TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DENİZ ŞAH BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15069) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Yüksel GÜNARSLAN Başvurucu : Deniz ŞAH I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) duruşmada haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı su
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DENİZ ŞAH BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15069) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Yüksel GÜNARSLAN Başvurucu : Deniz ŞAH I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) duruşmada haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ı lan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Birinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından incelenen ba şvurunun e şitlik ilkesinin ihlal edildi ği iddias ı yönünden kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 5. Komisyonca adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ı yönünden başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. Başvurucu, Geyiksuyu Jandarma Komando Tabur Komutanl ığı personeli ile DHKP/C silahl ı terör örgütü üyesi oldu ğu değerlendirilen ki şiler aras ında 6/4/2016 günü Tunceli ili Hozat ilçesi Ta şıtlı Köyü k ırsal alan ında meydana gelen çat ışma neticesinde yaral ı olarak ele geçirilmi ştir. Başvurucunun üzerinden -di ğer suç delilleri ile birlikte- S.U. ad ına düzenlenmi ş bir adet sürücü belgesi temin edilmi ştir. 11. Başvurucu silahl ı terör örgütüne üye olma ve terör örgütü kurma ve yönetme suçlar ından 13/4/2016 tarihinde tutuklanm ış ve Elaz ığ E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna teslim edilmi ştir. 12. Diyarbak ır Kriminal Polis Laboratuvar ı Müdürlü ğünün 31/5/2016 tarihli uzmanl ık raporunda, ba şvurucunun üzerinden ele geçirilen ve S.U. ad ına düzenlenmi ş olan sürücü belgesinin tamamen sahte oldu ğu ve iğfal kabiliyetinin bulundu ğu tespitlerine yer verilmiştir. 13. Başvurucu hakk ında Tunceli Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından DHKP/C silahl ı terör örgütünün faaliyetleri kapsam ında anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs, ki şinin yerine getirmekte oldu ğu kamu görevi nedeniyle kasten öldürmeye teşebbüs, resmi belgede sahtecilik, say ı ve nitelik bak ımından vahim olan silah vey a mermileri sat ın al ınmas ı taşınmas ı bulundurulmas ı, tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulmas ı veya el de ğiştirmesi suçlar ından 16/3/2017 tarihinde iddianame düzenlenmi ştir. 14.İddianamenin kabulü ile aç ılan dava Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 2017/82 Esas s ıras ına kaydedilerek görülmeye ba şlanm ıştır. 15. Başvurucu Mahkemeye hitaben yazd ığı 10/4/2017 tarihli dilekçe ile Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) uygulamas ının yüz yüzelik ve do ğrudan do ğruyal ık ilkelerini ihlal ederek etkili savunma yapma imkan ını ortadan kald ırdığını ve bu nedenle SEGBİS arac ılığı ile sorgulanmak istemedi ğini beyan ederek savunmas ını mahkeme salonunda ve avukat ının hukuki deste ği eşliğinde yapabilmek için duru şmada haz ır edilmesini talep etmi ştir. 16. Başvurucu yarg ılaman ın 7/6/2017 tarihli ilk celsesine ceza infaz kurumu ile gerçekleştirilen SEGB İS bağlant ısına yan ıt verilmemesi nedeniyle kat ılamam ıştır. Mahkeme SEGBİS arac ılığı ile savunma yapmak istemeyen ba şvurucunun duru şmada haz ır bulundurulmas ında sak ınca bulunup bulunmad ığının Tunceli Valili ği, Tunceli İl Emniyet Müdürlüğü ve Tunceli İl Jandarma Komutanl ığından sorulmas ına ve ba şvurucunun Mahkemeye getirilmesi için Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar vermi ştir. 17. Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğünün 5/9/2017 tarihli yaz ısı ile Adana Cezaevi Jandarma Bölük Komutanl ığının 5/9/2017 tarihli görüş yaz ısı Mahkemeye bildirilmi ştir. An ılan görüş yaz ısı içeriğinde Doğu ve Güneydo ğu Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 4illerinde ya şanan terör olaylar ı nedeniyle karayolu ile tutuklu sevkinin personel ve tutuklunun can güvenli ği aç ısından sak ınca teşkil edeceği, Tunceli iline havayolu ile sevk imkân ının da bulunmad ığı ve duru şman ın SEGB İS arac ılığı ile yap ılmas ının güvenlik zaafiyetini önleyeceği belirtilmi ştir. 18. Başvurucu müdafi 8/9/2017 tarihli dilekçe ile ba şvurucunun duru şmada haz ır edilmesi için infaz kurumuna müzekkere yaz ılmas ını talep etmi ştir. Başvurucu 11/9/2017 tarihli ikinci celseye de kat ılmam ıştır. Bu celsede Tunceli Valili ği, İl Emniyet Müdürlü ğü ve İl Jandarma Komutanl ığının başvurucunun Mahkemede haz ır bulundurulmas ının sak ıncal ı olup olmad ığına ilişkin cevabi yaz ılar ı okunmuştur. Valilik ve Emniyet Müdürlü ğünün aksine Jandarma Komutanl ığı taraf ından başvurucunun Mahkemede haz ır edilmesi durumund a güvenlik önlemlerinin al ınabileceği bildirilmi ştir. Mahkeme, ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır edilmesine yönelik talebin reddine karar vermi ştir. Ara karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "San ık müdafinin san ığın bizzat mahkemede haz ır edilmesi istemli talebinin Tuncel i Valiliğinin 24/07/2017 tarihli yaz ı cevab ında san ığın Adliyeye getirilip götürülme esnas ında öldürülmesi, kaç ırılmas ı veya karga şa ç ıkmas ı gibi kamu güvenli ğini bozacak durumunun bulunmas ının bildirilmesi, yine İl Emniyet Müdürlü ğünün 12/06/2017 tarihli cevabi yaz ısında san ığın getirilip götürülme s ıras ında öldürülmesi, kaç ırılmas ı veya karga şa çıkmas ı gibi kamu güvenli ğini bozacak sansasyonel olaylar ının ç ıkmas ının ihtimaller dahilinde oldu ğunu belirtir yaz ılar ı ve 694 say ılı KHK nin 147 maddesi ile 5271 say ılı CMK 196/4 maddesinde yap ılan değişiklikle hakim veya mahkemenin zorunlu gördü ğü durumda ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle yurtiçinde bulunan san ığın sorgusunun yap ılabilir ve duru şmalara kat ılmas ına karar verilebilir hükmü de gözönünde bulundurularak san ığın ve müdafinin bizzat duru şmada haz ır edilmesi talebini n reddi ile bir sonraki celse san ığın SEGBİS ile savunmas ının al ınmas ına, san ığın kimlik bilgisinin yap ılmam ış olmas ı nedeni ile bizzat SEGB İS salonunda haz ır edilmesinin sağlanmas ı için kald ığı ceza infaz kurumuna müzekkere yaz ılmas ına, [...] karar verildi." 19. Başvurucu duru şman ın 1/12/2017 tarihli üçüncü celsesine de duru şmada bizzat haz ır bulundurulmad ığı gerekçesi ile SEGB İS arac ılığıyla kat ılmam ıştır. Başvurucu müdafinin haz ır bulundu ğu bu celsede kamu görevlisi olan bir k ısım müştekiler dinlenilmi ş ve başvurucunun bir sonraki celse kimlik tespitinin yap ılabilmesi amac ıyla SEGB İS arac ılığı ile haz ır edilmesine, SEGB İS odas ına ç ıkmak istemedi ği takdirde zorla ç ıkart ılmas ına kara r verilmiştir. 20. Başvurucu 9/2/2018 tarihli dördüncü celsede duru şmaya Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumundaki SEGB İS odas ından kat ılm ıştır. Kimlik tespiti yap ılan başvurucu beyan ında avukat ının isteği üzerine SEGB İS arac ılığı ile duru şmaya kat ıldığını, bu şekilde savunma yapmak istemedi ğini, sonraki celselere duru şmada bizzat haz ır edilmesi halinde kat ılacağını ve SEGB İS ile kat ılmayacağını beyan etmi ştir. Mahkeme, SEGBİS kullan ımının yasal dayana ğının bulundu ğu, Tunceli ilinde terör faaliyetlerinin yoğun olarak ya şand ığı ve başvurucunun bulundu ğu infaz kurumu ile Tunceli ili aras ında uzun bir yol mesafesi oldu ğu gerekçeleri ile ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebinin reddine karar vererek yarg ılamaya devam etmi ştir. Bu celsede tan ıklar E.B., R.Ç., V.A., T.K., S.Ö., E.S., E.Ç., M.A.T., H.B. ve Ş.H. dinlenilmi ştir. Mahkeme ba şvurucunun sonraki duru şma gün ve saatinde bizzat duru şma salonunda haz ır edilmesi için infaz kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar vermi ştir. 21. 8/3/2018 tarihinde Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilen ba şvurucu Mahkemeye hitaben yazd ığı 13/4/2018, 24/4/2018, 23/5/2018, Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 528/5/2018 ve 8/6/2018 tarihli dilekçelerinde duru şmaya bizzat kat ılmak yönündeki talebini yinelemiştir. Başvurucu bu dilekçelerinde özetle savunmas ını hiçbir etki ve bask ı alt ında olmadan kendisini rahatl ıkla ifade edebilece ği bir ortamda yapmak istedi ğini, yüz yüzelik ve doğrudan doğruyal ık ilkelerine ayk ırı olan ve savunma hakk ını kısıtlayan SEGB İS'in bu koşullar ı karşılamad ığını, çok say ıda müşteki ve tan ık için al ınan güvenlik tedbirlerinin kendisi için al ınmad ığını, ceza infaz kurumunda kendisine i şkence ve kötü muamelede bulunan görevlilerin refakatinde özgür iradesi ile savunma yapmas ının mümkün olmad ığını, dayat ılan SEGB İS uygulamas ı nedeni ile mü şteki ve tan ık beyanlar ına karşı savunma yapamad ığını ileri sürmü ştür. 22. Başvurucu 14/4/2018, 23/5/2018 ve 8/6/2018 tarihli -be şinci, alt ıncı ve yedinci- celselere kat ılmam ıştır. 14/4/2018 tarihli be şinci celsede mü ştekiler A.S., A.K. ve E.M.A. ile tan ık G.K. dinlenilmi ştir. Başsavc ılık 23/5/2018 tarihli alt ıncı celsede esas hakk ında mütalaas ını sunmuş, 8/6/2018 tarihli yedinci celsede de ayn ı mütalaay ı yinelemi ştir. Mahkeme, ba şvurucu müdafinin haz ır bulundu ğu bu celselerde ba şvurucunun bir sonraki duruşma gün ve saatinde duru şmada bizzat haz ır edilmesi ve e ğer bizzat haz ır edilemeyece k ise SEGB İS arac ılığı ile haz ır edilmesi için infaz kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar vermiştir. 23. Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğünün 16/4/2018 ve 12/6/2018 tarihli cevabi yaz ılar ında Bolu Cezaevi Jandarma Bölük Komutanl ığı taraf ından başvurucunun mahkemede haz ır bulundurulmas ının güvenlik aç ısından riskli olduğunun bildirildi ği ve bu nedenle ba şvurucunun istenilen gün ve saatlerde SEGB İS odas ında haz ır bulundurulaca ğı bildirilmi ştir. An ılan cevabi yaz ılar ın ekinde bulunan ve Bolu Cezaevi Jandarma Bölük Komutanl ığı taraf ından haz ırlanan 21/7/2017 tarihli tutana ğın ilgili kısm ı şöyledir: "Suç vas ıflar ı olarak 'Silahl ı Terör Örgütüne Üye Olmak, Devletin Birli ğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozma', 'PKK, FETO/PDY ve di ğer terör örgütleri' suçlar ından hükümlü ve tutuklu olanlar ının (BTÖ) PKK, Do ğu ve Güneydo ğu Anadolu Bölgelerinde adam kaç ırma ve propaganda amaçl ı yol kesme eylemleri ve yol güzergâhlar ı üzerinde patlay ıcı madde (EYP) düzene ği yerleştirmek sureti ile icra etti ği bombal ı eylemlerini son zamanlarda artt ırdığı, Hakkari, Şırnak, Van, Tunceli, Bingöl, Bitlis, Siirt, Batman, A ğrı ve Muş bölgesinin terör olaylar ı yönünden hassasiyet arz etmesi sebebiyle bu illere yap ılacak söz konusu sevklerin, yap ılmas ının güvenlik aç ısından riskli oldu ğu, duruşmalar ın SEGBİS sistemi ile yap ılmas ının daha uygun olaca ğı değerlendirilmi ş[tir]" 24. Mahkeme infaz kurumuna yazd ığı 13/6/2018 tarihli müzekkere ile başvurucunun SEGB İS vas ıtas ıyla ifade vermek istemese bile 27/6/2018 tarihinde SEGB İS odas ında haz ır edilmesini istemi ştir. 25. Mahkeme 27/6/2018 tarihli hüküm celsesinde ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır edilme talebinin reddine karar vermi ştir. Ara karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "...667 say ılı KHK'ya kar şılık gelen 196. Madde uyar ınca san ığın savunma v e beyan ının SEGBİS sistemi ile al ınmas ında herhangi bir sak ınca bulunmad ığından ayr ıca Bolu F Tipi Kapal ı Yüksek Güvenlikli ceza infaz kurumu müdürlü ğü ve daha önce Tunceli İl Emniyet Müdürlü ğü'nün ile yap ılan yaz ışmalar da göz önüne al ındığında, Tunceli ilinde terör faaliyetlerinin yo ğunluğu da göz önünde bulundurularak ve san ığın kald ığı ceza evi ile Tunceli ili aras ındaki uzun yol mesafesi de göz önünde bulundurularak bu talebin reddine karar verilerek tefhimle aç ık yarg ılamaya devam olundu." Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 626. 27/6/2018 tarihli duru şma tutana ğından, başvurucunun ceza infaz kurumundaki SEGBİS odas ına zorla getirildi ği, odaya girmemek için görevlilere zorluk ç ıkard ığı, kap ının girişine kendisini b ırakt ığı, kendisine sorulan sorulara cevap vermedi ği ve "savunm a hakk ımız engellenemez" şeklinde sloganlar att ığı anlaşılmaktad ır. Başsavc ılık önceki celselerde sundu ğu esas hakk ındaki mütalaas ını tekrarlam ıştır. Başvurucu müdafi, başvurucunun SEGB İS odas ına zorla getirilmesi, elleri ve kollar ının görevlilerce tutulmas ı ve bu şekilde beyanda bulunmak zorunda b ırak ılmas ının suç teşkil ettiğini ifade ettikten sonra esas hakk ında mütalaaya kar şı beyanda bulunmu ştur. Başvurucu esas hakk ında mütalaaya karşı beyan ı ve son sözlerinin neler oldu ğu yönündeki sorulara "savunma hakk ımız engellenemez" şeklinde slogan atarak cevap vermi ştir. 27. Mahkeme, ba şvurucu hakk ında DHKP-C silahl ı terör örgütü ad ına anayasal düzeni cebir ve şiddet yoluyla de ğiştirmeye te şebbüs suçundan a ğırlaştırılm ış müebbet hapis cezas ına, kişinin yerine getirdi ği kamu görevi nedeniyle kasten öldürmeye te şebbüs suçundan 18 y ıl hapis cezas ına, 6136 say ılı Kanun'a muhalefet suçundan 9 y ıl hapis ve 30.000 TL adli para cezas ına, suç işlemek için te şkil edilmi ş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde izinsiz olarak tehlikeli madde bulundurmak suçundan 8 y ıl 4 ay hapis ve 20.000 TL adli para cezas ına ve resmi belgede sahtecilik suçundan 3 y ıl hapis cezas ına hükmetmi ştir. 28. Başvurucu müdafi 29/6/2018 tarihli dilekçe ile -mahkûmiyet karar ının usul ve yasaya ayk ırı olduğu iddias ının yan ı sıra- başvurucunun zorla getirilmesine ili şkin kurulan ara karar ile zorla getirme i şleminin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürerek istinaf talebinde bulunmuştur. An ılan istinaf ba şvurusu Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin 22/2/2019 tarihli karar ı ile esastan reddedilmi ştir. Mahkûmiyet hükmü resmi belgede sahtecilik suçu aç ısından istinaf karar ı ile 22/2/2019 tarihinde kesinle şmiştir. Öte yanda n yarg ılama diğer suçlar aç ısından temyiz kanun yolu a şamas ında devam etmektedir. 29. Başvurucu, resmi belgede sahtecilik suçuna ili şkin nihai karar ı 3/4/2019 tarihinde ö ğrendiğini beyan etmi ştir. 30. Başvurucu 15/4/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 31.İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, 38-60. V.İNCELEME VE GEREKÇE 32. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu, duru şmada bizzat haz ır bulundurulma yönündeki taleplerinin soyut ve belirsiz gerekçeler ile kar şılanmad ığını, duruşmaya SEGB İS ile kat ılmas ı yönündeki zorlama nedeni ile etkili savunma yapamad ığını ve savunmas ı al ınmadan hüküm kurulduğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 34. Bakanl ık görüşünde; Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 7i. Başvurucunun istinaf kanun yoluna ba şvurusu s ıras ında duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğini öne sürmedi ği ve buna ili şkin bir itirazda bulunmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin ileri sürdü ğü iddialar ını Anayasa Mahkemesi'ne bireysel ba şvuruda bulunmadan önce istinaf a şamas ında dile getirmemesi ve bu iddialar ına ilişkin bilgi veya belge sunmamas ı nedeniyle ba şvurucunun ba şvuru yollar ını usulüne uygun tüketmedi ği sonucuna var ılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. ii. Başvurucu hakk ında resmi belgede sahtecilik suçu d ışında kalan suçlardan verilen mahkûmiyet hükümlerinin henüz Yarg ıtay aşamas ında derdest oldu ğu belirtilmiştir. Bu nedenle yarg ılaman ın bütünü aç ısından hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar tüketilmeksizin bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu hususunun da başvurunun kabul edilebilirli ği yönünden yap ılacak incelemede göz önünde tutulmas ı gerektiği beyan edilmi ştir. iii. SEGB İS ile ilgili mevzuat hakk ında aç ıklamalarda bulunularak SEGB İS yönteminin hangi durumlarda uygulanabilece ğinin, hangi mercinin bu yöntemin kullan ılmas ına karar verme yetkisine sahip oldu ğunun ve ses görüntü ba ğlant ısı için gerekli olan teknik altyap ıya ilişkin koşullar ın ilgili mevzuatta aç ık bir şekilde düzenlendi ği aç ıklanm ıştır. SEGBİS ile ifadesi al ınanlar ın duruşma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ı bulunduğu, yarg ılama makam ının ve duruşmada haz ır bulunan di ğer kişilerin de ayn ı şekilde ifade alma, beyanda bulunma ve soru yöneltme gibi yarg ısal işlemleri kar şılıklı olarak gerçekle ştirebilme imkân ına sahip olduklar ı, başka bir ifadeyle SEGB İS'in içerdi ği bu özellikler sayesinde yarg ılaman ın unsurlar ından biri olan yüz yüzelik ilkesinin gerçekle ştiği belirtilmiştir. Ayr ıca Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (AİHM) kararlar ına at ıfla, video konferans yoluyla duru şma yap ılmas ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal etmedi ği savunulmu ştur. iv. Yarg ı çevresi d ışında tutuklu bulunan ba şvurucunun duru şmalara kat ılımının SEGBİS arac ılığı ile sağlanmas ının makul sürede yarg ılanma hakk ına uygun oldu ğu gibi başvurucunun Mahkemeye götürülmesi s ıras ında gerçekle şmesi muhtemel kaza ve terör sald ırısı riskini de ortadan kald ırdığı ileri sürülmü ştür. Ayr ıca Ağır Ceza Mahkemesinin ilgili kurumlara yaz ı yazmak suretiyle ba şvurucunun Mahkemeye nakline engel te şkil edecek güvenlik sorunlar ını değerlendirmesini sa ğlayacak kadar veri elde etti ği ve savunma hakk ının k ısıtlanmamas ı için gereken özeni gösterdi ği ileri sürülmü ştür. v. SEGB İS arac ılığıyla duruşmaya kat ılmas ı nedeniyle ba şvurucunun iddia makam ına karşı Mahkeme önünde dezavantajl ı konuma dü ştüğüne işaret ede n herhangi bir unsur bulunmad ığı beyan edilmi ştir. Duru şman ın SEGBİS yoluyla yap ılm ış olmas ının, başvurucunun yarg ılanmas ının önemli bir gecikmeye mahal vermeden makul bir süre içerisinde sonuçland ırılmas ı amac ının gerçekle ştirilmesini sağlad ığı ve bu suretle adil yarg ılanma hakk ının tüm unsurlar ının yerine getirildi ği ileri sürülmü ştür. 35. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne kar şı beyan ında, savunma hakk ının kısıtlanmas ının 5271 say ılı Kanun'un 289. maddesinde hukuka kesin ayk ırılık nedeni olarak tarif edilmesi nedeniyle bu hakk ın ihlali iddias ının istinaf merciince incelenmesi için ileri sürülmesinin gerekli olmad ığını beyan etmi ştir. Başvurucu ayr ıca duruşmada haz ır bulunma Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 8hakk ının k ısıtlanmas ını gerektirecek ciddi nedenlerin bulunmad ığını ve Mahkemenin savunma hakk ını kullanabilmesi için çaba göstermedi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 36. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 37. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 38. Bakanl ık, bireysel ba şvuruya konu şikâyetin istinaf kanun yolunda dile getirilmedi ğini ve temyiz kanun yolunun tüketilmedi ğini ileri sürdü ğünden öncelikle bu meselelerin incelenmesi gerekir. 39. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 41. Bireysel ba şvurunun ikincil niteli ğinin bir sonucu olarak ola ğan kanun yollar ında ve mahkemeler önünde ileri sürülmeyen iddialar ile bu mahkemelere sunulmayan bilgi ve belgeler bireysel ba şvuru konusu edilemez ( Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 20). 42. Somut olayda ba şvurucu, Mahkemeye farkl ı tarihlerde sundu ğu çok say ıda dilekçe ile duru şmaya SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılmayacağını bildirmi ştir. Mahkeme infaz kurumuna yazd ığı 13/6/2018 tarihli müzekkere ile ba şvurucunun SEGB İS vas ıtas ıyla ifade vermek istemese bile SEGB İS odas ında haz ır edilmesini talep etmi ştir. Bunun üzerine başvurucu 27/6/2018 tarihli hüküm celsesinde, ceza infaz kurumu görevlileri taraf ından kurumdaki SEGB İS odas ına zorla getirilmi ştir. Başvurucu müdafii 29/6/2018 tarihli istina f başvuru dilekçesinde zorla getirme karar ı ve işleminin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmüştür. Buna göre, duru şmada bizzat haz ır bulunmak isteyen ba şvurucunun SEGB İS odas ına zorla getirilmesi i şleminin hukuka ayk ırılığının istinaf kanun yolunda ileri sürüldü ğü hususunda tart ışma bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 943. Öte yandan, ba şvurucu hakk ında resmi belgede sahtecilik suçundan verilen mahkûmiyet hükmünün istinaf kanun yolu incelemesi neticesinde kesinle ştiği ve hapis cezas ının infaz ına başland ığı anlaşılmaktad ır. Ayr ıca, başvuru formunda ileri sürülen ihlal iddialar ının Mahkemece verilen muhtelif hükümler aras ında belli bir hükme özgülenmedi ği görülmektedir. Bu nedenlerle, resmi belgede sahtecilik suçu d ışında kalan suçlardan verilen mahkûmiyet hükümlerine ili şkin temyiz incelemesinin devam ediyor olmas ının kesinleşen hüküm ile ilgili olarak yap ılan bireysel ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesine herhangi bir etkisi bulunmamaktad ır. 44. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 45. Anayasa Mahkemesi ayn ı mahiyetteki şikâyetleri Şehrivan Çoban (ayn ı kararda bkz. 72-104) karar ında incelemi ş olup an ılan karardaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığını belirterek ceza adaletinin hakkaniyete uygun şekilde gerçekleşebilmesi için san ığın mahkemenin huzuruna ç ıkar ılmas ının büyük önem arz etti ğini vurgulam ıştır (Şehrivan Çoban, 73, 74). Anayasa Mahkemesi an ılan kararda san ığın ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit ederek bu müdahalenin Anayasa'n ın 36. maddesini ihlal edip etmedi ğine ilişkin değerlendirmenin ise kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama koşullar ı yönünden yap ılacak inceleme sonucunda belirlenebilece ğini ifade etmi ştir (Şehrivan Çoban, 78-81). Buna göre san ığın SEGBİS arac ılığıyla duruşmaya kat ılımının sağlanmas ı şeklindeki müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuni bir temelinin bulunmas ı, meşru bir amaca dayal ı ve ölçülü olmas ı gerekmektedir ( Şehrivan Çoban, 82-88). 46. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında söz konusu müdahalenin ölçülü bir müdahale olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan genel ilkeleri de ortaya koymu ştur (Şehrivan Çoban, 89-95). Bu genel ilkelere göre san ığın duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü bir müdahale olup olmad ığı ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık ilkeleri yönünden yap ılacak değerlendirmenin sonucuna göre belirlenebilecektir. Buna göre duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ı, ulaşılmak istenen amaç bak ımından gerekli olduğunun gösterilmesi ve orant ılılık yönünden bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede özellikle g ereklilik ilkesi uyar ınca suç isnad ına ilişkin yarg ılamalarda duru şmada haz ır bulunma hakk ını sınırlayan herhangi bir tedbirin öncelikle gerekli olduğunun gösterilmesi gerekir. Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır (Şehrivan Çoban, 89-93). 47. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konuldu ğu hâllerde ise san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediği orant ılılık aç ısından incelenmelidir. Bu kapsamda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü şler ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlara yorum yap ıp yapamad ığı, dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 10davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı bir incelemeye tabi tutulmal ıdır. Orant ılılık aç ısından yap ılacak değerlendirmede, yokluğunda gerçekle ştirilen işlemin san ığın duruşmada fiziken haz ır bulunmas ını gerektiren (esasl ı) nitelikte bir i şlem olup olmad ığına da bak ılmal ıdır (Şehrivan Çoban, 94). 48. Somut olayda ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebinin Mahkemece reddedilmesi 5271 say ılı Kanun'un 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına dayand ığından an ılan müdahale kanunilik ölçütünü kar şılamaktad ır. 49. Başvurucunun duru şmaya bizzat kat ılma talebi, yasal düzenlemeler uyar ınca san ığın savunmas ının SEGBİS vas ıtas ı ile al ınmas ının sak ınca oluşturmad ığı ve transfer esnas ında kendisinin ve kamu görevlilerinin ya şam ı yönünden risk olu şturduğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. Buna göre müdahalenin kamu düzeni ve güvenli ğinin sağlanmas ı, bunun yan ı sıra gerek tutuklu ki şinin gerekse tutukluya refakat edecek güvenlik görevlilerinin ya şam ının ve vücut bütünlü ğünün korunmas ı amaçlar ını taşıdığı, bunun da Anayasa'n ın 17. maddesi kapsam ında meşru bir amaç oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 50. Ölçülülük ilkesi aç ısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda ba şvurucunun SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmak istenmesinin amac ı Mahkemenin bulundu ğu il merkezinde ve çevresinde meydana gelen terör olaylar ı nedeniyle duru şma salonuna transfer s ıras ında başvurucunun ve görevlilerin güvenli ği aç ısından zorluk ya şanmamas ıdır. Buna göre ba şvurucunun transferi nedeniyle olu şabilecek güvenlik kayg ısı gibi meşru bir amaca a ğırlık verilerek duru şmada haz ır bulunma hakk ına s ınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. Ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ba şvurucunun ve kam u görevlilerinin ya şam haklar ının korunmas ı amac ına ulaşılmas ı bak ımından elverişli bir araç olduğu söylenebilir. 51.İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmad ığı incelenmelidir. Ölçülülük denetiminde gereklilik ölçütü, müdahalede bulunulurken en hafif arac ın seçilmesi anlam ına gelmektedir ( Şehrivan Çoban, 90). Gereklilik ölçütü yönünden duru şmada haz ır bulunma hakk ı ancak olay ın koşullar ının zorunlu k ıldığı durumlarda s ınırlanabilecektir ( Şehrivan Çoban, 91). Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır. 52. Başvuru konusu olayda, anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs ba şta olmak üzere çok say ıda nitelikli suçtan yarg ılanan başvurucu, Mahkemenin bulundu ğu il merkezine yak ın denilebilecek bir mesafede bulunan Elaz ığ ilindeki bir infaz kurumund a tutuklu olarak bulunmas ına rağmen soru şturma devam ederken Mahkemenin yarg ı çevresine daha uzak olan Adana ilindeki bir ceza infaz kurumuna sevk edilmi ştir. Mahkemenin dördüncü celsede ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma yönündeki talebini reddederken dayand ığı gerekçelerden biri ba şvurucunun bulundu ğu Adana ilindeki infaz kurumu ile Mahkemenin bulundu ğu il aras ındaki mesafenin uzunlu ğu olmas ına rağmen başvurucu celse aras ında bu defa daha uzak bir ildeki infaz kurumuna nakledilmi ştir (bkz. 20-21). Di ğer bir ifadeyle, duru şmada haz ır bulunma hakk ından aç ıkça feragat etmeyen aksine bu hususta ısrarc ı olan başvurucu her seferinde Mahkemenin bulundu ğu il merkezine daha uzak bir infaz kurumuna nakledilmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucunun nakil nedenleri kararda gösterilmemi ştir. Dahas ı yarg ı organlar ı ile infaz kurumu idaresinin ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının gerekliliklerinin sa ğlanmas ına uygun şekilde planlama yap ıp yapmad ıklar ına ilişkin bir veriye de ula şılamam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 1153. Mahkeme, infaz kurumlar ınca gönderilen ve Tunceli iline tutuklu naklinin, tutuklu ve refakatindeki kamu görevlilerinin can güvenli ği aç ısından riskli oldu ğuna ilişkin Jandarma Bölük Komutanl ığı tutanaklar ına istinaden ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin reddine karar vermi ştir. Ancak esas al ınan tutanaklar ın somut olaya özgü olarak yap ılan araştırmalar neticesinde elde edilen verilere istinaden düzenlendi ği hususund a kuşku bulunmaktad ır. Nitekim Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü taraf ından 23/5/2018 ve 27/6/2018 tarihli alt ıncı ve sekizinci celseler öncesinde Mahkemeye iletilen ve ba şvurucunun Mahkemede haz ır bulundurulmas ının güvenlik açısından riskli oldu ğuna ilişkin tespitler içeren tutana ğın belirtilen celse tarihlerinden uzun süre önce 21/7/2017 tarihinde düzenlendi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 23). Ba şvurucunun bir yıllık süre zarf ında sekiz celse devam eden duru şmada haz ır edilememesinin gerekçesi olarak gösterilen güvenlik riski, her celse öncesinde olaya özgü olarak ara ştırılmad ığı gibi geçmi ş tarihli kolluk tutanaklar ındaki tespitlerin duru şma tarihi itibar ıyla geçerli olup olmad ığı hususu da irdelenmemi ştir. Somut olayda ilk derece mahkemesince ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin somut ve olaya özgü bir gerekçeyle ortaya konuldu ğundan söz etmek mümkün gözükmemektedir. 54. Başvurucu a şamalarda ibraz etti ği dilekçelerde ve SEGB İS ile kat ıldığı dördüncü celsede ısrarla duru şmalara bizzat kat ılmak istedi ğini dile getirmi ştir. Aralar ında bireysel ba şvuruya konu resmi belgede sahtecilik suçunun da bulundu ğu birçok nitelikli suçtan yarg ılanan başvurucu, sekiz celse süren yarg ılaman ın alt ı celsesine kat ılmam ış, sesli ve görüntülü ileti şim tekniği ile kat ıldığı dördüncü celsede isnat edilen suçlara ili şkin savunma yapmam ış ve Mahkemede bizzat haz ır edilmedi ği takdirde sonraki duru şmalara kat ılmayacağını ve savunma yapmayaca ğını beyan etmi ştir. 55. Başvurucunun yoklu ğunda bir k ısım müşteki ve tan ıklar dinlenmi ş, dosyaya gelen yaz ılı deliller okunmu ş ve esas hakk ında mütalaa sunulmu ştur. Başvurucu, bulundu ğu infaz kurumunun SEGB İS odas ına zorla getirildi ği hüküm celsesinde de savunma yapmay ı reddetmiş, bu celsede ba şvurucunun yoklu ğunda sunulan esas hakk ındaki mütalaa yinelenmi ş ve başvurucunun isnat edilen suçlara ili şkin savunmas ı al ınmadan Mahkemece hüküm verilmiştir. Diğer bir ifadeyle esas hakk ındaki mütalaan ın okundu ğu ve başvurucu hakk ında hüküm verildi ği yani esasl ı işlemlerin yap ıldığı tüm oturumlarda ba şvurucu duru şmada bizzat haz ır bulunamam ıştır. Buna göre anayasal düzeni ortadan kald ırma başta olmak üzere birçok nitelikli suçtan yarg ılanan başvurucunun esasl ı işlemlerin yap ıldığı oturumlar ın hiçbirinde haz ır bulundurulmamas ı yarg ılaman ın adilliğine zarar vermi ştir. 56. Bu çerçevede derece mahkemelerince di ğer alternatifler de ğerlendirilmeden ve olaya özgü somut gerekçeler sunulmadan do ğrudan başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesi, en uygun arac ın seçilmemesi sebebiyle müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna yol açmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun esas hakk ında işlemlerin yap ıldığı duruşmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesinin zorunlu oldu ğu derece mahkemelerince somut bir biçimde ortaya konulamad ığı için müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 57. Müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ıldığından ölçülülük aç ısından ayr ıca orant ılılık incelemesi yap ılmam ıştır. 58. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 12Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 59. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 60. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yarg ılama ile uygun görülecek bir tazminat talebinde bulunmu ştur. 61. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 62. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 63.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 1364.İncelenen ba şvuruda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 65. Bu durumda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/82, K.2018/198) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 66.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTEŞ'in karşı oyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/82, K.2018/198) GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminata ili şkin taleplerin REDD İNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/2/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 14KARŞIOY 1. Mahkemenin Say ın çoğunluğu taraf ından ba şvurucunun adil yarg ılama kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği yönündeki ço ğunluk karar ına belirtilen gerekçelerle kat ılmad ım. 2. Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli karar ında ayr ıntılı olarak özetlenmi ştir. Başvurucu hakk ında; terör örgütü üyeli ği suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Tunceli 1. A ğır Ceza mahkemesine dava aç ılm ıştır. 3. Mahkeme tensip tutana ğında başvurucunun savunmas ının SEGBİS sistemiyle alınmas ına karar verilmi ştir. İlerleyen celselerde de mahkeme ara karar ıyla san ığın terör olaylar ı gerekçe gösterilerek savunmas ını SEGBİS sistemi üzerinden al ınmas ına karar verilmiştir. 4. Tunceli A ğır Ceza Mahkemesince bütün i şlemler SEGB İS sistemi üzerinden yürütülmü ştür. San ık SEGBİS sistemi üzerinde savunma yapmak istememi ş SEGBİS odas ına gelmek istememi ş mahkemenin birden fazla kez süre vermesine ra ğmen savunma hakk ımız engellenemez şeklinde slogan atarak cevap vermi ştir. 5. Başvurucu hakk ında Tunceli 1. A ğır Ceza Mahkemesince örgüt üyeli ği ve vergide sahtecilik suçlar ından hüküm kurulmu ştur. Sahtecilik suçundan kurulan hüküm İstinaf denetiminden geçerek kesinle şmiştir. Örgüt üyeli ği suçundan kurulan hüküm henü z kesinleşmemiştir. 6. UYAP; teknolojik geli şmeleri kullanarak Adalet Bakanl ığı merkez ve ta şra teşkilat ının, bağlı ve ilgili kurulu şlar ın, adli ve idari tüm yarg ı veya yarg ı destek birimlerinin donan ım veya yaz ılım olarak iç otomasyonunu benzer şekilde bilgi otomasyonun sistemlerini kurmuş kamu kurum ve kurulu şlar ı ile d ış entegrasyonu sa ğlayan bir bili şim sistemidir. Elektronik imza alt yap ısına uygun olarak geli ştirilmiş merkezi bir bilgi sistemi kurulmu ş bu sistemde yarg ı ve yarg ı destek birimleri aras ında fonksiyonel tam entegrasyon sa ğlanm ıştır. Sistemde elektronik imza rolleri bulunan hâkim, savc ı, avukat, zab ıt kâtibi, vatanda ş yetkileri çerçevesinde her türlü bilgi belge sisteme aktarmakta sistemde aktif ve güvenli i şleyişi sağlamaktad ır. Daha önce yaz ışma ve ara karar ı gerektiren bilgi ve belgeler e devlet sisteminden güvenli olarak do ğrudan temin edilebilmektedir. 7. UYAP ile ilgili kanuni alt yap ı başta 5271 say ılı Kanun (CMK) olmak üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili bütün kanunlara ve yönetmeliklere düzenlemele r konularak sa ğlanm ıştır. Bu ba ğlamda CMK n ın Elektronik i şlemler kenar ba şlıklı 38/A maddesinde UYAP ile ilgili olarak (ayr ıntılı hükümler içeren) şu düzenlemeye yer verilmi ştir. (1) Her türlü ceza muhakemesi i şlemlerinde Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullan ılır. Bu işlemlere ili şkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vas ıtas ıyla işlenir, kaydedilir ve saklan ır. Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 15(2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektroni k imza kullan ılarak UYAP tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi i şlemi yap ılabilir. (3) Bu Kanun kapsam ında fiziki olarak haz ırlanmas ı öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, i şlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir. (4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar di ğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayr ıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve ki şilere gönderilmez. (5) Elektronik imzal ı belgenin elle at ılan imzal ı belgeyle çeli şmesi halinde UYAP ta kay ıtlı olan güvenli elektronik imzal ı belge geçerli kabul edilir. (6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme i şlemi ile kanunlarda birden fazla nüshan ın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz. (7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmi ş belge veya kararlar, yetkili ki şilerce taranarak UYAP a aktar ılır ve gerekti ğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir. (8) Elektronik ortamdan fiziki örnek ç ıkart ılmas ı gereken hallerde tutanak veya belgenin asl ının ayn ı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savc ısı veya görevlendirilen yetkili kişi taraf ından imzalan ır ve mühürlenir. (9) Elektronik ortamda yap ılan işlemlerde süre gün sonunda biter. (10) Yarg ı birimlerinin ihtiyaç duydu ğu nüfus, tapu, adlî sicil kayd ı gibi d ış bilişim sistemlerinden UYAP vas ıtas ıyla temin edilen bilgi, belge ve kay ıtlar, zorunlu olmad ıkça ayr ıca fiziki olarak istenilmez. UYAP tan d ış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgele r ayr ıca zorunlu olmad ıkça fiziki ortamda gönderilmez. (11) Ceza muhakemesi i şlemlerinin UYAP ta yap ılmas ına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanl ığı taraf ından ç ıkar ılacak yönetmelikle düzenlenir. 8. CMK n ın 147. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendinde ise ifade alma ve sorgu i şlemlerinde kayd ında teknik imkanlardan yararlan ılacağı hükmüne yer verilmi ştir. Ayn ı kanunun 196. maddesinde de San ığın duruşmadan ba ğışık tutulmas ı kenar ba şlığı altında san ığın ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle sorgusunun ve savunmas ının yap ılabileceği belirtilmi ştir. 9. SEGB İS sistemi ulusal a ğı yarg ı sisteminde ses ve görüntünün ayn ı and a elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği bir bilişim sistemidir. SEGB İS teknik özellikleri ve donan ımı itibariyle UYAP ta görüntülü kay ıt yap ıldığı takdirde duru şma salonunun bir parças ı olarak işlev görmektedir. Sistemde ifade al ınırken SEGB İS ile duru şma salonun a bağlanan kişiler duruşma salonundakileri görmekte duru şmada yap ılanlar ı takip edebilmekte konuşulanlar ı duyabilmektedir. 10. SEGB İS sistemine ili şkin esas ve usulleri düzenlemek amac ıyla ç ıkar ılan ve 29/9/2011 tarihli ve 28060 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza Başvuru Numaras ı: 2019/15069 Karar Tarihi : 3/2/2022 16Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bili şim Sisteminin Kullan ılmas ı Hakk ında Yönetmelik in 9. maddesinde görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı imkân ın varl ığı halinde kanunlardaki usul esaslar dairesinde soru şturma veya kovu şturma aşamas ındaki yap ılan her türlü işlemin SEGB İS ile kayda al ınacağı belirtilmi ştir. Ayn ı Yönetmeli ğin ceza infaz kurumunda bulunanlar ba şlığı alt ında ceza infaz kurumunda bulunan ki şinin SEGB İS ile dinlenebilece ği ve bu sistem ile duru şmaya kat ılabileceği düzenlenmi ştir. 11. Öte yandan Anayasa n ın 141. maddesinde son f ıkras ında Davalar ın az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırmas ı yarg ının görevidir. denmektedir. Bunun bir yans ımas ı olarak CMK n ın temel yakla şımı duruşman ın tekliği (tek bir celsede tamamlanmas ı) ilkesidir. UYAP ve SEGB İS sistemi teknik alt yap ısı ve sağlad ığı imkanlar ile bilgi ve belgeye ula şım kolayl ığı göz önüne al ındığında tümüyle bu sistemi sa ğlamaya yönelik olarak tasarland ığı söylenebilir. Dolay ısıyla SEGB İS sistem olarak Anayasa n ın bu kural ına uygun ve kuralla öngörülen me şru amac ı sağlamaya yönelik olarak i şlemektedir. 12. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımın sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum de ğildir. 13. Tunceli A ğır Ceza Mahkemesi ba şvurucunun savunmas ını SEGBİS üzerinden alacağını tensip karar ıyla hüküm alt ına alm ış, başvurucu ve müdafine tebli ğ etmiştir. Başvurucu müdafi huzurunda kendisine birden fazla kez süre verilmesine ra ğmen slogan atarak mahkemeye cevap vermi ştir. 14. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay ı değerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımının sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum olmad ığından say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş