TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECATİ TÜRKİSTANLI VE NURN İSA TÜRK İSTANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/14352) Karar Tarihi: 18/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 23/7/2020-31194 Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Necati TÜRK İSTANLI 2. Nurnisa TÜRK İSTANLI Başvurucular Vekili : Av.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECATİ TÜRKİSTANLI VE NURN İSA TÜRK İSTANLI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/14352) Karar Tarihi: 18/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 23/7/2020-31194 Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Necati TÜRK İSTANLI 2. Nurnisa TÜRK İSTANLI Başvurucular Vekili : Av. Sebahattin YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ruhsats ız binan ın y ıkılmas ından doğan zarar ın tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/8/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 38. Başvurucular, Sakarya'n ın Adapazar ı ilçesi Karaosman Mahallesi 39 ada 79 parsel say ılı taşınmaz ın malikleridir. Adapazar ı Belediyesi (Belediye) ba şvuruculara ait taşınmazla ilgili olarak 23/10/1986 tarihinde imar plan ı değişikliği yapm ıştır. Belediye söz konusu plan de ğişikliğine dayanarak ba şvurucu Necati Türkistanl ı ve başvurucular ın murisi Ü.T.ye be ş kat (zemin+dört kat) üzerinden 26/1/1990 tarihinde in şaat ruhsat ı vermiştir. 9. Başvuruculara ait ta şınmaza kom şu parsel maliki E.T., imar plan ı değişikliğinin ve bu de ğişikliğe dayal ı olarak verilen in şaat ruhsat ının kendi menfaatine ayk ırı olduğu iddias ıyla yürütmenin durdurulmas ı istemli -dosyadan tespit edilemeyen bir tarihte- iptal davas ı açm ıştır. 10. Sakarya İdare Mahkemesi 21/3/1990 tarihinde imar plan ına ayk ırı olduğu ve telafisi güç zararlar ın doğacağı gerekçesiyle yürütmenin durdurulmas ı isteğinin doksan gün süreyle kabulüne karar vermi ştir. An ılan Mahkeme 20/11/1990 tarihinde davan ın kabulü ile revizyon imar plan ının ve inşaat ruhsat ının iptaline hükmetmi ştir. Dan ıştay Alt ıncı Dairesi taraf ından bozulan karara kar şı Mahkeme direnmi ş ve Dan ıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu 16/9/1994 tarihinde mahkeme karar ını onam ıştır. 11. Belediye taraf ından 27/12/1990 tarihinde tanzim edilen in şaat seviye zabt ı ile iptal karar ına dayan ılarak başvuruculara ait in şaat mühürlenmek suretiyle durdurulmu ştur. 12. Belediye Encümeninin 1/6/2005 tarihli karar ı ile başvuruculara ait in şaat ın yıkılmas ına karar verilmi ştir. Başvurucular ın y ıkım karar ının iptali talebiyle açt ıklar ı dava Sakarya 1. İdare Mahkemesi taraf ından 19/7/2006 tarihinde reddedilmi ştir. 13. Başvurucular yap ının k ısmen y ıkımına ilişkin talepte bulunmu ştur. Belediye Encümeni teknik aç ıdan bunun mümkün olmad ığını belirterek 19/8/2009 tarihinde yap ının yıkılmas ına karar vermi ştir. Yap ı 30/9/2009 tarihinde Belediye taraf ından y ıkılm ıştır. 14. Başvurucular, in şaat ın y ıkımı sonucu olu şan maddi ve manevi zararlar ının tazmini istemiyle 12/10/2009 tarihinde Belediyeye ba şvurmuştur. Belediye 5/11/2009 tarihinde ba şvuruyu reddetmi ştir. 15. Başvurucular 6/1/2010 tarihinde Belediyeye kar şı tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucular dava dilekçesinde, bina yapt ırma taleplerinin Belediye taraf ından uygun bulunarak bina için in şaat ruhsat ı verildiğini ve altyap ı tesis bedeli ile in şaat ruhsat harc ını yat ırarak bina yap ımını başlatt ıklar ını ifade etmi ştir. Mevzuata uygun bir şekilde bina inşasına başland ığını belirten ba şvurucular, dördüncü kat tamamland ıktan sonra kom şu parsel malikinin açt ığı ve Belediyenin daval ı olarak yer ald ığı dava sonucu in şaat ruhsat ının iptal edildiğini aç ıklam ıştır. Başvurucular, tüm birikimlerini binan ın yap ımında kulland ıklar ını, Belediyenin imar mevzuat ına uygun görerek in şaat ruhsat ı verip sonra binay ı yıkmas ının hizmet kusuru olu şturduğunu ileri sürmü ş; 150.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 16. Sakarya 2. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 16/3/2011 tarihinde davay ı kısmen kabul etmi ştir. Mahkeme karar ının gerekçesinde; daval ı Belediyenin hukuka ayk ırı şekilde inşaat ruhsatnamesi vermesi nedeniyle y ıkım işleminin gerçekle ştiği ve Belediyenin yap ının yıkılmas ı nedeniyle olu şan zarar ı tazmin etmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Mahkeme, binan ın yıkım tarihi itibar ıyla değerinin belirlenmesi için ald ırdığı bilirkişi raporu do ğrultusund a Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 4127.463,84 TL maddi tazminata ve ba şvurucular ın manevi zararlar ının karşılığı olarak da 2.000 TL manevi tazminata hükmetmi ştir. 17. Mahkeme karar ı daval ı Belediye taraf ından temyiz edilmi ştir. Dan ıştay Ondördüncü Dairesi (Daire), karar ı 28/2/2013 tarihinde bozmu ştur. Dairenin bozma karar ının gerekçesinde; i.İnşaat ruhsat ının al ındığı 26/1/1990 tarihinden yürütmenin durdurulmas ı karar ının verildiği 21/3/1990 tarihine kadar geçen sürede yap ının tamamlanmas ının mümkün olmad ığı, ii. 16/2/1990 tarihinde yap ılan keşif sonucu haz ırlanan bilirki şi raporundan ke şif tarihi itibar ıyla yap ıya başlanmad ığının anlaşıldığı, iii. Başvurucular ın müdahil olduklar ı davada yürütmenin durdurulmas ı ve işlemin iptali kararlar ından haberdar olmalar ına rağmen yap ıya ruhsats ız olarak başlad ıklar ı ve yap ının dört kat seviyesinde tamamland ığı, iv. Ruhsats ız yap ının y ıkımında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı, meydana gelen zarar ın başvurucular ın eyleminden kaynakland ığı ve Belediyenin hukuki sorumluğunun bulunmad ığı belirtilmi ştir. 18. Dairenin bozma gerekçesine uyan Mahkeme 11/9/2014 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Başvurucular ın temyizi üzerine Daire, karar ı onam ış ve karar düzeltme talebini reddetmi ştir. 19. Nihai karar 12/7/2016 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucular 10/8/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 21. 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 20. maddesi şöyledir: "Yap ı: a) Kurulu ş veya kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan arazi, arsa veya parsellerde, b) Kurulu ş veya kişilerce, kendisine ait tapusu bulunmamakla beraber kamu kurum ve kurulu şlar ının vermiş olduklar ı tahsis veya irtifak hakk ı tesis belgeleri ile, İmar plan ı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yap ılabilir." 22. 3194 say ılı Kanun'un 21. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Bu Kanunun kapsam ına giren bütün yap ılar için 26 nc ı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yap ı ruhsatiyesi al ınmas ı mecburidir." Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 523. 3194 say ılı Kanun'un 22. maddesi şöyledir: "Yap ı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik bürolar ına yap ı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu (istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge), mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim v e hesaplar ı, röperli veya yoksa, ebatl ı kroki eklenmesi gereklidir. Belediyeler veya valiliklerce ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanl ış bulunmuyorsa müracaat tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde yap ı ruhsatiyesi verilir. Eksik veya yanl ış olduğu takdirde; müracaat tarihinden itibaren onbe ş gün içinde müracaatç ıya ilgili bütün eksik ve yanl ışlar ı yaz ı ile bildirilir. Eksik ve yanl ışlar giderildikten sonra yap ılacak müracaattan itibaren en geç onbe ş gün içinde yap ı ruhsatiyesi verilir." 24. 3194 say ılı Kanun'un 32. maddesinin olay tarihindeki hâli şöyledir: "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat al ınmadan yap ılabilecek yap ılar hariç; ruhsa t alınmadan yap ıya başland ığı veya ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ı yap ıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbar ı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunmas ı üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki in şaat durumu tespit edilir. Yap ı mühürlenere k inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yap ı tatil zapt ının yap ı yerine as ılmas ıyla yap ı sahibine tebli ğ edilmiş say ılır. Bu tebligat ın bir nüshas ı da muhtara b ırak ılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yap ı sahibi, yap ısını ruhsata uygun hal e getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kald ırılmas ını ister. Ruhsata ayk ırılık olan yap ıda, bu ayk ırılığın giderilmi ş olduğu veya ruhsat al ındığı ve yap ının bu ruhsata uygunlu ğu, inceleme sonunda anla şılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kald ırılır ve inşaat ın devam ına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata ayk ırı veya ruhsats ız yap ılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu karar ını müteakip, belediye veya valilikçe y ıktırılır ve masraf ı yap ı sahibinden tahsil edilir." 25. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin ikinci f ıkras ı olay tarihinde şöyledir: "Dan ıştay veya idari mahkemeler, idari i şlemin uygulanmas ı halinde telafisi güç veya imkans ız zararlar ın doğmas ı ve idari i şlemin aç ıkça hukuka ayk ırı olmas ı şartlar ının birlikt e gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmas ına karar verebilirler." B. Uluslararas ı Hukuk 26. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ü n "Mülkiyetin korunmas ı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 6"Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 27. Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 22035/10, 15/11/2016) karar ına konu olay 1997 y ılında yapt ırılan, başvuruculara ait konutun bir okul in şaat ı sıras ında zarar görmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. Bu olayda derece mahkemeleri konutun ruhsats ız olduğu gerekçesiyle ba şvurucular ın tazminat taleplerini reddetmiştir. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) taraf ından, özellikle ruhsats ız olarak yap ılm ış olsa da kamu makamlar ınca bu yap ının y ıktırılmad ığı veya y ıkımı yönünde bir işleme de giri şilmediğine dikkat çekilerek tapuya tescil edilen konut yönünden başvurucular ın Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin birinci paragraf ında ifade edilen anlamda mülk te şkil edebilecek menfaatlerinin oldu ğu belirtilmi ştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye, 40-47). A İHM, başvuruyu genel ilke niteli ğindeki mülkiyetten barışçıl yararlanma hakk ına ilişkin birinci kural çerçevesinde incelemi ş (Keriman Tekin v e diğerleri/Türkiye, 52, 55); müdahalenin kanuni dayana ğının çevreyi korumak yönünde bir meşru amac ı içerdiğini kabul etmi ştir (Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 68, 69). Ancak AİHM'e göre somut olay ın koşullar ında oluşan maddi zarara ra ğmen başvurucular ın tazminat taleplerinin reddedilmesi, ba şvurucular ın mülkiyet hakk ı kapsam ındaki menfaatleri ile kamunun yarar ı aras ındaki adil dengeyi bozmu ş; başvuruculara a şırı ve olağan d ışı bir külfet yükletilmesine yol açm ıştır. AİHM, bu gerekçelerle ba şvurucular ın mülkiyet haklar ının ihlaline karar vermi ştir (Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 70, 71). 28. Benzer şekilde Tiryakioğlu/Türkiye (B. No: 24404/02, 13/5/2008) karar ında da AİHM, başvurucunun askerî güvenlik bölgesi içinde ruhsats ız olarak yap ılan binan ın yıkımına ilişkin şikâyetini incelemi ştir. AİHM özellikle bu alanda bina yap ılamayaca ğına dair düzenlemenin öngörülebilir oldu ğuna, nitekim binan ın yap ımından k ısa bir süre sonra da yıkım ile ilgili olarak idare taraf ından işlemler yap ıldığına vurgu yapm ıştır. AİHM, bu alanda kamu makamlar ına tan ınan geniş takdir yetkisi de dikkate al ındığında başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklenmedi ğini belirterek müdahaleyi ölçülü bulmu ştur. 29.Sud Fondi SRL ve di ğerleri/İtalya (B. No: 75909/01, 20/1/2009) karar ına konu olayda ba şvurucular, bir orman ın yak ınında binalar in şa ettirmek üzere belediyeye başvurmuşlard ır. Belediye bu imar ıslah plan ını onaylam ış ve binalar ın yap ılmas ı için gerekli izinleri vermi ştir. Ancak bakanl ık karar ıyla bu orman sonradan koruma alt ına al ınm ış ve bu bölgede yap ılaşma bakanl ık iznine ba ğlanm ıştır. Bunun üzerine ba şvurucu taraf ından yapt ırılan yap ılar ın izinsiz oldu ğu gerekçesiyle aç ılan ceza davas ında derece mahkemeleri, kanuna ayk ırı olduğu gerekçesiyle bu alanda yap ılan binalar ın belediye yarar ına müsadere edilmesine karar vermi ştir. AİHM mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin hukuka dayal ı olmad ığını ve keyfî oldu ğunu kabul etmi ştir. Ancak şikâyet edilen müdahalenin a ğırlığını dikkate alan A İHM, ölçülülük yönünden de de ğerlendirme yaparak mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine karar vermi ştir (Sud Fondi SRL ve di ğerleri/İtalya, 130-142). Daha sonraki bir tarihte verilen Varvara/ İtalya (B. No: 17475/09, 29/10/2013) karar ında da ayn ı sonuca var ılm ış ancak kararda ayr ıca bir ölçülülük incelemesi yap ılmayacağı belirtilmi ştir (Varvara/İtalya , 83-85). Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 7V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Mahkemenin 18/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucu Nurnisa Türkistanl ı Yönünden 31. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebi n olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde ba şvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 32. Başvuru tarihinden sonra ölen ba şvurucular ın mirasç ılar ının makul bir süre içinde başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde an ılan İçtüzük hükümleri uyar ınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılabilir (İskender Kaya ve di ğerleri , B. No: 2014/7674, 23/3/2017, 18-21). 33. Anayasa Mahkemesi daha önce bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra öle n başvurucular ın mirasç ılar ının başvuruyu devam ettirme yönündeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletebilecekleri makul sürenin -hakl ı mazeretler sakl ı kalmak kayd ıyla- ölüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespitinin uygun olaca ğı sonucuna ula şmıştır (T.G., B. No: 2017/21163, 9/1/2019, 20). 34. Somut olayda ba şvurucu Nurnisa Türkistanl ı, başvuru tarihinden sonra 22/2/2019 tarihinde vefat etmi ş ancak mirasç ılar ı makul bir süre içinde ba şvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmemi şlerdir. Bu ba şvurucu yönünden ba şvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucu Nurnisa Türkistanl ı aç ısından başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Başvurucu Necati Türkistanl ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 36. Başvurucu, doksan günlük yürütmenin durdurulmas ı karar ı dışında kalan süre içinde binas ını inşa ettirdi ğini belirtmi ş ve bu hususun derece mahkemelerince değerlendirilmedi ğini iddia etmi ştir. Yürütmenin durdurulmas ı karar ının s ınırlı bir süreyi kapsad ığını belirten ba şvurucu, bu süre içinde binay ı inşa ettirmedi ğini vurgulam ış; durdurma karar ı öncesindeki iki ayda temelin at ılıp duvar ın örüldüğünü ve yine doksan günlük durdurma süresinin bitiminden in şaat ruhsat ının iptal karar ı tarihine kadarki süreçte yap ının hukuka uygun olarak in şa edildiğini ileri sürmü ştür. 37. Başvurucu, alm ış olduğu inşaat ruhsat ına uygun olarak binan ın yap ımına başland ığını vurgulam ıştır. Başvurucu, yürütmenin durdurulmas ına ilişkin doksan günlük Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 8sürenin öncesinde ve sonras ında inşaat ruhsat ına dayanarak binan ın yap ımını devam ettirdiğini, ayr ıca bu süreçte Belediyenin in şaata bir müdahalesi olmad ığını belirtmiştir. Durdurma süresi içinde yap ıyı inşa ettirdiğine dair delil olmad ığını ileri süren ba şvurucu, iddialar ının derece mahkemelerince de ğerlendirilmedi ğini iddia etmi ştir. 38. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 39. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 40. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildiğini ileri sürmekte ise de binan ın y ıkılmas ı nedeniyle u ğrad ığı zarar ın tazmi n edilmemesi yönündeki şikâyetlerin esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşıldığından başvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin şikâyetlerinin mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 41. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı 42. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Somut olayda tapu kayd ında ad ına kay ıtlı olduğu taşınmaz üzerinde ba şvurucu taraf ından inşa ettirilen binan ın ekonomik bir de ğer oluşturduğu kuşkusuzdur. Bu nedenle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca mülkiyet hakk ı kapsam ında korunmas ı gereken bir menfaatin mevcut oldu ğu kabul edilmi ştir. ii. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 43. Somut olayda in şaat ruhsat ının iptal edilmesi sonucu yap ının y ıkılmas ı mülkiyet hakk ına bir müdahale te şkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer ba şvurular ı mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına sayg ıya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemi ştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. İrfan Öztekin , B. No: 2014/19140, 5/12/2017, Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 947; Rifat Algan , B. No: 2014/19138, 22/2/2018, 53). Somut olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmad ığından müdahale bu kapsamda incelenecektir. iii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 44. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 45. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). (1) Kanunilik 46. Mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt, kanun a dayal ı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılacakt ır. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir, belirli ve öngörülebilir kanun hükümlerinin bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44; Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49; Necmiye Çiftçi ve di ğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). 47. Somut olayda ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin 3194 say ılı Kanun'un 32. maddesine dayand ığı görülmektedir. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ula şılabilir, öngörülebilir ve belirli bir kanuni dayana ğının olduğu aç ıktır. (2) Meşru Amaç 48. Anayasa'n ın 56. maddesinde, herkesin sa ğlıklı ve dengeli bir çevrede ya şama hakk ına sahip oldu ğu düzenlenmi ş; çevreyi geli ştirmenin, çevre sa ğlığını koruman ın ve çevre kirliliğini önlemenin devlet ve vatanda şlar ın ödevi oldu ğu belirtilmi ştir. İnşa edilecek yap ılar ın imar mevzuat ına uygun olarak yap ılmas ının sağlanmas ı ve bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri uyar ınca ruhsat al ınmadan yap ılabileceği aç ıkça düzenlenen yap ılar hariç diğer yap ılar ın ruhsata ba ğlanmas ı suretiyle yap ılaşman ın fen, sa ğlık ve çevre şartlar ına uygun olarak te şekkülü; sa ğlıklı, güvenli, kaliteli ve ekonomik ya şam çevrelerinin oluşturulmas ı bak ımından önem te şkil etmektedir. Bu bak ımdan yap ılaşman ın fen, sağlık ve çevre şartlar ına uygunlu ğunun sağlanmas ında ve buna ili şkin düzenlemelerde kamu yarar ı bulunduğu kabul edilmelidir ( Osman Yücel , B. No: 2014/4874, 15/6/2016, 82-84). Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 1049. Somut olayda ba şvurucuya ait ta şınmaz üzerinde yer alan ve in şaat ruhsat ı olmayan yap ının y ıkılmas ının kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu aç ıktır. (3) Ölçülülük (a) Genel İlkeler 50. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 51. Orant ılılık ilkesi gere ği kişilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Müdahalenin orant ılılığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını gözönünde bulundurarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacakt ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav , B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 52. Başvuruya konu olayda takip edilen me şru amac ı gerçekleştirmek üzere ruhsata ayk ırı binan ın y ıkımı yönündeki müdahalenin elveri şli olduğu ve daha uygun ba şka bir arac ın bulunduğu da gösterilemedi ğinden gerekli oldu ğu kuşkusuzdur. Bu nedenle müdahalenin orant ılılığının tart ışılmas ı gerekmektedir. 53. Somut olayda ba şvurucu maliki oldu ğu parsel üzerinde bina in şa ettirmek için Belediyeye ba şvurmuştur. Belediye revizyon imar plan ı kapsam ında başvurucuya 28/1/1990 tarihinde be ş kat izinli in şaat ruhsat ı vermiştir. Buna kar şı komşu parsel maliki revizyon imar plan ı ile bu plana ba ğlı olarak verilen in şaat ruhsat ının iptali için dava açm ıştır. Dosyadaki bilgi ve belgelerden davan ın aç ıldığı tarih anla şılmamakla birlikte 16/2/1990 tarihinde Mahkeme Heyetince ke şfe gidilmi ş ve hukuka ayk ırılık ile telafisi güç zararlar ın doğacağı gerekçesiyle 21/3/1990 tarihinde doksan gün süreyle yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmiştir. Yarg ılama sonucunda ise 19/11/1990 tarihinde dava kabul edilerek in şaat ruhsat ı iptal edilmi ştir. 54. Başvurucunun in şa ettirdiği dört katl ı yap ı 30/9/2009 tarihinde y ıkılm ıştır. Başvurucunun y ıkım nedeniyle u ğrad ığı zarar ın tazmini istemiyle açt ığı dava Belediyenin hizmet kusuru bulundu ğu gerekçesiyle Mahkemece kabul edilmi ştir. Temyiz üzerine Daire; keşif tarihinde in şaata henüz ba şlanmad ığını, inşaat ruhsat ının al ınmas ından yürütmenin durdurulmas ına kadar geçen iki ay içinde in şaat ın tamamlanmas ının mümkün olmad ığını ve iptal davas ına başvurucunun müdahil olmas ına rağmen yap ıya ruhsats ız başland ığını belirterek zarar ın başvurucunun eyleminden do ğduğu gerekçesiyle karar ı bozmuştur. Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 1155. Başvurucu, özellikle in şaata verilen ruhsat uyar ınca yap ımı başlatt ığını ve yürütmenin durdurulmas ına ilişkin dönem haricinde yap ıyı inşa ettirdiğini ileri sürmektedir. Başvurucu, hukuka uygun olarak in şa ettirdiği yap ının y ıkımı nedeniyle u ğram ış olduğu maddi ve manevi zarar ın tazmin edilmemesinden şikâyetçidir. 56. Öncelikle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye kar şı etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olana ğının başvurucuya tan ınıp tan ınmad ığı incelenmelidir. Yarg ılama sürecinin bütününe bak ıldığında başvurucunun kendisini vekil ile temsil ettirdi ği, başvurucuya itiraz ve savunmalar ını ortaya koyabilme ve delillerini sunabilme olana ğının tan ındığı anlaşılmaktad ır. Başvurucunun mülkiyet hakk ına ilişkin iddialar ının derece mahkemelerince de ğerlendirilip ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konularak tazminat davas ının reddedildi ği görülmektedir. 57. Başvurucu, yap ıyı yürütmenin durdurulmas ı karar ı dışında kalan süreçte hukuka uygun olarak tamamlad ığını ve y ıkım işleminde Belediyenin hizmet kusuru bulundu ğunu ifade etmi ştir. Bu a şamada belirtmek gerekir ki yarg ılama sürecinde delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -kural olarak- derece mahkemelerinin takdirindedir. Ancak bu takdir yetkisi s ınırsız olmay ıp derece mahkemelerinin kararlar ının açık bir keyfîlik veya bariz bir takdir hatas ı içermemesi gerekir. Bu kapsamda ruhsat ın iptali için aç ılan davadan ba şvurucunun haberdar oldu ğuna ve Belediyenin hukuki sorumlulu ğuna ilişkin olarak Dairenin de ğerlendirmesinde aç ık bir keyfîlik veya bariz takdir hatas ı bulunmamaktad ır. 58. Binan ın ruhsats ız da olsa idare taraf ından makul olmayan bir süre boyunc a yıkımı yönünde herhangi bir i şlem yap ılmad ığı olaylarda öngörülemeyecek bir y ıkım sebebiyle tazminat ödenmemesinin ba şvuruculara şahsi olarak a şırı bir külfet yükleyecek ve ölçülülük yönünden mülkiyet hakk ının ihlaline neden olacakt ır (Ayşe Öztürk , B. No: 2013/6670, 10/6/2015 , 110-112; Rifat Algan , 68-74; İrfan Öztekin , 61-67). 59. Bununla birlikte ba şvurucular yönünden y ıkım işleminin uygulanabilece ğinin öngörülebilir nitelikte olmas ı durumunda bunun sonuçlar ına katlan ılmas ı beklenebilecektir. Ruhsats ız olarak in şa edilen yap ılar ın tespit edilerek ruhsata ba ğlanmas ı mümkün olmad ığı takdirde söz konusu yap ılar ın y ıkımı, kamunun genel menfaatlerinin sa ğlanmas ı ad ına idare yönünden bir sorumluluk ta şımaktad ır. Ayr ıca yap ılaşma alan ında kamu makamlar ına tan ınan geni ş takdir yetkisi de dikkate al ındığında başvurucular ın mülkiyet haklar ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin bozuldu ğu söylenemeyecektir ( Aysel Geçer ve di ğerleri , B. No: 2015/6675, 31/10/2018, 44). 60. Bu kapsamda somut olayda ba şvurucu aç ısından y ıkım işleminin uygulanabilece ğinin öngörülebilir nitelikte olup olmad ığının tespit edilmesi gerekmektedir. Başvurucu, maliki oldu ğu parsel üzerinde bina in şa ettirmek amac ıyla Belediyeye başvurmuştur. Belediye, talebi uygun bularak 26/1/1990 tarihli in şaat ruhsat ı vermiştir. Komşu parsel maliki, imar plan ı ile inşaat ruhsat ının iptali için dava açm ıştır. Söz konusu davan ın aç ıldığı tarih dosyadaki bilgi ve belgeler kapsam ında anlaşılamasa da 16/2/1990 tarihinde Mahkeme Heyetince ke şfe gidilmi ş ve 21/3/1990 tarihinde doksan gün süreyle yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmiştir. Başvurucu da yarg ılama sürecinde müdahil sıfat ıyla yer alarak hukuki süreçten haberdar olmu ştur. 61. Belediye taraf ından verilen ruhsat i şleminin tesisinde ba şvurucunun hilesinin veya ağır kusurunun oldu ğuna dair bir olgu bulunmamaktad ır. Bununla birlikte somut olaydaki süreç gözönüne al ındığında inşaat ruhsat ının verildiği tarih ile ruhsat ın iptali için Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 12açılan dava tarihi aras ında çok k ısa bir süre oldu ğu görülmektedir. Daha da önemlisi aç ılan bu davada hukuka ayk ırılığın aç ık olduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmiştir. Bu hâliyle ba şvurucunun yürütmenin durduruldu ğu tarihten sonra art ık inşaat ı devam ettirmemesi beklenirken kendi fiiliyle zarar ın doğmas ına ve artmas ına yol açt ığı anlaşılmaktad ır. 62. Başvurucunun di ğer bir iddias ı yürütmenin durdurulmas ı karar ının üç ayl ık bir süre için verildi ği, yap ının ise yürütmenin durdurulmas ına ilişkin dönem haricinde in şa edildiğine ilişkindir. İdari bir işlem, mahkeme karar ıyla iptal edilene veya idare taraf ından geri al ınana kadar hukuka uygunluk karinesinden yararlan ır. Bununla birlikte somut olayda Mahkemece verilen yürütmenin durdurulmas ı karar ının mahiyetinin gözönüne al ınmas ı gerekmektedir. Şöyle ki somut olaydaki yürütmenin durdurulmas ı karar ında idari i şlemin hukuka uygun olup olmad ığı hususunda detayl ı bir değerlendirme yap ılm ıştır. Yap ılan bu değerlendirme sonucunda i şlemin hukuka aç ıkça ayk ırı olduğu tespit edilmi ştir. Söz konusu aşama itibar ıyla Mahkeme taraf ından ruhsat ın hukuka aç ıkça ayk ırı olduğunun tespit edilmi ş olmas ı, dava konusu i şlemin iptal edilece ği sonucuna götürecek hukuki bir belirtidir. Bu nedenle somut olayda verilen -geçici de olsa- yürütmenin durdurulmas ı karar ının, dava konusu i şlemin sonradan iptal edilebilece ğini öngörülebilir hâle getirdi ğini kabul etmek gerekecektir. 63. Dolay ısıyla ruhsat ın iptal edilebilece ği başvurucu taraf ından öngörülebilir bir hâle gelmesine ra ğmen inşaata devam edilmesi kar şısında başvurucunun kendi kusurundan doğan ve artan zarar ının karşılanmamas ında başvurucuya şahsi olarak a şırı ve orant ısız bir külfet yüklenmemi ştir. 64. Sonuç olarak in şaat ruhsat ının verildiği tarihten çok k ısa bir süre sonra iptal davas ı aç ılmas ı ve hukuka ayk ırılık ile telafisi güç zararlar ın doğacağı gerekçesiyle yürütmenin durdurulmas ı karar ı verilmesi kar şısında ruhsat ın iptal edilebilece ği başvurucu taraf ından öngörülebilir hâle gelmi ştir. Ruhsats ız olarak in şa edilen yap ılar ın tespit edilerek ruhsata ba ğlanmas ı mümkün olmad ığı takdirde y ıkımı kamunun genel menfaatlerinin sağlanmas ı ad ına idare aç ısından bir sorumluluk niteli ğindedir. Ayr ıca bu alanda kamu makamlar ına tan ınan geniş takdir yetkisi de dikkate al ındığında başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge bozulmam ış olup müdahale ölçülüdür. 65. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucu Nurnisa Türkistanl ı yönünden ba şvurunun DÜ ŞMESİNE, B. Başvurucu Necati Türkistanl ı yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Başvurucu Necati Türkistanl ı yönünden Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2016/14352 Karar Tarihi : 18/6/2020 13D. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ