TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELİM VAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32107) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : Selim VAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ına al ınırken hastaneye götürülme esnas ında gerekmedi ği hâlde kelepçe tak ılmas ı ve buna ili şkin görüntülerin b
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELİM VAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32107) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : Selim VAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ına al ınırken hastaneye götürülme esnas ında gerekmedi ği hâlde kelepçe tak ılmas ı ve buna ili şkin görüntülerin bas ında yay ımlanmas ı nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/8/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Kahramanmara ş Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Savc ılık) Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden erişilen soruşturma dosyas ındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 7. 1976 do ğumlu olan ba şvurucu, hâkim olarak görev yapmaktayken 24/8/2016 tarihinde meslekten ihraç edilmi ştir. 8. Başvurucu, Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) soruşturmalar ı kapsam ında 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 39. Başvurucu, gözalt ında kendisine kelepçe tak ıldığını ve sağlık kontrolü için götürüldü ğü hastaneye giri ş ve ç ıkışı sıras ında bas ın mensuplar ınca fotoğraflar ının çekildiğini belirterek görevli polis memurlar ı hakk ında Kahramanmara ş Cumhuriyet Ba şsavc ılığına 11/8/2016 tarihinde suç duyurusunda bulunmu ştur. 10. Savc ılık, söz konusu şikâyet hakk ında görevi kötüye kullanma suçundan kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...müştekinin savc ılığımıza yazm ış olduğu dilekçesinde, kendisine gözalt ı işlemi yap ıldığı sırada kanuna ayk ırı olarak kelepçe tak ıldığını beyan ederek görevli memurla r hakk ında şikayetçi olmu ş ise de, emniyet güçlerince gözalt ı işlemi s ıras ında müştekiy e kelepçe tak ılmış olmas ının suç teşkil edecek bir durum olmad ığı, emniyet güçlerinin tedbir amaçl ı olarak böyle bir uygulama yapabilece ği anlaşılmakla, Kamu ad ına KOVU ŞTURMAYA YER OLMADI ĞINA..." 11. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz, Kahramanmara ş 2. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 6/6/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 12. Başvurucu 10/7/2017 tarihinde tebli ğ edilen karara kar şı 9/8/2017 tarihinde süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 13. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun 93. maddesi şöyledir: Yakalanan veya tutuklanan ki şilerin nakli Madde 93- (1) Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden di ğer bir yere nakledilen kişilere, kaçacaklar ına ya da kendisi veya ba şkalar ının hayat ve beden bütünlükler i bak ımından tehlike arz etti ğine ilişkin belirtilerin varl ığı hâllerinde kelepçe tak ılabilir. 14. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu nun 295. maddesi şöyledir: Muhaf ızın görevini kötüye kullanmas ı Madde 295 - (1) Gözalt ına al ınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli ki şilerin, görevlerinin gereklerine ayk ırı hareket etmeleri halinde, görevi kötüy e kullanma suçuna ili şkin hükümler uygulan ır. (2) Muhafaza veya nakli ile görevli olan kimse, görevinin gereklerine ayk ırı olara k gözalt ına al ınan, tutuklu veya hükümlünün bulundu ğu yerden geçici bir süreyle uzaklaşmas ına izin verirse; alt ı aydan iki y ıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır. (3) Gözalt ına al ınan, tutuklu veya hükümlünün bu f ırsattan yararlanarak kaçmas ı halinde, kaçmaya kasten imkan sa ğlama suçuna ili şkin hükümler uygulan ır. Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 4B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Mevzuat 15. 1955 tarihli Suçlar ın Önlenmesi ve Suçlular ın Islah ı Üzerine Birinci Birle şmiş Milletler Konferans ı taraf ından kabul edilen ve Ekonomik ve Sosyal Konsey taraf ından 31/7/1957 tarihli ve 663 C (XXIV) say ılı, 13/5/1977 tarihli ve 2076 (LXII) say ılı kararlar ı ile onaylanan Mahpuslar ın Islah ı için Asgari Standart Kurallar k ısıtlama araçlar ına ilişkin aşağıdaki temel ilkeyi içermektedir: 33. Kelepçe, zincir, demir ve dar gömlek gibi k ısıtlama araçlar ı bir cezaland ırma vas ıtas ı olarak hiçbir zaman kullan ılamaz. Ayr ıca, zincir ve demir k ısıtlamak içi n kullan ılamaz. Aşağıdaki haller d ışında, diğer k ısıtlama araçlar ı da kullan ılamaz: (a) Mahpusun yarg ısal ya da idari bir makam önüne getirildi ği zaman ç ıkar ılmas ı koşuluyla, nakil s ıras ında kaçmas ına karşı bir önlem olarak kullan ılmas ı; ... 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi Uygulamas ı 16. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine göre k ısıtlama yöntemlerinden biri ola n kelepçeleme, yasal yakalama ya da tutuklama ile ba ğlant ılı olarak uyguland ığında ve koşullar ın makul olarak gerektirdi ğinden daha fazla güç kullanma ya da kamuya te şhir içermediğinde genellikle Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 3. maddesinde düzenlene n işkence yasa ğı kapsam ında bir sorun te şkil etmez. Bu ba ğlamda söz konusu ki şinin yakalamaya direnece ğine ya da kaçmaya yeltenece ğine, zarara yol açaca ğına ya da delil karartacağına inanmak için bir nedenin var olup olmad ığı önem ta şımaktad ır (Raninen/Finlandiya , B. No: 20972/92, 16/12/1997, 56; Öcalan/Türkiye [BD], B. No: 46221/99, 182; Gorodnitchev/Rusya , B. No: 52058/99, 24/5/2007, 101, 102, 105, 108; ayr ıca bkz. Mirosław Garlicki/Polonya , B. No: 36921/07, 14/6/2011, 73-75). V. İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 18. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım isteminde bulunmu ştur. 19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan ve yabanc ı olan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne kara r verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 5B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 20. Anayasa n ın 17. maddesinde herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geliştirme hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan onurunun korunmas ı amaçlanm ış; üçüncü f ıkras ında da kimseye i şkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm altına al ınm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 21. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkras ında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal aç ıdan zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlüğüne sayg ı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demi r ve diğerleri , 81). 22. Bununla birlikte bir muamelenin Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının kapsam ına girebilmesi için asgari bir a ğırlık derecesine ula şmış olmas ı gerekmektedir. Bu asgari eşik göreceli olup her olayda asgari e şiğin aşılıp aşılmad ığı somut olay ın özellikleri dikkate al ınarak değerlendirilmelidir. Bu ba ğlamda muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ile ma ğdurun cinsiyeti, ya şı ve sağlık durumu gibi faktörler önem ta şımaktad ır (Tahir Canan , 23). De ğerlendirmeye al ınacak bu unsurlara muamelenin amac ı ve kast ı ile ard ındaki saik de eklenebilir. Ayr ıca kötü muamelenin, heyecan ın ve duygular ın yükseldi ği bağlamda meydana gelip gelmedi ğinin tespiti de dikkate al ınmas ı gereken di ğer faktörlerdi r (Cezmi Demir ve di ğerleri , 83). 23. Başvurucu, FETÖ/PDY soru şturmalar ı kapsam ında 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır (bkz. 8). 24. Kovu şturmaya yer olmad ığına dair kararda ba şvurucuya tedbir amaçl ı olarak kelepçe tak ıldığı belirtilmi ştir. Öte yandan ba şvurucu, s ırf kelepçe tak ılm ış olmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; bunun d ışında hastaneye getirilip götürülürken kollu ğun insan onurunu zedeleyecek bir davran ışına maruz kald ığını ileri sürmemiştir. Başvurucunun hastaneye getirilip götürülürken kelepçeden dolay ı elinde ya da kolunda herhangi bir yaralanma meydana geldi ğine yönelik bir iddias ının bulunmad ığı da gözden uzak tutulmamas ı gereken bir husustur. 25. Başvurucu, hastaneye götürüldü ğü s ırada bas ın mensuplar ının fotoğraf çekmesine ve kamera kayd ı yapmas ına kolluk taraf ından izin verildi ğini ileri sürmü şse de bunun kolluk kuvvetleri taraf ından teşhir amaçl ı olarak kasten yap ıldığına dair bir iddias ının bulunmad ığı görülmektedir. Esasen şikâyetin dile getirili ş biçimine göre ba şvurucunun bas ının görüntü almas ının kolluk taraf ından engellenmemesinden yak ındığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte ba şvurucunun hastaneye transferinde ola ğan d ışı bir rota takip edildi ğine veya ulaşım esnas ında teşhir edilmesine neden olacak nitelikte bir araç kullan ıldığına ya da hastanede geçirilen zaman ın bilinçli şekilde uzat ılmak suretiyle bas ın mensuplar ına görüntü alma imkân ının sağland ığına yönelik kanaat olu şturacak bir bulgu da mevcut de ğildir. 26.Şüphelilere kelepçe tak ılmas ı ilgili hukukta aç ıklanan mevzuattan kaynaklanan bir yöntem olup şüphelilerin kaçmas ının ya da ba şkalar ına zarar vermesinin önlenmesi amac ını taşımaktad ır. Bu uygulaman ın niteliğinden kaynaklanan, kelepçe tak ılmas ının doğal sonucu olan olumsuz etkiler kötü muamelenin asgari bir a ğırlık derecesine ula ştığının kabul edilmesi için yeterli görülmemi ştir (benzer yöndeki bir karar için bkz. Kazim Aksoy (2) , B. No: 2015/8409, 4/7/2019, 34-40) Başvuru Numaras ı: 2017/32107 Karar Tarihi : 9/7/2020 627. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI