TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DİLAN BA ŞKURT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/31718) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler :Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Dilan BA ŞKURT ve diğerleri [ekli tablonun (B) sütunu] Başvurucular Vekili: Ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DİLAN BA ŞKURT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/31718) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler :Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Dilan BA ŞKURT ve diğerleri [ekli tablonun (B) sütunu] Başvurucular Vekili: Ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesine dayal ı olarak iş akdine son verilmesi üzerine aç ılan işe iade davas ının esas ı incelenmeden reddedilmesi nedeniyle adi l yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Ekli tablonun (A) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvurular ın konu yönünden irtibatlar ı nedeniyle 2018/31718 numaral ı başvuru ile birle ştirilmesine ve incelemeni n 2018/31718 numaral ı başvuru üzerinden sürdürülmesine karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucular ın bir k ısm ı, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Arka Plan Bilgisi 10. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ıştır. Devletin yetkili organlar ı taraf ından tehdit de ğerlendirmesi yap ılarak demokratik anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenli ğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yap ılanmalara kar şı tedbirler al ınmas ı kararlaştırılm ıştır (ayr ıntılar için bkz. Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017). 11. An ılan tedbirler kapsam ında olağanüstü hâl ilan edilmi ş ve olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleri ç ıkar ılm ıştır. Bu çerçevede 22/7/2016 tarihinde kararlaştırılan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. 12. 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesinde terör örgütlerine ya da Millî Güvenli k Kurulunca devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti ya da iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilen her türlü kadro, pozisyon ve statüde (i şçi dâhil) istihdam edilen personelin kamu görevinden çıkar ılmalar ı öngörülmü ştür. 13. 667 say ılı KHK, 18/10/2016 tarihli ve 6749 say ılı Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucunda kanunla şmıştır. B. Somut Ba şvurulara İlişkin Olay ve Olgular 14. Başvurucular, Van Büyük şehir Belediyesine (Belediye) hizmet veren özel şirketlerde i şçi olarak çal ışmakta iken Van Valili ği OHAL Bürosunun ba şvurucular ın terör örgütü ile iltisakl ı olduklar ının Belediyeye bildirilmesi üzerine Belediye i ş akitlerinin feshedilmesini şirketten istemi ştir. Şirket, bu talep üzerine ba şvurucular ın iş akdini feshetmiştir. 15. Başvurucular, i ş akdinin usulüne uygun olarak feshedilmedi ğini ve fesih için somut bir olguya dayan ılmad ığını belirterek i şe iade istemiyle şirket ve Belediye aleyhine dava açm ıştır. Cevap dilekçesinde daval ı Belediye; davan ın süresinde aç ılmad ığını, başvurucular ın ortak giri şim işçisi olarak çal ıştığını, kendi i şçileri olmad ığını belirterek davan ın reddini savunmu ştur. 16. Van İş Mahkemeleri (Mahkeme) ba şvurucular ın PKK/KCK terör örgütü ile irtibatl ı ve iltisakl ı olduklar ı gerekçesiyle 667 say ılı KHK'ya dayal ı olarak i ş akitlerinin feshedildi ğini belirterek davalar ı reddetmi ştir. Mahkeme davalar ın bir k ısm ında ise fesih sebebinin aç ık ve kesin bir şekilde belirtilmedi ği gerekçesiyle i şe iade karar ı vermiştir. 17. Karara kar şı istinaf yoluna ba şvurulmuştur. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) ba şvurucular ın istinaf istemlerini reddetmi ştir. Davan ın kabulüne karar verilen yarg ılamalar ın da esastan reddine karar vermi ştir. Kararlarda, Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 3başvurucular ın PKK/KCK terör örgütü yap ılanmas ı ile irtibatlar ı olduğunun bildirilmesi üzerine daval ı işveren bak ımından iş sözleşmesinin devam etmesinde yasal engel bulundu ğu vurgulanm ıştır. 18. Temyiz talepleri Yarg ıtay taraf ından reddedilmi ştir. 19. Nihai kararlar ın tebliğinin ard ından başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İLGİLİ HUKUK 20.İlgili hukuk için bkz. Berrin Baran Eker ([GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, 20-35). V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucu Dilan Ba şkurt Yönünden 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yol u öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 23. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) " Başvuru süresi ve mazeret " kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yol u öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 24. Anayasa Mahkemesi Hüseyin A şkan (B. No: 2017/15649, 21/7/2020) karar ında otuz günlük süre kural ının bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri oldu ğunu ve bu sürenin başlang ıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gere ği öğrenme tarihinin esas al ınacağını belirtmiştir (Hüseyin A şkan, 20). An ılan kararda bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye başlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ğinin öğrenme şekillerden biri oldu ğu, bununla birlikte ba şka şekillerde de ö ğrenmenin söz konusu olabilece ği ifade edilmi ştir (Hüseyin A şkan, 23). 25. Bu do ğrultuda Hüseyin A şkan karar ında; kullan ıcılar ın Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapt ıklar ı işlemlerin (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma vb.) kay ıt alt ına al ındığı evrak i şlem kütü ğünün Anayasa Mahkemesi taraf ından incelenmesi sonucunda nihai karar ın aç ılarak okundu ğuna ilişkin bir işlemin tespiti hâlinde bu i şlemi yapan ilgililerin i şlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu öğrendiklerinin kabul edilece ği, böyle bir durumda bireysel ba şvuru süresinin de bu tarihten itibaren ba şlatılmas ı gerektiği belirtilmi ştir (Hüseyin A şkan, 26-29). Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 426. Yarg ılama sürecinde nihai karar olan Yarg ıtay karar ına ilişkin olarak UYAP evrak işlem kütüğü üzerinde yap ılan incelemede ilgili karar ın başvurucu taraf ından 10/9/2018 tarihinde saat 18.01'de aç ılarak okundu ğu, 19/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuru yap ıldığı tespit edilmi ştir. 27. Buna göre Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 18/6/2018 tarihli karar ının başvurucu taraf ından 10/9/2018 tarihinde UYAP üzerinden okundu ğu, bu kapsamda en geç 10/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruya ili şkin nihai karardan haberdar olundu ğunun ve bu do ğrultuda bireysel ba şvuru süresinin 11/9/2018 tarihinden itibaren i şlemeye ba şlad ığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye başlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel ba şvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 28. Sonuç olarak bireysel ba şvuru konusu yarg ılama sürecine ili şkin nihai karardan 10/9/2018 tarihinde haberdar oldu ğu anlaşılan başvurucunun otuz günlük bireysel ba şvuru süresinden sonra, 19/10/2018 tarihinde gerçekle ştirdiği bireysel ba şvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Adli Yard ım Talebi Yönünden 29. Başvuruculardan ekli tablonun (E) sütununda belirtilenler bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirleri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmuştur. 30. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 2. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 31. Başvurucular; i şverence i ş akdine KHK gere ği son verildi ği belirtilmesine rağmen terör örgütü ile irtibatl ı ve iltisakl ı olduğuna dair kesinle şmiş mahkeme karar ı bulunmad ığını iddia etmi ştir. Ayr ıca başvurucular ın bir k ısm ı, Belediyenin do ğrudan çal ışanı olduğunu ve 667 say ılı KHK'n ın kendilerine uygulanamayaca ğını ileri sürmü ştür. Başvurucular; i şe iade davas ının haks ız olarak yeterli gerekçe gösterilmeden derece mahkemelerince reddedildi ğini, bu durumun adil yarg ılanma haklar ını ihlal etti ğini, işten çıkar ılmalar ı nedeniyle gelir kayb ı ve emeklilik haklar ının ellerinden al ındığını ileri sürerek mülkiyet ve çal ışma haklar ının ihlal edildi ğini, terör örgütüyle irtibatl ı gösterildikleri için masumiyet karinesinin ve özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi şlerdir. 32. Bakanl ık görüşünde özetle somut olayda ilk derece mahkemelerinin şüphe feshi kapsam ında verdi ği kararlar ın istinaf ve temyiz mercilerince de ğerlendirildi ği ve başvurucular ın bireysel ba şvurudaki iddialar ının kanun yolu şikâyeti mahiyetinde oldu ğu belirtilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 533. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında; Bakanl ık görüşüne kat ılmad ıklar ını, haklar ında herhangi bir soru şturma ve yarg ılama yokken mahkeme taraf ından -idarenin sundu ğu yaz ı doğrultusunda- yarg ılama yap ılmadan terör örgütüyle ilişkili gösterilerek davalar ının reddedildi ğini, verilen kararlar ın keyfî oldu ğunu ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. b. Değerlendirme 34. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 35. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucular ın temel iddias ı; belediye taraf ından gönderilen bilgilerin derece mahkemelerince yeterli kabul edilerek esas ı hakk ında herhangi bir inceleme ve de ğerlendirme yap ılmadan i şe iade davalar ının reddedilmesidir. Bu nedenle ba şvurucular ın iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 36. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkeme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden (1) Genel İlkeler 37. Anayasa Mahkemesi eldeki ba şvuruda uygulanacak ilkeleri ba şvuruya benzer olgu ve iddialar ı içeren Berrin Baran Eker karar ında belirlemi ştir (Berrin Baran Eker, 53-60). An ılan kararda belirtildi ği üzere demokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteliğindeki adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkeme hakk ı uyuşmazl ığın bir mahkeme önüne getirilebilmesini, dava konusu edilen uyu şmazl ığa ilişkin esasl ı iddia ve savunmalar ın yarg ı merciince incelenerek de ğerlendirilmesini ve bir karara bağlanmas ını, ayr ıca verilen karar ın icra edilmesini gerektirir. Buna göre mahkeme hakk ı; mahkemeye eri şim hakk ı, karar hakk ı ve karar ın icras ı haklar ını içerir ( Berrin Baran Eker, 55). 38. Mahkemenin önündeki uyu şmazl ığı karara ba ğlarken taraflardan birinin iddia ve savunmas ına bağlı kalarak buna kar şı diğer taraf ın öne sürdü ğü esasl ı itirazlar ı tart ışmadan yarg ılamay ı sonuçland ırmas ı hâlinde -ortada şeklî anlamda bir karar bulunsa bile- gerçek anlamda bir yarg ılama yap ıldığından bahsedilemeyecektir. Bu durumda uyu şmazl ığa karşı yarg ı yolunun teorik olarak aç ık olmas ı pratikte bir anlam ifade etmeyecek, böylece mahkeme hakk ı ve dolay ısıyla adil yarg ılanma hakk ı bir yan ılsamadan ibaret kalacakt ır (Berrin Baran Eker, 56). Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 639. Diğer taraftan mahkemelerin önündeki uyu şmazl ığın esas ını incelememesi sadece adil yarg ılanma hakk ını zedelemekle kalmaz, ayn ı zamanda davan ın konusun u oluşturan medeni hakk ın bağlant ılı bulunduğu diğer (maddi) hak ve özgürlükler yönünden etkili başvuru hakk ının ihlal edilmesine de yol açabilir. Yarg ısal başvuru yollar ı, çoğunlukla bir hak veya özgürlükle ba ğlant ılı uyuşmazl ıklar ın çözüme kavu şturulmas ı amac ıyla ihdas edilmiştir. Kişiler dava açmak suretiyle mahkemelerden hak ve özgürlükleriyle ilgili olarak yarg ısal koruma talep etmektedir. Bireylerin yarg ısal koruma taleplerine cevap vermek, bu bağlamda dava konusu uyu şmazl ığın esas ını inceleyerek iddia ve savunmalar ı değerlendirdikten sonra davay ı karara ba ğlamak yarg ı mercilerinin anayasal yükümlülü ğüdür (Berrin Baran Eker, 57). 40. Bununla birlikte adil yarg ılanma hakk ı davan ın sonucuna yönelik bir güvence içermemekte yarg ılama sürecinin adil olarak yürütülmesini temin edecek birtak ım usul güvenceleri sunmaktad ır. Dolay ısıyla bireysel ba şvuru incelemelerinde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirme yap ılırken davan ın sonucuna ili şkin bir ç ıkar ım yap ılmas ı mümkün de ğildir. Anayasa Mahkemesinin taraflar ın öne sürdü ğü ve esasa etkili olan iddialar ın -mahkeme hakk ının gereği olarak- derece mahkemelerince i şin mahiyetinin gerektirdi ği ölçüde incelenip incelenmedi ğini denetleme görevi bulunmaktad ır (Berrin Baran Eker, 58). 41. Öte yandan Anayasa Mahkemesi Berrin Baran Eker karar ında vurguland ığı üzere 667 say ılı KHK'da, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilen i şçilerin iş sözleşmelerinin feshedilmesi öngörülmü ş ancak yarg ı mercilerinin denetim yetkisini kısıtlayan herhangi bir hükme yer verilmemi ştir. Bu bak ımdan 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesi dayanak gösterilerek i ş sözleşmesi feshedilen i şçiler taraf ından aç ılan işe iade davalar ının esas ının incelenmesini önleyen herhangi bir düzenleme bulunmamaktad ır (Berrin Baran Eker, 69). 42. 4857 say ılı Kanun ve bu Kanun'u yorumlayan Yarg ıtay içtihatlar ına göre as ıl işverenin alt i şverenden sözle şmenin feshini istemesi, feshi kendili ğinden tek ba şına geçerli hâle getirmemektedir. Ayr ıca her ne kadar i şten ç ıkarman ın şüphe feshine dayal ı olduğu, dolay ısıyla niteliği gereği şüphenin veya şüpheye götüren olgular ın ispat ının imkâns ız olduğu hakl ı olarak ileri sürülebilirse de -Yarg ıtay kararlar ında da belirtildi ği üzere- derece mahkemelerince i şvereni şüpheye götüren olgular ın ispat ko şulu aranmadan bir bütün olarak değerlendirilmesine engel bir durum yoktur. Aksi takdirde i şverenin şüphesine dayanak olgular ın değerlendirilememesi, böylece feshin geçerli nedene dayan ıp dayanmad ığının incelenememesi şüphe feshinde yarg ı yolunun aç ık olmas ını anlams ız k ılar. Dolay ısıyla derece mahkemelerinin ba şvurucunun i ş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayan ıp dayanmad ığını inceleme yükümlülü ğünün bulunmad ığı sonucuna ula şılmas ını gerektirecek herhangi bir neden söz konusu de ğildir ( Berrin Baran Eker, 70). 43. K ısacas ı 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesinde belirtilen örgüt, yap ı, oluşum veya gruplara üye olunmas ı ya da bunlara mensubiyetin veya iltisak ın yahut bunlarla irtibat ın bulunmas ı geçerli bir fesih sebebi olarak öngörülmü ştür. Ancak bu düzenleme sözü edilen yap ılarla irtibat ının bulundu ğu gerekçesiyle i ş sözleşmesi feshedilen bir i şçinin açt ığı işe iade davas ında derece mahkemelerinin geçerli fesih sebebi olarak gösterilen olguyu, di ğer bir ifadeyle i şçinin kuralda belirtilen yap ılarla irtibat ının bulunup bulunmad ığını iş hukukunun kurallar ını da gözeterek ara ştırma ve ortaya koyma yükümlülü ğünü ortadan kald ırmamaktad ır (Berrin Baran Eker, 71). Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 7(2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Somut olayda da an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Derece mahkemeleri, adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olan mahkeme hakk ı gereği as ıl işverenin ba şvurucu hakk ındaki değerlendirmesinin objektif ve makul dayanaklar ı olup olmad ığını, dolay ısıyla geçerli feshin ko şullar ının oluşup oluşmad ığını incelemeden as ıl işverenin şüphesine ba ğlı kalarak sonuca varm ıştır. Başka bir ifadeyle derece mahkemeleri yarg ısal fonksiyonun esas ını oluşturan uyu şmazl ığın içinde yer alan maddi ve hukuki sorunlar ın bütünüyle ele al ınmas ı ve karara ba ğlanmas ı işlevini yerine getirmemi ş, gerçek anlamda bir yarg ısal faaliyet icra etmemi ştir. Dolay ısıyla hukuk düzeni taraf ından başvurucuya tan ınan feshe kar şı yarg ı yolunun aç ık olmas ı teorik olmaktan öteye geçememi ştir. Bu durumda ba şvurucular ın mahkeme hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan mahkeme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 46. Adil yarg ılanma hakk ı yönünden ula şılan sonuç gözetildi ğinde başvurucular ın diğer ihlal iddialar ının ayr ıca incelenmesine gerek görülmemi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 48. Başvurucular, yarg ılaman ın yenilenmesine ve zararlar ının tazminine kara r verilmesi talebinde bulunmu ştur. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 50. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 8kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 51.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 52.İncelenen ba şvuruda, derece mahkemelerinin dava konusu uyu şmazl ığın esas ını incelememeleri sebebiyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 53. Bu durumda mahkeme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Van İş Mahkemelerine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 54.İşbu ihlal karar ının başvurucular taraf ından aç ılan davalar ın esas ıyla ilgili herhangi bir de ğerlendirme içermedi ği vurgulanmal ıdır. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda belirttiği ihlal gerekçelerini gözeterek ve söz konusu i şlemlerle ilgili olarak yeniden bir değerlendirme yaparak gereken karar ı vermek ekli listenin (D) sütununda gösterilen mahkemelerin takdirindedir. 55.İhlalin tespiti ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. 56. Başvurucu Dilan Ba şkurt taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin üzerinde bırak ılmas ına karar verilmesi gerekir. 57. Avukat Ümit Avc ı ile temsil edilen ba şvuruculara 4.500 TL vekâlet ücretini n müştereken; Avukat Emrah Arslan ve Avukat Abdulkadir Ad ıyaman ile temsil edilen başvuruculara 4.500 TL vekâlet ücretinin ayr ı ayr ı ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/31718 Karar Tarihi : 22/2/2022 9VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Ba şvurucu Dilan Ba şkurt taraf ından yap ılan başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Diğer başvurucular ın adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Diğer başvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mahkeme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Van İş Mahkemelerine (Esas numaralar ı ekli tablonun (D) sütununda gösterilmi ştir.) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat talebinin REDD İNE, F. 1. Ba şvurucu Dilan Ba şkurt taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, 2. Avukat Ümit Avc ı ile temsil edilen ba şvuruculara 4.500 TL vekâlet ücretini n MÜŞTEREKEN; Avukat Emrah Arslan ve Avukat Abdulkadir Ad ıyaman ile temsil edilen başvuruculara 4.500 TL vekâlet ücretinin AYRI AYRI ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ