklerinin (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), Ek-5'te yer alan Duyarlı Yöreler Listesinin dikkate alınarak korunması gereken alanların belirtilerek, projenin hizmet amacı, önem ve gerekliliği kapsamında yerin ve etki alanının çevresel özellikleri, çevresel etkiler ve alınacak önlemlerin tartışılması, faaliyet yerinin belirlenmesinde ise, faaliyetin büyüklüğü, amacı, ulaşım, iklim, toprağın ve çevrenin özellikleri, olası etkiler ve etkilerin azami giderilme olanakları gibi unsurların etkili olması, bu bağlamda, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması yolunda belirtilen nitelikteki bir faaliyete en uygun yerin seçilmesi esastır. Bu amaçla proje tanıtım dosyası, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin EK IV. maddesindeki unsurlar yönünden değerlendirilirken, mevzuat bakımından projenin yapılması uygun bulunmadığı takdirde "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmesi zorunluluğu bulunmayıp, aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecinin sonlandırılması mümkündür. Bununla birlikte, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, projenin yapılmasının mevzuat bakımından uygun bulunmama durumunun, bu durum özelinde somut bir şekilde açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Yine zeytinlik alanlarda yürütülecek faaliyetlere ilişkin olarak öncelikle dikkate alınması gereken özel düzenlemenin 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri olduğuna kuşku bulunmamaktadır. Anılan Kanunun 20. maddesinin, gerekli tedbirler alınmış olsa bile, zeytinlik sahalarda ve bu sahalara 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri hariç kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da sayılan olumsuz sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemeyi amaçladığı açıktır. Diğer taraftan; Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/02/2015 günlü, E:2012/4992, K:2015/996 sayılı kararı karşısında, artık kamu yararı kararı alınarak dahi kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesislerin zeytinlik sahalara 3 kilometre mesafe içerisinde yapılması mümkün olmamakla birlikte, bu tip alanlarda yapılacak projeler için verilen ÇED kararlarının iptali istemiyle açılan davalarda, dava konusu tesislerin, zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakıp bırakmadığının, toz ve duman çıkarıp çıkarmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu işlemin mermer ocağı talep edilen sahanın etrafında düzenli dikim aralıklarında tesis edilmiş, muhtelif yaş aralıklarında zeytin plantasyonlarının bulunması nedeniyle 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ve bu Kanunda değişiklik yapan 4086 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümleri kapsamında projenin uygun bulunmadığı yönünde verilen Antalya İl Tarım Orman Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı olumsuz görüşünde değişiklik olmadığı belirtilerek yeni olumsuz görüş neticesinde tesis edildiği, ilk olumsuz yazının ekinde yer alan İnceleme Raporunda da konunun ilgili mevzuat, yönetmelik ve talimatlarla birlikte değerlendirilmesinden; zeytinlik alanlarda, 3573 sayılı Kanun ve bu Kanunda değişiklik yapan 4086 sayılı Kanun ile Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmelik hükümlerinin uygulandığı, 3573 sayılı Kanunun 20. maddesinde; "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez." hükmüne yer verildiği, Bakanlığın ... tarihli, ... sayılı talimatında; "Tapu vasfı zeytinlik olmayan ancak üzerinde zeytin ağaçları bulunan, tapu vasfı zeytinlik olan ancak üzerinde zeytin ağaçları bulunmayan alanlarda da adı geçen Kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir." şeklinde değerlendirme yapıldığı, sonuç olarak mermer ocağı talep edilen "sahanın etrafında yaklaşık 56 dekar alanda düzenli dikim aralıklarında tesis edilmiş, muhtelif yaş aralıklarında zeytin plantasyonlarının bulunması" nedeniyle projenin uygun görülmediğinin belirtilmesi üzerine, ÇED sürecinin sonlandırılmasına karar verildiği, buna karşın temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise projenin tüm çevresel etkilerinin değerlendirme konusu yapılarak dava konusu işlemin yargısal denetiminin yapıldığı görülmektedir. Proje tanıtım dosyasının, idarece henüz bütünüyle incelenmediği, dosyada yer alan tüm hususların Ek-IV Listede yer alan kriterler çerçevesinde değerlendirilmediği, dolayısıyla proje tanıtım dosyasında yer verilen muhtemel çevresel etkilerine ilişkin tespit edilen olumsuzlukların bertarafına veya kabul edilebilir düzeye indirilebilmesine ilişkin tedbirlerin yeterli olup olmadığı, yeterli görülmediği takdirde projede düzeltme vb. alternatif çözüm yolları ile eksikliği giderilip giderilemeyeceği değerlendirilerek "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Gereklidir" yönünde henüz bir karara konu olmadan, sürecin iptaline dayanak, dava konusu işlemin denetlenmesi yerine, tüm Proje Tanıtım Dosyası hakkında inceleme yapılması uygun görülmemiştir. Bununla birlikte; İdare Mahkemesi kararında yer verilen bilirkişi raporunun ziraat mühendisliği disiplini açısından değerlendirmeler içeren kısmında; Dava konusu saha; Çağman Mahalle merkezine 2,51 Km, Demre İlçe merkezine14,00 Km mesafede olduğu, dava konusu sahaya 250 m mesafede yılardır tarımsal üretim ve hayvancılık yapıldığı anlaşılan 10.038,13 m2 ... ada ... parsel, ayrıca 1,88 km, 1,95 km mesafede kapama Nar bahçeleri ve 2,47 km mesafede karışık kapama Nar ve Zeytin bahçesi bulunduğu, ocakların işletilmesinde bitki örtüsünün sıyrılıp, yeryüzü şeklinin yeniden şekillenmesi esnasında ortaya çıkan toz oluşumu ise, mermerin ocaktan bloklar halinde kesilerek alınma işleminden itibaren başlayan bir olduğu, toz kontrolünü sağlamak amacıyla toz emici sistemleri, filtreleme ve kesme işlemi sırasında bol su kullanılması gerektiği, ancak keşif için işletmenin halen üretim yaptığı ilk mermer ocağına gelindiği zaman, bahsedilen sulamanın yapılmadığı ve bu nedenle alanın tamamen toz altında olduğunun görüldüğü, mermer tozlarının en küçük mermer artıkları olduğu, mermer işleme tesislerine blokların ve plakaların kesilmesi esnasında açığa çıkan ve büyük çoğunluğu 1 mm'nın altında mermer taneleri veya atıkları olduğu, mermer atıklarından veya tozlarından kaynaklanan çevre kirliliğinde olumsuz etkinin azaltılabilmesi için havuz çökeltilerinin atık bir malzeme olarak kontrol altına alınması gerekliliğinin ortaya çıktığı, özellikle kuru havalarda verüzgârlı günlerde mermer tesislerinin çevresinde ciddi toz kirliliği oluşabileceği, toz atıkları ve kirliliğiin çevredeki toprak yapısı, bitki ve ağaç örtüsüne, insanlar dahil tüm canlı hayata zarar vereceği, bitkilerin, yapraklarındaki gözenekler sayesinde havadaki oksijeni alarak solunum yaptığı, bitkinn, topraktan kökleriyle suyu ve mineralleri aldığı, alınan suyun, gövdeden yaprağa kadar taşındığı, yapraktaki gözeneklerden alınan karbondioksit ve güneş ışığı ile birleştirilerek besin üretildiği, bu olay sonucunda besin ile birlikte oksijen açığa çıktığı, açığa çıkan oksijenin, yine gözeneklerinden dışarı verildiği, bitkilerin bünyelerinde bulunan fazla suyu ve atık maddeleri yapraklarında bulunan gözeneklerinden dışarı attıkları, toz partiküllerinin yapraklar üzerinde birikmesi sonucu yaprak gözenekleri tıkandığı, yaprağın yukarıda sayılan görevleri yerine getiremediği, yaprak gözenekleri toz partikülleri ile tıkandığından havadaki oksijeni, karbondioksiti ve güneş ışığını yeterince alamadığı, bu nedenle bitkilerin yeterince besin yapamadığı, oksijen olmadan solunum yapamayacakları, yeterince besin yapamadığından yeni çıkan sürgünler ve yaprakların normalden küçük kaldığı, daha zayıf geliştiği, şekil bozukluları görüldüğü, meyve tutumu azalacağı, meyvelerin yeterli büyüklüğe ulaşadığı, yeterince solunum ve terleme yapamayan yaprakların, deformasyona uğramaya başladığı, mermer toz ve çamur atıklarının toprak yapısı, bitki ve ağaç örtüsü için karşılaşılabilecek problemlerin; mermer çamuru toprağa döküldüğü zaman, toprağın su süzme kapasitesini azalttığından dolayı arazinin üretkenliğini ters etkileyebileceği, toprağa dökülmüş mermer çamurlarının, bitki örtüsünün gelişimini önleyebileceği veya bodur bırakabileceği, bitki yapraklarını kaplayarak solunumu ve fotosentezi engellemesiyle çiçeklenme döneminde döllenmeyi önleyebileceği ve meyve oluşumunu azaltabileceği hususlarının göz önüne alınması gerektiği, tesisin faaliyete geçmesi halinde, bölgede, tarım, hayvancılık ve insanlar dahil tüm canlı hayatı olumsuz etkileneceği, tarımsal ve hayvansal üretim yaparak geçimini sağlayan üreticinin refah seviyesinin azalmasına ve ekonomik kayıplara sebep olunacağından dolayı Madencilik faaliyetinin, Zirai yönünden uygun olmayacağı kanaatinde olunduğunun belirtildiği görüldüğünden; Antalya İl Tarım Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı olumsuz görüşü nedeniyle Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5. maddesinin 2. fıkrasının a bendi gereği başvuru sürecinin sonlandırılarak proje tanıtım dosyasının iade edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka aykırılık, davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin reddine, 2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 25/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.