TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR B.U. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4971) Karar Tarihi: 11/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : B.U. Vekili : Av. Şükran TEZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sosyal medyada sarf edilen sözler hakk ında etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmemesi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR B.U. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4971) Karar Tarihi: 11/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : B.U. Vekili : Av. Şükran TEZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sosyal medyada sarf edilen sözler hakk ında etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedeniyle şeref ve itibar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/2/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca kabul edilebilirlik konusunda oybirli ği sağlanamad ığında n başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, şikâyet konusu olay ın gerçekle ştiği tarihte bir meslek birli ğinin yöneticisidir. 2017 y ılı Aral ık ay ında yap ılacak başkanl ık seçimi dolay ısıyla başvurucu ile bir röportaj yap ılm ış, bu röportaj ulusal bir gazetede haber olarak yay ımlanm ıştır. 7. 19/11/2017 tarihinde, üçüncü bir ki şi taraf ından sosyal payla şım sitelerinden birinde ba şvurucu hakk ındaki söz konusu haber payla şılm ış ve haberle birlikte ba şvurucuyla ilgili birtak ım yorumlarda bulunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 38. Başvurucu, hakk ında hakaret ve iftira içeren ifadeler kullan ıldığını ileri sürerek söz konusu payla şımı yapan ki şinin ad ını vermiş ve bu ki şi ile birlikte sosyal medya üzerinden payla şımda bulunan ki şi veya ki şiler hakk ında 20/11/2017 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) suç duyurusunda bulunmu ştur. Suç duyurusu dilekçesinde, şüpheli olarak ba şvurucu taraf ından ismi verilen ki şinin meslek birli ğinde gerçekleşecek başkanl ık seçimindeki adaylardan birinin akrabas ı olabilece ği, bu nedenle başvurucuya kar şı hakaret edildi ği ve iftirada bulunuldu ğu, şüphelinin ba şvurucu veya meslek birli ği ile herhangi bir ba ğı bulunmad ığından söz konusu beyanlar ın mesleki faaliyetten dolay ı verilmiş bir tepki olarak kabul edilemeyece ği, paylaşımın tüm kullan ıcılar ın erişimine aç ık olduğu belirtilmi ştir. Dilekçede ayr ıca paylaşım sayfas ının bağlant ı adresine (URL) yer verilmi ş ve öncelikle IP adreslerinden şüphelilerin tespit edilere k haklar ında kamu davas ının aç ılmas ı talep edilmi ştir. 9. Başsavc ılık 30/11/2017 tarihli karar ı ile şüpheli hakk ında kovu şturma yap ılmas ına yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; sosyal a ğ profillerinin herhangi bir s ınırlamaya tabi olmaks ızın girilen bilgilerle olu şturulabilece ği, aç ık kaynakl ı bu bilgilerin gerçek sahibine ait olup olmad ığının tespitinin kullan ıcı profiline yap ılan bağlant ı IP numaras ı üzerinden internet servis sa ğlay ıcısından al ınan bilgi ile mümkün oldu ğu, bu kapsamda mü ştekinin şikâyetine konu internet sitesinin ülkemizde herhangi bir servis sağlay ıcısının olmamas ı, diğer taraftan bu tür suçlara ili şkin adli yard ımlaşma taleplerinin Amerika Birle şik Devletleri (ABD) adli makamlar ınca, ABD mevzuat ı uyar ınca bu tür fiillerin ceza davas ına konu olmad ığı, yaln ızca hukuki ihtilaf olarak kabul edildi ği gerekçesiyle reddedilmesi nedenleriyle kullan ıcı kimliğini tespite yarar bilginin temin edilemedi ği, dolay ısıyla soruşturmaya konu olay bak ımından soru şturma evresi sonunda kovuşturma olana ğının bulunmamas ı hâlinin söz konusu oldu ğu, müştekinin ifadesinde ve ekinde ibraz etti ği bilgi ve belgelerde de şüphelinin kimli ğini tespite yarar bilgi ve bulgunun yer almad ığı belirtilmi ştir. 10.Başvurucu, an ılan karara itiraz etmi ştir. İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimli ği 28/12/2017 tarihinde usul ve yasaya ayk ırılık olmad ığı gerekçesiyle itiraz ı reddetmi ştir. 11. Nihai karar 15/1/2018 tarihinde ba şvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucu 14/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 13. Başvurucu ayr ıca söz konusu payla şıma erişimin engellenmesi istemiyle 30/11/2017 tarihinde İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimli ğine başvurmuştur. Hâkimlik 1/12/2017 tarihli karar ıyla ilgili sayfadaki içeri ğe erişimin engellenmesine karar vermi ştir. Karar gerekçesinde; talep konusu payla şımda başvurucuya hakaret içeren ifade ve anlat ımlara yer verildiği, başvurucunun do ğrudan hedef al ınarak kişilik haklar ının ihlal edildi ği, paylaşılan içerikte küçük dü şürücü ve incitici sözcüklerin bulundu ğu, bu sözlerin fikir ve dü şünce özgürlüğü kapsam ında değerlendirilemeyece ği, eleştiri s ınırını aşan ve başvurucuyu kamuoyu nezdinde karalay ıcı, aşağılay ıcı ve toplumdaki güven duygusunu sars ıcı nitelikte zarar verme amaç ve kast ı ile yaz ıldığı kanaatine var ıldığı belirtilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, B. No: 2017/22818, 8/9/2020, 13, 14). Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 11/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; hakk ında yap ılan payla şımın kendisini hedef gösterdi ğini, gerçek dışı ve küçük dü şürücü ifadeler içerdi ğini, itibar ına ve kişilik haklar ına sald ırı niteliğinde olduğunu, payla şıma ilişkin URL adresi bildirildi ği hâlde Ba şsavc ılık taraf ından herhangi bir araştırmaya giri şilmediğini, yabanc ı hukuka at ıfta bulunularak verilen karar ın Türk hukuk sisteminin i şlememesi ve yasal düzenlemelerin rafa kalkmas ı sonucunu do ğurduğunu iddia etmiştir. Başvurucu ayr ıca söz konusu payla şım hakk ında Sulh Ceza Hâkimli ğince erişimin engellenmesi yönünde verilen kararda içeri ğin suç te şkil ettiğinin tespit edildi ğini, ayn ı konuda verilen iki karar ın çelişkili olduğunu belirterek hak arama hürriyeti, adil yarg ılanma hakk ı ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. B. Değerlendirme 17. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şu şekildedir: Herkes, ya şama, maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir." 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü; sosyal medyada hakk ında payla şılan ifadelerin şeref ve itibar ına yönelik bir müdahale olu şturduğudur. Bu sebeple somut olay ın koşullar ında şikâyetin bir bütün olarak Anayasa'n ın 17. maddesi bağlam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 1. Genel İlkeler 19. Kişinin itibar ına yap ılan sald ırının belli bir a ğırlık düzeyine eri şmiş olduğu hâllerde Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında mündemiç negatif yükümlülü ğe, bireyin maddi ve manevi varl ığına etkin bir sayg ının sağlanmas ı için gerekli poziti f yükümlülükler eklenir. Pozitif yükümlülükler, ki şilerin birbirleri ile olan ili şkilerini de kapsayacak şekilde ki şisel itibara sayg ının güvence alt ına al ınmas ı amac ıyla birtak ım tedbirler al ınmas ını gerektirir ( İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, 47; Kadir Sağdıç [GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, 40; Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 19). 20. Öte yandan bireyin şeref ve itibar ı, Anayasa n ın 17. maddesinde yer alan manevi varl ık kapsam ında yer almaktad ır. Devlet, bireylerin manevi varl ığının bir parças ı olan şeref ve itibara keyfî olarak müdahale etmemek ve üçüncü ki şilerin sald ırılar ını önlemekle yükümlüdür. Ancak devletin bireylerin maddi ve manevi varl ığına yönelik olarak üçüncü ki şilerce yap ılan müdahalelere kar şı etkili mekanizmalar kurma çerçevesindeki pozitif yükümlülü ğü, mutlaka cezai soru şturma ve kovu şturma yap ılmas ını gerekli k ılmaz. Üçüncü ki şilerin haks ız müdahalelerine kar şı bireyin korunmas ı hukuk muhakemesi yoluyla Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 5da mümkündür. Nitekim üçüncü ki şilerce şeref ve itibara yap ılan müdahaleler için ülkemizde hem cezai hem de hukuki koruma öngörülmü ştür. Hakaret ceza hukuku anlam ında suç, özel hukuk anlam ında ise haks ız fiil olarak nitelendirilmekte ve tazminat davas ına konu edilebilmektedir. Dolay ısıyla bireyin üçüncü ki şilerce şeref ve itibar ına müdahale edildi ği iddias ıyla hukuk davas ı açarak da bir giderim sa ğlamas ı mümkündür ( Adnan Oktar (3) , B. No: 2013/1123, 2/10/2013, 35; Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 20). 21. Bir ihlal iddias ına ilişkin olarak ba şvurulabilecek birden fazla etkili ba şvuru yolunun bulunmas ı durumunda kural olarak ba şvurucunun ayn ı amac ı taşıyan başvuru yollar ının tamam ını tüketmesi beklenemez ( S.S.A ., B. No: 2013/2355, 7/11/2013, 30; Halkevleri Derne ği ve İlknur Birol, B. No: 2013/577, 30/6/2014, 28). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin yerle şik hâle gelen içtihatlar ı uyar ınca kimli ği belirli üçüncü kişilerce şeref ve itibara yap ılan müdahalelerle ilgili olarak yaln ızca ceza muhakemesi yolun a başvurulmuş olmas ı Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunulabilmesi için şart olan tüm başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulunun yerine getirildi ği anlam ına gelmez ( Adnan Oktar (3) , 36; Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 21). 22. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında koruma alt ına al ınan şeref ve itibar ın korunmas ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına yönelik uyu şmazl ıklar aç ısından hukuki tazmin yolu daha yüksek ba şarı şans ı sunabilecek, kullan ılabilir ve etkili bir ba şvuru yoludur (S.S.A ., 31; Halkevleri Derne ği ve İlknur Birol , 29; Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 22). 23. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin Sinem Hun (B. No: 2013/5356, 8/5/2014) daha sonra da Fetullah Gülen (B. No: 2014/12225, 14/7/2015) kararlar ında ifade etti ği gibi hoşgörünün ve bütün insanlar ın onuruna ayn ı düzeyde sayg ının demokratik, ço ğulcu bir toplumun temellerini olu şturduğu gerçeğinden hareketle formaliteleri , koşullar ı, kısıtlamalar ı veya müeyyideleri izlenen me şru amaçla orant ılı olmak kayd ıyla hoşgörüsüzlük temelinde nefreti yayan, buna te şvik eden, yücelten veya hakl ı gösteren tüm ifade çe şitlerini önlemek hatta bunlar ı cezaland ırmak gerekli görülebilir ( Sinem Hun , 32; Fetullah Gülen [GK], 36; Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 23). 24. Bu nedenle nefret söylemi kullan ılarak hakaret edildi ği iddias ını içeren başvurular aç ısından başvuruya konu olay ın kendine özgü ko şullar ı da dikkate al ınmak kayd ıyla bireysel ba şvuru öncesinde hukuk yoluna gidilmeksizin sadece ceza muhakemesi yolunun tamamlanm ış olmas ı yeterli görülebilir ( Sinem Hun , 32; Fetullah Gülen, 37). O hâlde mevcut ba şvuruda yap ılmas ı gereken ilk i ş başvurucunun iddialar ı çerçevesinde başvuru yollar ının tüketilip tüketilmedi ğini tespit etmektir ( Mustafa Sezgin Tanr ıkulu, 24). 2.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 25. Somut olayda ba şvurucu, üçüncü ki şinin bir sosyal medya sitesinde kendisine yönelik olarak kulland ığı hakaret içerikli ifadeler nedeniyle şeref ve itibar ının zedelendi ğinden şikâyetçi olmu ştur. Başvurucu, Ba şsavc ılığa verdiği şikâyet dilekçesinde sosyal payla şım ağı üzerinden payla şım yapan ki şinin ismini bildirmi ş ve ismini verdi ği kişinin meslek birli ğinde gerçekle şecek başkanl ık seçimindeki adaylardan birinin akrabas ı olabileceğini ileri sürmü ştür. Bu durumda ba şvurucunun ki şilik haklar ına sald ırıda bulunduğunu iddia etti ği kişinin kimli ğini bilmedi ği, dolay ısıyla hakaret içerikli payla şımlar ı yapan kişinin kimli ğinin meçhul oldu ğu söylenemez. Başvuru Numaras ı: 2018/4971 Karar Tarihi : 11/2/2021 626. Öte yandan ba şvurucunun sosyal payla şım sitesi üzerinden yap ılan yorumun nefret söylemi içerdi ğine dair bir aç ıklama yapmad ığı görülmüştür. Ayr ıca mesaj içeriklerinin hoşgörüsüzlü ğe dayal ı nefret biçimlerini yayan, k ışkırtan, buna te şvik eden vey a meşrulaştıran ifadeler olmad ığı, dolay ısıyla nefret söylemi olarak nitelendirilemeyece ği değerlendirilmi ştir. 27. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, bireysel ba şvuruda bulunulmadan önce ihlal iddias ının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş olan idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının tüketilmi ş olmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı, kanun yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu kılar (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 19-20; Güher Ergun ve diğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 26). 28. Aç ıklamalar çerçevesinde ba şvuru konusu olayda kimli ği başvurucu taraf ından bilindiği anlaşılan üçüncü ki şi taraf ından şeref ve itibara yap ılan müdahale ile ilgili olarak başvurucunun yaln ızca ceza muhakemesi yoluna ba şvurmuş olduğu ve somut ba şvuru açısından daha etkili bir giderim yolu olan hukuk davas ı açma imkân ını kullanmaks ızın bireysel ba şvuruda bulundu ğu nazara al ındığında Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunulabilmesi için tüm ba şvuru yollar ının tüketilmesi ko şulunun yerine getirilmedi ği anlaşılmaktad ır (benzer yönde karar için bkz. Mustafa Sezgin Tanr ıkulu). 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun gizlilik talebinin kabulüne ve kimlik bilgilerinin kamuya aç ık belgelerde G İZLİ TUTULMASINA, B. Kişinin şeref ve itibar ının korunmas ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 11/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M.Emin KUZ Basri BA ĞCI