TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SOLMAZ MAMEDOVA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/6724) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Şermin BİRTANE Başvurucu : Solmaz MAMEDOVA Vekili : Av. İsmail Özer KAVLAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, s ınır d ışı edilme karar ı nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının; idari göz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SOLMAZ MAMEDOVA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/6724) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Şermin BİRTANE Başvurucu : Solmaz MAMEDOVA Vekili : Av. İsmail Özer KAVLAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, s ınır d ışı edilme karar ı nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının; idari gözetim alt ında tutulma nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının; s ınır d ışı etme karar ına karşı aç ılan davada verilen karar ın kesin olmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Baş vuru 22/4/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 3A. S ınır D ışı İşlemi Hakk ındaki Dava Süreci 8. Başvurucu Türkmenistan uyruklu olup 10/5/1978 do ğumludur. Ba şvurucu konsolosluk arac ılığı ile Türkiye'de çal ışma izni ba şvurusunda bulunmu ş, Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığı taraf ından başvurucuya 5/6/2014 ile 4/6/2015 tarihleri aras ında ev hizmetlerinde çal ışma izni verilmi ştir. 9. Başvurucu 2/7/2014 tarihinde Türkiye'ye giri ş yapt ığı sırada pasaport kontrolü sonucunda hakk ında vize tahdit ve ülkeye giri ş yasağı olduğu tespit edilmi ştir. Konuya ili şkin 3/7/2014 tarihli tutanakta, ba şvurucunun pasaportunda kay ıtlı vatandaşlık numaras ı ile sorgu yap ıldığında başvurucunun daha önceki soyad ının İbragimova oldu ğunun anla şıldığı ve başvurucu hakk ında vize ihlali ve ikamet tezkeresinin geçersiz olmas ı nedeniyle 14/12/2012 tarihinde yurda giri ş yasağı bulunduğu belirtilmi ştir. Ayr ıca başvurucu hakk ında sahte şekilde Ah ıska Türklerine verilen ikametgâh belgesi düzenledi ğinden bahisle resmî belgede sahtecilik suçundan Mersin 2. Asliye Ceza Mahkemesinde kamu davas ı aç ıldığı ve an ılan Mahkeme taraf ından 9/4/2014 tarihli yakalama karar ı verildiği anlaşıldığından başvurucu ifadesi al ınmak üzere Bak ırköy 31. Asliye Ceza Mahkemesine sevk edilmi ştir. Başvurucu Bak ırköy 31. Asliye Ceza Mahkemesine verdi ği 3/7/2014 tarihli ifadesinde, Türkiye'ye ilk defa 2007 y ılında geldi ğini, 2012 y ılına kadar ikamet izni almadan ve kaçak şekilde Türkiye'de çal ıştığını, sonra memleketine döndü ğünü, Ah ıska Türkü olmad ığını, ikametgâh belgesinin bulunmad ığını belirtmi ştir. Bak ırköy 31. Asliye Ceza Mahkemesi ifadesi alındığından başvurucunun serbest b ırak ılmas ına karar vermi ştir. 10. Asliye Ceza Mahkemesinin karar ını müteakiben, İstanbul Valili ğinin 4/7/2014 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 57. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca hakk ında s ınırdışı ve idari gözetim karar ı alınan başvurucu s ınırdışı edilmek üzere Kumkap ı Geri Gönderme Merkezine yerleştirilmiştir. 11. Başvurucunun, idari gözetim karar ına karşı yapt ığı itiraz ı inceleyen İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimli ği, 25/7/2014 tarihli karar ıyla başvurucunun kanuna uygun olarak ülkeye girmesi ve çal ışma izninin bulunmas ı nedeniyle idari gözetim karar ını kald ırm ış; yirmi gün gözetim alt ında kalan ba şvurucu serbest b ırak ılm ıştır. 12. Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığınca 14/8/2014 tarihinde ba şvurucunun çal ışma izni, ülkeye giri ş yasağı olmas ı nedeniyle iptal edilmi ştir. 13. Başvurucu 8/2/2015 tarihinde Türk Cumhuriyeti vatanda şı V.A. ile evlenmi ştir. 14. Başvurucunun s ınır d ışı etme işlemine kar şı açt ığı dava, İstanbul 1. İdare Mahkemesinin 27/2/2015 tarihli karar ı ile kesin olarak reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; başvurucunun daha önce vize ve ikamet tezkeresi kurallar ına ayk ırı davranmas ı nedeniyle hakk ında ülkeye giri ş yasağı bulundu ğu, buna ra ğmen ülkeye giri ş yapt ığı, kamu güvenliğinin ve kamu düzeninin sa ğlanmas ı amac ıyla s ınır d ışı edilmesi i şleminde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Bu karar 1/4/2015 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 22/4/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Başvurucunun s ınır d ışı edilme ve idari gözetim i şlemine yönelik tedbir karar ı verilmesi istemi, Anayasa Mahkemesinin 20/5/2015 tarihli karar ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 73. maddesi uyar ınca reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 4B. Bireysel Ba şvuru Tarihinden Sonra Ya şanan Geli şmeler 17. İstanbul 1. İdare Mahkemesinin davan ın reddine dair karar ından sonra, İstanbu l Valiliğinin 2/4/2015 tarihli karar ıyla başvurucu yeniden idari gözetim alt ına al ınm ış, başvurucunun bu karara itiraz ı İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 13/4/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 18. İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Genel Müdürlü ğünün 5/8/2019 tarihli yaz ısında; başvurucu hakk ında İstanbul Valili ğinin 2/4/2015 tarihli i şlemi ile s ınır d ışı ve idari gözeti m karar ı al ınm ış olduğu, ancak GöçNet sisteminde yap ılan araştırmada ba şvurucu hakk ında herhangi bir s ınır d ışı veya idari gözetim karar ına rastlanmad ığı, başvurucunun 21/8/2021 tarihine kadar aile ikamet iznine sahip oldu ğu bildirilmi ştir. Başvurucu ise 21/11/2019 tarihli cevap yaz ısında, bireysel ba şvuru tarihinden itibaren geçen sürede s ınır d ışı işlemi uygulanmad ığını, idari gözetim alt ına al ınmad ığını, 21/8/2017 tarihinde insani oturum hakk ı verildiğini, İstanbul Valili ğinin 2/4/2015 tarihli s ınır d ışı işleminin de idare mahkemesi karar ıyla iptal edildi ğini beyan etmi ştir. 19. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yap ılan incelemede, İstanbul Valili ğinin 2/4/2015 tarihli i şlemi ile Mersin 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 2011/688 say ılı dosyas ında yakalama karar ı bulundu ğu ve tahdit kay ıtlar ı olduğu gerekçesiyle ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesine karar verildi ği, ancak bu i şlemin İstanbul 1. İdare Mahkemesince 27/11/2015 tarihinde iptal edildi ği anlaşılm ıştır. İstanbul 1. İdare Mahkemesinin karar gerekçesinde ba şvurucunun yetkili makamlardan ald ığı vize ile ülkemize giri ş yapt ığı, usulüne uygun bir şekilde Türk vatanda şıyla evlendi ği ve aile hayat ı içerisinde ya şadığı, evliliğin formalite oldu ğuna dair delil bulunmad ığı, bu nedenle s ınır d ışı edilmesine ili şkin işlemin hukuka uygun bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Söz konusu karar 27/11/2015 tarihinde kesinle şmiştir. 20. Bunun yan ı sıra UYAP üzerinden yap ılan incelemede Mersin 2. Asliye Ceza Mahkemesinde ba şvurucu hakk ında aç ılan dava sonucunda 15/12/2017 tarihinde başvurucunun beraatine karar verildi ği anlaşılm ıştır. Karar ın gerekçesinde; san ıklar ın sahtecilik suçundan cezaland ırılabilmesi için öncelikle suça konu bir belgenin olmas ı gerektiği, başvurucunun da aralar ında bulundu ğu san ıklar bak ımından suça konu herhangi bir belgenin bulunmad ığı, bu nedenle yüklenen suçun yasal unsurlar ının oluşmad ığı belirtilmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 8/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu; pasaportunda yaz ılı olan soyad ının daha önce yapt ığı evliliğinden ald ığı soyad ı olduğunu ve Türkmenistan yasalar ına göre zorunlu olarak pasaporta i şlendiğini, soyad ına ilişkin belgeleri Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığına yapt ığı başvuru s ıras ında sunmuş olduğunu ifade etmi ştir. Başvurucu 8/2/2015 tarihinde bir Türk vatanda şı ile Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 5evlendiğini, evlilik cüzdan ını idare mahkemesi önündeki dava dosyas ına sundu ğunu, buna rağmen evli olmas ının dikkate al ınmayarak s ınır d ışı edilmesine ili şkin işleme karşı açt ığı davan ın reddedildi ğini belirtmi ştir. Başvurucu s ınır d ışı edilerek Türkmenistan'a gönderilmesinin aile hayat ına müdahale te şkil edeceğini ifade etmi ştir. Başvurucu bu nedenle özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün Düşme karar ı kenar ba şlıklı 80. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "(1) Bölümler ya da komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hallerd e düşme karar ı verilebilir: ...ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmemesi. (2) Bölümler ya da Komisyonlar; yukar ıdaki f ıkrada belirtilen nitelikteki bir ba şvuruyu, Anayasan ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir. " 24. Olayda ba şvurucu hakk ındaki 4/7/2014 tarihli s ınır d ışı işleminin uygulanmad ığı, 2/4/2015 tarihli s ınır d ışı işleminin ise İstanbul 1. İdare Mahkemesi taraf ından iptal edildi ği ve karar ın kesinle şmiş olduğu tespit edilmi ştir. Ayr ıca başvurucuya 21/8/2017 tarihinde insani oturum hakk ı verildiği ve kendisinin 21/8/2021 tarihine kadar aile ikamet iznine sahip oldu ğu anlaşılmaktad ır ( 18-19). Bu durumda hakk ındaki s ınır d ışı kararlar ının icra edilmedi ği ve bireysel ba şvuru tarihinden sonra iptal edilmi ş olduğu anlaşılan başvurucunun hâlen Türkiye de e şi ile birlikte ya şamaya devam etti ği dikkate alındığında aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği yönündeki iddialar ı içeren ba şvurunun incelenmesini gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı k ılan bir neden bulunmad ığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 26. Başvurucu; yirmi gün süreyle Kumkap ı Geri Gönderme Merkezinde oldukça zor koşullar alt ında yaşamak zorunda kald ığını, s ınır d ışı işleminin iptali istemiyle açt ığı davan ın idare mahkemesince reddinden sonra yeniden idari gözetim alt ına al ınmak suretiyle hürriyetinin k ısıtland ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 27. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi idari işlem veya eylem türleri yönünden herhangi bir ayr ım yap ılmaks ızın idari fonksiyona giren her türlü i şlem veya eylem sebebiyle olu şan zarar ın tazmininin idari yarg ıda aç ılacak tam yarg ı davas ıyla istenebilmesi için yeterli bir yasal zemin olu şturmaktad ır (B.T., [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 54). Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 628. Herhangi bir idari gözetim karar ı olmaks ızın özgürlü ğünden yoksun bırak ılanla r bak ımından idari gözetim alt ına al ınm ış olmaktan do ğan zararlar için do ğrudan idari yarg ı mercilerinde tam yarg ı davas ı aç ılabileceği konusunda tereddüt bulunmamaktad ır (B.T., 74). 29. Hakk ında idari gözetim karar ı al ınanlar için de sulh ceza hâkiminin idari gözetim karar ının hukuka ayk ırı olduğu gerekçesiyle itiraz ı kabul etmesi hâlinde tam yarg ı davas ı aç ılmas ını engelleyici bir düzenleme bulunmad ığından bu yol tüketilmeden Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunulamaz ( B.T., 73). Ayn ı değerlendirme idari gözetimin idarece sonland ırılmas ı durumunda da geçerlidir ( A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 30. Yukar ıdaki aç ıklamalar ışığında idari gözetimi sona erdirilen ba şvurucunun uğrad ığını öne sürdü ğü maddi ve manevi zarar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır (Dayg ınat Magomedzham ılova ve di ğerleri, B. No: 2015/516, 20/3/2019, 30). 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 32. Bununla birlikte bu a şamada olu şan durum nedeniyle eldeki ba şvuru yönünden bu karar ın ard ından aç ılmas ı muhtemel idari davan ın süresine ili şkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulmas ı zorunlulu ğu has ıl olmuştur. 33. Öncelikle vurgulanmal ıdır ki idari yarg ı yerlerinde aç ılacak davalar ın süresine ilişkin koşullar ı incelemek ve idari davalar ın süresinde aç ılıp aç ılmad ığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu ba şvuruda oldu ğu gibi B.T. karar ındaki içtihat de ğişikliğinin Resmî Gazete'de yay ımland ığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden do ğrudan Anayasa Mahkemesine yap ılan müracaatlar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ını müteakiben aç ılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ının ihlaline neden olmayacak biçimde de ğerlendirilmesi gerekti ğine de i şaret edilmelidir ( B.T., 59). C. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 34. Başvurucu, idare mahkemesi taraf ından verilen karar ın kesin oldu ğunu, bir üst merciye gitme hakk ının bulunmad ığını, karar ın bir üst derece mahkemesinde denetlenmesinin mümkün olmamas ı nedeniyle etkili ba şvuru ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 35. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildiği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren ba şvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). Başvuru Numaras ı: 2015/6724 Karar Tarihi : 8/1/2020 736. S ınır d ışı edilme kararlar ına ilişkin uyuşmazl ıklar ı konu alan yarg ılama süreçleri, Sözle şme nin 6. maddesinin koruma alan ı dışında yer almaktad ır. Somut olayda bireysel ba şvurunun yap ıldığı tarih (22/4/2015) itibar ıyla başvurucunun s ınır d ışı edilmesine dair işleme kar şı açt ığı dava sürecinde adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının konusunun Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında olduğunun kabu l edilmesi gerekir ( Z.M. ve I.M. , B. No: 2015/2037, 6/1/2016, 63). 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden bulunmamas ı nedeniyle DÜ ŞMESİNE, B. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Genel Müdürlü ğüne GÖNDER İLMESİNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL