TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SINIRLI SORUMLU TORBALI METROPOL İS ŞEHİRİÇİ MOTORLU TAŞIYICILAR KOOPERAT İFİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/8951) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Sınırlı Sorumlu Torbal ı Metropolis Şehiriçi Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Vekili : Av. Hüsey
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SINIRLI SORUMLU TORBALI METROPOL İS ŞEHİRİÇİ MOTORLU TAŞIYICILAR KOOPERAT İFİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/8951) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Sınırlı Sorumlu Torbal ı Metropolis Şehiriçi Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Vekili : Av. Hüseyin AKYÜZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, temyiz isteminin dava konusunun temyize tabi olmamas ı sebebiyle incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ve davan ın reddedilmesi nedeniyle anayasal haklar ın ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba ş vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu kooperatifin yirmi be ş üyesi,1999 y ılından itibaren İzmir'in Torbal ı ilçesinde yolcu ta şımac ılığı yapm ışlard ır. Başvurucu kooperatif üyeleri 10/7/2004 tarihli ve 5216 say ılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun yürürlü ğe girdiği tarihe kadar ta şımac ılık hakk ını İl Trafik Komisyonu taraf ından verilen izin kapsam ında elde etmi şlerdir. Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 37. 5216 say ılı Kanun'un 7. maddesinde her türlü servis ve toplu ta şıma araçlar ı ile taksi say ılar ını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlar ını belirlemek büyük şehir belediyelerinin görev ve yetkisinde oldu ğu düzenlenmi ştir. 8. 14/9/2011 tarihli ve 2011/349 say ılı karar ile İzmir Büyük şehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) taraf ından İzmir Büyük şehir Belediyesi (Belediye) sınırlar ı içinde toplu yolcu ta şımac ılığı yapmak isteyen ta şımac ılar ın güzargâh izin belgesi almas ının zorunlu oldu ğu belirlenmi ştir. 9. UKOME taraf ından muhtelif tarihli kararlarla ba şvurucu kooperatif üyeleri adına geçici ve süreli olmak üzere güzargâh izin belgesi düzenlenmi ştir. 10. Başvurucu kooperatifin 4/1/2016 tarihinde yirmi be ş üyesine Torbal ı ilçesinde şehir içi yolcu ta şımac ılığı için güzargâh izin belgesi verilmesine ili şkin başvurusu Belediye taraf ından cevap verilmemek suretiyle z ımnen reddedilmi ştir. 11. Başvurucu kooperatif, güzergâh izni verilmemesine ili şkin işlemin iptali talebiyle İzmir 6. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı açm ıştır. 12. Mahkeme 8/12/2016 tarihli kararla, dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın reddine karar vermi ştir. 13. Başvurucu kooperatifin mahkeme karar ına karşı yapt ığı istinaf ba şvurusu İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 25/4/2017 tarihli karar ıyla temyiz yolu aç ık olmak üzere reddedilmi ştir. 14. Başvurucu, istinaf karar ına karşı temyiz ba şvurusunda bulunmu ştur. Dan ıştay Sekizinci Dairesi (Daire) 8/2/2018 tarihli karar ıyla temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinde, dava konusu i şlemin daha önce çal ışma izni olmayan başvurucu kooperatif üyelerinin ticari faaliyetlerini uzun süre ile engelleyen nitelikte olmad ığı veya bir ticari faaliyete son verme niteli ği bulunmad ığı belirtilmi ştir. 15. Nihai karar ba şvurucuya 5/3/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 27/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu nun Temyiz " kenar başlıklı 46. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Dan ıştay dava dairelerinin nihai kararlar ı ile bölge idare mahkemelerinin a şağıda say ılan davalar hakk ında verdikleri kararlar, ba şka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dah i Dan ıştayda, karar ın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir: ... d) Belli bir ticari faaliyetin icras ını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyl e engelleyen i şlemlere kar şı aç ılan iptal davalar ı. Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu; yolcu ta şımac ılığının daha önce al ınm ış izinler kapsam ında uzun süredir devam etti ğini, üyelerinin bu konuda mevzuattan kaynaklanan kazan ılm ış haklar ının bulunduğunu, bu nedenlerle Daire taraf ından temyiz isteminin incelenmeksizin reddedilmesinin anayasal haklar ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun temyiz talebinin incelenmeksizin reddedilmesine ili şkin şikâyetinin mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 20. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan A İHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 21. Mahkemeye eri şim hakk ı bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 22. Mahkemeye eri şim hakk ı, mahkemeye ba şvuru konusunda etkili bir sistemin var olmas ını ve dava açmak isteyen ki şilerin mahkemeye ula şmada aç ık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmas ını gerektirir. Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). 23. Öte yandan mahkemeye eri şim hakk ı ilk derece mahkemesine dava açma hakk ının yan ı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise an ılan yollara ba şvurma hakk ını da içerir ( Ali Atl ı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, 49). Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 524. Anayasa da mahkemelerin kurulu şunun, görev ve yetkilerinin, i şleyişinin ve yarg ılama usullerinin kanunla düzenlenmesi öngörülmü ştür. Buna göre usul kanunlar ının Anayasa ya uygun olmak ko şuluyla düzenlenmesi kanun koyucunun takdirine bırak ılm ıştır. Anayasa da tüm mahkeme kararlar ına temyiz yoluna ba şvurulabilmesi hakk ını içeren bir kurala yer verilmemi ştir (Tufan Şahin, B. No: 2012/799, 26/3/2013, 19) . 25. Başvuruya konu somut olayda ba şvurucu kooperatifin üyelerine güzergâh izin belgesi verilmesi talebiyle yapt ığı başvurusunun z ımnen reddedilmesine ili şkin işlemin iptali talebiyle açt ığı dava Mahkeme taraf ından reddedilmi ştir. İstinaf başvurusunun temyiz yolu açık olmak üzere reddedilmesi sonucunda ba şvurucu kooperatif taraf ından temyiz yoluna başvurulmuştur. Dava konusunun temyiz yolu aç ık işlemlerden olmad ığı gerekçesiyle Daire temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. 26. 2577 say ılı Kanun'un 46. maddesinde temyize konu olabilecek dava konular ının belirlendi ği, bir ticari faaliyetin süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engellenmesine ili şkin işlemlere kar şı aç ılan davalar ın temyize tabi olan konular içinde olduğu düzenlenmi ştir. 27. Başvurucu kooperatif üyelerinin şehir içi ta şımac ılık faaliyeti yapmalar ının ancak yetkili makamlar taraf ından verilen izne ba ğlı olduğu görülmektedir. Ba şvurucu kooperatif üyeleri uzun y ıllar şehir içi ta şımac ılığı yapm ış olsalar da her defas ında izin ald ıklar ı ve bu izinlerin de süreye ba ğlı, başka bir ifadeyle geçici oldu ğu tespit edilmi ştir. Buna göre üyelerinin ta şımac ılık yapabilmeleri ancak geçerli bir iznin var olmas ına bağlıdır. Geçerli bir iznin bulunmad ığı durumda üyelerinin ta şımac ılık yapabilmeleri ancak yeni bir iznin al ınmas ı durumunda mümkündür. 28. Başvurucu kooperatifin önceki al ınan izinlerin mevzuat kapsam ında kazan ılm ış hak oluşturduğu, bu nedenle çal ışma izinlerinin var oldu ğuna yönelik iddialar ının güzergâh izin belgesinin verilmesine ili şkin esasa yönelik bir iddia oldu ğu değerlendirilmi ştir. 29. 2577 say ılı Kanun'daki düzenleme uyar ınca başvurucu kooperatifin üyelerine taşımac ılık izni verilmesine ili şkin başvurusunun ticari faaliyeti gerçekle ştirmeye yönelik olduğu değerlendirildi ğinde temyiz incelemesi sonucunda verilen kararda mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığının aç ık olduğu değerlendirilmi ştir. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 1. Başvurucunun İddialar ı 31. Başvurucu; üyelerinin mevzuat gere ği kazan ılm ış hakk ı olduğunu, güzergâh izni verilmesine ili şkin işlemin iptali talebiyle açt ığı davan ın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet ve çal ışma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/8951 Karar Tarihi : 24/2/2021 62. Değerlendirme 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 46. maddesine göre özel hukuk tüzel ki şilerinin sadece tüzel kişiliğe ait haklar ının ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilecekleri öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesinin an ılan hüküm do ğrultusunda yerle şik hâle gelmi ş içtihad ına göre ise yaln ızca üyelerinin haklar ını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluk taraf ından bireysel ba şvuruda bulunulamayaca ğı kabul edilmi ştir (Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derne ği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, 20-23). 33. Somut olayda ba şvurucu kooperatifin üyelerinin ta şımac ılık yapabilmesi için başvurduğu, dosya kapsam ındaki daha önce al ınm ış izinlerin her bir üye için ayr ı ayr ı verildiği değerlendirildi ğinde ihlale neden oldu ğu ileri sürülen kamusal i şlem veya eylemden başvurucu tüzel ki şiliğin etkilenmedi ği anlaşılmaktad ır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 24/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI