TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR iSMAiL HALA(: BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/1714) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/1714 : 15/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; RecaiAKYEL Volkan ;AKMAK ismail HALA ; Av. Vecdi OKSASOGLU I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, askeri gorev tesiri ile meydana gelen zarann tazmm1 19m a9ilan davada sure a 1m1 yonunden ret karan veri
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR iSMAiL HALA(: BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/1714) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/1714 : 15/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; RecaiAKYEL Volkan ;AKMAK ismail HALA ; Av. Vecdi OKSASOGLU I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, askeri gorev tesiri ile meydana gelen zarann tazmm1 19m a9ilan davada sure a 1m1 yonunden ret karan verilmesinin mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 28/1/2015 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk gorii bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vurucu 3/3/2004 tarihinde Turk Silahh Kuvvetleri (TSK) bunyesinde uzman erba olarak goreve ba lam1 tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 9. 28/4/2004 tarihinde engelli ko u parkurunda yapilan spor suasmda ba vurucunun sol omzunda 91kik meydana gelmi tir. Amasya Devlet Hastanesinde tedavi altma alman ba vurucuya yirmi bir gunliik istirahat raporu verilmi tir. 10. istirahatin ardmdan gorevine devam eden ba vurucu, bir sure sonra omzundan tekrar rahats1zlanm1 ve Giilhane Askeri Tip Akademisine (GATA) sevk edilmi tir. GATA'da sol omzundan ameliyat edilen ba vurucu 29/4/2005 tarihinde iki ayhk istirahat raporu ile taburcu edilmi tir. 11. istanbul 23. Motorlu Piyade Alaymda gorev yapmakta iken 31/12/2009 tarihinde spor yapt1g1 esnada sag omzunda pkik meydana gel en ba vurucu GATA Haydarpa a Egitim Hastanesine sevk edilmi tir. Amlan Hastanenin 5/1/2010 tarihli raporu ile ba vurucunun iki hafta istirahat etmesi ve iki ay siireyle spar ve egitimlerden muaj tutulmasz gerektigine karar verilmi tir. 12. Takip eden sure9te gorevine devam ba vurucu 2012 y1lmda yeniden Haydarpa a Egitim Hastanesine sevk edilmi ve hakkmda 10/10/2012 tarihli saghk raporu uyannca "Tekrarlayan omuz eklem r;zkzgz tams1 ile szmfi (piyade) gorevini yapamaz, yeniden sznzjlandmlmasz uygundur" karan almm1 tlr. 13. Ba vurucu 31/7/2013 tarihinde Milli Savunma Bakanhgma ba vuruda bulunarak askeri gorev tesiri ile omzunda meydana gelen rahats1zhk sonucu olu tugunu ileri surdugu maddi ve manevi zarann tazminini talep etmi tir. 14. Diger taraftan ba vurucunun ki isel muracaatI ile GATA Haydarpa a Egitim Hastanesi tarafmdan 25/9/2013 tarihli engelli saghk kurulu raporu tanzim edilmi tir . Bu raporda ba vurucunun tekrarlayan opere sol omuz instabilitesi tams1yla %20 oranznda engelli oldugu tespit edilmi tir. 15. 31/7/2013 tarihli ba vurusunun z1mnen reddi uzerine ba vurucu 28/10/2013 tarihinde Askeri Yuksek idare Mahkemesi (A YiM) kay1tlanna giren dilek9esi ile maddi ve manevi tazminat istemiyle tam yarg1 davas1 a9m1 tu. 16. Bu sure9te ba vurucu 11/11/2013 tarihinde vazife malulu olarak emekli edilmi tir. 17. A YiM ikinci Dairesi (Mahkeme) 9/7/2014 tarihli karanyla tam yarg1 davasm1 sure a 1m1 yonunden reddetmi tir. 18. Ret gerek9esinde oncelikle 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h mulga Askeri Y uksek idare Mahkemesi Kanunu'nun dava a9ma suresine ili kin hukumlerine yer verilerek idari eylemlerden haklan ihlal edilmi olanlann dava a9madan once bu eylemlerin yaz1h bildirimi uzerine veya ba ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir y1l ve her ha.Ide eylem tarihinden itibaren be y1l i9inde yetkili makama ba vurarak haklannm yerine getirilmesini istemelerinin art oldugu, bu isteklerin k1smen veya tamamen reddi halinde ret i leminin tebligi tarihinden ve altm1 gun i9inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altm1 gun i9inde tam yarg1 davas1 a9malan gerektigi hatirlatilm1 tu. Ba vurucunun 28/4/2004 tarihinde spor esnasmda omzunun 91kmas1 ile yaraland1g1 ve takip eden y11larda meydana gelen rahats1zhgm bu 91kigm devam1 niteliginde oldugu hususlannm alti 9izilerek ilk omuz 91kig1 ile ba layan tam yarg1 davasma ili kin hak du uriicu surelerin daha sonraki y11larda 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 diizenlenen saghk raporlan ile kesintiye ugramad1g1 vurgulanm1 tlr. Bu noktadan hareketle ba vurucunun 28/4/2004 tarihinden itibaren bir yil veya her halukarda be y1l is;inde idareye zarannm tazmini istemiyle ba vurmas1 gerekirken 31/7/2013 tarihinde yaptlg1 ba vuru uzerine as;t1g1 davamn sure a 1mma ugrad1g1 belirtilerek ret gereks;esi olu turulmu tur. 19. Ret karan oys;oklugu ile almm1 t1r. Azmhkta kalan uyelerin kar 1oy gereks;esinde ozetle, omuz s;1kigmdan kaynakh zarann devam edip etmediginin ve sonradan art1p artmad1gmm tespit edilerek zarann tamam1 ve artan boliimii i ;in sure a 1m1 konusunun degerlendirilmesi gerektigi ifade edilmi tir. 20. Ret hukmune yonelik karar duzeltme istemi Mahkemenin 17/12/2014 tarihli karan ile reddedilmi tir. Ba vurucu, nihai karan 7/1/2015 tarihinde tebelliig etmesinin ardmdan 28/1/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLiHUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hiikiimleri 21. 1602 say1h miilga Kanun'un 43. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "jdari eylemlerden haklan ihlal edilmi$ olanlann Askeri Yuksek jdare Mahkemesinde dava ar;madan once, bu eylemlerin yazzlz bildirimi uzerine veya ba$ka suretle ogrendikler; tarihten itibaren bir yzl ve her halde eylem tarihinden itibaren be$ yzl ir;inde yetkili makama ba$VUrarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri lazzmdzr. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki i$lemin tebligi tarihinden ve altmZ$ gun ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altm1$ gun ir;inde tam yargz davasz ar;abilirler." 22. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yargilama Usulu Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numarah flkras1 oyledir: '1dari eylemlerden haklan ihlal edilmi$ olanlarzn idari dava ar;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim uzerine veya ba$ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her halde eylem tarihinden itibaren be$ yzl ir;inde ilgili idareye ba$VUrarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i$lemin tebligini izleyen gunden itibaren veya istek hakkznda altmZ$ gun ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren, dava suresi ir;inde dava ar;zlabilir. " 2. Dam tay i.;tihad1 23. Dam tay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711 say1h karan oyledir: "Bir eylemin idariligi ve dogurdugu zarar bazz durumlarda eylemin gerr;ekle$mesiyle, kimi zaman da degi$ik ara$flrma ve incelemelerden, hatta ceza davalarzndan sonra ortaya r;zkabilmektedir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 oyledir: Ozelikle, kamu gorevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulmas1 zorunlu goriilen kurallara uymamalan nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte, resmi yetkilerin kullamm1 s1rasmda ger ;eklqtigi i ;in idaresinden de aynlamayan gore, kusurlarmdan dogan zararm tazmini istemiyle ac;zlacak tam yarg1 davalarmda eylemin idariligi, zarann, kamu gorevlisinin ki$isel kusurundan m1, gorev kusurundan m1 kaynakland1gmm ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya pkabilmektedir. Bu nedenlerle, 2577 say1lz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen 1 ve 5 y1ll1k siirelerin eylemin idariliginin ve dogurdugu zarann ortaya pktzg1 tarihten itibaren hesaplanmas1 zorunludu r. Aksi yorumun, dava ac;ma yolunun kullamm1m gii ;le$tirerek hak arama hiirriyetini olumsuz etkileyecegini belirtmek gerekir. Am/an Yasa hiikmiinde ongoriilen tam yarg1 davalanmn, idari eylem nedeniyle ugramlan zararm tazminine yonelik olmas1 sebebiyle davanm aplabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yo! a9tzg1 zarann ortaya pkmas1 zorunludur. " 24. Aym Dairenin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/15634, K.2018/1334 say1h karan 112577 sayz/1 jdari Yargzlama Usu/ii Kanunu'nun 11Dogrudan dogruya tam yarg1 davas1 a9zlmas111 ba$lzklz 13. maddesinde idari eylemlerden haklan ihlal edilmi$ olanlann idari dava a ;madan once eylemin ogrenildigi tarihten itibaren bir y1l ve her ha/de eylem tarihinden itibaren be$ y1l i ;inde ilgili idareye ba$vurarak haklanmn yerine getirilmesini istemeleri gerektigi ongoriilmii$ olup; bu siirelerin, kiJilerin haklanm ihlal eden eylemlerin, idare ile illiyet bagmm kuruldugu , ba$ka bir ifadeyle eylemin idariliginin ogrenildigi tarihten itibaren ba$latzlacag1 ku$kusuzdur. Tam yarg1 davalan, idari eylem nedeniyle ugramlan zararm tazminini ifade etmektedir. Bu nedenle, tam yarg1 davas1mn aplabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yo! a9tzg1 zararm ortaya pkmas1 zorunludur. jdari eylem, idarenin i$levi s1rasmda bir hareketi, bir davramg bir tutumu veya hareketsizligi; idari karar ve i$lemle ilgisi olmayan, ba$ka bir deyi$le oncesinde, temelinde bir idari karar veya i$lem olmayan salt maddi tasarrujlan ifade etmektedir. Soz konusu eylemlerin idariligi ve dogurdugu zarar bazen eylemin yapzlmas1yla birliktE ortaya 91karken, bazen de c;ok sonra, degi$ik ara$flrma, inceleme ve hatta ceza yargzlamalan sonucu ortaya pkabilmektedir. Ozellikle kamu gorevlilerinin idari bir tasarruf yaparken; mevzuatm, iistlendigi odevin ve yiiriittiigii hizmetin kural, usu! ve gereklerine aykm olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve bi ;imde, ancak yine de resmi yetki, gorev ve olanaklardan yararlanarak, on/an kullanarak hareket ettigi, bu nedenle de idaresinden tamamen aynlmas1m onleyen ve engelleyen gorev kusurlan nedeniyle dogan zararlann tazmini istemiyle a91lacak tam yarg1 davalannda eylemin idariligi, bazen ceza davalanyla personelin $ahsi kusuru sonucu mi, yoksa gorev kusuru sonucu mu zarann ortaya pktzgmm belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. Bu itibarla, 2577 say1lz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen bir ve be$ y1ll1k siirelerin, eylemin idariliginin ortaya ;1ktzg1 tarihten itibaren hesaplanmas1 zorunludur. Aksi yorumun , zarara yo! ac;an eylemin idariliginin ortaya 91kmas1yla kullamlmas1 miimkiin olan dava ac;ma hakk1m ortadan kald1racag1, hak arama ozgiirliigiiyle bagda$mayacag1 a91ktzr. 11 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 B. Uluslararas1 Hukuk 25. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Herkes medeni hak ve yiikiimliiliikleri ile ilgili uyu$mazlzklar ya da cezai alanda kendisine yoneltilen sur;lamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu$ bagzmszz ve tarafszz bir mahkeme tarafindan davasmm makul bir sure ir;inde, hakkaniyete uygun ve ar;zk olarak goriilmesini istemek hakkma sahiptir ... " 26. Dava a9ma hakkm1 kullanmak yasal birtakim artlara baglansa da mahkemelerin usul kurallanm uygularken hem yarg1lamanm adil olmasma halel getirecek a m ekilcilikten hem de yasalar tarafmdan konulan usul kurallanm ortadan kalduma sonucunu doguracak a m esnekliktenka9mmalan gerekir (Walchli /Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, 29). 27. Sure ko ulu gibi dava a9maya ili kin usul ko ullan birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye eri im hakk1 kapsammda o yorumlardan birinin davay1 a9mak isteyen ki ileri engelleyecek ekilde katI bir ekilde kullamlmamas1 veya soz konusu ko ullann kat1 bir uygulamaya tabi olmamas1 gerekir (Beles ve digerleril ;ek Cumhuriyeti , B. No: 47273/99, 12/11/2002 , 51). 28. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), E im/Tiirkiye (B. No: 59601/09, 17/9/2013) karannda sure a 1m1 nedeniyle davas1 reddedilen ba vurucunun mahkemeye eri im hakkmm engellenip engellenmedigi hususunu incelemi tir. Soz konusu olayda ba vurucu , askerlik hizmetini yerine getirirken 25/9/1990 tarihinde ya anan bir 9at1 mada yaralanm1 ; ba vurucunun tedavisi uzunca bir sure devam etmi ve sonunda 1992 y1lmda askerlikle ili igi kesilmi tir. Ba vurucu; sonraki y1llarda surekli ba agnsmdan ve ba donmesinden yakmm1 , 2004 yilmda ba mda belirlenemeyen metal bir cismin oldugu tespit edilmi ve 2007 yilmda GA TA'daki muayenesinde ba vurucunun ba mda mermi oldugu anla 1lm1 tu. Ba vurucu 19/9/2007 tarihinde tazminat almak amac1yla idareye ba vurmu ancak ba vurucunun bu talebi reddedilmi tir. Bunun uzerine ba vurucunun idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle a9t1g1 davada A YiM soz konusu olaym ya and1g1 tarihten itibaren be y1l i9inde dava a91lmad1g1 gerek9esiyle davay1 sure a 1m1 yonunden reddetmi tir. 29. AiHM amlan karannda, davanm temelinde yer alan konunun, aslen be y1lhk sure smmm ba vurucunun yaraland1g1 tarihten itibaren hesaplayan Mahkeme karanndaki gerek9elendirme oldugunu ifade etmi ; ba vurucunun 25/9/1995 tarihinde kafatasmdaki mermiden haberdar olmamasmm tart1 ma konusu olmad1gmdan kendisinden be y1l i9inde tazminat davas1 a9masmm beklenmesinin makul olarak degerlendirilemeyecegine, Mahkemenin nazannda ahsi yaralanmayla ilgili tazminat davalannda dava a9ma hakkmm taraflann ugrad1g1 zaran ger9ekte degerlendirebildiginde kullamlabilmesi gerektigine hukmetmi ve A YiM'in sure smm hakkmdaki kati yorumunun davanm esasmm tam olarak incelenmesine engel olmas1 nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 tu (E im/Tiirkiye, 23, 25, 26). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 V. iNCELEME VE GEREK(:E 30. Mahkemenin 15/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 31. Ba vurucu; omzunun 91kmasmm ardmdan gorevine devam ettigini, operasyonlara katild1gm1 , rahats1zhgmm bu nedenle daha da ilerledigini, geregi gibi tedavi edilmedigini , idarenin hizmet kusuru bulundugunu, rahats1zhgm sm1fi gorevi yapmasm1 engelledigini, maluliyete neden oldugunu ve ugrad1g1 zaran 2013 yilmda ogrendigini, aynca A YiM tiyelerinin bag1ms1z olmad1g1m, gizli belgelerin kendisine incelettirilmedigini, iki dereceli yargilama yap1lmad1gm1 belirterek adil yargilanma hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 32. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, me ru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri oniinde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkzna sahiptir. " 33. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun ikayetinin ozti, Mahkemenin dava a9ma stiresine dair hukuk kurallanm katI bir yorumla hatah degerlendirdigi iddiasma mtiteallik oldugundan ba vuru mahkemeye eri im hakk1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 34. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden a. Hakkm Kapsam1 ve Mildahalenin Varhg1 35. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin yarg1 mercileri ontinde davac1 veya davah olarak iddiada bulunma ve savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir. Dolay1s1yla mahkemeye eri im hakk1, Anayasa'mn 36. maddesinde gtivence altma alman hak arama ozgtirltigtintin bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine "... ile adil yargzlanma" ibaresinin eklenmesine ili kin gerek9ede, Ttirkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de gtivence altma alman adil yargilanma hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tlr. Sozle me'yi yorumlayan AiHM, Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah f1krasmm mahkemeye eri im hakk1m i9erdigini belirtmektedir ( Ozbakzm Ozel Saglzk Hiz. jn . Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 36. Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman hak arama ozgurlugu, bir temel hak olmanm yanmda diger temel hak ve ozgurluklerden gereken ekilde yararlamlmasm1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili guvencelerden biridir. Bu bakimdan davanm bir mahkeme tarafmdan gortilebilmesi ve ki inin adil yargilanma hakk1 kapsamma giren guvencelerden faydalanabilmesi i9in ilk olarak ki iye iddialanm ortaya koyma imkanmm tanmmas1 gerekir. Diger bir ifadeyle dava yoksa adil yarg1lanma hakkmm saglad1g1 guvencelerden yararlanmak mumkun olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 3 7. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yapt1g1 degerlendirmelerde mahkemeye eri im hakkmm bir uyu mazhg1 mahkeme onune ta 1yabilmek ve uyu mazhgm etkili bir ekilde karara baglanmasm1 isteyebilmek anlamma geldigini ifade etmi tir ( Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 38. Somut olayda idari eyleme dayah tam yarg1 davasmm sure a 1mmdan reddedilerek esasmm incelenmemesi nedeniyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik bir mudahalenin bulundugu gortilmektedir. b. Miidahalenin ihlal Olu turup Olu turmad1g1 39. Anayasa'nm 13. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Temel hak ve hurriyetler, ... yalnzzca Anayasanzn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla sznzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, ... olr;ululuk ilkesine aykzrz olamaz." 40. Yukanda amlan mudahale, Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen ko ullara uygun olmad1g1 takdirde Anayasa'mn 36. maddesinin ihlalini te kil edecektir. 41. Bu sebeple mudahalenin Anayasa'nm 13. maddesinde ongortilen ve somut ba vuruya uygun du en, kanun tarafmdan ongortilme, hakh bir sebebe dayanma , ol9ululuk ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 42. Ba vurucunun idari eylemden dogan zarann tazmini istemiyle a9tlg1 davanm sure a 1m1 gerek9esiyle reddedilmesine ili kin Mahkeme karannm 1602 say1h mtilga Kanun'un 43. maddesine dayand1g1 gortilmektedir. Dolay1s1yla somut olayda ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin kanuni dayanagmm mevcut oldugu anla 1lm1 tu. ii. Me ru Amac; 43. Dava a9manm bir sureye baglanmasmm me ru amacmm ne oldugu hususu benzer nitelikteki ba vurularda Anayasa Mahkemesi tarafmdan muteaddit defalar incelenmi tir. Anayasa Mahkemesi, bu incelemelerinde idari i lem ya da eylemlere kar 1 a91lacak davalarda sure ko ulu ongortilmesinin en genel ifadesiyle Anayasa'nm 2. maddesinde duzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir geregi olan idari istikrann saglanmas1 eklinde bir me ru amac1 bulunduguna i aret etmi tir (bkz. Ay,$e Yildmm, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; ;olbeyi 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 Lojistik Nakliyat Giimriikleme Denizcilik jn:Jaat Turizm Sanayii ve Ticaret Limited $irketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). iii. Olc;iiliiliik (1) Genel ilkeler 44. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yaptlg1 degerlendirmelerde ki inin mahkemeye ba vurmasm1 engelleyen veya mahkeme karanm anlams1z hale getiren, bir ba ka anlat1mla mahkeme karanm onemli ol9iide etkisizle tiren sm1rlamalann mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilecegini ifade etmi tir ( Ozkan $en, 52). 45. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallanm uygularken yarg1lamanm hakkaniyetine zarar getirecek ol9iide kati ekilcilikten ka9mmalan gerektigi gibi kanunla ongoriilmii usul artlannm ortadan kalkmasma neden olacak ol9iide a m esneklikten de ka9mmalan gerekir (Kami! Koc;, B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta ongoriilen dava a9ma siiresine ili kin kurallann hukuka a91k9a aykm olarak yanh uygulanmas1 veya bu siirelerin hatah hesaplanmas1 nedenleriyle ki ilerin dava a9ma ya da kanun yollanna ba vuru haklanm kullanmasma engel olunmas1 mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilir (Ozbak1m Ozel Saglzk Hiz. jn:J. Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., 38). 46. Bu baglamda dava a9ma siiresinin i lemeye ba lad1g1 an da mahkemeye eri im hakkma yapilan miidahalenin ol9iiliiliigii baglammda biiyiik onem ta 1maktad1r (Ya:Jar ;oban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava a9ma siiresinin hangi tarihte ba layacagm1 belirleme ve mevzuatI bu yoniiyle yorumlama gorevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba vurunun ikincillik ilkesi geregi, dava a9ma siiresinin ba lat1lacag1 tarihin belirlenmesi noktasmda Anayasa Mahkemesinin bir gorevi bulunmamaktad1r. Anayasa Mahkemesinin bu hususta iistlenecegi rol, dava a9ma siiresinin hangi tarihten itibaren ba lat1lmas1 gerektigi konusunda derece mahkemelerinin yorumlannm mahkemeye eri im hakkma etkisini somut olaym ko ullan 1 1gmda incelemektir (Ahmet Yzldmm, B. No: 2014/18135, 20/9/2017, 46). Bu kapsamda dava a9ma siiresinin heniiz dava hakkmm dogmad1g1 ya da hak sahibinin dava hakkmm dogdugundan haberdar olmad1g1 ve somut ko ullar 9er9evesinde haberdar oldugunun kabuliinii hakh kilan nedenlerin bulunmad1g1 bir donemde i lemeye ba lamas1 dava hakkmm varhgm1 anlams1z kilabileceginden ol9iiliiliik ilkesini zedeleyebilir (bkz. Ya:Jar ;oban, 66). (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 47. Ba vurucu, tam yarg1 davas1 a9mak i9in gerekli olan zorunlu idari ba vuru siiresinin ba lang1c1 olarak omzunun 91ktig1 ilk olay tarihinin esas almmasmm mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettiginden ikayet etmektedir. 48. Somut olayda 2004 ile 2013 y1llan arasmda TSK biinyesinde gorev yapan ba vurucunun 2004 y1lmda spor esnasmda omzunun 91ktig1, akabinde tedavi siirecinin devam ettigi, 2012 ve 2013 y1llannda tanzim edilen raporlarla piyade sm1fi gorevini yapamayacag1 ve engellilik oram hususlannm tespit edilmesi iizerine vazife malulii olarak emekli oldugu anla 1lmaktad1r. Ba vurucu, 2013 y1lmda askeri gorevin tesiri ile olu an rahats1zhk sonucu sm1fi gorevini yapamaz hale gelmesiyle ugrad1g1 zarann tazmini i9in idari ba vuruda bulunmu ise de talebi z1mnen reddedilmi tir. Z1mnen ret iizerine a91lan tam yarg1 davas1 da A YiM tarafmdan sure a 1m1 gerek9e (bkz. 18) gosterilerek reddedilmi tir. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 49. Anayasa Mahkemesince daha once benzer nitelikte ba vurularda da belirtildigi tizere idari eylem nedeniyle ugramlan zarann tazmini istemiyle a9ilan tam yarg1 davasmda idarenin tazminle yiikiimlii tutulabilmesi i9in ortada idari eylem ve zarar olmah, aynca zararla idari eylem arasmda illiyet bag1 bulunmahdir. Bu 9er9evede eylemin idariliginin veya yol a9t1g1 zarann ya da arasmdaki illiyet bagmm eylemden 90k sonra anla 1ld1g1 veya ortaya konulabildigi durumlarda dava a9ma stiresinin bu tarihlerden sonra ba layacag1 kabul edilmektedir (Mehmet ;mar ve Nuray ;mar, B.No:2015 /4807, 19/4/2018, 46). 50. Bireysel ba vuruya konu olayda; ba vurucunun omuz 91kig1 rahats1zhgmm ilk kez 2004 yilmda ortaya 91ktig1 ve takip eden donemde omuz 91kigmdan kaynaklanan rahats1zhgm saghk raporlan ile belgelendigi hususlannda ihtilaf bulunmamaktad1r. Ba vurucunun 2004 ve takip eden y11larda yap1lan muayeneleri ve dtizenlenen raporlar itibanyla omzundaki rahats1zhktan haberdar oldugu a91kt1r. Mamafih ba vurucunun sm1fi gorevini yapamayacagm1 belirten 10/10/2012 tarihli rapora degin ger9ekle en tedavi stirecinde s1mfi gorevini yerine getiremeyecegi sonucuna vanlmam1 ve ba vurucu piyade astsubay olarak gorev yapmaya devam etmi tir. Bir ba ka ifadeyle 2004 y1h itibanyla ba vurucu rahats1zhgmm gorevini yapmasma engel te kil edecek boyutta oldugundan haberdar degildir. 51. Ba vurucunun omuz 91k1gmm ger9ekle mesinin ardmdan tedavi stireci devam etmekle birlikte gorevini stirdtirdtigti dikkate almd1gmda ugrad1gm1 ileri stirdtigti zaran ancak sm1fi gorevi yapamayacag1m bildiren raporun ardmdan tam olarak degerlendirebilmesi mtimkiindtir. Buna gore ba vurucunun 10/10/2012 tarihinde dtizenlenen rapor sonucu sm1fi gorevini yapamayacagmm anla ilmas1 kar 1smda tam yarg1 davas1 a9ilmasma neden olan zarann omuz 91k1g1 vakasmm ger9ekle tigi 2004 y1lmda ogrenildiginden soz edilemez. Bu itibarla ba vurucunun zaranm degerlendirmesine imkan tammayan olay tarihi esas almarak ugrad1g1 zararla ilgili idari ba vuru yapmak suretiyle dava a9masmm beklenmesi ba vurucuya orantis1z bir kiilfet yiiklemektedir. 52. Bu durumda 2004 y1h itibanyla omuz 91k1g1 rahats1zhgmdan haberdar olmakla birlikte rahats1zhgm gorevini etkileyecek boyutta oldugu yontinde bir veriye sahip olmayan ba vurucunun ilk olay tarihi itibanyla zarara neden olan eylemi ve zaran ogrendigi kabul edilerek dava a9manm on ko ulu olan idari ba vuruyu yapabilecegi bir y1lhk stirenin ba latilmasmm mahkemeye eri im hakkma yonelik kati bir yorum oldugu ve bu yorumun ba vurucunun mahkemeye eri im hakkm1 kullanmasm1 a m derecede gti9le tirdigi a91ktir. Dolay1s1yla bu yorumdan hareketle davanm sure a 1mmdan reddedilmesi suretiyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik yap1lan mtidahalenin ol9tistiz oldugu sonucuna vanlm1 tlf. 53. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 54. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(]) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz ir;in yapzlmasz gerekenlere hukmedilir ... 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa, ihlali ve sonU ;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak uzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hukmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yukumlu mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzracak $ekilde mumkunse dosya uzerinden karar verir." 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nasil ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 56. Mehmet Dogan karannda ozetle uygun giderim yolunun belirlenebilmesi a91smdan oncelikle ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerektigi vurgulanm1 tu. Buna gore ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi i ;ttiztigti'nlin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i ;in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 57, 58). 57. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amac1yla yeniden yarg1lama yap1lmasma htikmettigi hallerde ilgili usul kanunlannda dtizenlenen yarg1lamanm yenilenmesi kurumundan farkh olarak yarg1lamanm yenilenmesi sebebinin varhgmm kabulti ve onceki karann kaldmlmas1 hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad1r. Zira ihlal karan verilen hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tir. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla ytiktimltidtir (Mehmet Dogan, 59). 58. Ba vurucu, yeniden yarg1lama yap1lmasma htikmedilerek ihlalin giderilmesi ve ugrad1g1 zarann tazminine karar verilmesi talebinde bulunmu tur. 59. Anayasa Mahkemesi,1602 say1h mtilga Kanun'un katl bir ekilde yorumlanmas1 sonucu davanm sure a 1mmdan reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 tlr. Dolay1s1yla somut ba vuruda ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 anla 1lmaktad1r. 60. Bu durumda mahkemeye en 1m hakkmm ihlalinin sonu ;lannm ortadan kaldmlmas1 i ;in yeniden yarg1lama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an mahkeme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilgili mahkemeye gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 61. Mahkemeye eri im hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i ;in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulundugu sonucuna vanld1gmdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/1714 : 15/11/2018 62. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL han; ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Adil yargiianma hakk1 kapsammdaki mahkemeye en 1m hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm iHLAL EDiLDidiNE, C. Karann bir omeginin adil yarg1lanma hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in -Anayasa'mn ge9ici 21. maddesinin birinci fikrasmm (E) bendinin (b) alt bendi geregince- yetkili idari yarg1 merciine GONDERiLMESiNE (Karar, AYiM ikinci Dairesinin 9/7/2014 tarihli ve E.2013/1518, K.2014/1095 say1h karanyla ilgilidir.), D. Ba vurucunun tazminat talebinin REDDiNE , E. 226,90 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 15/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Muammer TOP AL Dye R1dvan GDLE ; Dye M.EminKUZ Dye RecaiAKYEL 12