TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR EMRAH EGE ; BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/9714) Karar Tarihi: 11/12/2018 R.G. Tarih ve Sayi: 24/1/2019-30665 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/9714 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Sermin BiRTANE Emrah EGE ; I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, hatah enjeksiyon sonucu sakat kalmmas1 nedeniyle maddi ve manevi varhgm korunmas1 ve ge
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR EMRAH EGE ; BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/9714) Karar Tarihi: 11/12/2018 R.G. Tarih ve Sayi: 24/1/2019-30665 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/9714 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Sermin BiRTANE Emrah EGE ; I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, hatah enjeksiyon sonucu sakat kalmmas1 nedeniyle maddi ve manevi varhgm korunmas1 ve geli tirilmesi hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 8/6/2015 tarihinde yapilm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, ba vuru hakkmda gorti sunulmayacagm1 bildirmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 7. Ba vurucu 25/9/2007 tarihinde ge9irdigi trafik kazas1 sonucunda el parmaklannda uyu ukluk ve i me ikayetiyle Sakarya ili Adapazan Y enikent Dev let Hastanesine mtiracaat etmi tir. Burada muayeneyi yapan doktorun talimatiyla hem ire tarafmdan ba vurucuya igne yap1lm1 tlr. Bunun sonucunda ba vurucunun sol bacagmda uyu ma ve his kayb1 meydana gelmi ve ba vurucu topal hale gelmi tir. 8. Ba vurucu amlan saghk kurumuna bir9ok kez ba vurmu ancak tedaviden bir sonu9 alamam1 tu. AyncaKas1mpa a Asker Hastanesinin 29/12/2010tarihli raporunda uyluk kaslan ile birlikte diz altmdaki btittin kaslarda sinir lezyonuna bagh hasar oldugu tespiti yapilm1 ve ba vurucunun askerlige elveri li olmad1g1 belirtilmi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 9. Sakarya Valiliginin konu hakkmda ba latt1g1 on inceleme kapsammda Sakarya Egitim ve Ara tuma Hastanesi Noroloji Uzmam Yrd. D0 ;. Dr. D.K. tarafmdan verilen 11/7/2011 tarihli bilirki i raporunda , ba vurucuda tespit edilen peroneal sinir hasannm muhtemelen yap1lan enjeksiyon ile ilgili oldugu kanaatine vanld1g1 bildirilmi tir. Raporda, literature bak1ld1gmda rahats1zhgm en onemli nedeninin derin peroneal sinirin enjeksiyon esnasmda travmaya bagh olarak geli tiginin bilindigi, bu travmanm bir nedeninin yanh yere enjeksiyon oldugu, diger bir nedeninin de derin peroneal sinirin anatomik varyasyonuna bagh olabilecegi belirtilmi tir. Raporda aynca o donem Y enikent Dev let Hastanesinde acil servis doktoru olan V.S. ile telefonda konu uldugu , kendisinin hastaya o gun miidahale ettigini, dikloran ampul onerdigini, igne sonras1 dii iik ayak geli tigini ifade ettigi, ancak enjeksiyonu yapan ki iyi tespit edemediklerini bildirdiginden uygulayan ki inin gorii iiniin almamad1g1 ifade edilmi tir. 10. Ba vurucu Saghk Bakanhg1 aleyhine Sakarya 1. idare Mahkemesinde (Mahkeme) maddi ve manevi tazminat davas1 a9m1 tu. 11. Mahkeme , konu hakkmda Adli Tip Kurumundan (ATK) bilirki i raporu alm1 tir. ATK'nm 7/1/2013 tarihli raporunda , ki iye gluteal bolgeden intramuskuler enjeksiyon yapild1gmm belirlendigi, enjekte edilen ila9lann doku i9i yay1hm1 ile sinir hasanna neden olabileceklerinin , enjeksiyonlann tekniginin uygun yap1lmas1 durumunda da daha onceden ongoriilemeyecek ve onlenemeyecek arazlann ortaya 91kabileceginin tibben bilindigi ve bu durumun , her turlii t1bbi ozene ragmen olu abilecek, herhangi bir kusur ve ihmalden kaynaklanmayan komplikasyon olarak nitelendirildigi belirtilmi tir. Raporda, enjeksiyonun yap1h teknigi ve uygulanan bolgenin uyumsuzlugu yoniinden tibbi bir delil tammlanmad1gmdan tum bulgular bir biitiin olarak degerlendirildiginde , enjeksiyonu uygulayan saghk personeline ve enjeksiyon yap1lmas1 talimatm1 veren hekime herhangi bir kusur izafe edilemedigi, yap1lan tibbi i lemlerde ve tedavi siirecinde bir hizmet kusuru bulunmad1g1 bildirilmi tir. 12. Mahkeme 29/5/2013 tarihli karanyla oy9okluguyla davay1 reddetmi tir. Karar gerek9esinde A TK'dan al man bilirki i raporunda ba vurucunun rahats1zhgmm herhangi bir kusur ve ihmalden kaynaklanmayan komplikasyon olarak nitelendirildiginin tespit edilmi oldugu, bu durumda idarenin hizmet kusurundan soz edilemeyecegi ve tazminat odemekle sorumlu tutulamayacag1 ifade edilmi tir. 13. Muhalif iiye gorii iinde ise ATK'dan alman bilirki i raporunda sadece enjeksiyon sonucu ya anabilecek komplikasyonlann anlatild1g1 , somut olaya ozgii bir ara tlrma ve incelemenin yap1lmad1g1, bu nedenle raporun hiikme esas almmasmm miimkiin olmad1g1 belirtilmi tir. 14. Soz konusu karar Dam tay 15. Dairesinin 6/5/2014 tarihli karanyla onanm1 tu . Karar diizeltme istemi aym Dairenin 11/2/2015 tarihli karanyla reddedilmi tir. Nihai karar ba vurucuya 9/5/2015 tarihinde teblig edilmi tir. 15. Ba vurucu 8/6/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 16. 11/4/1928 tarihli ve 1219 say1h Tababet ve Suabati San'atlannm Tarz1 icrasma Dair Kanun 'un 70. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Tabipler, di,J tabipleri ve di,J9iler yapacaklarz her nevi ameliye i9in hastanzn, hasta kii9iik veya tahtz hacirde ise veli veya vasisinin evvelemirde muvafakatznz alzrlar. Biiyiik ameliyei cerrahiyeler i9in bu muvafakatin tahriri olmasz lazzmdzr. (Veli veya vasisi olmadzgz veya bulunmadzgz veya iizerinde ameliye yapzlacak ,Jahzs ifadeye muktedir olmadzgz takdirde muvafakat ,Jart degildir.) Hilafinda hareket eden/ere ikiyiizelli Tiirk Lirasz idarf para cezasz verilir. " 17. 1/2/1999 tarihli Hekimlik Meslek Etigi Kurallan'nm 26. maddesi oyledir: "Hekim hastasznz, hastanzn saglzk durumu ve konulan tanz, onerilen tedavi yonteminin tiirii, ba,Jarz .Jansz ve siiresi, tedavi yonteminin hastanzn saglzgz i9in ta,Jzdzgz riskier, verilen ila9larzn kullanzlz ,Jz ve olasz yan etkileri, hastanzn onerilen tedaviyi kabul etmemesi durumunda hastalzgzn yaratacagz sonu9lar, olasz tedavi se9enekleri ve riskleri konularznda aydznlatzr . Yapzlacak aydznlatma hastanzn kiiltiirel, toplumsal ve ruhsal durumuna ozen gosteren bir uygunlukta olmalzdzr. Bilgiler hasta tarafindan anla,Jzlabilecek bi9imde verilmelidi r. Hastanzn dz.Jznda bilgilendirilecek ki,Jileri, hasta kendisi belirler. Saglzkla ilgili her tiirlii giri,Jim, ki,Jinin ozgiir ve aydznlatzlmz.J onamz ile yapzlabilir. Alman onam, baskz, tehdit, eksik aydznlatma ya da kandzrma yoluyla alzndzysa ge9ersizdir. Acil durumlar ile hastanzn re,Jit olmamasz veya bilincinin kapalz oldugu ya da karar veremeyecegi durumlarda yasal temsilcisinin izni alznzr. Hekim temsilcinin zzzn vermemesinin kotii niyete dayandzgznz dii,Jiiniiyor ve bu durum hastanzn ya,Jamznz tehdit ediyorsa, durum adli mercilere bildirilerek izin alznmalzdzr. Bunun miimkiin olmamasz durumunda, hekim ba,Jka bir meslekta,Jzna danz.Jmaya 9alz,Jzr ya da yalnzzca ya,Jamz kurtarmaya yonelik giri,Jimlerde bulunur. Acil durumlarda miidahale etmek hekimin takdirindedir. Tedavisi yasalarla zorunlu kzlznan hastalzklar top/um saglzgznz tehdit ettigi i9in has ta veya yasal temsilcisinin aydznlatzlmz.J onamz alznmasa da gerekli tedavi yapzlzr. Hasta vermi,J oldugu aydznlatzlmz.J onamz diledigi zaman geri alabilir. " 18. 1/8/1998 tarihli ve 23420 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanan Hasta Haklan Yonetmeligi'nin (Yonetmelik) 15. maddesinin, 8/5/2014 tarihli degi iklikten onceki hali oyledir: "Has ta; saglzk durumunu, kendisine uygulanacak tzbbf i,Jlemleri, bunlarzn faydalarz ve muhtemel sakzncalarz , alternatif tzbbf miidahale usulleri, tedavinin kabul edilmemesi halinde ortaya pkabilecek muhtemel sonu9lan ve hastalzgzn seyri ve neticeleri konusunda sozlii veya yazzlz olarak bilgi istemek hakkzna sahiptir. Saglzk durumu ile ilgili gereken bilgiyi, bizzat hasta veya hastanzn kii9iik, temyiz kudretinden yoksun veya kzsztlz olmasz halinde velisi veya vasisi isteyebilir. Hasta, sagM, durumu hakkznda bilgi almak iizere bir ba,Jkaszna da yetki verebilir. Gerek goriilen hallerde yetkinin belgelendirilmesi istenilebilir. " 19. Yonetmeligin "Rzzanzn Kapsamz " ba hkh 31. maddesinin, 8/5/2014 tarihli degi iklikten onceki hali oyledir: 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 "Rzza alznzrken hastanzn veya kanunf temsilcisinin tzbbf miidahalenin konusu VE sonu ;larz hakkznda bilgilendirilip aydznlatzlmasz esastzr. Hastanzn , uygulanacak tzbbi miidahale i ;in verdigi rzza, bu miidahalenin gerektirdigi sair tzbbf i$lemleri de kapsar. Ancak, tzbbf i$lemlerin uygulanmasznda, bu Yonetmelik'te ve diger mevzuatta belirlenen haklarzn ihlal edilmemesi i ;in azamf ihtimam gosterilir. " B. Uluslararas1 Hukuk 20. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) "Ozel ve aile hayatma saygz hakkz " kenar ba hkh 8. maddesinin (1) numarah fikras1 oy ledir: "(]) Herkes ozel ve aile hayatzna, konutuna ve yazz$maszna saygz gosterilmesi hakkzna sahiptir. " 21. A vrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), ki ilerin fiziksel ve ruhsal hiitiinlliklerinin korunmas1, kendilerine uygulanan tedaviye dahil olmalan, bu hususta nza gostermeleri ve maruz kald1klan saghk risklerini degerlendirmelerine yard1mc1 olan bilgilere eri imlerinin Sozle me'nin 8. maddesi kapsam1 i9erisinde yer ald1gm1 kabul etmektedir (Trocellier /Fransa (k.k.), B. No: 75725/01, 5/10/2006; jc[al Karakoca ve Huseyin Karakoca /Tiirkiye (k.k.), B. No: 46156/11, 21/5/2013). 22. AiHM kararlanna gore devletler, ister kamu isterse ozel saghk kurulu lan tarafmdan yerine getirilsin, saghk hizmetlerini, hastalann ya amlan ile fiziksel ve ruhsal biitiinlligiiniin korunmasma yonelik gerekli tedbirlerin almabilmesini saglayacak ekilde diizenlemek zorundadir (Vo/Fransa [BD], 53924/00, 8/7/2004, 90; Calvelli ve Cigliodtalya [BD], 32967 /96, 17/1/2002, 51; jc[al Karakoca ve Huseyin Karakoca /Tiirkiye ). 23. AiHM'e gore taraf devletler, uygulanmas1 planlanan tibbi i lemin ongoriilebilir sonu9lan hakkmda doktorlann hastalara onceden bilgi vermelerini saglayacak gerekli diizenleyici tedbirleri almak zorundadir. Bunun bir sonucu olarak, hastanm onceden bilgilendirilmesi soz konusu olmadan ongoriilebilir nitelikte bir riskin ortaya 91kmas1 durumunda , ilgili devlet hastaya bilgi verilmemesinden dogrudan sorumlu tutulabilmektedir (Serif Geceku u /Tiirkiye (k.k.), B. No: 28870/05, 25/5/2010;Trocellier /Fransa). 24. Tibbi bir hatamn ve hastane hizmetlerindeki eksikliklerin sorumlulugunun Sozle me'nin 8. maddesi kapsammda dogrudan devlete atfedilmesi i9in yeterli olup olmamas1 hususunda AiHM, farkh tibbi bilirki i raporlannda ve hatta i ; yarg1 organlannm kararlannda her tiirlii t1bbi hata ve ihmalin ihtimal d1 1 b1rakild1g1 bir davada (Yardzmcz /Tiirkiye, B. No: 25266/05, 5/1/2010, 59) her hallikarda bu sonu9lan sorgulamanm veya sahip oldugu tibbi bilgilerden hareketle bilirki ilerin vard1g1 sonu9lann dogrulugu hakkmda tahminlere dayah olarak fikir yiiriitmenin gorevleri arasmda olmad1gma i aret etmi tir (Tysiac/Polonya, B. No: 5410/03, 20/3/2007, 119, Yardzmcz /Tiirkiye, 59 ). V. iNCELEME VE GEREK ;E 25. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tiniildti: 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 A. Ba vurucunun iddialan 26. Ba vurucu; enjeksiyonu yapan hem irenin kim oldugunun Y enikent Devlet Hastanesi tarafmdan dahi bilinmedigini, derece mahkemesince yap1lan yarg1lamada ve A TK tarafmdan verilen raporda da bu hususun ortaya konulamad1gm1, eksik incelemeyle davanm reddedildigini belirtmi tir. Ba vurucu; enjeksiyonun muhtemel yan etkileri ve riskleri konusunda da kendisine hi9bir bilgi verilmedigini, Yonetmelige aykm davramld1gm1, bu nedenlerle ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 27. iddianm degerlendirilmesinde dayanak almacak Anayasa'mn "Ki inin dokunulmazhgi, maddi ve manevi varhgi " kenar ba hkh 17. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, ya$ama, maddf ve manevf varlzgznz koruma ve geli$tirme hakkzna sahiptir. " 28. Anayasa'nm 56. maddesinin ti ;tincti f1kras1 oyledir: "Dev/et, herkesin hayatznz, beden ve ruh saglzgz i ;inde siirdiirmesini saglamak; insan ve madde giiciinde tasarruf ve verimi artzrarak , i$birligini ger ;eklqtirmek amaczyla saglzk kurulu$larznz tek elden planlayzp hizmet vermesini diizenler." 29. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 30. Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin maddi ve manev1 varhg1m koruma ve geli tirme hakkma sahip oldugu belirtilmekte olup, soz konusu dtizenleme , Sozle me'nin 8. maddesi 9er9evesinde ozel hayata sayg1 hakk1 kapsammda gtivence altma alman fiziksel ve zihinsel btittinltigtin korunmas1 hakkma kar 1hk gelmektedir. 31. Anayasa Mahkemesi daha onceki kararlannda, kas1t soz konusu olmaks1zm hekim kusuru nedeniyle vticut btittinltigtintin zarar gordtigti eklindeki tibbi ihmale dair ikayetleri Anayasa'nm 1 7. maddesinin birinci fikrasmda diizenlenen ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1 kapsammda incelemi tir (Melahat Sonmez, B. No: 2013/7528, 9/9/2015; Ahmet Sevim, B. No: 2013/474, 9/9/2015; Hilmi Diizgiiner, B. No: 2014/9690, 11/5/2017). 32. Amlan kararlar dogrultusunda somut olayda ba vurucunun t1bbi ihmale dayah tum ikayetlerinin ve yarg1sal stirece ili kin usule dair iddialannm ilgili maddi hakkm esasma dair inceleme kapsammda degerlendirilmesi gerektiginden Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda dtizenlenen ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1 kapsammda incelenmesi gerekmektedir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 33. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 2. Esas Yoniinden a. Gene) ilkeler 34. Anayasa'mn 17. maddesinin birinci fikrasmda herkesin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakkma sahip oldugu belirtilmektedir. Bu kapsamda amlan Anayasa htikmli ile ki inin maddi ve manevi varhgmm btittinltigti gerek kamusal yetkilerle donatilm1 ki ilerin gerekse ozel ki ilerin mtidahalelerine kar 1 gtivence altma almm1 tlf (Ozkan $en, B. No: 2012/791 , 7/11/2013, 40). 35. Anayasa'nm 17. maddesinin amac1, esas olarak bireylerin maddi ve manevi varhgma kar 1 devlet tarafmdan yap1labilecek keyfi mtidahalelerin onlenmesidir. Bunun yam s1ra devletin tibbi mtidahaleler nedeniyle ki ilerin maddi ve manevi varhg1m etkili olarak koruma ve maddi ve manevi varhgma sayg1 gosterme eklinde pozitif ytiktimltiltigti de bulunmaktadir (Ahmet Acartiirk , B. No: 2013/2084, 15/10/2015, 49). Nitekim Anayasa'nm 56. maddesinde de belirtildigi tizere pozitif ytiktimltiltik, saghk alanmda ytirtittilen faaliyetleri de kapsamaktadir (j!ker Ba:Jer ve digerleri, B. No: 2013/1943 , 9/9/2015, 44). 36. Devlet, bireylerin ya am hakk1 ile maddi ve manevi varhklanm koruma hakk1 kapsammda ister kamu isterse ozel saghk kurulu lan tarafmdan yerine getirilsin saghk hizmetlerini hastalann ya amlan ile maddi ve manevi varhklannm korunmasma yonelik gerekli tedbirlerin almabilmesini saglayacak ekilde dtizenlemek zorundadir (Ahmet Acartiirk, 51 ). 3 7. ilke olarak t1bbi ihmallere ili kin ikayetler konusunda temel ba vuru yolu, hukuki sorumlulugu tespit adma takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas1 yoludur (Nail Artu9, B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 38). 38. Maddi ve manevi varhg1 koruma hakk1 kapsammda hukuki sorumlulugu ortaya koymak adma, adli ve idari yarg1da a91lacak tazminat davalannda makul derecede dikkatli ve ozenli inceleme artmm yerine getirilmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu ttir olaylara ili kin yarg1lamalarda Anayasa'nm 17. maddesinin gerektirdigi seviyede derinlik ve ozenle bir inceleme yap1p yapmad1klan ya da ne ol9tide yapt1klan da Anayasa Mahkemesi tarafmdan degerlendirilmelidir. Derece mahkemeleri tarafmdan bu konuda gosterilecek hassasiyet, yarg1 sisteminin daha sonra ortaya 91kabilecek benzer hak ihlallerinin onlenmesinde sahip oldugu onemli roltin zarar gormesine engel olacaktir (Yasin ;zldzr, B. No: 2013/8147, 14/4/2016, 57; Tevfik Gayretli, B. No: 2014/18266 , 25/1/2018, 32). 39. Diger taraftan belirtmek gerekir ki olaylann olu umuna ili kin delillerin degerlendirilmesi oncelikle idari ve yarg1sal makamlann odevidir (Yasin ;zldzr, 64). Ba vuru dosyasmda bulunan tibbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki ilerin vard1g1 sonu9lann dogrulugu hakkmda fikir ytirtitmek Anayasa Mahkemesinin gorevi degildir (Mehmet ;olakoglu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018, 47). Ancak ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1 kapsammda yerine getirmek zorunda oldugu usul ytiktimltiltiklerinin somut olayda yerine getirilip getirilmediginin nesnel bir ekilde degerlendirilmesi i9in ilgili anayasal kurallar baglammda derece mahkemelerinin kendilerine tanmm1 takdir yetkileri 9er9evesinde hareket edip etmediklerinin denetlenmesi gerekir. Bu baglamda mtidahaleyi hakh gostermek i9in one stirtilen gerek9elerin ilgili ve yeterli olup olmad1g1 incelenmelidir (Murat Atzlgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 44). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 40. Bu baglamda derece mahkemelerinin gerek9eleri, taraflann kanun yoluna ba vuru imkamm etkili ekilde kullanabilmesini saglayacak surette aynntih olarak ortaya konulmah; ula ilan sonu9lar yeterli a91khktaki bilimsel gorii ve raporlar gibi somut, nesnel verilere dayandmlmahdlf (Murat Atilgan, 45). 41. T1bbi miidahaleden once ki inin gerektigi ekilde bilgilendirilerek nzasmm almmamas1, ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm ihlaline sebep olabilir. istisnai haller d1 mda t1bbi mtidahale , ilgili ki inin bilgilendirilerek nzasmm almmasmdan sonra yapilabilir. Hastalann durumun farkmda olarak karar verebilmelerini saglamak i9in, uygulanmas1 dti tintilen tedavi ve bununla baglantih riskier hakkmda kendilerine bilgi verilmi olmahd1r. Bu aydmlatma, tibbi mtidahalenin hatas1z yap1lmas1 ya da gerekli tum onlemlerin almmas1 halinde bile meydana gelebilecek kahc1 veya ge9ici olumsuz sonu9lan da i9ermelidir. Bunun yam sira yapilan bilgilendirme ile t1bbi mtidahale arasmda hastanm saghkh bir kanaate varmasm1 saglayacak kadar uygun bir zaman arahg1 b1rak1lm1 olmahdlf (Hilmi Duzgiiner, 55; Ahmet Acarturk, 56). b. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 42. Anayasa Mahkemesi yukanda deginilen Anayasa'nm 17. maddesi kapsammda devlete dti en pozitif ytiktimltiltiklerin somut olay baglammda yerine getirilip getirilmedigini denetlemek durumundadlf (Tevfik Gayretli, 36). Bu sebeple ba vuruya konu olay, devletin ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakkma ili kin pozitif ytiktimltiltigti kapsammda incelenmi tir . 43. Somut olayda ATK tarafmdan verilen ve derece mahkemesi tarafmdan htikrne esas alman raporda soyut olarak enjeksiyon sonucu ortaya pkabilecek komplikasyonlardan bahsedildigi goriilmektedir. Buna kar m raporda ba vurucunun bacagmda meydana gelen duyu kaybmm ilgili doktor ve hem irenin kusurundan kaynaklamp kaynaklanmad1g1 bakimmdan somut olaya ozgti ko ullann incelenmedigi, enjeksiyonu ger9ekle tiren ki inin kim oldugunun dahi belirlenmedigi, aym ekilde ba vurucuya uygulanan enjeksiyonun yap1h teknigi bak1mmdan hatah olup olmad1g1 konusunda herhangi bir ara tlrma yapilmad1g1 anla ilmaktadlf . Bu durumda bilirki i raporunda varsay1mlara dayah gorii tin otesinde ba vurucunun sakat kalmasma yol a9an enjeksiyon uygulamasmda t1bbi hata olup olmad1g1 konusunda yeterli somut bulgu ve tespitlere yer verilmedigi sonucuna vanlmaktadlf. 44. Diger taraftan ba vurucunun soz konusu tibbi mtidahaleden once kendisinin yeterince aydmlatilmad1g1 ve gerektigi ekilde nzasmm almmad1g1 yontinde bir ikayeti de bulunmaktadlf. 45. Hukukumuzda hasta haklan, t1bbi i lemlerden once ki ilerin bu i lemler ve sonu9lan hakkmda aydmlatilmas1 ytiktimltiltigti ve Saghk Bakanhgmm tibbi hizmetler sunan kurumlar tizerindeki denetim gorevi konusunda olduk9a aynntih ve yeterli dtizenlemelerin mevcut oldugu anla ilmaktadlf (bkz. 16-19; Ahmet Acartiirk, 66). Ancak bu dtizenlemelerin teorik olarak mevcut olmas1 yeterli olmay1p Anayasa'nm 17. maddesindeki gtivencelerin saglanabilmesi i9in pratikte de etkin bir ekilde uygulanmas1 gerekrnektedir (Mehmet ;olakoglu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018, 49). 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 46. Somut oiayda ba vurucu kendisine enjeksiyon oncesinde ongoriliebiien riskier ve komplikasyoniar konusunda bilgi verilmedigini ve bu sebeple nzasmm usulline uygun oiarak almmad1g1m belirtmi tir. A TK tarafmdan dtizenienen biiirki i raporunda enjeksiyonun tibben biiinen birtakim kompiikasyonian oidugu apkianmasma kar m bu riskier hakkmda ba vurucuyu aydmiatma ytiktimltiltigtine ili kin bir degerlendirme bulunmamaktad1r. Aynca ba vurucunun soz konusu iddiaianm yarg1lama stirecinde derece mahkemeleri ontinde iieri stirdtigti, ancak idare mahkemesi ve Dam tay kararlannda bu konuyia iigiii hi9bir gerek9eye yer verilmedigi ania 1lmaktadir. 4 7. Sonu ; oiarak ba vurucunun vticut btittinlligtinde meydana geien sakathgm iigiii doktor ve hem irenin kusurundan kaynakiamp kaynakianmad1g1 bakimmdan oiaya ozgti ko ullann inceienmedigi, somut bulgulara dayah yeterli bir gerek9e ortaya konuimad1g1 ania 1imaktadir ( 43). Aym ekiide ba vurucunun enjeksiyon hakkmdaki kompiikasyon ve riskier hakkmda aydmiatiimad1g1 iddias1 yontinden de derece mahkemeierince herhangi bir degerlendirme yap1imad1g1, konuyla iigiii ve yeterli bir gerek9e ortaya konulmad1g1 gorilimektedir. -0 stelik ba vurucunun beiirtiien iddia ve ikayetleri, yarg1iamanm sonucuna dogrudan etki edebiiecek mahiyettedir. Doiay1s1yia yarg1sai makamiarca bu degerlendirmelerin yap1imamas1 nedeniyle ki inin maddi ve manevi varhgmm korunmas1 hakk1 bakimmdan kamu makamiannm pozitif ytiktimltiiukierini yerine getirmedikieri kanaatine vanim1 tlf. 48. A91kianan gerek9eierle Anayasa'mn 17. maddesinde gtivence altma aiman ki inin maddi ve manevi varhgmm korunmas1 hakkmm ihiai ediidigine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 49. 30/3/2011 tarihii ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kuruiu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un "Kararlar" kenar ba hkh 50. maddesinin iigili kism1 oyiedir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz ir;in yapzlmasz gerekenlere hukmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak uzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. 50. Ba vurucu, ihialin tespitine htikmediimesini taiep etmi tir. Tazminat taiebi buiunmamaktad1r. 51. Anayasa Mahkemesinin MehmetDogan (B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, Anayasa Mahkemesince bir temei hakkm ihiai ediidigi sonucuna vanid1gmda ihialin ve sonu9iannm nasil ortadan kaidmiacagmm beiirlenmesi hususunda genei iikeiere yer verilmi tir (Mehmet Dogan, 57-60). 52. Ba vuruda, vticut btittinitigtinde meydana gelen sakathgm ilgili doktor ve hem irenin kusurundan kaynakiamp kaynakianmad1g1 bakimmdan somut oiaya ozgti ko ullann inceienmedigi, enjeksiyonu ger9ekie tiren ki inin kim oidugunun dahi beiirlenmedigi, aynca ba vurucunun kompiikasyon ve riskier konusunda aydmlatilmad1g1 iddiaian yontinden derece mahkemeierince konuyia iigiii ve yeterli bir gerek9e ortaya konuimad1gmdan maddi ve manevi varhgm korunmas1 hakkmm ihiai ediidigi sonucuna vanlm1 tlf. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/9714 : 11/12/2018 53. Dolay1s1yla somut ba vuruda ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 anla 1lmaktadu. Bu durumda maddi ve manevi varhgm korunmas1 hakkmm ihlalinin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu . Buna gore yapilacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an mahkeme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yargilama yap1lmak tizere Sakarya 1. idare Mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har9tan olu an yargilama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 17. maddesinde gtivence altma alman maddi ve manevi varhgm korunmas1 ve geli tirilmesi hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin maddi ve manevi varhgm korunmas1 hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere Sakarya 1. idare Mahkemesine (E.2011/905, K.2013/558) GONDERiLMESiNE, D. 226,90 TL har9tan olu an yarg1lama giderinin BASVURUCUYA ODENMESiNE, E. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, F. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye M.EminKUZ Dye Celal Mtimtaz AKINCI Dye R1dvan GDLEC:: Dye Muammer TOP AL 10