TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL KARANF İL BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/54582) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Kemal KARANF İL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza soru şturmas ı kapsam ında mal varl ığı hakk ında verilen elkoyma tedbiri nedeniyle mülki
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL KARANF İL BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/54582) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Kemal KARANF İL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza soru şturmas ı kapsam ında mal varl ığı hakk ında verilen elkoyma tedbiri nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/11/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahl ı bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve Bakanlar Kurulu taraf ından 21/7/2016 tarihinden itibaren ülke genelinde doksan gün süreyle ola ğanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmi ştir. Birçok kez uzat ılan OHAL 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Darbe te şebbüsüne ili şkin süreç, OHAL ilan ı, OHAL döneminin gerektirdi ği tedbirlere ili şkin detayl ı aç ıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve di ğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-20, 47-66) karar ında yer almaktad ır. 10. Başvurucu, hâkim olarak görev yapmakta iken darbe te şebbüsü sonras ında anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ını işlediği şüphesiyle Zonguldak Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Savc ılık) 17/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Zonguldak Sulh Ceza Hâkimli ği (Hâkimlik) 20/7/2016 tarihinde başvurucunun anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 11. Savc ılık 28/7/2016 tarihinde, anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ından haklar ında soruşturma yürütülen ba şvurucu dâhil baz ı şüphelilerin mal varl ığı hakk ında elkoyma tedbiri uygulanmas ını talep etmi ştir. 12. Hâkimlik 28/7/2016 tarihinde talebi kabul ederek di ğer şüphelilerle birlikte başvurucunun tüm bankalardaki hesaplar ına, tapuda kay ıtlı tüm gayrimenkullerine ve arac ına el konulmas ına karar vermi ştir. Kararda 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesi ile 27/7/2016 tarihli ve 29783 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 668 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler ile Baz ı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 3. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ( ı) bendi dayanak olarak gösterilmi ştir. 13. Karar ın gerekçesinde, şüphelilerin Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) kapsam ında fikir ve eylem birli ği içinde hareket ettiklerine ve soruşturma konusu suçlar ın işlendiğine dair kuvvetli şüphenin bulundu ğuna işaret edilmi ştir. Şüphelilerin elkoyma tedbirine konu mal varl ıklar ını örgüt faaliyetleri kapsam ında edindikleri ve söz konusu mal varl ıklar ını muvazaal ı olarak ba şkalar ına devredeceklerine veya yurt d ışına kaç ıracaklar ına ilişkin ciddi deliller oldu ğu vurgulanm ıştır. Bu bağlamda telafisi imkâns ız zararlar ın engellenmesi amac ıyla elkoyma tedbirine karar verildi ği belirtilmiştir. 14. Başvurucu 25/8/2016 tarihli ve 29812 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu Genel Kurulunun 24/8/2016 tarihli ve 2016/426 say ılı karar ı ile meslekten ihraç edilmi ştir. Bu karar 29/11/2016 tarihinde kesinle şmiştir. 15. Başvurucu 1/10/2016 tarihinde elkoyma karar ına itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde; elkoyma tedbirine konu mal varl ıklar ının suçtan elde edildi ğine dair somut delil olmad ığı, gerekli ara ştırma yap ılmadan tedbir karar ı verildiği ve tedbirin hukuka ayk ırı olduğu ileri sürülerek elkoyma tedbirinin kald ırılmas ı talep edilmi ştir. 16. Başvurucunun itiraz ını inceleyen Bart ın Sulh Ceza Hâkimli ği 21/10/2016 tarihinde itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, elkoyma tedbirinin usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 417. Nihai karar 14/11/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 30/11/2016 tarihinde ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 21/11/2016 tarihli ve 2016/6195 D. İş say ılı karar ı ile ekteki listede isimleri bulunan şüphelilerin mal varl ıklar ı üzerindeki elkoyma tedbirleri kald ırılm ıştır. Söz konusu listede ba şvurucu da bulunmaktad ır. 20. Hâkimlik, Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 21/11/2016 tarihli karar ına istinaden 23/11/2016 tarihli ve 2016/4257 D. İş say ılı karar ı ile başvurucu hakk ında 28/7/2016 tarihinde verilen tedbir ve elkoyma karar ını kald ırm ıştır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 22. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 23. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu; 668 say ılı KHK ile 5271 say ılı Kanun'un 128. maddesindeki güvencelerin ortadan kald ırıldığını, yetkili ve görevli olmayan mahkemenin elkoyma karar ı verdiğini ve kanuna ayk ırı olarak keyfî bir şekilde tedbirin uyguland ığını vurgulam ıştır. Başvurucu; suçtan elde edilip edilmedi ği araştırılmadan tüm mal varl ığı hakk ında elkoyma karar ı verildiğini ve kararda mal varl ığının suçtan elde edildi ğine dair herhangi bir gerekçe belirtilmedi ğini, ayr ıca tedbire kar şı yap ılan itiraz ın da gerekçesiz olarak reddedildi ğini iddia etmiştir. Elkoyma tedbiri ve lojmandan ç ıkar ılmas ı nedenleriyle ad ına başvurduğu çocuklar ının tek geçim kayna ğının elinden al ındığını belirten ba şvurucu insanl ık d ışı muameleye tabi tutuldu ğunu ifade etmi ştir. 25. Başvurucu sonuç olarak ba ğıms ız ve tarafs ız mahkemede yarg ılanma, mülkiyet, adil yarg ılanma, ya şam, eğitim ve konut dokunulmazl ığı haklar ı ile eşitlik ilkesinin ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 26. Bakanl ık görüşünde, başvurucu hakk ındaki ceza yarg ılamas ının devam etti ği belirtilmiştir. Bakanl ık, elkoyma karar ının şartlar ı oluşmad ığı iddias ının 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi uyar ınca tazminat davas ında ileri sürülebilece ğinden ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle ba şvurunun kabul edilemez bulunmas ı gerektiğini ifade etmiştir. Bakanl ık son olarak FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı olunduğu şüphesiyle yürütülen Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 5soruşturma kapsam ında mal kaç ırma şüphesi nedeniyle 5271 say ılı Kanun'un 128. maddesine uygun olarak verilen kararda herhangi bir keyfîlik ya da takdir hatas ı bulunmad ığı, dolay ısıyla müdahalenin kanuni, me şru ve orant ılı olduğu yönünde görü ş bildirmiştir. 2. Değerlendirme 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu; adil yarg ılanma, ya şam, eğitim ve konut dokunulmazl ığı haklar ı ile eşitlik ilkesinin ve kötü muamele yasa ğının da ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Ancak ba şvurucunun mal varl ığı hakk ında elkoyma tedbirinin uygulanmas ına ilişkin şikâyeti esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ğinden başvurucunun söz konusu ihlal iddialar ının mülkiyet hakk ı bağlam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 28. Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında " Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. " denilmek suretiyle mülkiyet hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. Anayasa'n ın anılan maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). 29. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 4/7/2013 tarihli ve E.2013/8830, K.2013/18335 say ılı; 23/9/2013 tarihli ve E.2013/14435, K.2013/21106 say ılı; 14/12/2015 tarihli ve E.2014/19906, K.2015/19237 say ılı ilamlar ından da anla şıldığı üzere 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen yol bir yandan ba şvurucunun maruz kald ığı elkoyma i şleminin hukuka ayk ırılığının tespitini, di ğer yandan da u ğrad ığı zarar ın tazmini imkân ını sağlamaktad ır. Bu nedenle 5271 say ılı Kanun un 141. maddesi ile öngörülen hukuk yolu başvurucunun şikâyetleri aç ısından erişilebilir ve elveri şli bir çözüm olana ğı ve makul ölçüde bir başarı imkân ı sunmaktad ır (Mehmet Ali Aslan , B. No: 2013/2429, 30/3/2016, 28). 30. Somut olayda, ba şvurucu hakk ında FETÖ/PDY üyeli ği suçlamas ıyla yürütülen ceza soru şturmas ı kapsam ında başvurucunun ta şınır ve taşınmaz mal varl ığına tedbir konulmuş ve söz konusu tedbir i şlemi 21/11/2016 tarihinde kald ırılm ıştır. Bu doğrultuda başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ını 5271 say ılı Kanun un 141. maddesi ile öngörülen hukuk yolunda ileri sürmeden bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2016/54582 Karar Tarihi : 23/6/2020 6C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ