başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir başvuru numarası karar tarihi başvurucu doğumlu trans bir birey olup gaziantepte yaşamaktadır nüfus kaydında cinsiyeti kadın olarak belirlenmiştir sosyal hayatında baran ismi ile tanınmaktadır bekardır başvurucunun yaptığı açıklamaya göre ergenlik çağından itibaren psikolojik ve hormonal olarak erkeksi davranışlar göstermesi nedeniyle yılından beri çukurova üniversitesi tıp fakültesi tarafından takip altındadır çukurova ü
başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir başvuru numarası karar tarihi başvurucu doğumlu trans bir birey olup gaziantepte yaşamaktadır nüfus kaydında cinsiyeti kadın olarak belirlenmiştir sosyal hayatında baran ismi ile tanınmaktadır bekardır başvurucunun yaptığı açıklamaya göre ergenlik çağından itibaren psikolojik ve hormonal olarak erkeksi davranışlar göstermesi nedeniyle yılından beri çukurova üniversitesi tıp fakültesi tarafından takip altındadır çukurova üniversitesi tıp fakültesi erişkin cinsiyet değerlendirme konseyi tarafından tarihinde başvurucu hakkında sağlık kurulu raporu düzenlenmiştir rapora göre kadın hastalıkları ve doğum plastik ve rekonstrüktif cerrahi ile endokrinoloji ve üroloji bölümlerinde yapılan muayene sonucu başvurucunun kadın üreme organlarına sahip olduğu tespit edilmiştir ruh sağlığı ve hastalıkları bölümünün iki yıllık takibi sonucu tarihinde düzenlenen raporda başvurucunun erkek cinsel kimliğini benimsemiş olduğunun belirlendiği belirtilmiştir tıbbi bulgulara göre başvurucunun erkek bedenine geçmesinin ruh sağlığı açısından uygun olduğu kanaati bildirilmiştir halihazırda başvurucunun kadın üreme yeteneğinin mevcut olduğu yapılacak cerrahi ve tıbbi tedavi sonucunda hem erkek hem kadın üreme yeteneğinden yoksun kalacağı açıklanmıştır başvurucu tarafından tarihinde bir önceki paragrafta açıklanan sağlık kurulu raporuna dayanılarak şanlıurfa asliye hukuk mahkemesinde mahkeme cinsiyet değişikliği için gereken ameliyata izin verilmesi talebiyle dava açılmıştır sağlık raporuna göre başvurucunun üreme yeteneğinin bulunması nedeniyle cinsiyet değişikliğine izin verilmesi şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle mahkemece tarihinde dava reddedilmiştir karar temyiz incelemesinde muhalefet şerhi düşülerek onanmıştır muhalefet şerhinde avrupa hakları mahkemesinin y y türkiye b no kararına atıf yapılarak tarihli ve sayılı türk medeni kanununun maddesinde yer alan cinsiyet değişikliğine izin verilmesi için düzenlenen üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma ön koşulunun avrupa hakları sözleşmesinin sözleşme maddesine aykırı olduğu ve anayasanın maddesindeki kural doğrultusunda ulusal mevzuatın sözleşme ile çeliştiği bu nedenle sözleşme hükümlerine üstünlük tanınarak uygulanması gerektiği belirtilmiştir anılan tarihinde tebliğ edilmiştir başvurucu tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur anayasa mahkemesi aym tarihli ve sayılı kararıyla sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu ibaresini anayasanın ve maddelerine aykırı görerek iptal etmiştir anılan kararın gerekçesinde izin verilmesi talep edilen cinsiyet değişikliği ameliyatı sonrasında izin talep eden kişinin üreme yeteneğinden yoksun kalacağı söz konusu ameliyat için istenen iznin verilmesini üreme yeteneğinden sürekli yoksun olma koşuluna bağlamanın üreme yeteneği bulunan ve cinsiyet değiştirmek isteyen bireylere ameliyattan başvuru numarası karar tarihi önce tıbbi bir müdahalede bulunulmasını zorunlu kıldığı ifade edilerek kişinin katlanmasına gerek bulunmayan böylesine bir tıbbi müdahaleye maruz bırakılmasının maddi ve manevi varlığı ile özel hayatına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği dile getirilmiş ve anayasaya aykırı bulunduğu vurgulanmıştır ayrıca tıbbi müdahale sonucu üreme yeteneğinden yoksun kalan kişinin herhangi bir nedenle cinsiyet değiştirme ameliyatından vazgeçmesi durumunda cinsiyet değiştiremediği halde üreme yeteneğini kaybetmesi sonucuyla karşılaşacağı ve söz konusu tıbbi müdahalenin sonuçları bakımından telafisi imkansız durumlara yol açacağı belirtilmiş ve düzenleme bu yönüyle de ölçüsüz bulunmuştur başvurucunun şanlıurfa asliye hukuk mahkemesine tarihinde yaptığı başvuru ise bu mahkemenin tarihli kararıyla kabul edilmiş başvurucunun cinsiyet değişikliğine izin verilmiştir anılan karar tarihinde kesinleşerek ilam başvurucu tarafından tarihinde anayasa mahkemesine ibraz edilmiştir iv hukuk a ulusal hukuk ulusal mevzuat sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrası şöyledir cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir ancak iznin verilebilmesi için istem sahibinin yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması ayrıca transseksüel yapıda olup cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır tarihli ve sayılı nüfus planlaması hakkındaki kanunun maddesinin ilgili kısmı şöyledir sterilizasyon bir erkek veya kadının çocuk yapma kabiliyetinin cinsi ihtiyaçlarını tatmine mani olmadan izalesi için yapılan müdahale sterilizasyon ameliyatı tıbbi sakınca olmadığı takdirde reşit kişinin isteği üzerine yapılır yargıtay yargıtay hukuk dairesinin tarihli ve sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir cinsiyet değiştirme kanundaki düzenlemeye göre iki aşamadan oluşmaktadır buna göre maddenin birinci fıkrasında tahdidi olarak sayılan şartların varlığı halinde mahkemece cinsiyet değişikliği için izin kararı verilecek maddenin ikinci fıkrasında ise birinci fıkra gereği verilen ve kesinleşen cinsiyet değişikliğine izin kararına bağlı olarak amaç ve yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilecektir yani cinsiyet değişikliği için ilk önce cinsiyet değişikliğine dair mahkemece izin kararı verilmeli ve bu izin kararına istinaden gerekli başvuru numarası karar tarihi cinsiyet değişikliği ameliyatı yapılmalıdır daha sonra açılacak davada ise mahkemece cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilecektir özetle tmk maddede iki ayrı dava mevcut olup birinci fıkrada cinsiyet değişikliğine izin verilmesi ikinci fıkrada ise cinsiyet yönünden nüfus kütüğünde düzeltme davası düzenlenmiştir yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde mahkemece tmk gereği şartları mevcut ise cinsiyet değişikliğine izin kararı verilmesi gerekirken cinsiyet değişikliğine izin kararı ve verilecek izin kararı doğrultusunda cinsiyet değişikliğine dair gerekli ameliyatın yapıldığının resmi sağlık kurulu raporu ile doğrulanmadan nüfus kayıtlarındaki cinsiyet hanesinde değişikliğe karar verilmesi doğru görülmemiştir yargıtay hukuk dairesinin tarihli ve sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir hastanın doğal yolla çocuk sahibi olma yeteneğinden yoksun olup bununla birlikte yardımcı üreme teknikleri ile çocuk sahibi olma ihtimalinin bulunduğu belirtilmiştir mevcut raporlar arasında bütünlük sağlanarak davacının cinsiyet değişikliği talebinin hem genel sağlık ve ruh sağlığı hem üreme yeteneği yönünden cinsiyet değişikliğine uygun olup olmadığı gereklilik hali hususlarında konuya netlik getirmek açısından dosyanın adli tıp kurumu başkanlığı dairesine gönderilmek suretiyle adı geçenin türk medeni yasası maddesi gereğince cinsiyet değişikliğini gerektirir bir neden bulunup bulunmadığının belirlenmesi amacıyla rapor alınarak oluşacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması doğru görülmemiştir b uluslararası hukuk uluslararası mevzuat sözleşmenin özel ve aile hayatına saygı hakkı kenar başlıklı maddesi şöyledir herkes özel ve aile hayatına konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik kamu güvenliği ülkenin ekonomik refahı düzenin korunması suç işlenmesinin önlenmesi sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir avrupa konseyi bakanlar komitesinin o tarihli ve cinsel yönelim veya cinsiyet kimliği temelli ayrımcılıkla mücadele etmek alınacak önlemler hakkında sayılı tavsiye kararının ekinde yer alan ilgili kısımlar şöyledir özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı başvuru numarası karar tarihi toplumsal cinsiyetin yeniden belirlenmesinin yasal olarak tanınması için gerekli olan fiziksel nitelikli değişiklikler de dahil olmak üzere ön koşullar suiistimale yol açabilecek şartların kaldırılması için düzenli olarak gözden geçirilmelidir üye devletler bir şahsın toplumsal cinsiyetinin yeniden belirlenmesinin de resmi belgelerde ad ve toplumsal cinsiyet değişikliğinin süratle saydam ve erişilebilir bir biçimde yapılabilmesi ve yaşamın tüm alanlarında yasal olarak tamamen tanınması için uygun tedbirleri almalıdırlar üye devletler aynı zamanda yerine göre devlet dışındaki aktörlerin eğitim veya çalışma izinleri gibi önemli belgelerde de benzer tanımayı ve değişiklikleri kabul etmelerini temin etmelidirler sağlık üye devletler bireylerin toplumsal cinsiyetin yeniden belirlenmesiyle ilgili sağlık hizmetleri alanındaki psikolojik ve cerrahi uzmanlık hizmetleri dahil olmak üzere uygun hizmetlere makul sayılamayacak koşullara maruz bırakılmadan etkili bir biçimde erişimini sağlamak üzere gerekli tedbirlen almalıdırlar hiç kimse rızası alınmadan cinsiyet değişikliği prosedürlerine tabı tutulmamalıdır sayılı tavsiye kararının ekinde bulunan açıklayıcı memorandum özellikle aşağıdaki hususları ele almaktadır iv özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı trans kişiler için sorun teşkil eden iki alan cinsiyet geçişi prosedürleri için istenilen şartlar ve yasal tanınma hususudur bazı ülkelerde cinsiyet geçişi hizmetlerine erişim geri döndürülemez kısırlaştırma hormon tedavisi öncü cerrahi prosedürler ve bazen aynı zamanda gerçek yaşam tecrübesi denilen kişinin geçilen cinsiyette uzun süre yaşama kabiliyetinin kanıtı gibi prosedürlere bağlıdır bu bakımdan mevcut şartlar ve prosedürler oransız şartları kaldırmak amacıyla gözden geçirilmelidir özellikle bazı kişilerin sağlık nedenleriyle gerekli her hormona cerrahi adımı tamamlamasının mümkün olamayabileceği dikkate alınmalıdır benzer kaygılar cinsiyet geçişinin fiziksel değişiklikler dahil olmak üzere birtakım prosedürler ile ön şartlara bağlı şekilde yasal olarak tanıması hususunda da geçerlidir sağlık uluslararası insan hakları hukuku cinsiyet değiştirme prosedürlerini yöneten şartlara ilişkin olarak hiç kimsenin rızası olmaksızın tedaviye veya tıbbi bir deneye tabi başvuru numarası karar tarihi tutulamayabileceğini öngörmektedir bu nedenle bir yukarıda bakınız yasal olarak tanınması için ön şartlar olarak hormona veya cerrahi tedaviler bu işlem kesin surette gerekli olduğu koşullarla sınırlı olmalı ve ilgili kişinin rızasıyla yapılmalıdır avrupa konseyi parlamenter meclisinin tarihli cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelli ayrımcılık hakkında sayılı tavsiye kararının ilgili kısımları şöyledir trans kişiler avrupa konseyine üye birçok devlette ayrımcı tutumlardan ve cinsiyet geçiş terapisi almadaki ve yeni cinsiyetlerinin yasal olarak tanınmasındaki engellerden kaynaklanan bir ayrımcılık döngüsü ile haklardan mahrum bırakılmayla karşı karşıyadırlar bunun bir sonucu da trans kişiler arasında nispeten yüksek intihar oranıdır sonuç olarak meclis üye devletleri bu konuları ve özellikle şunları ele çağırmaktadır trans kişilerin karşı karşıya kaldığı belirli ayrımcılıkların ve insan hakları ihlallerinin üzerine gitmek bilhassa yasada ve uygulamada onların aşağıdaki haklarını temin etmek daha önceden kısırlaştırma veya cinsiyet değiştirme ameliyatı veya hormon tedavisi dahil olmak üzere diğer tıbbi prosedürleri geçirme yükümlülüğü olmaksızın bir bireyin tercih ettiği cinsiyet kimliğini yansıtan resmi belgeler cinsiyet değiştirme tedavisine erişim ve sağlık hizmeti alanlarında eşil muamele avrupa hakları mahkemesi özel yaşama saygı hakkı alt kategorisinde geçen özel yaşam kavramı tarafından da oldukça geniş yorumlanmakta ve bu kavrama ilişkin tüketici bir tanım yapılmaktan özellikle kaçınılmaktadır b no bu kavram kişinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü kapsamakta olup ve b no bazen de kişinin fiziki ve sosyal kimliğini de içine almaktadır b no örneğin cinsel kimlik isim cinsel yönelim ve cinsel hayat gibi unsurlar sözleşmenin maddesi tarafından korunan kişisel alana girmektedir krallık b no b no özel hayat kavramı bir bireyin fiziksel ve sosyal kimliğine dair birçok unsuru içinde bulundurabilir bu çerçevede cinsel kimliğin belirlenmesi isim cinsel eğilim ve cinsel yaşam gibi unsurlar özel hayat kapsamına girdiği gibi bu kavram diğer kişisel kimlik b numarası karar tarihi belirleme ve bir aileye bağlanma yöntemlerini de içine alır bunun yanı sıra kişinin sağlığına ilişkin bilgiler de özel yaşamının önemli bir parçasını oluşturur s ve krallık b no ve kişisel özerkliğin sözleşmenin maddesinde düzenlenmiş bir hak olmamakla birlikte bu maddede tanımlanan güvencelerin yorumlanmasında önemli bir ilke olduğunu belirtmiştir krallık b no kişisel özerklik ilkesi kişinin kendi vücuduyla ilgili olarak seçim yapma hakkı anlamında da değerlendirilebilmektedir krallık ve b no sözleşmenin kendi özünde var olan insanın haysiyeti ve özgürlüğünün yanı sıra transseksüellerin kişisel gelişim ile fiziki ve ruhsal bütünlük haklarının da güvence altına alındığını vurgulamıştır christine krallık b no b no sözleşmenin maddesi cinsiyet değiştirme ameliyatı için koşulsuz bir hakkı güvence altına almasa da yine de transseksüelliğin ilgili kişilere yardım edilmesi için tedavi gerektiren tıbbi bir durum olduğunu uluslararası düzeyde geniş ölçüde kabul etmiştir christine b no türk hukukunda cinsiyet değiştirme ameliyatlarına sınırlama getirmek amacıyla ameliyata izin verilmesi için üreme yeteneğinden yoksun olması koşulunun fiziki değişim sürecinden önce aranmasının transseksüel kişilerin özel hayatına gerekli olmayan bir şekilde müdahale edilmesi anlamına geldiği değerlendirmesine yer vererek sözleşmenin maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir y kısırlaştırmanın insanların başlıca bedensel fonksiyonların birine dayanması nedeniyle fiziksel ve zihinsel varlığının yanı sıra duygusal ruhsal ve ailevi yaşamı da dahil olmak üzere kişinin bütünlüğünün birçok yönü üzerinde etkilere sahip olduğunu belirtmiştir bireylerin kimliklerinde değişiklik yapılmasına yönelik taleplerin görünüşlerindeki dönüşümün değiştirilemez niteliğinin ispat edilmediği infertiliteye ya da çok güçlü bir infertilite olasılığına yol açan tıbbi bir işleme maruz kalındığının gösterilmediği gerekçesiyle reddedilmesini inceleyen devletin ilgililerin özel hayatına saygı hakkını güvence altına almaya yönelik pozitif yükümlülüğünü yerine getirmediğine ve bu bağlamda sözleşmenin maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir ap ve b no v