TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.U. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/34159) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : A.U. Vekili : Av. İmdat ATA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla hükmedilen manevi tazminat ın yetersiz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.U. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/34159) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : A.U. Vekili : Av. İmdat ATA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla hükmedilen manevi tazminat ın yetersiz olmas ı, özel güvenlik kart ının iptalinden dolay ı çal ışamad ığı süreler için maddi tazminata hükmedilmemesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ı ile mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/10/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1986 do ğumlu olup İzmir'de ikamet etmektedir. 6. Bir şirkette özel güvenlik eleman ı olarak çal ışan başvurucu; Fetullahç ı Terö r Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı üyesi oldu ğu şüphesiyle 1/11/2016 tarihinde gözalt ına alınm ış, 14/11/2016 tarihinde adli kontrol şart ıyla serbest b ırak ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 37. Başvurucunun özel güvenlik eleman ı çal ışma izni ve kimlik kart ı İzmir Valiliğinin 16/11/2016 tarihli karar ıyla iptal edilmi ştir. Başvurucunun i ş sözleşmesi de işveren taraf ından 30/11/2016 tarihinde feshedilmi ştir. 8.İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/3/2017 tarihinde ba şvurucu hakk ında kovuşturma yap ılmas ına yer olmad ığına karar vermi ştir. 9. Başvurucu, 4/12/2004 tarihli 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi uyar ınca İzmir 8. A ğır Ceza Mahkemesinde (A ğır Ceza Mahkemesi) 12/4/2017 tarihinde Hazine aleyhine tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, haks ız yere gözalt ına al ınmas ı ve gözalt ına al ınmas ından kaynakl ı olarak özel güvenlik eleman ı çal ışma izninin iptalinden sonra i şsiz kalmas ı sebebiyle u ğrad ığını öne sürdü ğü zarar ın karşılığında 20.000 TL maddi, 30.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 10. Ağır Ceza Mahkemesince yapt ırılan bilirki şi incelemesi sonucu düzenlenen 19/12/2017 havale tarihli raporda, 14 günlük gözalt ı süresi sebebiyle u ğran ılan maddi zarar 957,97 TL, i ş akdinin feshi sebebiyle çal ışılamayan 6 ay 1 gün için 13.109,05 TL yoksun kal ınan kazanç hesaplanm ıştır. 11. Ağır Ceza Mahkemesi 13/3/2018 tarihinde davay ı k ısmen kabul etmi ş, gözalt ında kald ığı süre için ba şvurucuya 957,97 TL maddi tazminat, 1.000 TL de manevi tazminat ödenmesine hükmetmi ş, özel güvenlik eleman ı çal ışma izninin iptali sebebiyle uğran ılan zarar yönünden ise davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin yerle şik kararlar ına göre idarenin yapt ığı haks ız uygulamalar nedeniyle meydana gelen zararlar ın 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında tazminin mümkün olmad ığı belirtilmiştir. Kararda ayr ıca başvurucunun mali ve sosyal durumu dikkate al ındığında 1.000 TL manevi tazminata hükmedilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 12. Başvurucunun istinaf istemi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesinin 1/7/2019 tarihli karar ıyla esastan reddedilmi ştir. Nihai karar 11/9/2019 tarihinde başvurucuya tebli ğ edilmiştir. 13. UYAP kay ıtlar ının incelenmesinden ba şvurucunun özel güvenlik görevlisi çal ışma izni ve kimlik kart ının iptaline ili şkin olarak İzmir Valili ğinin 16/11/2016 tarihli karar ına karşı açt ığı davadan 30/3/2017 tarihinde feragat etmesi üzerine İzmir 5. İdare Mahkemesince 6/4/2017 tarihinde dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına kara r verildiği anlaşılm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. A.A. [GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 19/1/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 4A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 16. Başvurucu, gözalt ına al ınma nedeniyle hükmedilen manevi tazminat ın yetersiz olduğunu belirterek mülkiyet hakk ı ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Ayr ıca başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmuştur. 17. Bakanl ık görüşünde, başvurunun kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu ileri sürülmüştür. 18. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin bir iddias ının bulunmad ığı vurgulanmal ıdır. Öte yandan başvurucu mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini de öne sürmekte ise ba şvurucunun dav a dilekçesinde talep etti ği manevi tazminat ın verilmesini garanti eden bir kanun hükmü ya da bir içtihad ın varl ığı gösterilemedi ğinden manevi tazminat talebinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi mümkün de ğildir. Bu durumda ba şvurucunun manevi tazminata yönelik şikâyetlerinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 20. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 21. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 22. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 23. Ağır Ceza Mahkemesi ba şvurucunun mali ve sosyal durumunu dikkate alarak manevi tazminat ın miktar ını 1.000 TL olarak takdir etmi ştir. Başvurucunun ileri sürdü ğü ihlal Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 5iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu ve bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîli k oluşturan bir durumun da bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu, gözalt ına al ınmas ı sebebiyle özel güvenlik eleman ı çal ışma izninin iptal edildi ğini, buna ba ğlı olarak iş akdinin feshedildi ğini ileri sürmü ş; işsiz kald ığı dönemde yoksun kald ığı ayl ıklar ın tazminat olarak ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 26. Bakanl ık görüşünde, başvurucunun İzmir Valili ğinin 16/11/2016 tarihli karar ına karşı açt ığı davadan 30/3/2017 tarihinde feragat etmesi üzerine İzmir 5. İdare Mahkemesince 6/4/2017 tarihinde dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmi ş olduğu gözetildiğinde başvuru yollar ının usulüne uygun olarak tüketilip tüketilmedi ğinin değerlendirilmesi gerekti ği ileri sürülmü ştür. 27. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında Bakanl ığın değerlendirmesine kat ılmad ığını belirtmiştir. 2. Değerlendirme 28. Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yarg ısal makamlar ın görevidir. Bu nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar taraf ından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavu şturulmas ı esast ır (Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 29. Başvurucunun bireysel ba şvuruya konu etti ği maddi tazminat iddias ı özel güvenlik elaman ı çal ışma izninin iptalinden kaynaklanmaktad ır. Başvurucunun özel güvenlik elaman ı çal ışma izni, bir idari i şlemle iptal edilmi ştir. Başvurucu söz konusu idari i şlemin iptali istemiyle dava açm ış ise de an ılan davadan feragat etmesi sebebiyle İzmir 5. İdare Mahkemesince 6/4/2017 tarihinde dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına kara r verilmiştir. Bu durumda ba şvurucunun özel güvenlik elaman ı çal ışma izninin iptalinden kaynaklanan zararlar ıyla ilgili olarak ola ğan başvuru yollar ını usulüne uygun şekilde tüketmedi ği anlaşılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2019/34159 Karar Tarihi : 19/1/2023 6A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 19/1/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.