TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASİP KAPLAN BA ŞVURUSU (4) (Başvuru Numaras ı: 2016/25640) Karar Tarihi:15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Gülbin ÖZCÜRE Başvurucu : Hasip KAPLAN Vekili : Av. Ramazan DEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir siyasetçiye yönelik kulland ığı ifadeler nedeniyle cezal
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASİP KAPLAN BA ŞVURUSU (4) (Başvuru Numaras ı: 2016/25640) Karar Tarihi:15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Gülbin ÖZCÜRE Başvurucu : Hasip KAPLAN Vekili : Av. Ramazan DEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir siyasetçiye yönelik kulland ığı ifadeler nedeniyle cezaland ırılmas ının başvurucunun ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/11/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 29. Başvuru tarihi itibari ile ba şvurucu Bar ış ve Demokrasi Partisi (BDP) Şırnak milletvekilidir. Ba şvurucu 12/6/2011 tarihinde yap ılan genel seçimde K ırşehir'den ba ğıms ız milletvekili aday ı olan F.K.ya destek vermek amac ı ile K ırşehir'de seçim mitingine kat ılm ış ve bir konu şma yapm ıştır. 10. Başvurucu hakk ında, 12/6/2011 tarihli konu şmas ında Türkiye Cumhuriyeti Başbakan ı olan şikâyetçiye yönelik ele ştiri s ınırını aşan, şikâyetçinin onur, şeref ve sayg ınlığını rencide edici ifadelerde bulundu ğu suçlamas ı ile hakaret suçundan kamu davas ı açılm ıştır. 11. Yarg ılamay ı yapan K ırşehir 3. Asliye Ceza Mahkemesi 21/6/2016 tarihinde başvurucunun sözlerinin bir bütün olarak ele ştiri s ınırlar ını aştığını kabul ederek hakaret suçundan 7.080 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve bu hükmün aç ıklanmas ının geri bırak ılmas ına (HAGB) karar vermi ştir. İddianameye konu edilen konu şmada yer alan hangi ifadelerin ele ştiri s ınırını aştığı ve hakaret suçuna vücut verdi ğine ilişkin bir tespite gerekçeli karar ında yer vermeyen Mahkeme; yaln ızca, başvurucunun şikayetçiye yönelik olarak sar f ettiği sözlerin ifade özgürlü ğü ve eleştri s ınırlar ı kapsam ında kald ığına ilişkin savunmas ına itibar etmedi ğini belirtmekle yetinmi ştir. 12. Başvurucunun bu karara itiraz ı K ırşehir Ağır Ceza Mahkemesince 26/9/2016 tarihinde reddedilmi ş ve ret karar ı başvurucuya 12/11/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 13. Başvurucu 14/11/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun " Hakaret " kenar başlıklı 125. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (a) bendi ile (4) numaral ı fıkras ı şöyledir: (3) Hakaret suçunun; a) Kamu görevlisine kar şı görevinden dolay ı, ...İşlenmesi halinde, cezan ın alt s ınırı bir y ıldan az olamaz. (4) (Değişik: 29/6/2005 5377/15 md.) Hakaretin alenen i şlenmesi halinde ceza alt ıda biri oran ında art ırılır. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 16. Başvurucu; cezaland ırılmas ına konu konu şmas ını yapmadan önce mü ştekinin kendi mensubu bulundu ğu BDP'yi de hedef alarak "CHP, MHP, BDP ruh üçüzüdür" şeklinde bir aç ıklamada bulundu ğunu, başvuruya konu sözleri mü ştekiye cevap ve ele ştiri olarak Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 3söylediğini ifade etmi ştir. Başvurucu; cezaland ırılmas ına konu ifadelerin kat ılan ın yürüttüğü kamu göreviyle de ğil siyasi söylemleriyle ilgili oldu ğunu, başbakanl ık görevini yürütmesi sebebi ile mü ştekinin ele ştirilere katlanma yükümlülü ğünün daha fazla oldu ğunu ifade etmiştir. Başvurucu, hakk ında HAGB karar ı verilmiş olsa bile söz konusu karar nedeniyle be ş yıl süre ile yapt ırıma maruz kalma endi şesinin dü şünce aç ıklamalar ı ve siyasi faaliyetleri üzerinde cayd ırıcı etkiye sebebiyet verebilece ğini belirterek ifade özgürlü ğünün ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 17. Bakanl ık görüşünde; sarf edilen ifadelerin olgusal bir temelinin bulunmad ığı, kamusal bir tart ışmaya katk ı sağlar bir yan ının olmad ığı, eleştiri s ınırlar ını aşarak kişilerin şeref ve itibar ını zedeler nitelikte oldu ğu belirtilmektedir. Bu de ğerlendirmeler ışığında başvurucunun ifade özgürlü ğüne yap ıldığı iddia edilen müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaçtan kaynakland ığını ve demokratik bir toplumda gerekli oldu ğunu belirten Bakanl ık, anılan müdahalenin adli para cezas ı şeklinde gerçekle ştiğini ve sonuç ceza yönünden başvurucu hakk ında HAGB hükümleri uyguland ığını vurgulayarak müdahalenin orant ılı olduğunu ifade etmektedir. 18. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında daha önceki iddialar ını yinelemiştir. B. Değerlendirme 19. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti kenar başlıklı 26. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, dü şünce ve kanaatlerini söz, yaz ı, resim veya ba şka yollarla tek ba şına veya toplu olarak aç ıklama ve yayma hakk ına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlar ın müdahales i olmaks ızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestli ğini de kapsar... Bu hürriyetlerin kullan ılmas ı,... başkalar ının şöhret veya haklar ının,... korunmas ı ... amaçlar ıyla s ınırlanabilir Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyetinin kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. 2. Esas Yönündena. Müdahalenin Varl ığı 21. Başvurucu, bir siyasetçiye yönelik ifadeleri nedeniyle hakaret suçundan 7.080 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılm ış ve ilk derece mahkemesince HAGB karar ı verilmiştir. Dolay ısıyla söz konusu mahkeme karar ı ile başvurucunun ifade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalede bulunuldu ğunun kabul edilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 4b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 22. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtile n sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. " 23. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Bu sebeple sınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan kanun taraf ından öngörülme, Anayasa n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen hakl ı sebeplerden bir veya daha fazlas ına dayanma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 24. 5237 say ılı Kanun'un 125. maddesinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. ii. Meşru Amaç 25. Başvurucunun cezaland ırılmas ına ilişkin karar ın başkalar ının şöhret veya haklar ının korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmas ı 26.İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir ( Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015 , 70-72; AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007). 27.İfade özgürlü ğüne yap ılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesi, çok say ıdaki karar ında ifade özgürlü ğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri karşılamayan bir gerekçe ile yap ılan müdahalelerin Anayasa'n ın 26. maddesini ihlal edece ğini ifade etmi ştir (Kemal K ılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 58; Bekir Coşkun, 56; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 56; Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri , B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 120). (b) Başkalar ının Şöhret veya Haklar ının Korunmas ı 28. Anayasa n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ına göre ifade özgürlü ğünün sınırland ırılma nedenlerinden ve bu ba ğlamda ifade özgürlü ğünü kullananlar ın uymas ı gereken görev ve sorumluluklardan biri de ba şkalar ının şöhret veya haklar ının korunmas ıdır. Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 5Bireyin şeref ve itibar ı, kişisel kimli ğinin ve manevi bütünlü ğünün bir parças ını oluşturur ve Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ının korumas ından faydalan ır (İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, 44) Devlet, bireyin şeref ve itibar ına keyfî olarak müdahale etmemek ve üçüncü ki şilerin sald ırılar ını önlemekle yükümlüdür ( Nilgün Halloran, B. No: 2012/1184, 16/7/2014, 41; Adnan Oktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013, 33; Bekir Coşkun, 45; Önder Bal ıkçı, B. No: 2014/6009, 15/2/2017 , 44). Bununla beraber elbette siyasetçilerin de şöhretlerini koruma haklar ı vard ır. 29. Buna ilave olarak Anayasa Mahkemesi; siyasetçilerin, kamuoyunca tan ınan kişilerin ve kamusal yetki kullanan görevlilerin gördükleri i şlev nedeniyle daha fazla eleştiriye katlanmak durumunda olduklar ını ve bunlara yönelik ele ştirinin s ınırlar ının çok daha geni ş olduğunu her zaman vurgulam ıştır (siyasetçilerle ilgili olarak bkz. Ergün Poyraz (2) [GK], B. No: 2013/8503, 27/10/2015 , 58; kamusal yetki kullanan görevlilerle ilgili olarak bkz. Nilgün Halloran, 45; tan ınan bir Cumhuriyet ba şsavc ısı ile ilgili olarak bkz. İlhan Cihaner (2), 82; tan ınan ve siyasete haz ırlanan bir kamu görevlisi ile ilgili olarak bkz. Önder Bal ıkçı, 42). (c) Somut Olay ın Değerlendirilmesi 30. Başbakan olan mü şteki; Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve BDP muhalefet partilerinin 2010 y ılı Anayasa de ğişikliğine ilişkin teklife birlik olarak kar şı çıkmalar ını referans vererek Türkiye Büyük Millet Meclisinde temsil edilen her üç muhalefet partisini iktidar partisi olan Adalet ve Kalk ınma Partisinin politikalar ına karşı birlik olmakla itham etmi ştir ve bu üç parti için "CHP, MHP BDP ruh üçüzüdür." şeklinde bir ifadede bulunmuştur. BDP Şırnak milletvekili olana ba şvurucu, 12 Haziran 2011 Milletvekili Gene l Seçimi'nden önce kat ıldığı bir seçim mitinginde mü ştekinin kullanm ış ifadelere kar şılık olarak iddianameye konu edilen beyanda bulundu ğunu belirtmektedir. İlk derece mahkemesi, başvurucunun yarg ılama konusu söyleminin ele ştiri s ınırlar ını aştığını, şikayetçinin şeref ve sayg ınlığına yönelik bir sald ırı niteliği arz ettiği sonucuna ula şmış ve başvurucu hakk ında hakaret suçundan mahkûmiyet karar ı vermiştir. 31. Anayasa Mahkemesi önündeki mesele, somut olay ın koşullar ında başvurucunun söylemi sebebi ile hakaret suçundan mahkûmiyetinin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca kar şılık gelip gelmedi ği ve gerçekle şmesi amaçlanan me şru amaçla orant ılı olup olmad ığıdır. 32. Söz konusu de ğerlendirmelerde derece mahkemelerinin belirli bir takdir yetkisi bulunmaktad ır. Ancak bu takdir pay ı, Anayasa Mahkemesinin denetimindedir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesi, bir k ısıtlaman ın ifade özgürlü ğü ile bağdaşıp bağdaşmad ığı hususuna karar vermede yetki sahibi olan iç hukuktaki son mercidir ( Sinan Baran , B. No: 2015/11494, 11/6/2018, 37). 33. Anayasa Mahkemesinin görevi, bu denetimi yerine getirirken derece mahkemelerinin yerini almak de ğil söz konusu yarg ı mercilerinin takdir yetkilerini kullanarak verdikleri kararlar ın Anayasa'n ın 26. maddesi aç ısından do ğruluğunu denetlemektir ( Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 76). Somut olay ın koşullar ında başvurucuya, söylemi nedeniyle ceza yapt ırımı uygulanmas ının zorunlu bir sosyal ihtiyaca kar şılık gelip gelmedi ği ve gerçekle şmesi amaçlanan me şru amaçla orant ılı olup olmad ığı hususunda yap ılacak incelemenin öncelikli olarak gerekçeli karar üzerinden yap ılmas ı gerekmektedir (benzer yönde de ğerlendirmeler için bkz. Kemal Kılıçdaroğlu, 58; Bekir Coşkun, 56; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 56; Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 6Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri , 120; Sinan Baran , 38). O hâlde ele al ınmas ı gereken esas mesele, derece mahkemelerinin ba şvurucunun dü şünce aç ıklamalar ının müştekinin şeref ve itibar ını zedeleyebilecek nitelikte oldu ğunu ikna edici bir biçimde ortaya koyup koymad ığı olacakt ır. 34.İfade özgürlü ğüne yap ılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için ba şvurucunun ifade özgürlü ğü ile mü ştekinin itibar ının korunmas ı hakk ı aras ında adil bir denge sa ğlanmal ıdır (Bekir Co şkun, 44, 47, 48; Hakan Yi ğit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, 58, 61, 66). İlk derece mahkemesinin çat ışan haklar aras ında yapaca ğı dengelemede somut olay temelinde; a) İfadelerin kim taraf ından dile getirildi ğini, b) Hedef al ınan kişinin kim oldu ğu, ünlülük derecesi ile ilgili ki şinin önceki davran ışlar ı, katlanmas ı gereken, kabul edilebilir ele ştiri s ınırlar ının sade bir vatandaş ile karşılaştırıldığında daha geni ş olup olmad ığını, c) İfadelerin genel yarara ili şkin bir tart ışmaya katk ı sağlay ıp sağlamad ığını, kamuoyu ile di ğer kişilerin düşünce aç ıklamalar ı karşısında sahip olduklar ı haklar ın ağırlığını, d) Kamuyu bilgilendirme de ğeri, toplumsal ilginin varl ığı ve konunun güncel olup olmad ığını, e) Müştekinin kendisine yöneltilen ifadelere cevap verme olana ğının bulunup bulunamad ığını, f) İfadelerin hedef al ınan kişinin hayat ı üzerindeki etkisini, g) Cezaland ırmaya konu edilen ifadelerin kullan ıldıklar ı bağlam ından kopart ılıp kopart ılmad ığını, h) Başvurucunun yapt ırıma maruz kalma endi şesinin ba şvurucu üzerinde cayd ırıcı etki yarat ıp yaratmayaca ğını değerlendirmesi beklenmektedir ( Nilgün Halloran , 41; Ergün Poyraz (2) , 56; Kadir Sağdıç [GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, 58-66; İlhan Cihaner (2) , 66-73; bas ının sorumlulu ğuna ilişkin bkz. Orhan Pala , B. No: 2014/2983, 15/2/2017, 47, 48; Medya Gündem Dijita l Yay ıncılık Ticaret A. Ş. [GK], B. No: 2013/2623, 11/11/2015, 42, 43; Kadir Sağdıç, 53, 54; İlhan Cihaner (2) , 60, 61). 35. Buna kar şın ilk derece mahkemesinin ba şvuruya konu karar ı incelendi ğinde; başvurucunun ifadelerinin ele ştiri s ınırlar ını aştığı yönündeki soyut niteleme d ışında hiçbir inceleme ve de ğerlendirme yap ılmad ığı gibi başvurucu taraf ından kullan ılan hangi ifadenin özellikle hakaret suçunu olu şturduğunun da aç ıklanmad ığı görülmektedir. Bu itibarla mahkemenin gerekçeli karar ında başvurucunun ifade özgürlü ğü ile müştekinin şeref itiba r hakk ı aras ında yukar ıda izah edilen kriterler dikkate al ınarak denge kurulmaya çal ışıldığı söylenemez. 36. Yukar ıdaki bilgiler dikkate al ındığında ilk derece mahkemesinin ba şvurucunun mahkûmiyetinin zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiğini ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koydu ğunun kabul edilmesi mümkün olmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 737. Başvurucunun ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Anayasa'n ın 26. maddesinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 38. Başvurucu, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 20.000 TL manevi tazminata karar verilmesi isteminde bulunmu ştur. 39. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 40. Öte yandan ihlalin niteli ği dikkate al ınarak başvurucuya -taleple ba ğlı kal ınarak- net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere K ırşehir 3. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2015/1237, K.2016/435) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. 239,50 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.739,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 8G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/3/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 9KARŞIOY GEREKÇES İ A. 1. Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm 2016/25640 esas say ılı dosyada ço ğunluk başvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar vermi ştir. Aşağıda aç ıklad ığım sebeplerle kabul edilebilirlik yönünden bu karara kat ılmad ım. 2. Hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı (HAGB), san ığa yüklenen suça ili şkin yarg ılama sonunda cezaya hükmedilmesi hâlinde hükmün aç ıklanmas ının belirli ko şullar ın gerçekleşmesine ba ğlı olarak ertelenmesi anlam ına gelmektedir. Kanunda belirtilen koşullar ın gerçekle şmesine kar şın san ığın kabul etmemesi hâlinde HAGB karar ı verilemeyece ği 5271 say ılı Kanun'un 231. maddesinin (6) numaral ı fıkras ının son cümlesinde ifade edilmektedir (HAGB kurumuna ili şkin geniş aç ıklamalar için bkz. Ali Gürsoy, B. No: 2012/833, 26/3/2013, 19-22). 3. Anayasa Mahkemesi çok say ıda karar ında HAGB karar ı verilmesini kabul eden san ıklar ın, verilen karar ın istinafta/temyizde yap ılacak esas ve usul incelemesini talep etme hakk ından vazgeçtiklerini aç ıklam ıştır. Somut olayda ba şvurucu, yarg ılama sonunda hakk ında HAGB karar ı verilmesine r ıza göstermi ştir. Dolay ısıyla başvurucu, söz konusu karar ile ortaya ç ıkan menfaatlerden yararlanmay ı tercih etmi ştir (Adnan Erku ş/Türkiye (k.k.), B. No: 61196/11, 4/12/2012, 22). 4. 5271 say ılı Kanun'un 231. maddesinin (5) numaral ı fıkras ının son cümlesinde "hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı, kurulan hükmün san ık hakk ında bir hukukî sonuç doğurmamas ını ifade eder" denilerek denetim süresi içerisinde geri b ırak ılan hükme hiçbir hukuki sonuç ba ğlanamayaca ğı aç ıkça düzenlenmi ştir. 5. Dolay ısıyla HAGB karar ı verilmesi ile ki şinin temel haklar ına yaln ızca onun belirli bir süre suç i şleyip işlemediğinin izlenmesi için denetim alt ına al ınmas ı yoluyla bir müdahale yap ılmaktad ır ki kanaatime göre istinaf ı/temyizi kabil bir karar yerine belirli bir süre denetim alt ına al ınmay ı başvurucu bizzat kendisi talep etti ği için söz konusu müdahaleye de katlanmas ı gerekir. 6. Öte yandan mevcut uygulamada san ıklar ın talebi ile HAGB karar ı verilmesinden sonra uyu şmazl ığın esas ı her hangi bir merci taraf ından incelenmemekte, mesele ilk kez Anayasa Mahkemesince ele al ınmaktad ır. Haklar ında istinaf/temyiz yolun a gitmelerini mümkün k ılan bir karar verilmesini talep etmeyen ba şvurucular ın doğrudan bireysel ba şvuru yolunu kullanmalar ı Anayasa Mahkemesinin ikincilli ğine büyük zarar vermektedir. 7. Üstelik denetim süresi içerisinde ki şiler bir suç i şlemedikleri taktirde dav a hukuk aleminde hiç vaki olmam ış say ılacak ve dü şürülecektir. HAGB karar ı verilen davalar ın çok büyük k ısm ının düşürüldüğü gözetildi ğinde bu dosyalar ın bireysel ba şvuru yolu ile Anayasa Mahkemesince incelenmesi kanun koyucunun yarg ı sisteminin i ş yükünün azalt ılmas ı amac ı ile de çeli şmektedir. Başvuru Numaras ı: 2016/25640 Karar Tarihi : 15/3/2022 108. Üzerinde durulmas ı gereken bir yön de HAGB kararlar ı hakk ında Anayasa Mahkemesince bir de ğerlendirme yap ılmadan önce ki şilerin suç i şlemeleri halinde HAGB verilen kararlar ın aç ıklanacağı gerçeğidir. Böyle bir durumda aç ıklanan hüküm için istinaf/temyiz yolu aç ılacak, bölge adliye mahkemeleri ve Yarg ıtay işin esas ı hakk ında karar vereceklerdir. Böyle bir durumda iki yüksek mahkeme önünde ayn ı olaya ilişkin iki ba şvuru bulunacakt ır ki bu, bireysel ba şvurunun ikincilli ği ilkesine tamamen ayk ırıdır. 9. Üstelik mevcut ba şvuruya benzer ba şvurular hakk ında kabul edilemezlik karar ı verilmesi anayasal haklara ili şkin şikayetlerin bir daha Anayasa Mahkemesi önüne getirilemeyece ği anlam ına gelmemektedir. Nitekim az önce aç ıklad ığım gibi hakk ındaki hüküm aç ıkland ıktan sonra ba şvurucunun ola ğan kanun yollar ını başvurup uyu şmazl ığının esas ını incelettikten sonra Anayasal haklar ı bak ımından ma ğduriyetinin devam etti ğini düşünüyorsa Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmas ı mümkündür. 10. HAGB kararlar ına ilişkin yap ılan bireysel ba şvurular ile ilgili olarak gözetilmesi gereken bir ba şka yönde şudur: Ayn ı olayla ilgili biri HAGB di ğerleri istinaf ı/temyizi kabil birden çok karar verildi ği durumlarda uyu şmazl ık iki ayr ı yüksek mahkeme önüne taşınacakt ır. S ıklıkla gerçekle şen bu tür bir ihtimallerde az önce ifade etti ğim gibi yüksek mahkemeler aras ında karar uyu şmazl ıklar ı ç ıkma potansiyeli bulundu ğu gibi daha da önemlisi ba şvurucular bir uyu şmazl ığın esas ını olağan yollarda tart ıştırmadan ola ğan üstü bir yol olan Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru yoluna getirme f ırsat ı yakalamaktad ırlar. Bu durumun da bireysel ba şvurunun ikincilli ği ilkesi ile çeli şeceği aç ıktır. 11. Somut ba şvuruda ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği yönündeki şikayetleri, somut ba şvurunun özelli ği de nazara al ındığında, istinaf incelemesinde ileri sürülebilecek iddialardand ır. Başvuruda, hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı karar ının talep üzerine verildi ği, istinaf veya temyiz yoluna ba şvurmay ı mümkün k ılan karar verilmesinin ise tercih edilmedi ği dikkate al ındığında ihlal iddias ının dayanaktan yoksu n olduğu anlaşılmaktad ır. 12. Aç ıklad ığım gerekçelerle ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekti ğini çoğunluk görü şüne dayal ı ihlal karar ına kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş