TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN OLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35889) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Denizhan HOROZG İL Başvurucu : Hüseyin OLAN Vekili : Av. Fuat ÖZGÜL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN OLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35889) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Denizhan HOROZG İL Başvurucu : Hüseyin OLAN Vekili : Av. Fuat ÖZGÜL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle duru şmada haz ır bulunma hakk ının, avukatla görü şmesinin kayda al ınmas ı nedeniyle müdafi yard ımından yararlanma hakk ının, somut gerekçe olmadan ileti şiminin dinlenmesi nedeniyle haberle şme hürriyetinin, şartlar ı olmaks ızın tutuklanmas ı nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucu, terör örgütü propagandas ı gösterisine dönü şen etkinliklere kat ılımının yoğunluğu ve öz yönetim ilan ının aç ıklanmas ına kat ılımı nedenleriyle terör örgütüne üye olma suçunu i şlediği iddias ıyla 25/11/2016 tarihinde tutuklanm ış ve hakk ında ayn ı suçtan kamu davas ı aç ılm ıştır. Yarg ılamay ı yürüten Bitlis 2. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 22/2/2017 tarihinde düzenledi ği Tensip Tutana ğı'nda başvurucunun duru şmada Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) ile haz ır edilmesini istemi ştir. 3. Yarg ılaman ın ilk celsesinde ba şvurucu olmaks ızın yaln ızca tutuklulu k incelemesi yap ılm ış, ikinci celsesinde ise ba şvurucu SEGB İS ile haz ır edilmiştir. Başvurucu duruşmada bizzat savunma yapmak istedi ğini beyan ettikten sonra savunmas ını yapm ıştır. Mahkeme yarg ılaman ın bir sonraki celsesinde ba şvurucunun SEGB İS ile haz ır bulundurulmas ı için ceza infaz kurumuna yaz ı yazm ıştır. 4. Yarg ılaman ın üçüncü celsesinde ba şvurucu olmaks ızın yaln ızca tutuklulu k incelemesi yap ılm ış, dördüncü celsesinde ise ba şvurucu SEGB İS ile haz ır edilmiştir. Bu celsede Mahkeme, bir tan ığın dinlenmesinden vazgeçerek dosyay ı esas hakk ında mütalaas ını sunmak üzere Cumhuriyet savc ısına tevdi etmi ştir. Mahkeme, yarg ılaman ın bir sonraki Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 2celsesinde ba şvurucunun SEGB İS ile haz ır bulundurulmas ı için ceza infaz kurumuna yaz ı yazm ıştır. 5. Yarg ılaman ın beşinci celsesinde ba şvurucu SEGB İS ile haz ır edilmiştir. Cumhuriyet savc ısı esas hakk ında mütalaas ında san ıklar ın cezaland ırılmas ını talep etmi ş, başvurucu ve müdafilerine diyecekleri sorulmu ştur. Başvurucu, önceki savunmalar ını tekrar etmiş; başvurucu müdafileri ise ba şvurucunun bir sonraki celsede duru şmada bizzat haz ır edilmesi taleplerini yineleyerek esas hakk ında mütalaaya kar şı süre talep etmi ştir. Mahkeme ise " san ığın segbis ile al ınan savunmas ı 667 say ılı KHK hükümleri çerçevesinde geçerli olduğundan bizzat haz ır edilmesi talebinin reddine " karar vererek yarg ılaman ın bir sonraki celsesinde ba şvurucunun SEGB İS ile haz ır bulundurulmas ı için ceza infaz kurumuna yaz ı yazm ıştır. 6. Yarg ılaman ın alt ıncı ve yedinci celselerinde ba şvurucu olmaks ızın yaln ızca tutukluluk incelemesi yap ılm ış, sekizinci celsede ba şvurucu SEGB İS ile haz ır edilmiştir. Başvurucu önceki celselerin tümünde duru şmada bizzat haz ır edilme talebini dile getirdi ğini belirtmiştir. Başvurucu müdafiine müvekkiliyle görü şememesi nedeniyle esas hakk ında savunmas ını haz ırlamas ı için yeniden süre verilmi ştir. Mahkeme ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebi hakk ında herhangi bir karar vermemi ş, yarg ılaman ın bir sonraki celsesinde SEGB İS ile haz ır bulundurulmas ı için ceza infaz kurumuna yaz ı yazm ıştır. 7. Yarg ılaman ın 28/9/2017 tarihli dokuzuncu ve son celsesinde ba şvurucu SEGBİS ile haz ır edilmiş ve duru şmada bizzat haz ır edilme talebini yinelemi ştir. Esas hakk ındaki savunmalardan sonra Mahkeme yarg ılamaya son vermi ş ve başvurucuyu terör örgütüne üye olma suçundan 7 y ıl 6 ay hapis cezas ına mahkûm ederek ba şvurucunun hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. Başvurucu, hükümle birlikte tutukluluğun devam ı karar ına itiraz etmi ş ancak itiraz ı 24/10/2017 tarihinde reddedilmi ştir. İtiraz ın reddi karar ı başvurucu müdafiine 13/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 8. Başvurucunun duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılımının neden gerekli görüldüğü hususunda Mahkemenin gerekçeli karar ında herhangi bir aç ıklama yer almamaktad ır. Başvurucu, duru şmada haz ır bulunma taleplerinin dikkate al ınmamas ının usul ve yasaya ayk ırı olduğunu belirterek hükme kar şı kanun yollar ına müracaat etmi ştir. 9.İstinaf incelemesini yapan Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi 19/2/2018 tarihinde ba şvurucunun istinaf taleplerinin esastan reddine karar vermi ştir. İstina f Dairesinin ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır edilmemesi şikâyeti yönünden istina f talebinin reddi gerekçesi şöyledir: "23/7/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 667 say ılı KHK'n ın 6/1-i maddesindeki 'Hâkim veya mahkemenin uygun gördü ğü durumlarda, ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle şüpheli veya san ığın sorgusu yap ılabilir veya duru şmalara kat ılmas ına karar verilebilir' hükmü gere ği, san ığın savunmas ının SEGBİS'le al ınmas ı savunma hakk ının k ısıtlanmas ı niteliğinde kabul edilmemi ş..." 10.İstinaf karar ının başvurucu taraf ından benzer gerekçelerle temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 8/10/2018 tarihinde mahkûmiyet hükmünün onanmas ına karar vermi ştir. Başvurucu nihai karar ı 20/11/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 21/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 311. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 71. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin oldu ğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 12. Başvurucu; duru şmada bizzat bulunmaya yönelik aç ık taleplerinin ve imkânlar ın varl ığına rağmen SEGB İS ile savunmas ının al ındığını ve savunma hakk ının kısıtland ığını ileri sürmü ştür. 13. Başvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 14. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duruşmada haz ır bulunma hakk ıyla ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin istemine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şmıştır (Şehrivan Çoban , 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 15. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucular ın SEGBİS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. Somut olayda da hiçbir celsede bizzat haz ır edilmeyen ba şvurucu hakk ında an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Müdafi Yard ımından Yararlanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 17. Başvurucu, avukat görü şünün gardiyan yan ında ve kamera kayd ına al ınarak yap ılmas ının savunma hakk ını kısıtlad ığını ileri sürmü ştür. 18. Başvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki müdafi yard ımından yararlanma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 19. Anayasa Mahkemesi Orhan Patarya ([GK] B. No: 2019/42695, 20/5/2021) karar ında olağanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde gizlili ğin sağland ığı bir ortamda görü şülememesi bak ımından müdafi yard ımından yararlanma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemiştir. An ılan kararda, müdafiyle gizlili ğin sağland ığı bir ortamda görü şülememesinin Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 4bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemedi ği, dolay ısıyla müdafi yard ımından yararlanma hakk ına yap ılan müdahalenin ola ğanüstü dönemin ko şullar ında durumun gerektirdi ği ölçüde oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. Benzer şikâyetler içeren somut ba şvuruda anılan kararda aç ıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmad ığı anlaşıldığından ve müdafi yard ımından yararlanma hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığı açık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmi ştir. C. Haberle şme Hürriyetinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 20. Başvurucu, somut bir gerekçe olmaks ızın telefonunun dinlendi ğini belirterek özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 21. Başvurucunun iddialar ı haberleşme hürriyeti yönünden incelenmi ştir. 22. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi, kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple ba şvurucunun ba şvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur (Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 12/1/2021, 24). 23. Somut olayda ba şvurucu, haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ği iddialar ı yönünden ihlal iddialar ının konusunu belirtir şekilde ileti şimin dinlenmesine esas al ınan dinleme karar ının -derece mahkemesi veya hâkim kararlar ı ile ilgili somut bilgi, belge ve kan ıt sunmadan soyut bir şekilde- gerekçesiz oldu ğunu iddia etmi ştir. Bunun yan ında başvurucunun özel hayata ili şkin olduğunu iddia etti ği görüşmelerin ne şekilde mahkûmiyet hükmüne esas al ındığına ya da bunlar ın içeriklerine ili şkin de aç ıklama yapmad ığı görülmüştür. Bu nedenle ba şvurucunun haberle şme hürriyetine ili şkin şikâyetini temellendiremedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle di ğer ihlal iddialar ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. D. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 25. Başvurucu, şartlar ı oluşmadan tutukland ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 26. Bir suç isnad ına bağlı olarak tutuklulukla ilgili şikâyetleri içeren bireysel başvurunun hükümle birlikte verilen tutuklulu ğun devam ı karar ı sonras ında yap ılmas ı hâlinde tutukluluğun devam ı karar ına itiraz edilmemi ş ise karar ın verildiğinin öğrenildiği tarihte n itibaren, itiraz edilmi ş ise itiraz merciince verilen karar ın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir ( Fırat İşgören, B. No: 2014/6425, 17/11/2016, 34). Somut olayda ba şvurunun ilk derece mahkemesince 28/9/2017 tarihli hükümle birlikte verilen tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz ın reddedildi ğinin başvurucu taraf ından öğrenildiği 13/11/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. Buna göre somut olayda 21/11/2018 tarihinde yap ılan bireysel ba şvuruda süre a şımı olduğu sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 527. Aç ıklanan gerekçelerle karar ın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yap ılmayan bireysel ba şvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. E. Diğer İhlal İddialar ı 28. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verildiğinden ifade özgürlü ğü, suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesi, etkili ba şvuru hakk ı ile adil yarg ılanma hakk ının çeşitli güvencelerinin ihlal edildi ğine ilişkin diğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. III. GİDERİM 29. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama ve 500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 30. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği mahkemece yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 31.İhlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/35889 Karar Tarihi : 26/7/2022 6C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bitlis 2. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/52, K.2017/228) GÖNDER İLMESİNE, D. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.794,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.