TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR N.Y. BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/23743) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : N.Y. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas ı, tutukluğun makul süreyi aşmas ı, tutuklulu ğa ilişkin ka
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR N.Y. BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/23743) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : N.Y. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas ı, tutukluğun makul süreyi aşmas ı, tutuklulu ğa ilişkin kararlar ın bağıms ız ve tarafs ız olmayan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi, tutukluluk ve itiraz incelemelerinin duru şmal ı olarak incelenmemesi, soru şturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı ve tutuklulu ğa ilişkin kararlar ın sulh ceza hâkimliklerince verilmesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının; ceza infaz kurumundaki baz ı uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasa ğının; ceza infaz kurumunda müdafi ile yap ılan görüşmelerin kay ıt alt ına al ınmas ı ve yay ımlanan haberler nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 6. Başvurucuya ait 2017/37716, 2017/32658, 2017/35411, 2017/36095 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyalar ının kişi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2017/23743 başvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2017/23743 başvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekli ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl bugüne kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş ve çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). B. Başvurucuya İlişkin Süreç 10. Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapmakta olan ba şvurucu, Isparta Cumhuriyet Başsavc ılığınca FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan yürütülen bir soru şturma kapsam ında 20/7/2016 tarihinde Isparta Emniyet Müdürlü ğünde gözalt ına al ınm ıştır. 11. Başvurucunun ifadesi 20/7/2016 tarihinde Isparta Cumhuriyet Ba şsavc ılığında alınm ıştır. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu ifadesinde; sa ğlık problemleri nedeniyle emekli olmay ı beklediğini, darbe teşebbüsünün ya şand ığı gece darbeye kar şı yap ılan mitinglere kat ıldığını, görev yapt ığı yerlerde usulsüz bir i ş yapmamak için son derece titiz davrand ığını ve meslek hayat ı boyunca FETÖ/PDY yap ılanmas ı ile hiçbir temas ı olmad ığını beyan etmi ştir. 12. Isparta Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 20/7/2016 tarihinde, tutuklanmas ı istemiyle başvurucuyu Isparta Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. Başvurucunun sorgusu Isparta Sulh Ceza Hâkimli ğinde ayn ı gün yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmuştur. Sorgu i şlemi, Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığıyla kayda alınm ıştır. 13. Isparta Sulh Ceza Hâkimli ği sorgu sonucunda ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: " ... şüphelilerin kamuoyunda Fetullahç ı Terör Örgütü/ Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) diye an ılan terör örgütü üyesi olduklar ı hususunda kuvvetli suç şüphesini n varl ığını gösteren somut delillerin bulundu ğu, yine tüm kamuoyu taraf ından bilindi ği üzer e Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 4adı geçen bu örgütün 15/07/2016 tarihinde ve takip eden günlerde cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ı'nın öngördü ğü düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etti ği, şüphelilerin üzerlerine at ılı suçlar ın Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100/3-a maddesinde say ılan katalog suçlardan oldu ğu, bu suçlara kanunda öngörülen cezan ın alt v e üst s ınırı dikkate al ındığında tutuklama tedbirinin ölçülü olaca ğı, adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı anlaşılmakla, şüpheliler ... ve N. Y.nin CMK.100 ve 101. maddeleri gere ğince ayr ı ayr ı tutuklanmalar ına ... [karar verildi.] " 14. Isparta Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 11/1/2017 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek soruşturma dosyas ını Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) göndermi ştir. 15. Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimli ği 1/4/2017 tarihinde tutuklulu ğun gözden geçirilmesine yönelik yapt ığı incelemede, ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermiştir. 16. Başvurucu an ılan karara itiraz etmi ş, itiraz ı inceleyen Antalya 1. Sulh Ceza Hâkimliği karar ı yerinde bularak itiraz ı 13/4/2017 tarihinde kesin olarak reddetmi ştir. 17. Başvurucuya itiraz ın reddine dair karar 18/4/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş ve başvurucu 2/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Başsavc ılığın 15/1/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava aç ılm ıştır. 19.İddianamede, ba şvurucunun örgütsel nitelikli eylemleri bak ımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer ald ığı ileri sürülmü ştür. Bu suçlamalara esas olarak somut tan ık beyanlar ında başvurucunun örgüt üyesi oldu ğu yönündeki ifadelerin yer almas ı ve başvurucunun örgüt üyeli ğinden soru şturma geçiren ki şiler ile yo ğun irtibat ını gösteren HTS kay ıtlar ının bulunmas ı olgular ına dayan ılm ıştır. 20.İddianamede yer alan tan ık beyanlar ının başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin k ısımlar ı özetle şöyledir: - Gizli tan ık Orhan ifadesinde "... tespit edebildi ğim kadar ıyla il Başsavc ısı N. Y. 2013 ve 2014 y ıllar ında yap ılan katiplik uygulama ve mülakat s ınavlar ında cemaat mensubu 25 ki şiyi zab ıt katipliğini kazand ırdığını biliyorum. Bu anlamda uygulama sınav ından bir ay önce uygulamada ç ıkacak metinleri zab ıt katibi aday ı cemaat mensuplar ına Av. M.Ü.Y.Y. arac ılığıyla verdiklerini biliyorum. ...Cemaat içerisinde cesur savc ı olarak bilinen M.D. ve Bursa Cumhuriyet Başsavc ısı N. Y.nin Av. M.Ü.Y.Y. ve Av. O. T.'nin tavassutu ile cemaate yüklü miktarda ba ğışta bulunan 9 farkl ı kişiye ait 9 ayr ı dosyaya müdahaled e bulunduklar ını, bu dosyalar ın Yarg ıtay da bekletildi ğini biliyorum." şeklinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 5- Gizli tan ık Hikmet ifadesinde " Bursa ilinde birçok üst düzey seçilmi ş veya atanm ış bürokratlar ın Fetullah GÜLEN e ba ğlı cemaat mensubu oldu ğunu, cemaate yard ım ettiklerini veya cemaat mensubu şahıslar ın yukar ıda belirtti ğim şekilde karşılaştıklar ı sorunlar ı çözdüklerini duydum. Cemaate yard ım eden ve yak ın olduğunu bildiğim bürokratlar ba şta Bursa eski Valisi Ş.H., İl Emniyet Müdürü A. O.K., Bursa eski Cumhuriyet Ba şsavc ısı N.Y. ... Cumhuriyet Ba şsavc ısı N.Y. Başsavc ı olarak görev yapt ığı sırada Kutlucan Holding in ortaklar ından N.K. ihaleye fesat kar ıştırma, doland ırıcılık, resmi belgede sahtecilik gibi suçlardan gözalt ına al ınm ış. E.K., K.n ın çocuklar ı, C.S.nin yard ımc ısı Y.Y. kod B.K. toplant ı yapt ılar. K.lar ın cemaate 1 Milyon TL ba ğışta bulunmas ı karşılığında yard ımc ı olunacağı söylendi. Cumhuriyet Ba şsavc ısı ile görü şülüp adliyede sorunlar ın çözüleceği söylendi ... " şeklinde beyanda bulunmu ştur. - Tan ık M.K. ifadesinde "...Ergenekon, Balyoz soru şturmalar ını yürüttüğü dönemde Orman çay bahçesinde Z.Ö. ile oturduklar ı sırada N.Y. ile birlikte ba şka bir savc ının daha oldu ğunu, kendilerinin bulundu ğu çay bahçesine geldiklerini, N.Y.nin yan ında bulunan di ğer savc ıyı tan ımad ığını, Z.Ö.ye 'ho şgeldiniz' dediklerini, yar ım saat kadar bir kahve içip ayr ıldıklar ını... [hat ırlıyorum.]" şeklinde beyanda bulunmuştur. - Tan ık F.K. ifadesinde, il imam ı olarak görev yapan C.S.nin kendisine "... abi laf aram ızda N.Y. bizim R.Y.nin abisidir. N.Y. de bizim abilerimizdendir. Kendisi bizim cemaatten yeti şmiş birisidir." dediği şeklinde beyanda bulunmu ştur. -Tan ık H.G., T.T., M.A. ve K.Y. ifadelerinde özetle ba şvurucunun örgütün amaç ve hedefleri do ğrultusunda hareket etti ğini beyan etmi şlerdir. 21. Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ili şkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmi ştir: "... şüphelinin soru şturma kapsam ında elde edilen deliller gözetildi ğinde FETÖ/PDY silahl ı terör örgütünün üyesi oldu ğu ... [anlaşılm ıştır.]" 22. Başvurucu hakk ındaki yarg ılamaya Antalya 9. A ğır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) E.2017/285 say ılı dosyas ında başlanm ış ve yarg ılaman ın 14/12/2018 tarihli dördüncü celsesinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir. 23. Mahkeme 14/12/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyetine karar vermi ştir. 24. Başvurucu, an ılan karara kar şı istinaf talebinde bulunmu ştur. 25. Başvurucu hakk ında yürütülen yarg ılama bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi önünde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 26. İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 33-56. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 6V. İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebinin İncelenmesi 28. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan ve bireysel başvuru tarihinde ceza infaz kurumunda tutuklu bulunan ba şvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin geçici olarak kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Savunma Hakk ının K ısıtland ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 29. Başvurucu; gözalt ına al ındığı andan itibaren kendi avukat ını seçmesine ve istediği avukat ile savunma yapmas ına izin verilmedi ğini, müdafi ile görü şmesinin teknik kayda al ınmas ıyla savunma yapma imkân ının elinden ald ığını, soruşturman ın gizli tutulduğunu belirterek silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. b. Değerlendirme 30. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 31. Somut olayda ba şvurucu, soru şturma süreci devam ederken bireysel ba şvuruda bulunmuş; sonras ında hakk ında kamu davas ı aç ılm ıştır. Anayasa Mahkemesince bireysel başvurunun karara ba ğland ığı tarih itibar ıyla başvurucu hakk ındaki kovu şturman ın istina f aşamas ında devam etti ği görülmektedir. Ba şvurucunun ba şvuru formunda dile getirdi ği bu tür şikâyetlerini yarg ılamada ve sonras ında istinaf/temyiz a şamalar ında ileri sürebilme, bu aşamalarda inceletme imkân ı bulunmaktad ır. Bu çerçevede derece mahkemelerinin yarg ılama ve istinaf/temyiz süreçleri beklenmeden soru şturma sürecindeki adil yarg ılanma hakk ı ihlali şikâyetlerinin ba şvurucu taraf ından bireysel ba şvuruya konu edildi ği görülmü ştür. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Masumiyet Karinesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 33. Başvurucu; FETÖ/PDY ile ilgili olarak kamu görevlileri taraf ından yap ılan açıklamalar ve bu aç ıklamalar ın yay ımlanmas ı ile hakk ında uygulanan yakalama, ev arama, gözalt ı gibi tedbirlerin kendisinin suçlu oldu ğu yönünde alg ı oluşturmas ı nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 7b. Değerlendirme 34. Masumiyet (suçsuzluk) karinesi, ki şinin suç i şlediğine dair kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence alt ına al ır. Bunun sonucu olarak kişinin masumiyeti asıl olduğundan suçlulu ğu ispat külfeti iddia makam ına ait olup kimseye suçsuzluğunu ispat mükellefiyeti yüklenemez. Ayr ıca hiç kimse, suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar yarg ılama makamlar ı ile kamu otoriteleri taraf ından suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz. Bu çerçevede masumiyet karinesi kural olarak hakk ında bir suç isnad ı bulunan ve henüz mahkûmiyet karar ı verilmemi ş kişileri kapsayan bir ilkedir ( Kürşat Eyol , B. No: 2012/665, 13/6/2013, 26, 27). 35. An ılan karine, bir kimsenin suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar kamu yetkilileri taraf ından suçlu ilan edilmesine kar şı koruma sa ğlamaktad ır. Öte yandan Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğü, bilgi edinme ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu nedenle Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ında güvence altına al ınan masumiyet karinesi, yürütülmekte olan bir ceza soru şturmas ı hakk ında yetkililerin kamuoyuna bilgi vermesini engellemez ( Erdal Tercan, B. No: 2016/15637, 79). Ancak masumiyet karinesine sayg ı gösterilmesi söz konusu oldu ğundan Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ı, bilginin gereken bütün dikkat ve ihtiyat gösterilerek verilmesini gerekli k ılar (Nihat Özdemir [GK], B. No: 2013/1997, 8/4/2015, 22). 36. Somut olayda 15 Temmuz darbe te şebbüsünden sonra yürütülen soru şturmalarla ilgili yap ılan aç ıklama ve yay ımlanan haberler ile hakk ında uygulanan adli tedbirler nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ği ileri sürülmü ştür. Başvurucunun do ğrudan kendisiyle ilgili bir haberden şikâyeti söz konusu de ğildir. Buna göre FETÖ/PDY'ye yönelik soruşturmalarla ilgili genel olarak yap ılan aç ıklamalar ın, an ılan hususa ili şkin haber yap ılmas ının veya soru şturma ba şlatıldığının kamuoyuna duyurulmas ının ve başvurucu hakk ında uygulanan tedbirlerin masumiyet karinesine ayk ırılık teşkil ettiği söylenemez (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Metin Güne ş, B. No: 2017/23083, 28/5/2019, 101, Erdal Tercan, 81; Mustafa Ba şer ve Metin Özçelik , B. No: 2015/7908, 20/1/2016, 115-117; Süleyman Ba ğrıyan ık ve diğerleri , B. No: 2015/9756, 16/11/2016, 180, 181). 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun masumiyet karinesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Gözalt ına Alman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 38. Başvurucu, suç şüphesi olmaks ızın gözalt ına al ınmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 39. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 840. Anayasa Mahkemesi, kanunda öngörülen gözalt ı süresinin a şıldığı veya yakalama ve gözalt ına al ınman ın hukuka ayk ırı olduğu iddialar ına ilişkin olarak bireysel başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; İbrahim Sönmez ve Nazmiye Kaya , B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 41. Somut olayda, ba şvurucu yönünden gözalt ı tedbirinin hukuki olmad ığına ilişkin iddiayla ilgili olarak yukar ıda an ılan kararlarda var ılan sonuçlardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 43. Başvurucu; hakk ında hiçbir somut delil olmadan tutukland ığını, darbe giri şimi ya da FETÖ/PDY ile hiçbir ilgisinin olmad ığını ve mesle ği nedeniyle hakk ında uygulanmas ı gereken özel soru şturma usullerine uyulmad ığını, dolay ısıyla tutuklanmas ı yönünde verilen karar ın usul ve yasaya ayk ırı olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 44. Başvuru konusu olayda ileri sürülen tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyetiyle ilgili olarak Anayasa Mahkemesince -2016/21840 say ılı başvuruda- İkinci Bölüm taraf ından -30/6/2020 tarihinde- ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verildi ği tespit edildi ğinden başvurunun bu şikâyet yönünden mükerrer başvuru niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. 3. Tutuklulu ğun Makul Süreyi A ştığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 46. Başvurucu; tutuklulu ğun makul süreyi a ştığını, formül gerekçelerle tutuklulu ğun devam ına karar verildi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. b. Değerlendirme 47. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 948. Tutukluluk hâli sona erdikten sonra tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi a ştığını iddia eden ba şvurucunun devam eden tutukluluk hâlinden farkl ı olarak iddia edilen ihlalin tespitini ve tazminat ödenmesini sa ğlayabilecek bir hukuk yolu mevcut ise bu yolu tüketmesi gerekir ( Hamit Kaya, B. No: 2012/338, 2/7/2013, 46). 49. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmü verilmi ş ise -hüküm kesinleşmemiş olsa da- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Ahme t Kubilay Tezcan, B. No: 2014/3473, 25/1/2018, 24-27; Ekrem At ıcı, B. No: 2014/15609, 8/3/2018, 27-30). 50. Başvurucu, hakk ındaki mahkûmiyet hükmünün kesinle ştiği 14/12/2018 tarihten itibaren 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesine dayanarak süresi içinde tazminat talebinde bulunma imkân ına sahiptir. Mahkûmiyet karar ının kesinle şmesiyle birlikte tutuklulu k sürecine ili şkin olarak sadece tazminat talebinde bulunulabilece ği dikkate al ındığında bu talep yönünden etkin ve eri şilebilir bir çözüm imkân ı sunan hukuk yolu tüketilmeksizin yap ılan bireysel ba şvurular ın incelenmesi, bireysel ba şvuru yolunun ikincilli ği ilkesi gere ği mümkün de ğildir ( Hamit Kaya, 49). 51. Aç ıklanan gerekçelerle tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin iddian ın yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru konusu yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 4. Tutuklamaya Kar şı İtiraz Hakk ının Etkin Olarak Kullan ılamad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 52. Başvurucu; tutuklama karar ını ve tutuklulu ğa itiraz ın reddi karar ını veren sulh ceza hâkimliklerinin ba ğıms ız, tarafs ız ve etkili bir ba şvuru mercii olmad ığını, bu nedenle tutuklamaya kar şı etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 53. Sulh ceza hâkimliklerinin do ğal hâkim güvencesini sa ğlamad ıklar ına, tarafs ız ve bağıms ız mahkeme olmad ıklar ına ve tutuklulu ğa itiraz ın bu yarg ı mercilerince karara bağlanmas ının hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı etkili bir itirazda bulunmay ı imkâns ız hâle getirdi ğine ilişkin iddialar Anayasa Mahkemesince birçok kararda incelenmi ş, bu kararlarda sulh ceza hâkimliklerinin yap ısal özellikleri dikkate al ınarak söz konusu iddialar ın açıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri, 101-115; Mehmet Baransu (2) , B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 64-78, 94-97). 54. Somut ba şvuruda, ayn ı mahiyetteki iddialara ili şkin olarak an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 55. Başvurucu ayr ıca tutuklulu ğa karşı yapt ığı itiraz ın etkili olmayan merci taraf ından makul süre incelemesi a şılarak reddedildi ğini iddia etmi ştir. Ancak buna ili şkin herhangi bir tarih ve mahkeme ismi belirtmemi ştir. Dolay ısıyla bu şikâyetin soyut olarak dile getirildiği anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 1056. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 5. Tutukluluk İncelemelerinin Hâkim/Mahkeme Önüne Ç ıkar ılmaks ızın Yap ıldığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 57. Başvurucu, tutuklulu ğa itiraz ile tutukluluk hâlinin gözden geçirilmesine ili şkin incelemelerin dosya üzerinden de ğerlendirildi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 58. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). 59. Anayasa Mahkemesi Salih Sönmez karar ında tutukluluk incelemelerinin duruşmas ız yap ılmas ı ve/veya makul sürede hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmama şikâyetini incelemiştir. Anayasa Mahkemesi an ılan kararda ba şvurucunun inceleme tarihi itibar ıyla hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılm ış olmas ı hususunu nazara alarak verilecek bir ihlal karar ının başvurucunun yeniden hâkim önüne ç ıkar ılmas ını sağlamayaca ğını ve serbest kalmas ı sonucunu do ğurmayaca ğını belirtmi ş ve bu durumda yaln ızca kişinin uzun süre hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmamas ıyla ilgili bir hak ihlalinin tespiti ve gerekiyorsa belli bir miktar tazminata hükmedilmesiyle yetinilece ği sonucuna varm ıştır. 60. Öte yandan Anayasa Mahkemesi an ılan kararda bu tür ihlal iddialar ı bak ımından öncelikle ayn ı giderim imkân ını sağlayan başvuru yollar ının tüketilmesi ve bunlardan sonuç al ınamamas ı hâlinde bireysel ba şvuruda bulunulmas ı gerektiğini belirterek 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu tespitini yapm ış ve başvuru yollar ının tüketilmedi ği sonucuna varm ıştır. 61. Somut olayda ba şvurucu 20/7/2016 tarihinde tutuklanm ış ve tutukland ıktan sonra ilk kez kovu şturma aşamas ında 5/4/2018 tarihinde yap ılan duruşmada mahkeme önüne çıkm ış ve itirazlar ını etkili bir biçimde ileri sürme f ırsat ına sahip olmu ştur. Başvurucunun hâkim/mahkeme önüne ç ıkmad ığı süre yakla şık yirmi bir ayd ır. Dolay ısıyla somut ba şvuru yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. 62. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun tutukluluk incelemelerini n hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ıldığına ilişkin iddias ı ile ilgili olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yapt ığı anlaşıldığından başvurunun bu kısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 63. Başvurucu, kronik rahats ızlıklar ı olmas ı sebebiyle iç çama şırlar ının d ışarıda yıkanmas ı talebinin reddedildi ğini belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 112. Değerlendirme 64. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otu z gün içinde yap ılmas ı gerekir. 65. Somut olayda ba şvurucunun yapt ığı itiraza ili şkin olarak Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesinin verdi ği 25/1/2017 tarihli nihai karar ının, 31/1/2017 tarihli tebliğ tarihinde n itibaren otuz günlük ba şvuru süresi geçtikten sonra -2/5/2017 tarihinde- bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşılm ıştır. 66. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C. 1. Savunma hakk ının k ısıtlanmas ı dolas ıyla adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Masumiyet karinesinin ihlal edilmesi dolas ıyla adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Gözalt ının hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 5. Tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 6. Tutuklamaya kar şı itiraz hakk ının etkin olarak kullan ılamamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/23743 Karar Tarihi : 9/7/2020 127. Tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ılmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 8. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. Adli yard ım talebinin kabulü ile geçici olarak muaf tutulan 257,50 TL harçtan ibaret yarg ılama giderinin 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurucudan TAHS İLİNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI