TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ARDA KESK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/27328) Karar Tarihi:17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Mehmet Arda KESK İN Vekili : Av. Naz ım ERDOĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idare mahkemesinde aç ılan tam yarg ı davas ında hakkaniyete ay
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ARDA KESK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/27328) Karar Tarihi:17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Mehmet Arda KESK İN Vekili : Av. Naz ım ERDOĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idare mahkemesinde aç ılan tam yarg ı davas ında hakkaniyete ayk ırı hüküm kurulmas ı ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/8/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucunun babas ı S.K. ile annesi R.K. taraf ından 23/11/2006 tarihinde sağlık ocağında uygulanan oral polio a şısı (OPV) sonucunda ba şvurucuda çocuk felcinin oluştuğu ve bu nedenle sakat kald ığı iddias ıyla uğrad ığını ileri sürdü ğü 1.000 TL maddi ve Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 250.000 TL manevi olmak üzere toplam 51.000 TL zarar ın yasal faiziyle birlikte tazmi n edilmesi istemiyle 22/7/2009 tarihinde ba şvurucuya velayeten Kdz. Ere ğli 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) dava aç ılm ıştır. 9. Asliye Hukuk Mahkemesince 17/12/2009 tarihinde davan ın görev yönünden reddine karar verilmesi üzerine ba şvurucu, süresi içerisinde 12/2/2010 tarihinde Zonguldak İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 10. Mahkemece 24/9/2010 tarihli ara karar ı ile başvurucunun 23/11/2006 tarihinde sağlık ocağında uygulanan a şı sonucunda sa ğ ayağında aşıya bağlı paralitik poliomyelit gelişmesi sonucunda hangi oranda maluliyete u ğrad ığının, söz konusu maluliyetin gerek aşıya ve gerekse a şının yap ılmas ı sıras ındaki yanl ış uygulamaya ba ğlı olup olmad ığının tespiti için bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ına karar verilmi ş ve dosya Adli T ıp Kurumu Başkanl ığına gönderilmi ştir. 11. Adli T ıp Kurumu 3. Adli T ıp İhtisas Kurulunca dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve ba şvurucunun muayene edilmesi suretiyle 30/3/2012 tarihli bilirki şi raporu (Rapor) düzenlenmi ştir. Raporun sonuç k ısm ında, 2006 do ğumlu başvurucuya 23/11/2006 tarihinde uyguland ığı bildirilen OPV sonras ı gelişen bulgular ın aşıya bağlı paralitik poliomyelit ile uyumlu oldu ğunun, aşı uygulamas ının t ıp kurallar ına uygun oldu ğunun, aşı sonras ı ortaya ç ıkan komplikasyon olarak de ğerlendirildi ğinden maluliyet oran ı tayinine mahal bulunmad ığının ve idareye yönelik hizmet kusuru tespit edilmedi ğinin oybirli ği ile mütalaa olundu ğu değerlendirmesine yer verilmi ştir. 12. Mahkeme 19/11/2012 tarihinde davan ın kabulüne, 1.000 TL maddi ve 50.000 TL manevi olmak üzere toplam 51.000 TL tazminat ın 22/7/2009 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, Raporun ve dosyadaki di ğer bilgi ve belgelerin de ğerlendirilmesi neticesinde olayda daval ı idarenin ( İdare) hizmet kusuru bulunmad ığı sonucuna var ıldığı, bu hâlde kusursuz sorumluluk ilkesinin uyu şmazl ık konusu olayda uygulan ıp uygulanamayaca ğının belirlenmesinin gerekti ği belirtilmi ştir. Koruyucu sa ğlık hizmetlerinden olan ve bebeklik döneminde ba şvurucuya uygulanan OPV'nin idarenin te şviki ve yönlendirmesi neticesinde belli bir s ıra ve takvime ba ğlı olarak yap ılmas ı nedeniyle ba şvurucunun ebeveynlerinde bu aşının uygulanmas ının zorunluluk arz etti ği izlenimi uyand ırdığı vurgulanm ıştır. Tam kamusal ve riskli bir faaliyet olan söz konusu a şı uygulamas ında idarenin kusuru bulunmasa da aşı uygulanan ki şilerde çok dü şük bir oranda felçlere neden olabildi ğinin bir gerçek olduğu, baz ı yan etkilerinin ortaya ç ıkmas ı ve tehlikeli sonuçlar do ğurmas ı ihtimalinin her zaman mümkün olabilece ği, ferdi ve toplumsal sa ğlığın korunmas ı bak ımından bu a şının uygulanmas ından vazgeçilmesinin mümkün bulunmad ığı ancak çok dü şük bir ihtimal bile olsa ihtimalin gerçekle ştiği kişinin o hâliyle b ırak ılmamas ının duyarl ı ve sosyal bir devlet olman ın gereği olduğu ifade edilerek zarar görenin zarar ının karşılanmas ı gerektiği kanaatine var ılm ıştır. 13.İdare taraf ından temyiz edilen karar, Dan ıştay Onbe şinci Dairesinin (Daire) 30/4/2014 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde, bünyesinde risk barındıran sağlık hizmetlerinin sunucusu olan idarenin koruyucu sa ğlık hizmetleri kapsam ında gerçekleştirdiği aşıdan kaynaklanan komplikasyonda, idarenin hizmet kusuru bulunmad ığının Adli T ıp Kurumunca belirtildi ği, idarenin t ıp kurallar ına uygun olarak yürüttü ğü tespit edilen hizmetten dolay ı maddi ve manevi tazminata mahkûm edilmesinin mümkün olmad ığı ve bu nedenle Mahkeme karar ında hukuki isabet bulunmad ığı belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 314. Karar ın düzeltilmesine yönelik ba şvurucunun istemi Dairenin 25/6/2015 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 15. Mahkemece 13/11/2015 tarihli karar ile bozma karar ına uyulmayarak ısrar karar ı verilmiştir. 16.İdarenin temyizi üzerine 16/5/2018 tarihinde Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun ( İDDK) ilam ı ile ısrar karar ı bozulmu ş, karar ın düzeltilmesi istemi de yine İDDK'n ın 13/5/2019 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 17.İDDK'n ın uyulmas ı zorunlu bozma karar ı üzerine Mahkemece 17/7/2019 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. 18. Başvurucu 2/8/2019 tarihine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminde (UYAP) yap ılan araştırma sonucunda, Mahkemenin davan ın reddine yönelik 17/7/2019 tarihli karar ının Dan ıştay Onuncu Dairesinin 23/3/2021 tarihli karar ıyla onand ığı ve yarg ılaman ın karar ın düzeltilmesi aşamas ında derdest oldu ğu anlaşılm ıştır. 20. Öte yandan ba şvurucunun babas ı S.K. ile annesi R.K. taraf ından da uygulanan OPV aşısı nedeniyle o ğullar ında çocuk felci olu ştuğu ve bu nedenle sakat kald ığı iddias ıyla uğran ıldığı ileri sürülen 50.000 TL manevi zarar ın yasal faiziyle birlikte tazmin edilmesi istemiyle dava aç ılm ıştır. Mahkemece 16/7/2014 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ş; bu karar, Dairenin 25/6/2015 tarihli karar ı ile bozulmu ştur. Bozma karar ı üzerine Mahkemenin 5/9/2016 tarihli karar ıyla davan ın reddine hükmedilmi ş; bu karar, Dairenin 13/12/2018 tarihli karar ı ile onanm ıştır. Karar ın düzeltilmesi istemi ise Dairenin kapat ılmas ı üzerine Dan ıştay Onuncu Dairesi taraf ından incelenmi ş ve Dan ıştay Onuncu Dairesince 1/7/2019 tarihinde karar düzeltme istemi kabul edilerek Mahkeme karar ının tekrar bozulmas ına hükmedilmi ştir. UYAP üzerinden yap ılan araştırma sonucunda Dan ıştay Onuncu Dairesinin bozma karar ı üzerine Mahkemece 10/10/2019 tarihinde davan ın k ısmen kabulüne, k ısmen reddine karar verildi ği ve yarg ılaman ın temyiz a şamas ında derdest oldu ğu tespit edilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 21. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun " Temyizen verilen karar üzerine yap ılacak işlem" başlıklı 50. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bölge idare mahkemesi, bozmaya uymayarak karar ında ısrar ederse, ısrar karar ının temyizi hâlinde, talep, konusuna göre Dan ıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenir ve karara ba ğlan ır. Dan ıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullar ı kararlar ına uyulmas ı zorunludur. " V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 4A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğ u zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 26. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 27. Somut uyu şmazl ıkta, Mahkemenin 13/11/2015 tarihli ısrar karar ı İDDK karar ı ile bozulmu ş, Mahkemece uyulmas ı zorunlu İDDK'n ın bozma karar ı doğrultusunda 17/7/2019 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. Başvurucu taraf ından da yarg ılama sürecinin tamamland ığı belirtilerek 2/8/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. 28. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında; Mahkemede davan ın aç ıldığı 12/2/2010 tarihinden, ısrar karar ının bozulmas ına yönelik ve uyulmas ı zorunlu İDDK karar ı doğrultusunda Mahkemece verilen 17/7/2019 tarihli karara kadar geçen 9 y ıl 5 ay 5 günlük yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 29. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 1. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucu; idarenin eyleminden do ğan zarar ın tazmin edilmedi ğini, anne ve babas ı taraf ından aç ılan tazminat davas ında verilen bozma karar ı nedeniyle kararlar aras ında çelişki oluştuğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 52. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Şikâyetlerin özü mahkeme taraf ından hukuka ayk ırı karar verildi ği iddialar ına yönelik oldu ğundan şikâyetin yarg ılaman ın sonucu itibar ıyla adil olmad ığı iddias ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 32. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 33. Öte yandan farkl ı kararlar ın ayn ı mahkemeden ç ıkm ış olmas ı tek başına, adil yarg ılanma hakk ının ihlali anlam ına gelmeyecektir. Bu kapsamda bireylerin makul güvenlerinin korunmas ı ve hukuki güvenlik ilkesi, içtihad ın değişmezliği şeklinde bir hak bahşetmemektedir ( Türkan Bal [GK] , B. No: 2013/6932, 6/1/2015, 53, 54). Mahkemelerce hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve delillerin de ğerlendirilmesinde farkl ılıklar meydana gelmesi ya da önceki çözümün tatminkâr bulunmamas ı, yeni kabul edilmi ş bir yasan ın yorumlanmas ında içtihad ın müstakar olmas ı için belli bir zamana ihtiyaç duyulmas ı gibi çeşitli nedenlerle içtihat de ğişikliğine gidilmesi de tek ba şına adil yarg ılanma hakk ının ihlali niteliğinde kabul edilemez ( Mehmet Emin Y ılmaz , B. No: 2014/3928, 15/12/2015, 58). 34. Bu aç ıdan başvurucu taraf ından ileri sürülen, anne ve babas ı taraf ından aç ılan tazminat davas ında verilen bozma karar ı nedeniyle çeli şki oluştuğu iddias ının esas itibar ıyla hukuk kurallar ının yorumlanmas ı, somut olaya uygulanmas ı ve delillerin de ğerlendirilmesi hususuna ili şkin olduğu görülmektedir. Ba şvuru konusu yarg ılama süreci incelendi ğinde somut olaya ili şkin maddi olay ve olgular ın anlat ıldığı, gerekçeli kararda toplanan delillerin değerlendirildi ği ve hukuki sebepler belirtilerek hüküm kuruldu ğu görülmü ş olup kararda bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren bir durum da tespit edilmemi ştir. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 6(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 37. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 TL manevi tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmu ştur. 38. Başvuruda, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 39.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 21.600 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 21.600 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harçtan ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Zonguldak İdare Mahkemesine (E.2019/581, K.2019/678) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/27328 Karar Tarihi : 17/11/2021 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş