TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÇİĞDEM ÖZMEN ARSLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/23558) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : Çiğdem ÖZMEN ARSLAN ve Diğerleri (bkz. ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili : Av. Kasım YAVUZYİĞİT I. BAŞVURUNUN KONUS
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÇİĞDEM ÖZMEN ARSLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/23558) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : Çiğdem ÖZMEN ARSLAN ve Diğerleri (bkz. ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili : Av. Kasım YAVUZYİĞİT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; hukuk davasında yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, karar kesinleşinceye kadar kamulaştırma be delinin bankada tutulması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir . II. BAŞVURU SÜRECİ2. Ekli tabloda sıralanan başvuru, başvuru formu ve eklerinin id ari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyonlara sunulmuştur. 3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Böl üm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 4. Konularının aynı olması nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaraları belirtilen başvuru dosyalarının aynı tablonun (1) numaralı satı rında yer alan 2019/23558 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve ince lemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili ola ylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 38. Mülkiyeti başvuruculara ait taşınmazların kamu projesi kapsam ında acele kamulaştırılmasına karar verilmiş, ilgili Bakanlık tarafından b aşvurucular aleyhine Karasu 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamulaştırma (bedel tespiti ve tescil) davaları açılmıştır. 9. Mahkemenin davanın kabulüne, kamulaştırma bedellerinin belirl enmesine ve taşınmazların Hazine adına tapuya tesciline yönelik kararları b aşvurucular vekili tarafında n kamulaştırma bedelleri yönünden temyiz edilmiş, Yargıtay 5. Huk uk Dairesince (Daire) kararlar bozulmuştur. 10. Bozma kararları üzerine Mahkemece yeniden bilirkişi inceleme si yaptırılarak tekrar kamulaştırma bedelleri belirlenip davaların kabulüne ve taşınmazların Hazine adına tapuya tesciline hükmedilmiştir. Mahkemece ayrıca, hükmedilen k amulaştırma bedelleri arasındaki farkların kararlar kesinleşinceye kadar üçer aylık v adeli hesapta nemalandırılmak üzere ilgili bankaya müzekkere yazılmasına karar verilmiştir. 11. Mahkeme kararları davacı Bakanlık tarafından temyiz edilmiş, Dairece kararların onanmasına hükmedilmiştir. 12. Başvurucular, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargı lanma haklarını n ve karar kesinleşinceye kadar kamulaştırma bedelinin bankada tu tularak düşük vadeyle nemalandırılması sebebiyle de mülkiyet haklarının ihlal edildiğ i iddiasıyla çeşitli tarihlerde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. IV. İNCELEME VE GEREKÇE 13. Mahkemenin 31/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda baş vuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İdd ia 1. Başvurucuların İddiaları 14. Başvurucular, bireysel başvuru konusu yargılamanın uzun sürm esi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sür ede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kar ar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şe kilde- yargılamanın sona Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 4erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anaya sa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle i lgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 17. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığ ı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususl ar dikkate alınır ( Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 18. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda v erdiği kararlar dikkate alındığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen 5 yı l 2 ay ila 5 yıl 4 ayı bulan yargılama sürelerinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir. 19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa nın 36. maddesinde güvence al tına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilme si gerekir. B. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucuların İddiaları 20. Başvurucular, Mahkeme kararları kesinleşinceye kadar kamulaş tırma bedellerinin bankada tutularak düşük vadeyle nemalandırılması n edeniyle mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme 21. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi şö yledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 23. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru yo luyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi için olağan kanun yollarının tüket ilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının anayasal ö devi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi i dari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği ne ilişkin iddiaların öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafınd an değerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 24. Bireysel başvurunun ikincil niteliğinin bir sonucu olarak ol ağan kanun yollarında ve mahkemeler önünde ileri sürülmeyen iddialar ile b u mahkemelere sunulmayan Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 5bilgi ve belgeler bireysel başvuru konusu edilemez ( Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 20). 25. Somut olayda başvurucuların, Mahkeme kararlarındaki ihlale n eden olduğunu ileri sürdükleri hükme yönelik temyiz isteminde bulunmadıkları, söz konusu iddiayı yargılama sürecinde dile getirmedikleri, bu iddialarına ilişkin bilgi veya belge sunmadıkları ve böylece başvuru yollarını usulüne uygun tüketmedikleri anlaş ılmaktadır. 26. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul ed ilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden27. 6216 sayılı Kanun un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 28. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 29. Somut olaylarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edild iği sonucuna varılmıştır. 30. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşı lığında başvuruya konu her bir davanın özel koşulları dikkate alınarak hesaplanan ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminatın başvuruculara ödenm esine karar verilmesi gerekir. 31. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucuların uğradıklarını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Somut olayda tespit edilen ihlalle ileri sürülen maddi zarar ar azında illiyet bağı bulunmadığından maddi tazminat talebinin reddi gerekir. 32. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvuruculara ekli tablonun (E) sütununda belirtildiğ i şekilde ödenmesine; aynı avukatla temsil edilen başvuruculara 3.600 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; Başvuru Numarası : 2019/23558 Karar Tarihi : 31/12/2020 6A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin i ddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, B. Anayasa nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvuruculara ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tuta rlarda manevi tazminat ÖDENMESİNE, diğer tazminat istemlerinin REDDİNE, D. Ekli tabloda belirtilen harçlarının başvuruculara ekli tablon un (E) sütununda belirtildiği şekilde, aynı avukatla temsil edilen başvuruculara 3.600 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE, E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine v e Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yapıl masına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine k adar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Kararın bir örneğinin bilgi için ekli tablonun (D) sütununda belirtilen mahkemelere GÖNDERİLMESİNE, G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 31/12 /2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ