TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR A.B. BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/11764) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Tugba YILDIZ A.B. Av. Mehmet Ali ;ERKEZ I. BASVURUNUN KONUSU GiZLiLiK TALEBi KABUL 1. Ba vuru, idari soru turma stirecinde usultine uygun ifade almmamas1 nedeniyle savunma hakk
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR A.B. BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/11764) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Tugba YILDIZ A.B. Av. Mehmet Ali ;ERKEZ I. BASVURUNUN KONUSU GiZLiLiK TALEBi KABUL 1. Ba vuru, idari soru turma stirecinde usultine uygun ifade almmamas1 nedeniyle savunma hakkmm; mahkemeden istenilen belgelere ula ma imkam saglanmamas1 nedeniyle silahlann e itligi ve 9eli meli yarg1lama ilkelerinin ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 17/7/2014 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 6. Ba vurucu, Deniz Kuvvetleri Komutanhgmda (Komutanhk) astsubay olarak gorev yapmakta iken ahlak d1 1 davram larda bulunduguna ili kin ikayet tizerine hakkmda idari tahkikat ba latilm1 tir. Ba vurucunun ve baz1 personelin ifadeleri almm1 tir. Ba vurucu, sorulan sorulan aynntih olarak yamtlam1 ve 23/11/2012 tarihli ifade tutanagm1 imzalam1 tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 7. idari soru turma neticesinde dtizenlenen raporda; ba vurucunun bekar arkada lanyla ev tuttugu, daha sonra arkada lanndan O.Y.T.nin -e iyle birlikte dtigtine kadar ti ; ay kalmak tizere-bu eve ta md1g1 ve bu stire9te arkada mm e iyle gayriahlaki ili ki i9inde bulundugu , dtigtinden sonraki stire9te de bu ili kilerinin devam ettigi, ba vurucunun ifadelerinde de bu hususu teyit ettigi, bahse konu olaym ve davram lann Turk toplumunun gelenek ve goreneklerine uymayan , Turk Silahh Kuvvetleri (TSK) personeline yak1 mayan ve TSK'nm itibanm sarsacak ahlak d1 1 hareketler oldugu tespiti yapilarak ba vurucu ve O.Y.T. hakkmda TSK'dan ay1rma i lemi tesis edilmesi teklif edilmi tir. 8. Bu teklif dogrultusunda 18/1/2013 tarihli Milli Savunma Bakanhgmm karamamesiyle ba vurucu hakkmda 27/7/1967 tarihli ve 926 say1h Turk Silahh Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 94. maddesi uyannca TSK'dan ay1rma i lemi tesis edilmi tir. 14/2/2013 tarihinde ba vurucunun TSK ile ili igi kesilmi tir. 9. Ba vurucu 4/3/2013 tarihli dilek9e ile Komutanhktan hakkmdaki soru turmayla ilgili evraki bilgi edinme hakk1 kapsammda istemi , Komutanhk 29/3/2013 tarihli yaz1 ile talep edilen belgelerin fotokopilerinin haz1rlanarak gonderildigini belirtmi tir. 10. Ba vurucu , TSK'dan ay1rma karanna kar 1 Askeri Ytiksek idare Mahkemesinde (A YiM) iptal davas1 a9m1 tlr. Ba vurucu; dava dilek9esinde TSK'dan aynlmasm1 gerektirecek disiplinsizliginin ve ahlaki zafiyetinin olmad1gm1 , idari soru turmanm sadece ifadelere dayand1gm1, iddialann somut delille ispatlanmad1gm1 , buna ragmen en agu yaptmmm uyguland1g1m , idari soru turmanm hukuka aykm ytirtittildtigtinti ve yasal haklan hatirlatilmadan ifadesinin almd1g1m belirterek amlan idari i lemin iptalini istemi tir. 11. Ba vurucu 10/6/2013 tarihinde A YiM'e verdigi dilek9e ile idare tarafmdan gonderilen cevap dilek9esine ek gizli belgeler oldugunu tespit ettigini, bu belgelerin incelemesine izin verilmesini istemi tir . 12. AYiM Genel Sekreterligi 2/7/2013 tarihli yaz1 ile inceleme talebinin degerlendirildigini ve uygun bulunmad1gm1 belirtmi tir. 13. Ba vurucu 3/7/2013 tarihli dilek9e ile gizli belgeleri inceleme talebinin reddine dair karara itiraz etmi tir. 14. itiraz, AYiM Birinci Dairesince degerlendirilmi ve 9/7/2013 tarihli kararla u9uncti ki ilerin bilgileri karart1larak ba vurucu vekiline gizli zarf i9inde gonderilen belgelerin incelettirilmesine karar verilmi tir. 15. AYiM Ba savc1hg1 14/11/2013 tarihli gorti tinde ba vurucunun ahlaki yap1smm ve ya ay1 mm TSK'nm itibanm sarsacak dereceye ula tlgm1 ve stattisti itibanyla kamu gorevlisi olma nitelik ve yeterliligini kaybettigini belirterek ba vurucu hakkmda ay1rma i lemi tesis edilmesinin 6l9tilti ve hukuka uygun oldugu kanaatine vanld1gm1 ifade etmi tir. 16. A YiM Birinci Dairesi 4/3/2014 tarihli karanyla davanm reddine karar vermi tir. Karar gerek9esinin ilgili k1sm1 u ekildedir ; 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 " davalz idarece 1602 sayzlz AYjM Kanunu'n 52'nci maddesi kapsamznda savunma ekinde gizlilik dereceli olarak gonderilen belgeler i ;erisinde yer alan ve disiplin hukuku 9er9evesinde degerlendirilmek iizere idari tahkikat kapsamznda alznmzJ oldugu ve bu Jekilde tespit edilen ifadesi esnasznda iradesinin fesada ugratzldzgz, yanzltzldzgz ya da ifadesinir. hukuka aykzrz bir Jekilde veya yasak yontem ve usullerle alznmzJ olduguna dair dosya kapsamznda herhangi somut bir bilgi ve beige bulunmadzgz goriilen davacz tarafinda, imzalanmzJ bulunan davaczya ait 23.11.2012 tarihli ifade tutanagz ile yine bu kapsamda alznmzJ oldugu anlaJzlan [O.Y. T. ]ye ait 05.12.2012 tarihli davacznzn ifadesinde ge9en olaylarz dogrulayan ve teyit eden beyanlara ve idari soruJturma raporuna nazaran; davacznzn 3 bekar astsubay arkadaJz ile birlikte kalmakta oldugu eve, ev arkadaJ, [O.Y.T.]'nin nikah yapmasznz miiteakip eJini getirdigi ve diigiin yaptzgz tarihe kadar 3 ay (Mart-Mayzs 2012 arasz) eJi ile bu evde kaldzgz, bekar evinde kalan [O.Y.T.]'nin evli oldugu bayan ile [ba vurucunun] aralarznda samimiyet oluJtugu, telefonda karJzlzklz bir ;ok mesajlaJmalarznzn oldugu ve mesajlarda birbirlerine "aJkzm" vs. Jeklinde hitap ettikleri; [O.Y.T.]'nin Haziran 2012'de gemidegorevli oldugu donemde ... [ba vurucunun] soz konusu bayanz ailesinin yanzna gotiirdiigii ve evlenecegim kzz" diye tanzttzgz; [O.Y.T.] ile evli olan bayanzn 25.07.2012 tarihinde boJanma kararzyla evi terk ettigi ve davacznzn kaldzgz evde kalmaya baJladzgz hususlarz hep birlikte gozoniine alzndzgznda davacznzn soz konusu davranzJlarznzn, TSK'nzn itibarznz sarsacak ahlak dzJz hareketler kapsamznda oldugu, bu mevcut durumu itibarz ile TSK'daki kamu hizmetini devam ettirmesine olanak kalmadzgz, bu itibarla; tesis edilen ayzrma iJleminde idarece takdir yetkisinin objektif kzstaslara baglz kalznarak , kamu yararz amaczna yonelik olarak ol ;iilii bir Jekilde kullanzldzgz anlaJzldzgzndan dava konusu iJlemde hukuka aykzrz bir yon bulunmadzgz sonu ; ve kanaatine varzlmzJtzr." 17. Karar diizeltme talebi AYiM Birinci Dairesinin 17/6/2014 tarihli karan ile karann usul ve hukuka uygun oldugu, dilekvede ileri stiriilen nedenlerin karann bozulmasm1 gerektirecek nitelikte goriilmedigi belirtilerek reddedilmi tir. 18. 17/7/2014 tarihinde bireysel ba vuruda bulunulmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 19. 28/12/1998 tarihli ve 23567 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanan Astsubay Sicil Yonetmeligi'nin (Sicil Yonetmeligi) mtilga 60. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: " AJagzdaki sebeplerden biri ile disiplinsizlik veya ahlaki durumlarz geregi Silahlz Kuvvetlerde kalmalarz, son riitbelerine ait bir veya birka ; beige ile anlaJzlzp uygun goriilmeyen astsubaylar hakkznda, hizmet siirelerine bakzlmakszzzn emeklilik iJlemi yapzlzr: e) Silahlz Kuvvetlerin itibarznz sarsacak Jekilde ahlak dzJz hareketlerde bulunmasz, " 20. 926 say1h Kanun'un 94. maddesinin olay tarihindeki ilgili kism1 oyledir: "Kadrosuzluk, yetersizlik, disiplinsizlik, ahlaki durum . . . ile aJagzda belirtilen esas ve Jartlar dahilinde astsubaylar hakkznda Silahlz Kuvvetlerden ayzrma iJlemi yapzlzr." 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 21. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h miilga Askeri Y-iiksek idare Mahkemesi Kanunu'nun 52. maddesinin ilgili kism1 oyledir: ,, (Degi!jik dordiinciifikra: 19/6/2010-6000/20 md.) Dava dosyaszndaki bilgi ve beige/er taraf ve vekillerine ar;zktzr. Su kadar ki; mahkeme tarafindan getirtilen veya idarece gonderilen bilgi, beige ve dosyalardan, ba!jka !jahzs ve makamlarzn ozel bilgileri ile !jeref, haysiyet ve giivenliginin korunmast veya idarenin soru!jturma metotlarznzn gizli tutulmast maksatlarzyla taraf ve vekillerine incelettirilmemesi kaydz konulanlar ile personelin ozliik dosyaszndaki dava konusu haricindekiler taraf ve vekillerine incelettirilemez. (Ekfikra: 19/6/2010-6000/20 md.) Taraf ve vekillerine incelettirilemeyecek nitelikteki bilgi ve belgeler; bulunduklarz yer itibarzyla taraf ve vekillerine ar;zk olan diger evraktan ayrzlamaz nitelikte iseler, taraf ve vekillerine incelettirilecek suretleri, ilgili boliimleri idare tarafindan kararttlarak ayrzca gonderilir. (Ek fikra: 19/6/2010-6000/20 md.) Davacz taraf veya vekili, karartzlan veya verilmeyen bilgi ve belgelerin savunmaya esas te!jkil edecek unsurlar oldugu iddias1 ile mahkemeye itiraz edebilir. Yapdan bu itiraz, mahkeme tarafindan incelenerek hakll goriilen hususlarda, mahkemenin belirleyecegi r;err;evede daha once kararttlan veya verilmeyen bilgi ve belgeler kar!jl tarafa incelettirilebilir. (Ekfikra: 19/6/2010-6000/20 md.) Bu hiikiimlere gore elde edilen ve gizlilik derecesine sahip bilgi ve belgeler, taraf ve vekillerince mahkeme haricinde, diger bir maksatla kullanzlamaz . Aksine davranz!jta bulunanlar hakkznda ilgili kanun hiikiimleri saklzdzr. " V. iNCELEME VE GEREK(:E 22. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi d-U -Uniildii: A. Savunma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 23. Ba vurucu; idari soru turma a amasmda ifadesi ahmrken yasal haklanmn hat1rlat1lmad1gm1, bu sebeple savunma hakkmm kls1tland1gm1 belirterek adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri s-Urm-U ttir. 2. Degerlendirme 24. Savunma hakkmm saglad1g1 guvenceler esasen adil yarg1lanma hakk1 i9inde yer almaktad1r. Savunma hakk1, hukuk devleti ilkesinin gereklerinden ve adil yarg1lanma hakkmm onemli g-Uvencelerinden biri olmas1 nedeniyle Anayasa'mn 36. maddesinde a91k9a ifade edilmi tir. Amlan htik-Umde, herkesin me ru vas1ta ve yollardan faydalanmak suretiyle savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir (Yusuf Karaku ve digerleri, B. No: 2014/12002, 8/12/2016, 70). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 25. Savunma hakkmm gtivence altma almmas1 demokratik toplumun temel bir ilkesidir. Bu sebeple hakkaniyete uygun bir yarg1lamanm gen;ekle tirilebilmesi i9in savunma hakkmm tam ve etkili bir bi9imde kullamlmasmm saglanmas1 gerekir (Ero! Aydeger, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, 32). 26. Yarg1lama oncesi a ama (ara tuma, soru turma stireci) konusunda Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), yarg1lamalan bir btittin olarak dti tinmektedir. Dolay1s1yla A vrupa insan Haklan Sozle mesi 'nin (Sozle me) 6. maddesinin baz1 gerekliliklerine yarg1lama oncesi stire9te uyulmamas1 yarg1lamanm adilligine onemli ol9tide zarar verecek ise adil yargiianma hakkmm baz1 gtivenceleri yargiiamalann bu a amasmda da soz konusu olabilir (Afitap Salman, B. No: 2013/2105, 11/11/2015 , 18). Ancak yargilama oncesi a amaya ili kin ileri stirtilen iddialann bireysel ba vuruya konu olabilmesi i9in yarg1lamanm hakkaniyetinin zedelenecek olmas1 ve bu ihlallerin yarg1lama stirecinde telafi edilemeyecek nitelikte olmas1 gerekir. (Afitap Salman, 22). 27. Ba vurucu her ne kadar hakkmda ytirtittilen soru turma stirecinde yanh davramld1gm1 ve sahip oldugu haklar kullandmlmayarak savunma hakkmm kis1tland1gm1 ileri stirmti ise de hakkmda tesis edilen meslekten 91karmaya ili kin i lemin iptali istemiyle A YiM'de dava a9arak amlan i leme yonelik bilgi ve kamtlan ile iddia ve savunmalanm yarg1 mercilerine sunma fusat1 elde etmi tir. A YiM de ba vurucunun usultine uygun ifade almmad1gma ili kin iddialanm karannda degerlendirmi (bkz. 16) ve dosya kapsammda somut bilge ve belgenin bulunmad1g1m belirtmi tir. Bu itibarla yargilama bir btittin olarak degerlendirildiginde i lemin tesisi a amasmda savunma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddialann yargilamanm adil bir ekilde ytirtittilmesini engelleyecek bir duruma yol a9acak nitelikte olmad1g1 gortilmti ttir. Dolay1s1yla savunma hakkma yonelik bir ihlal olmad1gmm a91k oldugu anla 1lmaktad1r. 28. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Silahlarm E itligi ve ;eli meli Y argdama ilkelerinin ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 29. Ba vurucu; davanm esasma etki edecegini dti tindtigti Soru turma Komisyonunun olu um ekline ili kin bilgi ve belgeleri mahkemeden talep ettigini ancak bu iddianm A YiM tarafmdan degerlendirmeye almmad1gm1, idarenin de istedigi belgeleri vermedigini , bu belgeler ile Soru turma Komisyonunun usultine uygun toplamp toplanmad1gmm tespit edilebilecegini, amlan belgelerin kendisine verilmemesiyle Anayasanm 36. maddesinde dtizenlenen silahlann e itligi ve 9eli meli yarg1lama ilkelerinin ihlal edildigini iddia etmi tir. 2. Degerlendirme 30. Anayasa'nm 36. maddesi uyannca herkes iddia, savunma ve adil yargzlanma hakkma sahiptir. Anayasa'nm amlan maddesinde adil yarg1lanma hakkmdan ayn olarak iddia ve savunma hakkma birlikte yer verilmesi , taraflara iddia ve savunmalanm mahkeme ontinde dile getirme fusatl tanmmas1 gerektigi anlamm1 da i9ermektedir (Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673 , 20/9/2017, 37). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 31. Bununla birlikte Anayasa'nm 36. maddesine "ile adil yargzlanma" ibaresinin eklenmesine ili kin gerek9ede, Tiirkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de giivence altma alman adil yarg1lama hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tlf . Nitekim Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah fikrasmdaki hakkaniyete uygun yarg1lanma hakkmm kapsamma silahlarm e itligi ve c;eli meli yargzlama ilkelerinin de dahil oldugu AiHM'in bir9ok karannda vurgulanm1 tlf. Dolay1s1yla Anayasa'nm 36. maddesinde diizenlenen adil yarg1lanma hakkmm silahlann e itligi ve c;eli meli yargzlama ilkelerini de kapsad1gmm kabul edilmesi gerekir (Fazh Celep, B. No: 2015/1025, 21/3/2018, 22). 32. Silahlann e itligi ilkesi, davanm taraflannm usule ili kin haklar bakimmdan aym ko ullara tabi tutulmas1 ve taraflardan birinin digerine gore daha zay1f bir duruma dii iiriilmeksizin iddia ve savunmalanm makul bir ekilde mahkeme oniinde dile getirme fusatma sahip olmas1 anlamma gelir (Ya asm Asian, B. No: 2013/1134 , 16/5/2013, 32). Bu usul giivencesi geregince uyu mazhgm her iki tarafma da savunmasmm temel dayanag1 olan delilleri sunma imkam tanmmasm1 kapsamaktadir (Yiiksel Hanc;er, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 18). 33. Silahlann e itligi ilkesinin tamamlay1c1s1 olan 9eli meli yargilama ilkesi, kural olarak bir hukuk ya da ceza davasmda tum taraflara, gosterilen kamtlar ve sunulan gorii ler hakkmda bilgi sahibi olma ve bunlarla ilgili goril bildirebilme imkam vermektedir (Hiiseyin Sezen, B. No: 2013/1793, 18/9/2014, 38). 34. Hakkaniyete uygun yarg1lanmanm temel unsurlan, yargilamanm c;eli meli olmas1 ve taraflar arasmda silahlann e itliginin saglanmas1d1r. Amlan ilkeler uygun yilriltiilmeyen bir yarg1lamanm hakkaniyete uygun olmas1 olanakh degildir. Ancak silahlann e itligi ve 9eli meli yarg1lama ilkeleri uyannca taraflara delillerini sunma ve inceletme noktasmda uygun imkanlann tammp tanmmad1g1 yarg1lamanm biitiinii nazara almarak degerlendirilecektir. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba vuru kapsammdaki gorevi, somut olaym usul kurallanna uygunlugunu denetlemek degil adil yargilanma hakk1 kapsammdaki giivencelerin somut olayda ihlal edilip edilmedigini yarg1lamanm biitiinii 1 1gmda denetlemektir (Fazh Celep, 25). 35. Somut olayda ba vurucu, idari soru turma siirecinin hukuka uygun ekilde yilriitiiliip yilriitiilmediginin ve hakkmda meslekten 91kanlma cezasmm tarafs1z olarak verilip verilmediginin kontrol edilebilmesi i9in birtak1m belgeleri mahkemeden talep ettigini ve belgeleri incelemesine imkan saglanmad1gm1 ileri siirmekte ise de maddi olay ve olgulann kamtlanmas1 noktasmda hangi delillere ihtiya ; duyuldugu ve bu delillerin dosyaya ibrazmm gerekip gerekmedigi hususunun takdiri derece mahkemelerine aittir. Kald1 ki ba vurucu, meslekten 91kanlma i lemine ili kin idari i lemden sonra bilgi edinme hakk1 kapsammda talep ettigi belgeleri idareden alm1 tlf (bkz. 9). Ba vurucu dava siirecinde de idare tarafmdan sunulan gizli belgeleri inceleme imkanma sahip olmu (bkz. 14) ve iddialanm yarg1lama a amasmda ileri siirme imkamm elde etmi tir. Bu baglamda maddi olaym niteligine, yarg1lamanm biitiiniine ve gerek9eli karara bak1ld1gmda ba vurucunun ikayet ettigi hususa ili kin olarak 9eli meli yarg1lama ve silahlann e itligi ilkelerine yonelik bir ihlalin olmad1gmm a91k oldugu anla ilm1 tlf . 36. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm da ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/11764 : 11/12/2018 VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Kamuya a91k belgelerde ba vurucunun kimliginin gizli tutulmas1 talebinin KABULUNE, B. 1. Savunma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm a ;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Silahlann e itligi ve 9eli meli yarg1lama ilkelerinin ihlal edildigine ili kin iddiamn a9zk9a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, C. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu uzerinde BIRAKILMASINA 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye M.EminKUZ Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye R1dvan GDLEC:: Dye Muammer TOP AL 8