TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURAN ERDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36613) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Nuran ERDO ĞAN Vekili : Av. Abuzer ARSLAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işe iade davas ının daval ı sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ında
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURAN ERDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36613) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Nuran ERDO ĞAN Vekili : Av. Abuzer ARSLAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işe iade davas ının daval ı sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ında fesih s ıras ında çal ışan işçi say ısının otuzun alt ında olduğu gerekçesiyle reddedilmesi ve söz konusu işçi say ısının tespiti konusunda Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığının giderilmemesi nedenleriyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Çekerek Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vakf ında (Çekerek SYDV) hizmet akdine dayal ı olarak 16/3/1987 tarihinde i şe başlam ıştır. Başvurucunun i ş akdi 31/3/2015 tarihinde Vak ıf taraf ından tek tarafl ı olarak feshedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 29. Başvurucu, feshin geçersizli ğinin tespitine ve i şe iadesine karar verilmesi istemiyle 7/5/2015 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde; i ş akdinin hiçbir geçerli nedene dayan ılmaks ızın keyfî bir şekilde feshedildi ği, feshin 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu'nun 19. ve devam ı maddelerine ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 10. Çekerek Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) i ş mahkemesi s ıfat ıyla bakm ış olduğu davada ilk olarak 28/1/2016 tarihinde takipsiz b ırak ıldığı gerekçesiyle davan ın açılmam ış say ılmas ına karar verse de an ılan karar Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin (Daire) 22/3/2017 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. 11. Mahkeme bozma karar ına uymu ş ve 13/3/2018 tarihli karar ıyla bu sefer Çekerek SYDV'de fesih s ıras ında 30 i şçi çal ışmad ığı gerekçesiyle davay ı reddetmi ştir. Kararda; öncelikle davan ın incelenebilmesi için 4857 say ılı Kanun'un 18. maddesinin birinci fıkras ına göre otuz veya daha fazla i şçi çal ıştıran işyeri koşulunun somut olayda sa ğlanmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Yarg ıtay İçtihatlar ı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun ( İBK) 9/6/2017 tarihli karar ında SYDV'lerin her birinin ayr ı işyeri oldu ğu, her vak ıf için işyeri düzeyinde toplu i ş sözleşmesi yetkisi verilece ği ve iş güvencesi bak ımından otuz i şçi say ısının her vak ıf işyeri için aranmas ı gerektiğinin belirtildi ği ifade edilmi ştir. Daval ı Vak ıfta otuzdan az i şçi çal ıştığı ve vak ıf olarak çal ışan daval ı işyerindeki i şçi say ısının belirlenmesinde Türkiye genelindeki vak ıf tüm çal ışanlar ının hesaba kat ılamayaca ğı bu nedenle otuz veya daha fazla i şçi çal ıştıran işyeri koşulunun somut olayda sa ğlanmad ığı sonucuna var ıldığı belirtilmi ştir. 12. Başvurucu 6/6/2018 tarihinde temyiz yoluna ba şvurmuştur. Dilekçede, işverenin ayn ı iş kolunda birden fazla i şyerinin bulunmas ı hâlinde i şyerinde çal ışan işçi say ısının bu işyerlerinde çal ışan toplam i şçi say ısına göre belirlenece ği ve bu nedenle otuz i şçi say ısı belirlenirken daval ı Vakf ın çal ışanlar ının değil -vak ıflar Aile Bakanl ığı bünyesinde i şletme say ılacağından- Türkiye deki tüm SYDV'lerin dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Türkiye genelinde yakla şık 9.200 SYDV çal ışanı olduğu dikkate al ındığında otuz i şçi koşulunun sa ğland ığı ve davac ının iş güvencesi kapsam ında olduğu ifade edilmi ştir. 13. Daire 1/10/2018 tarihinde temyiz talebini reddederek mahkeme karar ını onam ıştır. 14. Nihai karar ba şvurucuya 27/11/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 18/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hükümleri15. 4857 say ılı Kanun un 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İşverenin işyerinde üretti ği mal veya hizmet ile nitelik yönünden ba ğlılığı bulunan ve ayn ı yönetim alt ında örgütlenen yerler (i şyerine ba ğlı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, y ıkanma, muayene ve bak ım, beden ve meslekî e ğitim ve avlu gibi di ğer eklentiler ve araçlar da i şyerinden say ılır. Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 3İşyeri, işyerine ba ğlı yerler, eklentiler ve araçlar ile olu şturulan iş organizasyonu kapsam ında bir bütündür." 16. 4857 say ılı Kanun un 18. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Otuz veya daha fazla i şçi çal ıştıran işyerlerinde en az alt ı ayl ık k ıdemi olan i şçinin belirsiz süreli i ş sözleşmesini fesheden i şveren, işçinin yeterlili ğinden veya davran ışlar ından ya da işletmenin, i şyerinin veya i şin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundad ır." 17. 29/5/1986 tarihli ve 3294 say ılı Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışmay ı Teşvik Kanunu'nun 7. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanunun amac ına uygun faaliyet ve çal ışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve aynî yard ımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ı kurulur. Mülkî idare amirleri vakf ın tabii ba şkan ı olup, illerde belediye ba şkan ı, defterdar, il millî eğitim müdürü, il sa ğlık müdürü, il tar ım müdürü, il sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve il müftüsü; ilçelerde belediye ba şkan ı, mal müdürü, ilçe millî e ğitim müdürü, Sa ğlık Bakanl ığının ilçe üst görevlisi, varsa ilçe tar ım müdürü ve ilçe müftüsü vakf ın mütevelli heyetini olu şturur... ... Vak ıf senetleri mahallin en büyük mülki idare amiri taraf ından Medeni Kanundaki hükümlere göre tescil ettirilir." 18. 3294 say ılı Kanun'un 7. maddesine 6/5/2018 tarihli ve 7144 say ılı Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ı Hakk ında Kanun'un 7. maddesiyle eklenen ve 25/5/2018 tarihinden itibaren yürürlü ğe giren f ıkra şöyledir: "Vak ıflar, 18/10/2012 tarihli ve 6356 say ılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 34 üncü maddesinin ikinci f ıkras ı hükmüne göre, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanl ığı Sosyal Yard ımlar Genel Müdürlü ğünce imzalanacak i şletme düzeyinde toplu i ş sözleşmesi kapsam ında işyerleridir." 2. Yarg ıtay Kararlar ı 19. Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 9/6/2017 tarihli ve E.2016/3, K.2017/4 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İçtihad ı birleştirmenin konusu; il ve ilçe sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ının her birinin ayr ı işyeri ve ba ğıms ız işveren olup olmad ığının ya da Aile ve Sosyal Politikalar Bakanl ığı işverenine ba ğlı işletme kapsam ında say ılıp say ılmayacağı; 4857 say ılı İş Kanunu'nun 18 inci maddesi uyar ınca iş güvencesi hükümlerinden yararlanmak bağlam ında her bir sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ında 30 i şçi çal ışıp çal ışmad ığının araştırılmas ının gerekip gerekmedi ği hususundad ır. Öncelikle üzerinde durulmas ı gereken Fon Kurulunun ve sosyal yard ımlaşma v e dayan ışma vak ıflar ının yukar ıda belirtilen nitelikleri itibariyle Aile ve Sosyal Politikala r Bakanl ığının idari ve hiyerar şik yap ılanmas ındaki yeri ile hukuki statüsünün tespitidir. Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 4... Sosyal Yard ımlar Genel Müdürlü ğünün görevlerine ili şkin 633 say ılı Kanun Hükmünd e Kararnamenin 11 inci maddesinin (h) bendinde yer alan, Genel Müdürlük ve sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ının 'işbirliği' yapmas ına dair aç ık ifade de, an ılan vak ıflar ın tüzel ki şiliğe haiz ve ba ğıms ız işveren s ıfat ına sahip oldu ğunu aralar ında idari yönden hiyerar şik bir ilişki bulunmad ığını ortaya koymaktad ır. Bu çerçevede 3294 say ılı Kanun ile il ve ilçelerde kurulan sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ı özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip olup ayr ı işyeri olan ba ğıms ız işveren olduklar ı, Bakanl ığın denetim yetkisi nedeniyle i şveren s ıfat ının Bakanl ığa ait oldu ğunun ileri sürülemeyece ği; an ılan vak ıflar ın ayr ı tüzel kişiliğe sahip olmas ı nedeniyle toplu i ş sözleşmesinin i ş yeri düzeyinde ba ğıtlanabilece ği, işletme düzeyinde ba ğıtlanmas ının mümkün olmad ığı sonuç ve kanaatine var ılmıştır. ...Ayr ıca her vakf ın ayr ı tüzel kişiliğe sahip ayr ı işveren kabul edilmesi nedeniyle 4857 say ılı İş Kanunu nun 18. maddesinde düzenlenen i ş güvencesi hükümlerinden yararlanman ın ön koşullar ından olan i şçi say ısı tespit edilirken her vak ıf yönünden sadec e kendi işçi say ısı dikkate al ınmal ıdır. Başka bir deyi şle Türkiye de kurulu bulunan tüm vak ıf işçi say ısı toplam ı esas al ınarak iş güvencesi hükümlerinden yararlan ılmas ı da art ık mümkün de ğildir. SONUÇ : 3294 say ılı Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışmay ı Teşvik Kanunu ile kurulan sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ının özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip olup, ayr ı işyeri olan ba ğıms ız işveren olduklar ı, bu nedenle her vak ıf için işyeri düzeyinde toplu i ş sözleşmesi yetkisi verilebilece ği; iş güvencesi hükümlerinden yararlanman ın ön koşullar ından olan i şçi say ısı tespit edilirken her vak ıf yönünden sadece kendi i şçi say ısının dikkate al ınacağı, 09.06.2017 günlü üçüncü oturumda esas hakk ında oy çoklu ğu ile karar verilmiştir." 20. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 22/11/2017 tarihli ve E.2017/692, K.2017/18815 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Yarg ıtay Kanunu' nun 45/5. maddesi de dikkate al ınarak, Yarg ıtay İçtihatlar ı Birleştirme Genel Kurulu'nun 'Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ı'nın her birinin ayr ı işyeri olduklar ı ve iş güvencesi bak ımından otuz i şçi say ısının her bir vak ıf işyeri içi n ayr ı ayr ı aranmas ı gerektiği' şeklindeki karar ı Dairemizi de ba ğlad ığından dava şartlar ının bu karara uygun şekilde değerlendirilmesi gerekmi ştir. Somut uyu şmazl ıkta, Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan gelen yaz ı cevaplar ına göre daval ı Vak ıf işyerinde fesih tarihinde davac ı ile birlikte onyedi i şçi çal ıştığı, vak ıf olarak çal ışan daval ı işyerindeki i şçi say ısının belirlenmesinde Vak ıflar Genel Müdürlü ğü'nün tüm çal ışanlar ının hesaba kat ılamayaca ğı, dolay ısıyla 4857 say ılı İş Kanunu'nun 18. maddesinin birinci f ıkras ına göre i ş güvencesi hükümlerinden yararlanmak için 'otuz veya daha fazla işçi çal ıştıran işyeri' koşulunun somut olayda bulunmad ığı ve davac ının işe iade davas ı açamayaca ğı anlaşılmaktad ır." 21. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 22/5/2018 tarihli ve E.2018/5497, K.2018/12731 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 5"Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 9/6/2017 gün ve 2016/3 esa s 2017/4 karar say ılı İçtihad ı Birleştirme Karar ında, 3294 say ılı Sosyal Yard ımlaşma v e Dayan ışmay ı Teşvik Kanunu ile kurulan sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vak ıflar ının özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip olup, ayr ı işyeri olan ba ğıms ız işveren olduklar ı bu nedenle her vak ıf için işyeri düzeyinde toplu i ş sözleşmesi yetkisi verilebilece ği; iş güvencesi hükümlerinden yararlanman ın ön koşullar ından olan i şçi say ısı tespit edilirken her vak ıf yönünden sadece kendi i şçi say ısının dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Buna göre, daval ı Malatya Valili ği Malatya İli Sosyal Yard ımlaşma Vakf ı işyerinde 30'dan az i şçinin çal ıştığının anlaşılmas ına göre davan ın reddine karar vermek gerekmi ştir." 22. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 9/10/2019 tarihli ve E.2019/6194, K.2019/17631 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "7144 say ılı Kanun'un 7. maddesi ile yap ılan düzenleme sonucunda 09/06/2017 gün v e 2016/3 Esas 2017/4 Karar say ılı İçtihad ı Birleştirme Karar ı hükümsüz kalm ıştır. ... Dolay ısıyla hüküm uyu şmazl ığına konu davalar ın aç ılış tarihi itibariyle 30 i şçi say ısının tüm sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ında çal ışan say ısına göre belirlenmesine engel hukukî bir düzenleme veyahut ba ğlay ıcı bir yarg ısal içtihat bulunmad ığı gibi, daha sonra yürürlü ğe giren 7144 say ılı Kanun ile de aç ıkça işletme düzeyinde Toplu İş Sözleşmesinin ba ğıtlanmas ının kabul edilmesi ve kanun gerekçesinde de düzenlemenin kamu i şyeri olmas ı nedeni ile getirildi ğinin belirtilmesi kar şısında 09/06/2017 tarihli İçtihad ı Birleştirme Karar ının da hükümsüz kald ığı gözetildi ğinde, mahkemelerin karar tarihleri itibariyle de i ş güvencesi aç ısından 30 i şçi say ısının belirlenmesinde Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ında çal ışan işçilerin tamam ının dikkate al ınmas ı gereklidir." 23. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 1/7/2019 tarihli ve E.2019/1437, K.2019/14670 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "7144 say ılı kanunun 7. maddesi ile yap ılan düzenleme sonucunda 09/06/2017 gün ve 2016/3 Esas 2017/4 Karar say ılı İçtihad ı Birleştirme Karar ı hükümsüz kald ığı gibi yap ılan düzenleme ile Vak ıf işyerlerinin özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip olmakla birlikte ba şından beri kamu i şyerleri oldu ğu vurgulanm ıştır. Kald ı ki davac ının iş sözleşmesinin feshi İçtihad ı Birleştirme Karar ından öncedir. ..., tüm Türkiye deki Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ındaki çal ışan işçi say ısı dikkate al ındığında 30 i şçi şart ının somut uyu şmazl ıkta gerçekle ştiği sabittir. Bu nedenle i şyerinde 30 i şçi çal ışma koşulunu da gerçekle ştiğinden davac ının iş güvencesi hükümlerinden yararlanmas ı gerekmektedir..." 24. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 11/7/2018 tarihli ve E.2018/8259, K.2018/17481 say ılı karar ının gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosyadaki yaz ılara, karar ın dayand ığı delillerle, özellikle, dosya içeri ğine göre daval ı vak ıf bünyesinde fesih tarihinde çal ışan işçi say ısı otuzun alt ında olup, 3294 say ılı Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışmay ı Teşvik Kanununu ile kurulan özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ında, iş güvencesi hükümlerinde n yararlanman ın ön koşullar ından olan i şçi say ısı tespit edilirken, Yarg ıtay İçtihatlar ı Birleştirme Genel Kurulunun 09.06.2017 tarih 2016/3 esas 2017/4 karar say ılı ilam ında belirtildiği üzere; her vak ıf yönünden sadece kendi i şçi say ısının dikkate al ınacak olmas ına, Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 6anılan kanunun yedinci maddesinde 7144 Say ılı Kanunla yap ılan değişikliğin geriye yürütülemeyecek olmas ına göre sonucu itibari ile do ğru olan ret karar ının bu ilave gerekç e ile onanmas ına..." B. Uluslararas ı Hukuk 25. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes davas ının medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da ceza i alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından kamuya aç ık olarak ve makul bir süre içinde, görülmesini isteme hakk ına sahiptir... 26. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) adil yarg ılanma hakk ının hukukun üstünlüğünün Sözle şmeci devletlerin ortak miras ı olduğunu belirten Sözle şme nin ön sözüyle birlikte yorumlanmas ı gerektiğini belirtmektedir. Hukukun üstünlü ğünün temel unsurlar ından biri, hukuki durumlarda belirli bir istikrar ı garanti alt ına alan ve kamuoyunun mahkemelere olan güvenine katk ıda bulunan hukuki güvenlik ilkesidir. Toplumun yarg ısal sisteme olan güveni hukuk devletinin esasl ı unsurlar ından biri olmas ına rağmen birbirinden farkl ı yarg ı kararlar ının devaml ılık arz etmesi, bu güveni azaltacak nitelikte bir hukuki belirsizlik durumu yaratabilecektir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye [BD], B. No: 13279/05, 20/10/2011, 57). 27. Diğer yandan hukuki güvenlik ilkesinin gerekleri ve bireylerin me şru beklentilerinin korunmas ı, içtihad ın değişmezliği şeklinde bir hak bah şetmemektedir (Unédic/Fransa, B. No: 20153/04, 18/12/2008, 74; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 58). Mahkemelerin yorumlar ında dinamik ve evrilen bir yakla şımın sürdürülememesi reform ya da geli şimi engelleyece ğinden kararlardaki de ğişim, adaletin iyi idaresine ayk ırılık teşkil etmez ( Atanasovski/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, B. No: 36815/03, 14/1/2010, 38). 28. Yüksek mahkemelerin oynamas ı gereken rol, tam da yarg ı kararlar ı aras ında doğabilecek içtihat farkl ılıklar ına bir çözüm getirmektir. Bununla birlikte yeni kabul edilmi ş bir kanunun yorumlanmas ında olduğu gibi baz ı hâllerde içtihad ın müstakar hâle gelmesinin belirli bir zamana ihtiyaç duyaca ğı aç ıktır (Zielinski ve Pradal ve Gonzalez ve digerleri/Fransa [BD], B. No: 24846/94, ...34173/96, 28/10/1999, 59; Schwarzkopf v e Taussik/Çek Cumhuriyeti (k.k.), B. No: 42162/02, 2/12/2008). 29. AİHM, aç ık bir keyfîlik bulunan durumlar hariç ulusal mahkemelerin iç hukuku yorumlama şeklini sorgulaman ın kendi görevi olmad ığına dikkat çekmektedir. Benzer şekilde bu konuda -görünü şe göre benzer davalarda verilmi ş olsalar bile- ulusal mahkemelerin farkl ı kararlar ını karşılaştırmak da prensipte A İHM'in görevi de ğildir. AİHM, söz konus u mahkemelerin ba ğıms ızlığına sayg ı göstermek durumundad ır (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 50). 30. AİHM, iki ihtilafa farkl ı muamele yap ılmas ının incelenen gerçek olaylar ın farkl ılığından kaynaklanm ış olmas ı hâlinde çeli şkili içtihatlardan bahsedilmesinin mümkün olmad ığını belirtmektedir ( Ucar/ Türkiye (k.k.) B. No: 12960/05, 29/9/2009). Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 731. AİHM, mahkeme kararlar ının çat ışma ihtimalinin her biri kendi yarg ı alan ında yetkili olan yarg ılama ve temyiz mahkemeleri a ğına dayal ı yarg ı sistemlerinin do ğal bir özelliği olduğunu kabul etmi ştir. Bu tip uyu şmazl ıklar ayn ı mahkeme içinde de ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, kendi içinde Sözle şme'ye ayk ırı olarak de ğerlendirilemez ( Santos Pinto/Portekiz, B . No: 39005/04, 20/5/2008, 41; Tudor Tudor/Romanya, B. No: 21911/03, 24/3/2009, 29; Remuszko/Polonya, B. No: 1562/10, 16/7/2013, 92; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 51). 32. AİHM, bu konuda hüküm verirken de ğerlendirmesinin dayand ığı kriterleri açıklam ıştır. Söz konusu kriterler yüksek mahkemenin içtihad ında derin ve süregelen farkl ılıklar olup olmad ığı, iç hukukta bu tutars ızlıklar ın üstesinden gelmek için bir mekanizma bulunup bulunmad ığı, bu mekanizman ın uygulan ıp uygulanmad ığı ve uyguland ı ise ne ile sonuçland ığının tespitine dayanmaktad ır (Beian/Romanya, B. No: 30658/05, 6/12/2007, 37, 39; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 53). 33. AİHM, bu ba ğlamda mahkemelerin uygulamalar ında tutarl ılığın ve içtihatlar ında yeknesakl ığın sağlanmas ı için mekanizmalar olu şturulmas ının önemini birçok defa hat ırlatm ış; yarg ı sistemlerini birbirine z ıt kararlar verilmesini önleyecek şekilde yap ıland ırman ın devletlerin sorumlulu ğunda oldu ğunu ifade etmi ştir. Ne var ki bu ilkelerin AİHM'in incelemek durumunda kald ığı çelişen yorumlar ın bir yüksek mahkemenin birleştirici yetkisini uygulayabilece ği yasal hükümlerle ba ğlant ılı olarak yarg ı sisteminin ayn ı dal ında meydana gelen davalar için öngörüldü ğü belirtilmelidir ( Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, 55, 80). V.İNCELEME VE GEREKÇE 34. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 35. Başvurucu işe iade davas ında işçi say ısının sadece çal ıştığı ilçedeki vak ıfta çal ışan işçiler esas al ınarak belirlenmesinin hukuka ayk ırı olduğunu nitekim tüm ülke genelindeki SYDV'lerin i şçi say ısının esas al ınmas ı yönünde Yarg ıtay kararlar ı bulunduğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ının, eşitlik ilkesinin ve çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 36. 4857 say ılı Kanun'un 18. maddesinde düzenlenen i ş güvencesi hükümlerinden yararlanman ın ön koşullar ından biri; otuz veya daha fazla i şçi çal ıştırılan işyerinde çal ışıyor olmakt ır. Dolay ısıyla daval ı işverenlikte çal ışan işçi say ısının tespiti i ş güvencelerinden biri olan işe iade davas ının da incelenmesi için oldukça önemlidir. Fesih tarihinde otuz i şçinin çal ışmad ığının tespiti halinde i şçi iş güvencesinden yararlanamayaca ğından işe iade davas ı reddedilmektedir. 37. Somut olayda ba şvurucu Çekerek SYDV'de çal ışmakta iken i ş sözleşmesi işveren taraf ından feshedilmi ştir. Başvurucunun i şe iade davas ında Çekerek SYDV'de çal ışan işçi say ısının otuzdan az oldu ğu dolay ısıyla iş güvencesi hükümlerinden yararlamayaca ğı gerekçesiyle i şe iade davas ı reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 838. Başvurucu bireysel ba şvurusunda otuz i şçi say ısının tespitinde sadece Çekerek SYDV'de çal ışan işçilerin say ısının değil 3294 say ılı Kanun'un 7. maddesine göre kurularak faaliyet gösteren tüm SYDV'lerde çal ışan işçilerin say ısının dikkate al ınmas ı gerektiğini nitekim bu yönde Yarg ıtay kararlar ı olduğunu ileri sürerek aksi yöndeki karar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, eşitlik ilkesinin ve çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 39. Somut ba şvuruda ba şvurucunun şikâyeti derece mahkemesinin 30 i şçinin belirlenmesine dair yorumuna ili şkin oldu ğundan ba şvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvurucu her ne kadar çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ise de Anayasa Mahkemesinin yerle şik içtihad ı (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013) uyar ınca çal ışma hakk ı Anayasa ve Sözle şme ile Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerin ortak koruma alan ına girmedi ğinden bu iddia yönünden de ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 40. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 41. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: ''Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir.'' 42. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı metne dahil" edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip olduğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). 43. Adil yarg ılanma hakk ı, uyuşmazl ıklar ın çözümlenmesinde hukuk devleti ilkesinin gözetilmesini gerektirmektedir. Anayasa'n ın 2. maddesinde Cumhuriyet'in nitelikleri aras ında say ılan hukuk devleti ilkesi, Anayasa'n ın tüm maddelerinin yorumlanmas ı ve uygulanmas ında gözönünde bulundurulmas ı zorunlu olan bir ilkedir. 44. Bu noktada hukuk devletinin gereklerinden birini de hukuk güvenli ği ilkesi oluşturmaktad ır (AYM, E.2008/50, K.2010/84, 24/6/2010; E.2012/65, K.2012/128, 20/9/2012). Ki şilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi hukuk Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 9normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). 45. Hukuk kurallar ının ne şekilde yorumlanaca ğı veya birden fazla yorumunun mümkün oldu ğu durumlarda bu yorumlardan hangisinin benimsenece ği derece mahkemelerinin yetkisinde olan bir husustur. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda derece mahkemelerince benimsenen yorumlardan birine üstünlük tan ımas ı veya derece mahkemelerinin yerine geçerek hukuk kurallar ını yorumlamas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi ba ğlam ındaki görevi, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmektir ( Mehmet Arif Madenci, B. No: 2014/13916, 12/1/2017, 81). 46. Yarg ısal kararlardaki de ğişiklikler, hukukun dinamizmini ve mahkemeleri n yaklaşımlar ını yaşanan gelişmelere uyarlama kabiliyetlerini yans ıtmas ı yönüyle olumludur. Ancak uygulamadaki birlikteli ği sağlamas ı beklenen yüksek mahkemeler içinde yer alan dairelerin benzer davalarda tatmin edici bir gerekçe göstermeksizin farkl ı sonuçlara ula şmas ı, bir karar ın belirli bir daireye dü ştüğü takdirde onanaca ğı, başka bir daire taraf ından ele alındığı takdirde bozulaca ğı gibi ihtimale dayal ı ve birbirine z ıt sonuçlar ı ortaya ç ıkar ır. Bu ise hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine ters dü şecektir. Ayr ıca böyle bir alg ının toplumda yerle şmesi hâlinde bireylerin yarg ı sistemine ve mahkeme kararlar ına duymalar ı beklenen güven zarar görebilir ( Türkan Bal [GK], B. No: 2013/6932, 6/1/2015, 64). 47. Anayasa Mahkemesi; bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı, başka bir anlat ımla kısa say ılamayacak bir zaman dilimi içinde uygulamada birli ğin sağlanamad ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret etmektedir. 48. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği yarg ı sistemine olan güveni sa ğlamak ve korumakla yükümlü olan devlet, ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olarak kabul edilmelidir. (Engin Selek, B. No: 2015/19816, 8/11/2017, 58). 49. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, içtihat farkl ılığını değerlendirdi ği bir karar ında Yarg ıtay ın istikrarl ı olarak uygulanan içtihattan ayr ılarak yeni bir yakla şımı benimsemesi hâlinde kamuoyu nezdinde yarg ıya olan güvenin muhafaza edilmesi bak ımından yeni yakla şımın istikrarl ı bir şekilde uygulanmas ı gerektiğine dikkat çekmi ş ve içtihat de ğişikliği sonucunda benimsenen yakla şımın uygulamada birli ği sağlamakla görevli yüksek mahkemeler taraf ından istikrarl ı olarak uygulanmamas ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal edebilece ğine karar vermi ştir (Hakan Alt ıncan [GK], B. No: 2016/13021, 17/5/2018, 48). 50. Anayasa Mahkemesi SYDV çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığını değerlendirdi ği Yasemin Bodur (B. Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 10No: 2017/29896, 25/12/2018, 52) karar ında içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı ve ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı gibi elveri şli bir mekanizma işletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörülemez oldu ğu ve yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şmıştır. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 51. Başvuruya konu davada temel mesele fesih tarihi itibar ıyla daval ı işverence otuz veya daha fazla i şçi çal ıştırılıp çal ıştırılmad ığının tespitine ili şkindir. Somut ba şvuruda derece mahkemeleri an ılan hususu tespit ederken tüm Türkiye'deki 3294 say ılı Kanun'a göre kurula n sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ında çal ışanlar işçilerin say ısını değil yaln ızca daval ı Çekerek SYDV'de çal ışan işçi say ısını dikkate alm ıştır. 52. SYDV'lerde çal ışan işçilerin say ısının nas ıl belirlenece ği Yarg ıtay kararlar ına da konu olmu ştur. 9. Hukuk Dairesi tüm ülkedeki SYDV'lerde çal ışan işçilerin say ısı dikkate alınarak bu vak ıflarda çal ışan işçilerin iş güvencesinden yararlanmas ı gerektiği görüşünde iken 22. Hukuk Dairesi ise her bir vakf ın özel hukuk tüzel ki şiliğine sahip ve ayr ı işyeri ola n bağıms ız işveren olduklar ından hareketle her bir vak ıftaki işçilerin say ısının ayr ı ayr ı tespit edilerek buna göre i şçilerin iş güvencesi hükümlerinden yararlan ıp yararlanamayaca ğının belirlenmesi gerekti ği görüşünü savunmu şlard ır. 53. Yukar ıda değinildiği üzere bir hukuk sisteminde çe şitli sebeplerle yarg ı içtihatlar ında farkl ılıklar ın oluşabilmesi do ğald ır. Esas itibar ıyla hukuk kurallar ını yorumlama ve uygulama yetkisine sahip olan derece mahkemelerinin içtihat de ğişikliğine gitmiş olmas ı da -bunu yeterince gerekçelendirdikleri sürece- tek ba şına adil yarg ılanma hakk ının ihlali olarak kabul edilemez. Ancak bu yarg ısal içtihat farkl ılıklar ının hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkelerini zedelememesi için en önemli görev yüksek mahkemelere dü şmektedir. Yüksek mahkemeler, yarg ı sistemine olan güveni sa ğlamak amac ıyla ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikteki mekanizmalar ı çal ıştırarak söz konusu içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırmal ıdır. Yarg ılaman ın hakkaniyeti ba ğlam ında hukuk devleti ile hukuk güvenli ği ilkelerine uyuldu ğundan söz edilebilmesi için öncelikli olan, ilgili yarg ısal süreçte olu şabilecek içtihat farkl ılığının giderilmesidir. 54. Nitekim somut olayda söz konusu farkl ılık Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Huku k Genel Kuruluna intikal etmi ş ve Kurul 9/6/2017 tarihli karar ıyla içtihad ı iş güvencesi hükümlerinden yararlanman ın ön koşullar ından olan i şçi say ısı tespit edilirken her vak ıf yönünden sadece kendi i şçi say ısı dikkate al ınmas ı gerektiği yönünde birle ştirmiştir. Kurul, başka bir deyi şle, sosyal yard ımlaşma dayan ışma vak ıflar ında çal ışan işçi say ısını tespit ederken Türkiye de kurulu bulunan tüm SYDV'lerin i şçilerin say ılar ının toplam ının dikkate alınamayaca ğına karar vermi ştir (bkz. 19). Bu karar ın ard ından Yarg ıtay Daireleri de an ılan kararla uyumlu olarak çal ışan işçi say ısının yaln ızca daval ı vak ıfta çal ışan işçi say ısına göre belirlenmesi görü şünü benimsemi şlerdir (bkz. 20, 21). 55.İçtihad ın an ılan yönde birle ştirilmesinin ard ından 3294 say ılı Kanun'un 7. maddesinde 25/5/2018 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde de ğişiklik yap ılm ış ve bu yasal değişiklikle birlikte Yarg ıtay Daireleri, an ılan içtihad ı birleştirme karar ının yürürlükten kalkt ığını değerlendirmi şlerdir. Daireler, an ılan değişiklikle birlikte ülkenin tümündeki SYDV'lerde çal ışan işçi say ısının dikkate al ınmas ı gerektiği ve böylece an ılan vak ıflarda Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 11çal ışan işçilerin iş güvencesi hükümlerinden yararlanaca ğı görüşünü benimsemi ştir (bkz. 22-24). Yarg ıtay Daireleri an ılan yasal de ğişiklikten sonra aç ılan davalarda an ılan vak ıflardaki i şçilerin iş güvencesinden yararlanabilmesi için i şçi say ısı yönünden sorun görmemişlerdir. 56. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi, İBK karar ından önce yap ılan fesihlerde -söz konus u yarg ılama an ılan kurul karar ından sonra olsa dahi- i şçi say ısının belirlenmesinde tüm SYDV'lerin gözönüne al ınmas ı gerektiğini kabul etmektedir. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi ise 7144 say ılı Kanun'la yap ılan değişikliğin geriye yürütülemeyece ğine dikkat çekerek an ılan yasal değişikliklerden önce yap ılan fesihlerde -yarg ılama an ılan yasal de ğişiklikten sonra olsa dahi- işçi say ısının tespitinde her bir vakf ın tek tek dikkate al ınmas ı gerektiğini kabul etmektedir. 57. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 58. Bu itibarla derece mahkemelerinin ve dairelerin yasal de ğişikliğin söz konusu değişiklikten önceki fesihlerde uygulanamayaca ğına ilişkin kabullerinin bariz takdir hatas ı veya keyfilik içerdi ğinin söylenemeyece ği ifade edilmelidir. 59. Tüm bu aç ıklamalar ışığında SYDV'lerde çal ışan işçilerin iş güvencesinden yararlan ıp yararlanamayacaklar ının belirlenmesi noktas ında önem arzeden i şçi say ısının nas ıl belirlenece ği hususunda ba şvurucunun i ş akdinin feshi s ıras ında var olan içtihat farkl ılığının ilgili hukuki mekanizma olan içtihad ı birleştirme yoluyla ancak ba şvurucunun aleyhine olan yorumun benimsenmesi suretiyle giderildi ği, daha sonra yap ılan yasal de ğişiklik ile i şçiler açısından lehe düzenleme yap ılmakla birlikte i ş akdinin fesih tarihi dikkate al ınarak başvurucunun bu düzenlemeden yararland ırılmad ığı ancak yürürlü ğe ilişkin yorumun bariz takdir hatas ı veya keyfilik içerdi ğinin söylenemeyece ği hususlar ı hep birlikte değerlendirildi ğinde yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedelenmedi ği sonucuna var ılmaktad ır. 60. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/36613 Karar Tarihi : 17/11/2021 12D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş