TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA Ç İLALİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26394) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : Fatma ÇİLALİ Vekili : Av. İlknur ALTINOLUK ÇALI ŞKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vazife malullü ğü ayl ığı bağlanmas ı istemiyle yap ılan başvuru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA Ç İLALİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26394) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : Fatma ÇİLALİ Vekili : Av. İlknur ALTINOLUK ÇALI ŞKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vazife malullü ğü ayl ığı bağlanmas ı istemiyle yap ılan başvurunun reddi üzerine aç ılan davan ın emsal kararlara ve hakkaniyete ayk ırı olarak istinaf dairesi taraf ından reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurucunun ya şam hakk ına yönelik olarak iddialar ı başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna ve di ğer iddialar ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına 3/2/2021 tarihinde karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla eri şilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucunun o ğlu S.Ç. askerlik görevini Bilecik'in Bozüyük ilçesinde bulunan Mühimmat Depo Komutanl ığı emrinde ifa ederken 3/12/1996 tarihinde saat 03.00-05.00 aras ındaki nöbet s ıras ında zimmetli silah ı ile intihar etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 38. Dosya içinde örneklerine rastlanmamakla birlikte a şağıda incelemesi ayr ıntılı olarak yap ılacak kararlardan, olayla ilgili olarak Hava Kuvvetleri Komutanl ığı 1. Takti k Kuvvetleri Komutanl ığı Eskişehir Askerî Savc ılığı (Askerî Savc ılık) taraf ından bir soruşturma ba şlatıldığı ve ölümün meydana gelmesinde herhangi bir kimsenin kusur ve ihmalinin bulunmad ığı gerekçesiyle 17/12/1996 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ği anlaşılm ıştır. 9. Başvurucu, intihar olay ından yakla şık 19 y ıl sonra 26/11/2015 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat ederek 8/6/1949 tarihli ve 5434 say ılı Emekli Sand ığı Kanunu hükümlerine göre S.Ç.nin vazife malulü say ılmas ını ve kendisine ayl ık maaş bağlanmas ını talep etmi ştir. 10. Başvurucunun talebi, Vazife Malullü ğü Tespit Kurulunca 1/12/2015 tarihinde yasal şartlar ı bulunmad ığından reddedilmi ş ve bu durum 23/12/2015 tarihli yaz ı ile başvurucuya bildirilmi ştir. 11. Başvurucu, an ılan işlemin iptali için 19/2/2016 tarihinde Ankara 9. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) iptal davas ı açm ıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde özetle şu hususlar ı ileri sürmü ştür: - Millî Savunma Bakanl ığı verilerine göre 2000-2012 y ıllar ı aras ında 934 personel intihar etmi ştir. - Askerlik, vazife ve hizmeti mahiyeti itibar ı ile zor bir görevdir, bu görevi icra edenler üzerinde olumsuz psikolojik sorunlar ve rahats ızlıklar meydana gelebilmektedir. - S.Ç.nin askerlik süresinin bitimine az bir müddet kala intihar etmesini n nedeni, bu askerlik hizmeti veya bu hizmet nedeniyle maruz kald ığı psikolojik rahats ızlıklar olabilir. - Dan ıştay Onbirinci Dairesinin 5/5/2014 tarihli ve E.2011/3388, K.2014/267 say ılı ilam ında (bkz. 24) benzer şekilde bir intihar olay ına ilişkin olarak ölüm sebebi ile ölümün görevin tesir ve etkisiyle gerçekle şmediğinin aç ıklığa kavuşturulmad ığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin davan ın reddine ili şkin karar ının bozulmas ına karar verilmi ştir. 12.İdare Mahkemesi, ilgili idari i şlemin iptaline 17/1/2017 tarihinde karar vermiştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: ''...[O]layda; davac ının oğlunun askere al ınmadan önce yap ılan t ıbbi muayenesi sonucu düzenlenen sa ğlık raporu ile askerli ğe kabul edildi ği, oğlunun askerlik öncesind e herhangi bir rahats ızlığı olduğuna yönelik bir belgenin bulunmad ığı hususu gözönün e alındığında daval ı idare taraf ından intihar sebebinin ne oldu ğu araştırılmadan, intihara götüren depresyon halinin askerlik görevinin yükledi ği sorumluluk ve etkisiyle m i oluştuğunun tespiti yap ılmadan eksik inceleme neticesinde tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka uyarl ık bulunmad ığı sonucuna var ılmıştır. Aç ıklanan nedenlerle; dava konusu i şlemin iptaline... [karar verilmi ştir.]'' Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 413. Daval ı idarenin istinaf ba şvurusu üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi ( İstinaf Dairesi) 25/5/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin karar ının kald ırılmas ına ve davan ın reddine oyçoklu ğuyla karar vermi ştir. İstinaf Dairesinin karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ''Karar veren Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesince, Üye [M.A.n ın], Mahkeme karar ının kald ırılarak, uyu şmazl ığın esas ı hakk ında bir karar verilmek üzere, dosyan ın Mahkemesine gönderilmesi gerekti ği yönündeki kar şı oyu ile, dosya incelenerek i şin esas hakk ında gereği görüşüldü. ... Olayda ; Hava Kuvvetleri Komutanl ığı 1. Taktik Hava Kuvvetleri Komutanl ığı Eskişehir Askeri Savc ılığınca yap ılan soruşturma sonunda; müteveffan ın kendi silah ı ile kafas ına ateş etmek suretiyle öldü ğü ve ölümünde herhangi bir kimsenin kusur ve ihmalinin bulunmad ığı belirtilerek, 11.2.1996 tarihinde [k]ovuşturmaya [y]er [o]lmad ığına karar verildi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda, ölüm olay ı askerlik görevi s ıras ında meydana gelmi ş olmakla birlikte, intihar şeklinde gerçekle ştiği anlaşılan olay ın meydana gelmesinde askerlik vazifesini n sebep ve etkilerinin bulunmad ığı anlaşıldığından dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmamaktad ır.'' 14. Usul yönünden karara muhalif kalan üye muhalefet şerhinde özetle idari i şlem hangi gerekçe ile tesis edilirse edilsin tesis edilen idari i şlemin hukuka uygun olup olmad ığının yarg ısal denetimini yaparak uyu şmazl ığı çözmek görevinin mahkemelere ait olduğunu, somut olayda daval ı idarece yeniden ara ştırma yap ılarak işlem tesis edilmesi gerektirdi ğini, bu durum kar şısında dava konusu uyu şmazl ığın çözümsüz b ırak ıldığını, Mahkemece davan ın esas ı hakk ında bir karar verilmedi ğini belirtmi ştir. 15. Karara esas yönünden muhalif kalan üye ise muhalefet şerhinde özetle başvurucunun o ğlunun ölümünün askerî birimlerin kontrolünde bulunan k ışlada meydana geldiğini, ölümün vazifeden kaynaklanmad ığını ispat etme yükümlülü ğünün devlete ait olduğunu, başvurucunun o ğlunun askerli ğe ilk al ımda geçirildi ği sağlık kontrolü sonucunda düzenlenen sa ğlık raporu ile askerli ğe kabul edildi ğini belirtmi ştir. Bu tespitler sonras ında başvurucunun o ğlunun herhangi bir rahats ızlığı olduğuna yönelik bir belgenin bulunmamas ı karşısında daval ı idare taraf ından intihar sebebinin ne oldu ğunun araştırılmad ığını, intihara götüren depresyon hâlinin askerlik görevinin yükledi ği sorumluluk ve etkisiyle mi oluştuğunun tespitinin yap ılmad ığını, eksik inceleme neticesinde tesis edilen dava konus u işlemde hukuka uyarl ık bulunmad ığını ifade etmi ştir. 16. Karar ın 13/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmesi üzerine ba şvurucu 12/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17. 5434 say ılı Kanun'un '' Sand ıktan faydalanacaklar '' kenar ba şlıklı mülga 12. maddesinin birinci f ıkras ının (lI) numaral ı bendinin ilgili k ısm ı şöyledir: '' ... Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 5k) Erler; (Vazife malullükleri ile vazifeden do ğma ölümleri halinde.).. '' 18. 5434 say ılı Kanun'un mülga 44. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: ''Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlar ında has ıl olan ar ızalar veya düçar olduklar ı tedavisi imkans ız hastal ıklar yüzünden vazifelerini yapam ıyacak duruma giren iştirakçilere (malul) denir ve haklar ında bu kanunun malullü ğe ait hükümleri uygulan ır...'' 19. 5434 say ılı Kanun'un mülga 45. maddesi şöyledir: ''44 üncü maddede yaz ılı malullük; a) İştirakçilerin vazifelerini yapt ıklar ı sırada vazifelerinden do ğmuş olursa; b) Vazifeleri d ışında kurumlar ın verdiği her hangi bir kuruma ait ba şka işleri yaparken, bu i şlerden do ğmuş olursa; c) Kurumlar ın menfaatini korumak maksad ıyla bir iş yaparken o i şten doğmuş olursa (maksad ın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şart ıyla); ç) Fabrika, atölye ve benzeri i şyerlerinde, i şe başlamadan evvel i ş sıras ında veya i şi bitirdikten sonra, o i şyerinde husule gelen ve yine o i şyerinin mahiyetinden veya çal ışma konusundan ileri gelen kazadan do ğmuş olursa; Buna (vazife malullü ğü) ve bunlara u ğrayanlara da (vazife malulü) denir. '' 20. 5434 say ılı Kanun'un mülga 48. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: ''Vazife malullükleri: ... ç) İntihara te şebbüsten; ... doğmuş olursa bunlara u ğrayanlar hakk ında (adi malullük) hükümleri uygulan ır.'' 21. 5434 say ılı Kanun'un 56. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: ''Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah alt ında bulunduklar ı esnada veya celp v e terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri s ıras ında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki haz ırlık k ıtas ında vazife malulü olmalar ı halinde, kendilerine, ö ğrenim durumlar ına göre, 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanununu n 36 nc ı maddesinde tespit edilen giri ş derece ve kademe tutarlar ının, daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmu ş olanlardan kazan ılmış hak ayl ıklar ı veya emekli kesene ğine esa s ayl ıklar ı, sözü edilen giri ş derece ve kademe tutar ının üzerinde olanlara bu ayl ıklar ı emeklilik gösterge tablosunda kar şılığı olan derece ve kademe tutar ının,% 70'i üzerinden ayl ık bağlan ır...'' 22. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun '' Davalar ın karara ba ğlanmas ı'' kenar ba şlıklı 22. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 6''1. Konular ayd ınland ığında meseleler s ıras ıyla oya konulur ve karara ba ğlan ır. 2. 15 nci maddede say ılan sebeplerden biri ile veya yarg ılama usullerine ili şkin meselelerde az ınlıkta kalanlar i şin esas ı hakk ında da oylar ını kullan ırlar. Az ınlıkta kalanlar ın görüşleri, kararlar ın alt ına yaz ılır.'' 23. 2577 say ılı Kanun'un '' İstinaf '' kenar ba şlıklı 45. maddesinin ilgili f ıkralar ı şöyledir: ''4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi karar ını hukuka uygun bulmad ığı takdirde istinaf ba şvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi karar ının kald ırılmas ına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi i şin esas ı hakk ında yeniden bir karar verir. İnceleme s ıras ında ihtiyaç duyulmas ı hâlinde karar ı veren mahkeme veya ba şka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli i şlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. 5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara kar şı yap ılan istina f başvurusunu hakl ı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmi ş veya yasaklanm ış hâkim taraf ından bak ılmış olmas ı hâllerinde, istinaf ba şvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi karar ının kald ırılmas ına karar vererek dosyay ı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu f ıkra uyar ınca verilen kararlar ı kesindir. '' 24. Dan ıştay Onbirinci Dairesinin 5/5/2014 tarihli ve E.2011/3388, K.2014/267 say ılı ilam ının ilgili k ısm ı şöyledir: ''...[A]vrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ında da benimsendi ği üzere; asker i birimlerinin kontrolünde bulunan k ışlada meydana gelen ölüm olay ının vazifeden kaynaklanmad ığını ispat etme yükümlülü ğünün Devlete ait bulundu ğu; ölümün ayd ınlat ılamad ığı durumlarda Devletin, sorumlulu ğu üstlenmesi gerekti ğinden; askerli k görevinin ifas ı sıras ında gerçekle şen ölümlerin ayd ınlat ılamad ığı durumlarda ölümün ; görevin tesir ve etkisiyle gerçekle şmediği kabulünün ise ancak varsay ım olacağı aç ıktır. Dosyan ın incelenmesinden; davac ının oğlu Jandarma Uzman Çavu ş [S.G.nin] 7.12.1995 tarihinde Bölük Nöbetçi Astsubay ı olarak görevli oldu ğu s ırada ölümüne ili şkin soruşturma sonucunda; ölüm olay ının, intihar giri şimi sonucunda ya da müteveffan ın hamili bulunduğu MP-5 makinal ı tabanca ile oynarken, tabancan ın kazaen patlamas ı sonucu meydana geldi ği, ölümünde hiç kimsenin kast ının, kusurunun bulunmad ığı sonucuna var ılarak, Gaziantep Askeri Savc ılığınca, kovu şturma açmaya yer olmad ığına; İdare Mahkemesince ise ölüm olay ının intihar ya da kazadan kaynakland ığı, görevin tesir ve etkisiyle gerçekle şmediği, bu itibarla vazife malüllü ğü hükümlerinin uygulanamayaca ğı gerekçesiyle davan ın reddine karar verildi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda, davac ının oğlunun, Jandarma Uzman Çavu ş olarak nöbet görevi sıras ında ölmü ş halde bulundu ğu, ölüm sebebinin aç ıklığa kavuşturulamad ığı, ölümün; görevin tesir ve etkisiyle gerçekle şmediğinin ortaya konulamad ığı halde, makul bir aç ıklama yapma yükümlülü ğü Devlete ait olan ölüm olay ının intihar ya da kazadan kaynakland ığı varsay ımına dayal ı olarak, tesis edilen dava konusu i şlemde ve vazife malullü ğü hükümlerinin uygulanamayaca ğı gerekçesiyle davan ın reddi yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmamaktad ır.'' 25.İlgili hukuk için ayr ıca bkz. Ayd ın Davut (2) , B. No: 2014/4681, 6/7/2017; 19-23; Levent Karaca , B. No: 2013/9131, 12/7/2016, 19. Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 7V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 30/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu, dava dilekçesinde ileri sürdü ğü hususlara benzer iddialarla bireysel başvuruda bulunmu ştur. Başvurucu, ilk olarak askerlik görevini ifa eden o ğlunun ya şam hakk ının korunmad ığını ve ölümün sebeplerinin aç ıklanamad ığını iddia etmi ştir. Bu kapsamda, o ğlunun askerli ğe ilk al ımı sıras ında yap ılan sağlık muayenesi s ıras ında herhangi bir rahats ızlığı bulundu ğuna dair bir kayd ın bulunmad ığını, ölümün devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan askerî k ışlada meydana gelmesi nedeniyle ölümün vazifede n kaynaklanmad ığı hususunu aç ıklama görevinin devlete ait oldu ğunu beyan ederek ya şam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Başvurucu ayr ıca, adil yarg ılanma hakk ı ile eşitlik ilkesinin de ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. İstinaf incelemesi s ıras ında esas yönünden karar için yeterli oy bulunmamas ına rağmen yerel mahkeme karar ının kald ırılmas ı ile hukuka ayk ırı hareket edildiğini ileri sürmü ş; bu iddias ının yan ında Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ının ve Dan ıştay Onbirinci Dairesinin 5/5/2014 tarihli ilam ının İstinaf Dairesi taraf ından dikkate alınmayarak Anayasa'n ın 10. maddesinde düzenlenen e şitlik ilkesi ile 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma ve hak arama hürriyetinin ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 1.İddialar ın Nitelendirilmesi ve İnceleme Kapsam ının Belirlenmesi Yönünden 29. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 31. Başvurucunun iddialar ına bak ıldığında Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlal edildiğine dayanak olarak ileri sürdü ğü hususlar ın yaşam hakk ına ilişkin olarak ileri sürdü ğü hususlarla benzer oldu ğu görülmü ştür. Başvurucu, devletin kontrolü alt ında bulunan asker î yerleşkede meydana gelen ölüm olay ının maddi ko şullar ının ayd ınlat ılmad ığı ve ölüm sebebine ili şkin olarak aç ıklama yükümlülü ğünün yerine getirilmedi ği iddias ını Anayasa'n ın 36. maddesi ba ğlam ında da ileri sürmü şse bu iddian ın esas olarak ya şam hakk ı bağlam ında incelenebilece ği anlaşılm ıştır. 32. Anayasa Mahkemesi, ba şvurucunun ya şam hakk ına ilişkin olarak ileri sürdü ğü hususlara ili şkin olarak ise 3/2/2021 tarihinde ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir. Bu karar ında Anayasa Mahkemesi, ba şvurucunun o ğlunun yaşam ının korunmad ığına ve meydana gelen ölüm olay ından askerî makamlar ın sorumlu olduğuna dair iddialar ını herhangi bir yarg ısal merciye ta şımad ığını, yaln ızca oğlunun ölümü Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 8nedeniyle kendisine ayl ık bağlanmas ına ilişkin talebinin reddi üzerine dava açt ığını kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesine göre ba şvurucunun vazife malullü ğü talebinin reddine ili şkin olarak aç ılan bu davan ın ölüm olay ının sebebini ve varsa sorumlular ın tespiti için elveri şli bir hukuki yol olmad ığını zira an ılan yarg ılamaya konu uyu şmazl ığın ayl ık bağlanmas ı için gerekli şartlar ın bulunup bulunmad ığının tespiti ile s ınırlı olduğunu kabul etmi ştir. 33. Başvuru dilekçesi ve eklerinin incelenmesi neticesinde ba şvurucunun, vazife malullüğü ayl ığı bağlanmas ı istemiyle yapt ığı idari başvurunun reddi üzerine açt ığı davan ın yeterli inceleme yap ılmaks ızın ve ilgili içtihatlar dikkate al ınmaks ızın reddedilmesinden şikâyet etti ği anlaşılm ıştır. Başvurucunun içtihat farkl ılığı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ği iddialar ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 35. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 36. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 37. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai hâllerde asl ında yarg ılaman ın sonucuna ilişkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 9yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149; M.B. , 83). 38. Adil yarg ılanma hakk ı, hukuk kural ının davan ın başvurucu lehine sonuçlanmas ını temin eden yorumunun esas al ınmas ını güvence alt ına almamaktad ır. Uyuşmazl ığa uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -yukar ıda belirtildi ği gibi- derece mahkemelerinin takdirindedir. Bununla birlikte derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlarken Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen ve Cumhuriyet'in nitelikleri aras ında say ılan hukuk devleti ilkesini gözönünde bulundurmalar ı gerekir. Esasen hukuk devleti ilkesi Anayasa'n ın tüm maddelerinin yorumlanmas ında dikkate al ınmas ı zorunlu olan bir ilkedir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğinin yorumlanmas ında da hukuk devletinin gerekleri gözetilmelidi r (M.B. , 84). 39. Bu noktada hukuk devletinin gereklerinden birini de hukuk güvenli ği ilkesi oluşturmaktad ır (AYM, E.2008/50, K.2010/84, 24/6/2010 ve E.2012/65, K.2012/128, 20/9/2012). Ki şilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). 40. Başvurucunun medeni haklar ıyla ilgili uyu şmazl ıklarda uygulanan hukuk kurallar ının aç ıkça keyfî veya hakk ın tesliminden kaç ınacak (adaleti hiçe sayacak) biçimde yorumlanmas ı usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getirece ğinden adil yarg ılanma hakk ı nın ihlal edildi ğinden söz edilebilir. Zira bu hâlde derece mahkemesinin yorumunun başvurucu taraf ından öngörülmesi mümkün olmay ıp hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı hukuk devleti ilkesini örseler. Özellikle hak ve özgürlükleri k ısıtlay ıcı hükümlerin geni ş yoruma tabi tutulmas ı keyfîliğe ve bireylerin kendilerini hukuk kar şısında güvensiz hissetmelerine yol açar ( M.B. , 86). 41. Başvuruya konu olayda İstinaf Dairesi 3/12/1996 tarihinde meydana gelen olaydan 20 y ıl sonra aç ılan davada dosyadaki bilgi ve belgeler ile Askerî Savc ılık taraf ından söz konusu olay nedeniyle ba şlatılan soruşturmada verilen kovu şturmaya yer olmad ığına dair karardan hareketle ölüm olay ının intihar şeklinde gerçekle ştiği, bu olayda askerlik vazifesini n sebep ve etkilerinin bulunmad ığı sonucuna varm ıştır. Başvurucunun gerek dava dilekçesinde (bkz. 11) gerekse de bireysel ba şvuru forumunda, o ğlunun ölümünde askerlik görevinin ifas ının getirdiği zorluklar ın doğrudan etkisinin oldu ğuna, ölümünde askerî yetkililerin kas ıt veya ihmalleri bulundu ğuna dair somut bir iddias ının bulunmad ığının, ihtimallere dayal ı iddialar ını dile getirdi ğinin bu aşamada ifade edilmesi gerekmektedir. 42. Bunun yan ında somut olayda, ba şvurucu taraf ından sunulan ilgili Dan ıştay karar ının (bkz. 24) da de ğerlendirilmesi gerekmektedir. An ılan karar ın incelenmesinde askerî personelin zimmetinde bulunan MP-5 makineli tabancan ın ateş almas ı sonucunda gerçekleşen ölüm nedeniyle ba şlatılan soruşturmada bu personelin ölüm olay ının intiha r girişimi sonucunda ya da silah ı ile oynarken silah ın kazaen patlamas ı sonucu meydana geldiği hususunda devletin yükümlülü ğüne ilişkin olarak şüpheli ölüm olay ının aç ıklanmas ı ve ayd ınlat ılmas ı gereken bir de ğerlendirmede bulunuldu ğu görülmektedir. Bu ko şullar Başvuru Numaras ı: 2018/26394 Karar Tarihi : 30/6/2021 10altında incelemeye konu somut ba şvurunun maddi şartlar ı ile başvurucu taraf ından sunulan Dan ıştay karar ının maddi şartlar ının ve iddialar ının birbirinden farkl ılıklar gösterdi ği aç ıktır. 43. Olay ın maddi şartlar ının farkl ı olduğu bu somut ba şvuruda, ba şvurucu taraf ından benzer iddialar ın yer ald ığı davalara ili şkin olarak istikrar kazanm ış içtihatlar ın yer ald ığını sadece soyut olarak ileri sürülmü ş olup resen yap ılan inceleme de yarg ısal uygulamalar ın bu alanda müstakar hâle geldi ğine ilişkin bir tespit de yap ılamam ıştır. Bu nedenle benzer iddialara ili şkin olarak yarg ısal merciler taraf ından verilen derin ve süregelen bir içtihat farkl ılığından bahsedilemeyece ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca bir kanunun yorumun a ilişkin olarak mahkemelerin de ğişen koşullar, toplumsal ihtiyaçlar, ba şvurucular ın hukuksal durumlar ındaki farkl ılıklar, günün gereklerine uygun hareket edebilme yönünden mevcut olan yorumlar ını terk ederek yeni bir yakla şım benimsemesi ise her zaman mümkündür. Sonuç itibar ıyla yap ılan tespit ve var ılan sonuç öngörülemez olmad ığı gibi bu hususun yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 44. Tüm bu tespit ve aç ıklamalar sonras ında somut ba şvuruda, yukar ıda değinilen ilkeler ışığında yap ılan incelemede İstinaf Dairesinin söz konusu de ğerlendirmesinde bariz takdir hatas ı ve aç ık bir keyfîlik bulundu ğunun söylenemeyece ği kanaatine ula şılm ıştır. 45. Başvurucunun esas yönünden oyçoklu ğu bulunmamas ına rağmen Bölge İdare Mahkemesinin istinaf incelemesi s ıras ında İdare Mahkemesinin karar ını kald ırarak davan ın reddedildi ği ve oylama usulüne ayk ırı hareket edildi ği iddialar ının 2577 say ılı Kanun'un 22. (bkz. 22) ve 45. maddelerinde (bkz. 23) yer alan aç ık düzenlemeler kar şısında ayr ıca incelenmesine gerek görülmemi ştir. 46.A ç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu anlaşıldığından açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 30/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN