TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGÜR CAN VE B İRLEŞİK TAŞIMACILIK ÇALI ŞANLARI SEND İKASI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2568) Karar Tarihi: 15/5/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Pınar ARMA ĞAN YILDIRIM Başvurucular : 1. Özgür CAN 2. Birleşik Taşımac ılık Çal ışanlar ı Sendikas ı Başvurucular Vekili : Av. Ersin ALBUZ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGÜR CAN VE B İRLEŞİK TAŞIMACILIK ÇALI ŞANLARI SEND İKASI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2568) Karar Tarihi: 15/5/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Pınar ARMA ĞAN YILDIRIM Başvurucular : 1. Özgür CAN 2. Birleşik Taşımac ılık Çal ışanlar ı Sendikas ı Başvurucular Vekili : Av. Ersin ALBUZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari i şlemin iptali istemiyle aç ılan davada hakkaniyete ayk ırı kara r verilmesi ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin oldu ğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 37. TCDD Müdürlü ğünde görev yapan ba şvurucu, üyesi oldu ğu sendikan ın karar ı doğrultusunda 1 (bir) gün i şe gitmemi ş ve kalkmak üzere olan bir trenin önüne oturarak trenin gecikmesine sebep olmu ştur. Başvurucu hakk ında bu nedenle 1/8 oran ında ayl ıktan kesme cezas ı verilmiştir. Başvurucu, ceza nedeniyle sendika hakk ının, yarg ılama sürecinin uzunluğu nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 8. Başvurucular 16/4/2012 tarihinde dava açm ıştır. Karar düzeltme talebinin 14/11/2018 tarihinde reddi üzerine hüküm kesinle şmiştir. 9. Başvurucular 16/1/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 10. Mahkemenin 15/5/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 11. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ve diğer anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 12. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 13. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 14. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 416. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda ba şvuru konusu davada 6 y ıl 7 ayl ık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 17. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 18. Başvurucu, üyesi oldu ğu Sendikan ın tüm ülke çap ında yapt ığı göreve gelmeme çağrısına kat ıldığını ancak Yönetmelik in 26. maddesine ayk ırı olarak göreve gelmedi ği gerekçesiyle hakk ında ayl ıktan kesme cezas ı verilmesinin Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 11. maddesine, Dan ıştay ın ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin yerle şik içtihatlar ına ayk ırı olduğunu iddia etmi ştir. Başvurucu, sendikal faaliyetleri nedeniyle cezaland ırılmas ının adil yarg ılanma, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ve örgütlenme özgürlü ğünü ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. 19. Sendika hakk ına ilişkin şikâyet, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı kapsam ında incelenerek Tonguç Özkan ve di ğerleri (B. No: 2015/1261, 26/9/2019) başvurusunda incelenmi ş ve ihlal olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Somut ba şvuruda da an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 20. Aç ıklanan nedenlerle Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına yönelik aç ık bir ihlalin bulunmad ığı değerlendirildi ğinden ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. C. Birle şik Taşımac ılık Çal ışanlar ı Sendikas ının İddialar ı Yönünden 21. Başvurucu üyesinin açt ığı davada hakkaniyete ayk ırı karar verilmesi ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 46. maddesine göre özel hukuk tüzel ki şilerinin sadece tüzel kişiliğe ait haklar ının ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilecekleri öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesinin an ılan hüküm do ğrultusunda yerle şik hâle gelmi ş içtihad ına göre ise yaln ızca üyelerinin haklar ını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluk taraf ından bireysel ba şvuruda bulunulamayaca ğı kabul edilmi ştir (Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derne ği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, 20, 23). ( Pak Eğitim İşçileri Sendikas ı, B. No: 2015/13767, 29/11/2018, 12). 23. Somut olayda ihlale neden oldu ğu ileri sürülen kamusal i şlem veya eylemden başvurucu Sendika tüzel ki şiliğinin etkilenmedi ği anlaşılmaktad ır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 5D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 26. Birinci ba şvurucu, ihlalin tespiti ile 10.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 27. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 28.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında birinci başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 29. Birinci ba şvurucuya 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.364,60 TL yarg ılama giderinin ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Birinci ba şvurucu yönünden; 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B.İkinci başvurucu yönünden adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Birinci ba şvurucuya 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/2568 Karar Tarihi : 15/5/2020 6E. 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.364,60 TL yarg ılama giderinin birinci ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben birinci ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/5/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Recai AKYEL Y ıldız SEFERİNOĞLU