TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi DASTAN BASVURUSU (2) (Ba vuru Numaras1: 2017/27051) Karar Tarihi: 12/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2017/27051 : 12/12/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : Ali DASTAN : Av. Ahmet ;A VUS I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar plamnda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkm
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi DASTAN BASVURUSU (2) (Ba vuru Numaras1: 2017/27051) Karar Tarihi: 12/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2017/27051 : 12/12/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : Ali DASTAN : Av. Ahmet ;A VUS I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar plamnda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru forrnu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemelerinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur. 3. Komisyonca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 4. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurulann kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Konulannm aym olmas1 nedeniyle ekli tabloda numaralan belirtilen ba vuru dosyalannm 2017 /27051 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya tizerinden yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuztigti'ntin (i9tuztik) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru forrnu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/27051 : 12/12/2018 8. Ba vurucunun maliki oldugu ba vuruya konu ta mmazlar 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tlr. Ba vurucu, bu ta mmazlann kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi tir. 9. Ba vurucu, bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazlann rayi9 bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tlr. 10. Derece mahkemelerince davanm reddine karar verilmi tir. Kararda, ba vurucunun uyu mazhk konusu ta mmazlan edindigi tarih itibanyla ta mmazlar i9in kis1thhk durumunun mevcut oldugu vurgulanm1 tlf. Bu baglamda mtilkiyet hakkmm ge9mi te belirli bir sure engellenmi olmas1 durumunun eski malikler a91smdan ger9ekle mi olmasma ragmen 2008-2014 y1llan arasmda sat1 , bag1 ve trampa i lemleri sonucu ta mmazlan edinen ba vurucu a91smdan kis1thhk halinden kaynaklanan ve tazminat1 gerektirir magduriyetin ger9ekle medigi belirtilmi tir. 11. Ba vurucu, nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Hiiseyin Onal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 12/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba vurucu; ta mmazlann imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta mmazlanm diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi tir. Ba vurucu, ta mmazlannm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9tigm1 ifade etmi tir. Ba vurucu bunun yanmda dava stirecinde yap1lan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama htirriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti ttir . B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Miilkiyethakla"kenarba hkh 35. maddesi oyledir: "Herkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yaran amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Miilkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/27051 : 12/12/2018 Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu; mulkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgurlugunun ihlal edildigini ileri surmektedir. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir . 17. Diger taraftan ba vurucunun as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta mmazdan diledigi gibi yararlanamad1gma, ta mmaz1 kullanamad1gma ve onu tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla ilmakla ba vurucunun butiin ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Huseyin Una!, 34-62). 20. Huseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mtilk te kil ettigi belirtilmi tir (Huseyin Una!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mudahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Huseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hukiimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mudahalenin kanunilik ol9utiinu ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mudahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Huseyin Una!, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmi tir. Bu 9er9evede ol9iiltiluk yonunden yapilan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yiikledigi kanaatine ula ilm1 tlf . Bu sebeple ba vurucunun miilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9tilu olmad1g1 kabul edilmi tir (Huseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vurucuya ait ta mmazlar uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tlf. Ba vurucu bu ta mmazlan 2008-2014 y11lan arasmda satI , bag1 ve trampa yoluyla edinmi tir. Ba vurucunun ta mmazlann maliki oldugu tarihten itibaren be y1h a km bir sure ge9mi olmasma ragmen ta mmazlann halen kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf. Dolay1s1yla ba vurucunun miilkiyet hakkma yap1lan mudahale ol9ulu degildir. 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde guvence altma alman miilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/27051 : 12/12/2018 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhfal kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, miimkiin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma doniilmesinin saglanmas1d1r. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun goriilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hiikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hiikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere hiikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tiiziik'iin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yap1lmak iizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hiikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tlf. Derece mahkemeleri ise Anayasa 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/27051 : 12/12/2018 Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek iizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimliidiir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgiirliigii ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgiirliige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta mmazlar imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, davanm reddine karar vermi tir. Miidahalenin temeli olan ta mmazlarm imar plamnda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Bu baglamda ba vurucunun miilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kalduma imkam bulunmaktadu. 34. Bu durumda miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hiikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak iizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak iizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercune saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen har9lann ve 1.980 TL vekalet iicretinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak iizere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GONDERiLMESiNE, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/27051 : 12/12/2018 D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. Ekli tabloda belirtilen har9lann BASVURUCUY A ODENMESiNE , F. 1.980 TL vekalet ticretinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, G. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , H. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 12/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. -Oye -Oye Ba kan Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Hicabi DURSUN -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN YusufSevki HAKYEMEZ 7