TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR UKRU AYDIN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/10260) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/10260 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal M-Umtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ R1dvan GULE ;:: : Fatih HATiPOGLU : Sukrii AYDIN I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutuklulugun kanunda ongorulen azami s-Ureyi a mas1 nedeniyle ki i h-Urriyeti ve g-Uvenligi hakkmm, yargilamanm
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR UKRU AYDIN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/10260) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/10260 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal M-Umtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ R1dvan GULE ;:: : Fatih HATiPOGLU : Sukrii AYDIN I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutuklulugun kanunda ongorulen azami s-Ureyi a mas1 nedeniyle ki i h-Urriyeti ve g-Uvenligi hakkmm, yargilamanm makul s-Urede bitirilememesi nedeniyle de adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BA VURU SURECi 2. Ba vuru 10/6/2015 tarihinde yapdm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden soma Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapdmasma karar verilmi tir. 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, ba vuru hakkmda goru sunulmayacagm1 bildirmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 7. Ba vurucu, Sakarya Cumhuriyet Ba savc1hgmca (Ba savc1hk) yurutulen soru turma kapsammda 3/9/2009 tarihinde gozaltma almm1 ve Sakarya 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 4/9/2009 tarihli karan ile kasten old-Urmeye azmettirme su9undan tutuklanm1 t1r. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 8. Ba savc1hgm 25/12/2009 tarihli iddianamesi ile ba vurucunun kasten oldurme ve 10/7/1953 tarihli ve 6136 say1h Ate li Silahlar ve B19aklar ile Diger Aletler Hakkmda Kanun'a muhalefet etme srn;lanndan cezalandmlmas1 istemiyle aym yer Agir Ceza Mahkemesinde kamu davas1 a91lm1 tlf . 9. iddianame Sakarya 2. Agir Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 28/12/2009 tarihinde kabul edilerek E.2009/412 say1h dosya uzerinden kovu turma a amas1 ba lam1 tlf. Mahkeme tensiple birlikte ba vurucunun tutukluluk halinin devamma da karar vermi tir . 10. Mahkeme 22/1/2010 tarihinde yaptig1 ilk duru mada ba vurucunun savunmasm1 alm1 ve baz1 tamklan dinlemi tir. 11. Mahkeme 7/9/2010 tarihinde yaptlg1 dokuzuncu duru mada ba vurucunun kasten oldurmeye azmettirme su9undan muebbet hapis ve ag1rla tmlm1 muebbet hapis, 6136 say1h Kanun'a muhalefet etme su9undan 1 y1l 6 ay hapis ve adli para cezas1 ile cezalandmlmasma karar vermi tir. 12. Amlan karann temyizi uzerine Yarg1tay 1. Ceza Dairesi 26/3/2012 tarihli ilam1yla hukmun bozulmasma karar vermi tir. 13. Bozma ilammdan sonra Sakarya 2. Agir Ceza Mahkemesinin E.2012/158 say1h dosyas1 uzerinden yargilamaya devam olunmu , Mahkemece ilk duru ma 7/6/2012 tarihinde yapilm1 tlf . Mahkeme 12/3/2013 tarihinde yapt1g1 altmc1 celsede ba vurucunun kasten oldurmeye azmettirme su9undan 18 y1l hapis ve ag1rla tmlm1 muebbet hapis cezalanyla cezalandmlmasma, 6136 say1h Kanun'a muhalefet etme su9undan ise beraatine ve tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 14. Temyiz uzerine karar Yarg1tay 1. Ceza Dairesi 21/10/2014 tarihli ilam1yla hukmun bozulmasma karar vermi tir. 15. Bozma uzerine Sakarya 2. Agir Ceza Mahkemesinin E.2014/379 say1h dosyas1 uzerinden yargilamaya devam olunmu , Mahkemece ilk duru ma 29/1/2015 tarihinde yapilm1 , 12/5/2015 tarihinde yap1lan dorduncu duru mada ise ba vurucunun kasten oldurmeye azmettirme su9lanndan 15 y1l hapis ve muebbet hapis cezalanyla cezalandmlmasma karar verilmi tir. Mahkeme hukumle birlikte ba vurucunun tutukluluk durumunun devamma da karar vermi tir. 16. Ba vurucu hukumle birlikte verilen tutuklulugun devam1 karanna itiraz etmi , itiraz1 inceleyen Sakarya 3. Agir Ceza Mahkemesi 27/5/2015 tarihli karan ile itiraz1 kesin olarak reddetmi tir. 17. Ba vurucu 10/6/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 18. Temyiz uzerine hukum Yarg1tay 1. Ceza Dairesinin 28/12/2015 tarihli ilam1yla onanarak kesinle mi tir. IV. iLGiLi HUKUK 19. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say1h Turk Ceza Kanunu'nun "Azmettirme" kenar ba hkh 38. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 "(]) Ba$kaszm su ; i$lemeye azmettiren ki$i, i$lenen su ;un cezasz ile cezalandmlzr." 20. 5237 say1h Kanun'un "Kasten oldiirme"kenarba hkh 81. maddesi oyledir: "Bir insam kasten oldiiren ki$i, miiebbet hapis cezasz ile cezalandmlzr. " 21. 5237 say1h Kanun'un "Nitelikli haller" kenar ba hkh 82. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Kasten oldiirme su ;unun; h) Bir su9u gizlemek, delillerini ortadan kaldzrmak veya i$lenmesini kolayla$flrmak ya da yakalanmamak amaczyla, j$fenmesi halinde, ki$i agzrla$tmlmz$ miiebbet hapis cezasz ile cezalandmlzr." 22. 6136 say1h Kanun'un 13. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Bu Kanun hiikiimlerine aykm olarak ate$li silahlarla bunlara ait mermileri satin alar. veya ta$zyanlar veya bulunduranlar hakkznda bir yzldan ii ; yzla kadar hapis ve otuz giinden yiiz giine kadar adlf para cezaszna hiikmolunur. " 23. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklulukta ge ;ecek siire" kenar ba hkh 102. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "Agzr ceza mahkemesinin gorevine giren i$lerde, tutukluluk siiresi en 90k iki yzldzr. Bu sure, zorunlu hallerde, gerek9esi gosterilerek uzatzlabilir; uzatma siiresi toplam ii ; yzlz ge9emez." 24. Aym Kanun'un 104. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "Soru$turma ve kovu$turma evrelerinin her a$amasznda $iipheli veya samk salzverilmesini isteyebilir. " 25. 26/9/2004 tarihli ve 5235 say1h Adli Yarg1 ilk Derece Mahkemeleri ile Bolge Adliye Mahkemelerinin Kurulu , Gorev ve Yetkileri Hakkmda Kanun'un 12. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Kanunlann aynca gorevli kzldzgz haller saklz kalmak iizere, ... on yzldan fazla hap is cezalarznz gerektiren su9larla ilgili dava ve i$lere bakmakla agzr ceza mahkemeleri gorevlidir. " 26. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat istemi" kenar ba hkh 141. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili k1sm1 oyledir: "Su ; soru$turmasz veya kovu$turmasz szrasznda; 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 a) Kanunlarda belirtilen koJullar dzJznda yakalanan, tutuklanan veya tutuklulugunun devamzna karar verilen, KiJiler, maddi ve manevi her tiirlii zararlarznz, Devletten isteyebilirler. 11 27. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat isteminin ko ullarz" kenar ba hkh 142. maddesinin ( 1) numarah fikras1 oy ledir: 11Karar veya hiikiimlerin kesinlqtiginin ilgilisine tebliginden itibaren ii ; ay ve her hdlde karar veya hiikiimlerin kesinleJme tarihini izleyen bir yzl i ;inde tazminat isteminde bulunulabilir. 11 V. iNCELEME VE GEREK ;E 28. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yaptig1 toplantida ba vuru incelenip geregi dii iiniildii. A. Tutuklulugun Kanunda Ongoriilen Azami Siireyi A tigma ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 29. Ba vurucu, 5 y1l 10 aydan fazla siiredir tutuklu oldugunu ve kanunda ongoriilen azami be yilhk siirenin a 1lmas1 nedeniyle tutuklulugun devamma karar verilmesinin hukuka aykm oldugunu ileri siirmii tiir. 2. Degerlendirme 30. Anayasa'nm 19. maddesi oyledir: 11Herkes, kiJi hiirriyeti ve giivenligine sahiptir. Seki/ ve Jartlan kanunda gosterilen: Mahkemelerce verilmiJ hiirriyeti kzsztlayzcz cezalarm ve giivenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karanmn veya kanunda ongoriilen bir yiikiimliiliigiin geregi olarak ilgilinin yakalanmasz veya tutuklanmasz; bir kii ;iigiin gozetim altmda zslahz veya yetkili merci oniine r;zkanlmasz i ;in verilen bir karann yerine getirilmesi; toplum i ;in tehlike teJkil eden bir akzl hastasz, uyuJturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalzk yayabilecek bir kiJinin bir miiessesede tedavi, egitim veya zslahz ir;in kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alman tedbirin yerine getirilmesi; usuliine aykm Jekilde iilkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkmda szmr dzJz etme yahut geri verme karan verilen bir kiJinin yakalanmasz veya tutuklanmasz; halleri dzJmda kimse hiirriyetinden yoksun bzrakzlamaz. Sur;lulugu hakkmda kuvvetli belirti bulunan kiJiler, ancak kar;malanm, delillerin yok edilmesini veya degiJtirilmesini onlemek maksadzyla veya bunlar gibi tutuklamayz zorunlu kzlan ve kanunda gosterilen diger hallerde hdkim karanyla tutuklanabilir. Hakim karan olmadan yakalama, ancak sur;iistii halinde veya gecikmesinde sakznca bulunan hallerde yapzlabilir; bunun Jartlanm kanun gosterir. 11 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 31. Ba vurucunun kanuni tutukluluk stiresmm a Ild1gma ili kin ikayetinin Anayasa'nm 19. maddesinin ti ;tincti fikras1 9er9evesinde degerlendirilmesi gerekir. a. Ba vuru Y ollarmm Tiiketilmesi Hakkmda 32. Tutukluluk hali sona ermi olan ba vuruculann -devam eden tutukluluk halinden farkh olarak-tutuklulugun kanunda ongortilen azami stireyi ya da makul stireyi a tig1 ikayetleri yontinden iddia edilen ihlalin tespitini ve tazminat odenmesini saglayabilecek bir hukuk yolu mevcut ise oncelikle bu yolu ttiketmeleri gerekir. 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinin (1) numarah fikras1 ile 6ng6rtilen tazminat yolu; bir yandan ba vuruculann maruz kald1g1 tutukluluk nedenleri ve stiresinin uzunlugunun tespiti, diger yandan da ugramlan zarann tazmini imkam saglad1gmdan amlan ikayetler a91smdan eri ilebilir ve elveri li bir 96ztim olanag1, makul 6l9tide bir ba an imkam sunmaktadir (Hamit Kaya, B. No: 2012/338, 2/7/2013, 46-48). 33. Bununla birlikte ttiketilmesi gereken ba vuru yollannm her eyden once ula 1labilir olmas1 gerekmektedir . Dolay1s1yla mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek ba ma yeterli degildir. Anayasa Mahkemesi , tutuklulugun makul stireyi a tig1 iddiasma ili kin olarak bireysel ba vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla tazminat talebinde bulunulmas1 i9in kanunda 6ng6rtilen stirenin ge9tigi durumlarda bu tazminat yolunun ula ilabilir olmad1gm1 ve ttiketilmesinin gerekmedigini belirtmi tir (Abdullah Akyiiz [GK], B. No: 2013/9352, 2/7/2015, 45-50). 34. Somut olayda hakkmdaki mahkfimiyet htikmti 28/12/2015 tarihinde kesinle en ba vurucunun bireysel ba vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla tazminat talebinde bulunmas1 i9in 5271 say1h Kanun'un 142. maddesinde 6ng6rtilen dava a9ma stiresi ge9mi bulunmaktad1r. Bu nedenle soz konusu tazminat yolunun ba vurucu yontinden ula 1labilir olmad1g1 ve dolay1s1yla ba vurucunun magduriyetini giderebilecek nitelikte ttiketilmesi gereken bir ba vuru yolunun bulunmad1g1 a91ktir (benzer yondeki bir degerlendirme i9in bkz. Halas Asian, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, 49). b. ikayetin incelenmesi (1) Genel ilkeler 35. Anayasa'nm 19. maddesinin birinci f1krasmda , herkesin ki i ozgtirltigti ve gtivenligi hakkma sahip oldugu ilke olarak konduktan sonra ikinci ve ti ;tincti fikralannda , $ekil ve $artlan kanunda gosterilmek $art1yla ki$ilerin ozgtirltigtinden mahrum b1rakilabilecegi durumlar smirh olarak sayilm1 tlf . Dolay1s1yla ki inin ozgtirltik ve gtivenlik hakkmm k1s1tlanmas1 ancak Anayasa'nm amlan maddesi kapsammda belirlenen durumlardan herhangi birinin varhg1 halinde soz konusu olabilir (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). 36. Anayasa'nm "Temel hak ve hiirriyetlerin sznzrlanmasz" kenar ba hkh 13. maddesinde; temel hak ve hurriyetlerin ozlerine dokunulmaks1zm yalmzca Anayasa'nm ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bagh olarak ve ancak kanunla smirlanabilecegi , bu sm1rlamalann Anayasa'nm soztine ve ruhuna, demokratik toplum dtizeni ile laik Cumhuriyetin gereklerine ve 6l9tiltiltik ilkesine aykm olamayacag1 htikme baglanm1 t1r. Anayasa'nm 19. maddesindeki ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm smirlanabilecegi 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 durumlann ekil ve artlannm kanunda gosterilmesi ol9titti, Anayasa'nm 13. maddesindeki temel hak ve htirriyetlerin ancak kanunla smirlanabilecegine dair kural ile uyumludur (Murat Narman, 43). 37. Ki i htirriyeti ve gtivenligine ili kin s1mrlamalann kanunda belirtilen esas ve usule uygunlugunu saglama yiiktimliiltigti ilke olarak idari organlara ve derece mahkemelerine aittir. Anayasa'nm 19. maddesinin amac1 bireyi keyfi bir ekilde ozgtirltigtinden ahkoymaya kar 1 korumak olup maddede ongoriilen istisnai hallerde ki i ozgtirltigtine getirilecek smirlamalann maddenin amacma uygun olmas1 ve keyfi uygulamaya yol a9mamas1 gerekir. Bu nedenle Anayasa'nm 19. maddesinin ti ;tincti fikrasmda yer alan htirriyetten yoksun b1rakmanm ekil ve artlannm kanunda gosterilmesi kurah geregince ba vurucunun tutukluluk durumunun kanuni dayanagmm bulunup bulunmad1gmm; kanunun ozgtirltikten yoksun kilmaya izin verdigi hallerde ise hukuk devleti ilkesi geregi, keyfiligi onlemek i9in uygulanmasmda yeterli ol9tide eri ilebilir, kesin ve ongortilebilir olup olmad1gmm Anayasa Mahkemesince incelenmesi gerekir (Murat Narman, 44). 38. Tutuklamaya ili kin htiktimler 5271 say1h Kanun'un 100. ve devam1 maddelerinde dtizenlenmi tir. Amlan maddeye gore ki i ancak hakkmda su9 i ledigine dair kuvvetli tiphenin varhg1m gosteren olgulann ve bir tutuklama nedeninin bulunmas1 halinde tutuklanabilir. Maddede tutuklama nedenlerinin neler oldugu da belirtilmi tir (Murat Narman, 45). 39. 5271 say1h Kanun'un 102. maddesinde ise soru turma ve kovu turma evrelerinde ki ilerin tutulabilecegi azami kanuni stireler dtizenlenmi tir. Buna gore agir ceza mahkemesinin gorevine giren i lerde tutukluluk stiresinin en 90k iki y1l oldugu ve bu stirenin zorunlu hallerde gerek9esi gosterilerek uzat1labilecegi ancak uzatma stiresinin toplam ti ; y1h ge9emeyecegi belirtilmi tir. Dolay1s1yla uzatma stireleri dahil toplam tutukluluk stiresinin azami be y1l olabilecegi anla 1lmaktadir (Murat Narman, 46). 40. Ki i hakkmda birden fazla su9a ili kin olan bir yarg1lama kapsammda tutukluluk stiresi her bir su9 i9in ayn ayn uygulanamayacak, uygulanan tutuklama tedbiri yarg1lama stirecinin btittinti a91smdan sonu9 doguracaktir (Burak Doner, B. No: 2012/521, 2/7/2013, 48). 41. Ki i serbest b1rak1lmadan yarg1lanmakta oldugu davada ilk derece mahkemesi karanyla mahkum olmu sa ki inin hukuki durumu bir sue; isnadma baglz olarak tutuklu olma kapsammdan 91kacak ve mahkumiyet tarihi itibanyla tutukluluk hali sona erecektir. Zira mahkumiyete karar verilmi olmakla, isnat olunan su9un i lendigi, bundan failin sorumlu oldugunun stibuta erdigi kabul edilmekte ve bu nedenle samk hakkmda htirriyeti baglay1c1 cezaya htikmedilmektedir. Mahkumiyetle birlikte ki inin kuvvetli su9 tiphesi ve bir tutuklama nedenine bagh olarak tutukluluk hali sona ermektedir. Bu a91dan mahkumiyet karannm kesinle mi olmas1 aynca gerekmez. A vrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) ve Yarg1tay, mahkumiyet karan sonras1 tutulma halini tutukluluk olarak nitelendirmemektedir (Mehmet jfker Ba bug, B. No: 2014/912, 6/3/2014, 49, Korean Pulatsii, B. No: 2012/726, 2/7/2013, 30). 42. Bir sue; isnadma baglz olarak tutuklulukta ge9en stirenin ba lang1c1; ba vurucunun ilk kez yakalamp gozaltma almd1g1 durumlarda bu tarih, dogrudan tutukland1g1 durumlarda ise tutuklama tarihidir. Stirenin sonu ise kural olarak ki inin serbest birakild1g1 ya da ilk derece mahkemesince htiktim verildigi tarihtir (Murat Narman, 66). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 43. Mahkumiyet sonrasmda samgm tekrar bir sue; isnadma bagh olarak ozgurlugunden yoksun birak1ld1g1m kabul etmek i9in, diger bir ifadeyle samgm ilk derece yarg1lamasmda yeniden tutuklu statiisunde oldugunu soyleyebilmek i9in temyiz incelemesi sonunda mahkumiyet karannm bozulmas1 ve davayla ilgili yeni bir hukum verilmesi amac1yla ilk derece mahkemesinde yargilama yap1lmas1 gerekir. Yarg1tay Dairesince temyiz surecinde hukumle ilgili bir karar verilmeden, tespit edilen eksikligin giderilmesi amac1yla dava dosyasmm mahkemesine gonderilmesi samgm ozgurlugunden yoksun b1rak1lmasm1 yeniden bir sue; isnadma bagh hale getirmez (Ali Kederli, B. No:2014 /16355, 30/12/2014, 30). 44. Anayasa'da yer alan hak ve ozgurlukler ihlal edilmedigi surece derece mahkemelerinin kararlanndaki kanunun yorumuna ya da maddi veya hukuki hatalara dair hususlar bireysel ba vuru incelemesinde ele almamaz . Tutukluluk konusundaki kanun hukumlerinin yorumu ve somut olaylara uygulanmas1 da derece mahkemelerinin takdir yetkisi kapsammdad1r. Ancak kanun veya Anayasa'ya bariz ekilde aykm yorumlar ile delillerin takdirinde a91k bir keyfilik bulunmas1 halinde hak ve ozgurluk ihlaline sebebiyet veren bu tiir kararlann bireysel ba vuruda incelenmesi gerekir. 45. Aynca su9 ve samk say1s1, davanm karma 1k olmas1 gibi etkenler tutukluluk suresinin makul olup olmad1g1 konusundaki degerlendirmede ele almabilecek etkenler olup bunlann kanuni tutukluluk suresinin belirlenmesinde esas almmas1 mumkun degildir. Normun lafz1 ve amac1, tutuklama tedbirinin ceza adalet sistemi i9indeki yeri ve 5271 say1h Kanun'un 102. maddesindeki duzenleme ile ki i ozgurlugune yonelik sm1rlamalann dar yorumlanmas1 hususlan birlikte degerlendirildiginde aksine bir sonuca varmak mumkun goriinmemektedir (Burak Doner, 49). (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 46. Somut olayda ba vurucu, isnat edilen su9lar nedeniyle 3/9/2009 tarihinde gozaltma almm1 ve daha sonra tutuklanm1 tlf. Tutuklu olarak devam eden yarg1lamada ilk mahkumiyet karannm a91kland1g1 7/9/2010 tarihinde tutukluluk hali sona ermi tir. Temyiz uzerine Yarg1tay 1. Ceza Dairesinin 26/3/2012 tarihli bozma ilam1yla yeniden su9 isnadma bagh tutma ba lam1 tlf. Mahkemece verilen 12/3/2013 tarihli ikinci hukumle su9 isnadma bagh tutma sona ermi ancak Yarg1tay 1. Ceza Dairesinin 21/10/2014 tarihli bozma ilam1yla tekrar su9 isnadma bagh olarak tutma ba lam1 , nihayetinde Mahkemece 12/5/2015 tarihinde verilen ve Yarg1tay 1. Ceza Dairesinin 28/12/2015 tarihli ilam1yla onanarak kesinle en u9uncu hukumle birlikte su9 isnadma bagh olarak tutma sona ermi tir. 47. Buna gore ba vurucu, gozaltma almd1g1 3/9/2009 tarihi ile ilk hukum tarihi olan 7/9/2010 tarihleri arasmda 1 y1l 4 gun, 26/3/2012 tarihli ilk bozma ilam1 ile ikinci hukmun verildigi 12/3/2013 tarihleri arasmda 11 ay 16 gun, ikinci bozma ilam1 ile u9uncu hukmun verildigi 21/10/2014-12/5/2015 tarihleri arasmda 6 ay 21 gun, toplamda ise 2 y1l 6 ay 11 gun tutuklu kalm1 tir. 48. Somut olayda 3/9/2009 tarihinde gozaltma alman ve daha sonra tutuklanan ba vurucu, 5271 say1h Kanun'un yukanda belirtilen hukiimleri uyannca tutukluluk i9in ongoriilen azami surenin a 1ld1g1 iddias1yla tahliye talebinde bulunmu tur. Gerek davaya bakan gerekse itiraz1 inceleyen mahkemeler tutuklulugun devamma karar vermi lerdir. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 49. Ba vurucu 3/9/2009 tarihinde gozaltma almm1 ve 4/9/2009 tarihinde tutuklanm1 tlr. Ba vurucunun srn; isnadma bagh olarak tutuldugu sure 2 y1l 6 ay 11 gundur. Ba vurucu, agu ceza mahkemelerinin gorevine giren kasten oldurmeye azmettirme su9undan yarg1lanm1 tlr. Buna gore 5271 say1h Kanun'un 102. maddesinin (2) numarah ftkrasmda ongoriilen azami tutukluluk suresi 5 y1ldu. Dolay1s1yla 2 y1l 6 ay 11 gun tutuklu kalan ba vurucu yonunden kanunda ongoriilen azami sure dolmam1 tu. 50. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun kanunda ongoriilen azami tutukluluk suresinin a ilmas1 nedeniyle ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kin olarak bir ihlalin olmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu kismmm ar;zkr;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Adil Y argilanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 51. Ba vurucu, alti yila yakm suredir devam eden yarg1lama nedeniyle adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri surmu tiir. 2. Degerlendirme 52. 9/1/2013 tarihli ve 6384 say1h Avrupa insan Haklan Mahkemesine Yap1lm1 Baz1 Ba vurulann Tazminat Odenmek Suretiyle ;::ozumune Dair Kanun'a gore kurulan Komisyon, aym Kanun'un 2. maddesi uyannca ceza hukuku kapsammdaki soru turma ve kovu turmalar ile ozel hukuk ve idare hukuku kapsammdaki yarg1lamalann makul surede sonu9landmlmad1g1 ya da mahkeme kararlanmn ge9 veya eksik icra edildigi yahut icra edilmedigi iddialanyla A vrupa insan Haklan Mahkemesine (AiHM) yap1lan ba vurulan incelemekle gorevlidir. 53. 31/7/2018 tarihli ve 30495 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak yiiriirluge giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 say1h Kanun'un 20. maddesiyle 6384 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 2. maddeye gore benzer iddialarla Anayasa Mahkemesine yap1lan ve munhas1ran bu maddenin yiiriirluge girdigi tarih itibanyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel ba vurulann da Komisyon tarafmdan incelenerek karara baglanmas1 ongoriilmu tiir. 54. Anayasa'nm 148. maddesinin u9uncu ftkrasmm son cumlesi oyledir: "Ba,Jvuruda bulunabilmek ir;in olagan kanun yollarznzn tiiketilmi,J olmasz .Jarttzr. 11 55. 6216 say1h Kanun'un "Bireysel ba,Jvuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah ftkras1 oyledir: "jhfale neden oldugu ileri siiriilen i,Jlem, eylem ya da ihmal ir;in kanunda ongoriilmii idari ve yargzsal ba,Jvuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba,Jvuru yapzlmadan once tiiketilmi,J olmasz gerekir. 11 56. Amlan Anayasa ve Kanun hukiimlerine gore bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba vurabilmek i9in olagan kanun yollannm tuketilmi olmas1 gerekir. Temel hak ve ozgurluklere sayg1, devletin tum organlannm anayasal odevi olup bu odevin ihmal 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10260 : 11/12/2018 edilmesi nedeniyle ortaya 91kan hak ihlallerinin diizeltilmesi idari ve yarg1sal makamlann gorevidir. Bu nedenle temel hak ve ozgiirliiklerin ihlal edildigine ili kin iddialann oncelikle hukuk sisteminde mevcut idari merciler ve/veya derece mahkemeleri oniinde ileri suriilmesi, bu makamlar tarafmdan degerlendirilmesi ve bir c;oziime kavu turulmas1 esast1r (Ay e Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 57. Anayasa Mahkemesi yakm zamanda verdigi Ferat Yuksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) kararmda Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonuna (Tazminat Komiyonu) ba vuru yolunun duzenleni ekli itibanyla ula 1labilir , makul bir ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesine sahip olup olmad1g1m belirtmi ve bireysel ba vuru yoluna ba vurmadan once tiiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 t1r. 58. Somut olayda bu ic;tihattan aynlmay1 gerektiren bir durum soz konusu degildir. Buna gore (Tazminat Komisyonuna) ba vuru yolu tiiketilmeden yap1lan ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mayacag1 sonucuna vanlm1 tlr. 59. A91klanan gerekc;elerle ba vurunun bu kismmm ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerekc;elerle; A. 1. Tutuklulugun kanunda ongoriilen azami sureyi a mas1 nedeniyle ki i hurriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA , 2. Makul siirede yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA , B. Yargilama giderlerinin ba vurucu iizerinde BIRAKILMASINA 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Muammer TOPAL Dye Dye M. EminKUZ R1dvan GDLEc;:: 10