TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MESUT NAC İ TOPKARA VE MUTLU TOPKARA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/28890) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Mesut Naci TOPKARA 2. Mutlu TOPKARA Başvurucular Vekili : Av. Ayşegül ŞENOL CAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gerçe
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MESUT NAC İ TOPKARA VE MUTLU TOPKARA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/28890) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Mesut Naci TOPKARA 2. Mutlu TOPKARA Başvurucular Vekili : Av. Ayşegül ŞENOL CAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gerçekle şen bir depremde, idarenin imar ve iskan uygulamalar ı ile bina kontrol ve denetimlerine ili şkin gereken önlemleri almamas ı sonucu bir binan ın y ıkılıp enkaz ı alt ında kalan bir ki şinin yaşam ını yitirmesi ile ölüme ili şkin yeterli giderim sağlanmamas ı nedenleriyle ya şam hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ını n ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/6/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvuruculardan Mesut Naci Topkara'n ın eşi, Mutlu Topkara'n ın annesi olan H.T., Düzce'nin Kültür Mahallesi s ınırlar ı dâhilinde bulunan konutunun 12/11/1999 tarihinde meydana gelen depremde y ıkılmas ı sonucu enkaz alt ında kalarak hayat ını kaybetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 37. Başvurucular, deprem nedeniyle konutun y ıkılmas ında; imar planlar ını yapmak, yap ılaşma şartlar ını belirlemek, iskân ruhsat ı düzenlemek, yap ılar ın imara ve yap ı projesine uygun yap ılmas ını denetlemekle görevli olan Düzce Belediyesi (Belediye) ile Düzce Valiliğinin (Valilik) planlama, denetleme ve kontrol vazifesini gere ği gibi yerine getirmediklerini ve bu nedenle hizmet kusurlar ı bulunduğunu ileri sürerek an ılan kurumlara 14/9/2000 ve 19/9/2000 tarihlerinde tazminat ödenmesi istemiyle idari ba şvuruda bulunmuştur. 8. Başvurucular söz konusu taleplerin reddi üzerine 9/11/2000 tarihinde, Sakarya 2. İdare Mahkemesi nezdinde 6.000 TL tutar ındaki k ısm ı destekten yoksun kalma tazminat ı olmak üzere toplam 31.000 TL maddi ve 5.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talepli tam yarg ı davas ı açm ıştır. 9. Dava, süre a şımı yönünden reddedilmi ştir. 30/10/2002 tarihli ret karar ında öncelikle hizmet kusurunun planlama ve izin verme i şlemlerine dayand ırıldığı, bu nedenle davan ın işlemden kaynaklanan tazminat davas ı olduğu yönünde belirleme yap ılm ıştır. Bu bağlamda 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesi uyar ınca başvurucular ın planlama ve izin i şlemlerine ili şkin zararlar ın ortaya ç ıktığı deprem tarihinden itibaren 60 gün içinde idareye ba şvurarak ya da do ğrudan tazminat davas ı açmalar ı gerektiği ancak söz konusu sürelerin geçirilmesinden sonra yap ılan başvuru üzerine aç ılan davan ın süresinde olmad ığı ifade edilmi ştir. 10. Süre ret hükmü Dan ıştay Alt ıncı Dairesi taraf ından 2/12/2005 tarihli kararla bozulmuştur. Daire bozma gerekçesinde; davan ın denetim ve kontrol görevlerinin gere ği gibi yerine getirilmemesinden, dolay ısıyla eylemsizlikten kaynaklanan tazminat davas ı niteliğinde olduğunu vurgulayarak 2577 say ılı Kanun'un 13. maddesi uyar ınca davan ın süresinde aç ılıp açılmad ığının değerlendirilmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. 11. Bozma karar ına uyan Sakarya 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) davan ın esas ına geçerek daval ı kurumlar ın hizmet kusuru bulunup bulunmad ığını, varsa ne oranda oldu ğunun tespiti amac ıyla bilirki şi incelemesi yapt ırm ıştır. Bilirki şi heyeti in şaat ve jeoloji mühendisli ği ile şehir bölge planlama bölümlerinden profesör ve doçent titrine sahip ö ğretim üyelerinden te şekkül ettirilmi ştir. Bilirki şi heyetinin düzenledi ği raporda; yap ının inşa edildiği yerde taban kayas ı veya taban formasyonu üzerindeki zemin kal ınlığının Belediye taraf ından kontrol edilmedi ği, yörenin zemini için mikro bölgelendirme çal ışmas ı yap ılmad ığı, afete u ğrayabilecek bölgelerin tespit ve ilan edilmedi ği, kat adetlerindeki kısıtlamalar ın belirlenmedi ği hususlar ına yer verilerek ve yap ı ruhsat ı ile yap ı kullanma izin belgesinin Belediye taraf ından düzenlendi ği vurgulanarak Belediyenin kusur oran ının tam olduğu ifade edilmi ştir. Mahkeme ayr ıca başvurucu Mutlu Topkara'n ın destekten yoksun kalmas ı nedeniyle u ğrad ığı zarar ın tespiti için de bilirki şi incelemesi yapt ırm ıştır. Mahkeme 18/9/2008 tarihli karar ıyla davay ı kısmen kabul k ısmen reddetmi ştir. Karar gerekçesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Doktrinde idarenin hukuki sorumlulu ğu, kamu hizmetlerinin yürütülmesi s ıras ında doğan zararlar ın karşılan ıp giderilmesini amaçlayan hukuki bir kurum olara k tan ımlanmaktad ır. Bu bağlamda, idarenin hukuki sorumlulu ğundan söz edebilmek için ise, ortada bi r zarar ın bulunmas ı ve bunun idareye yüklenebilen bir i şlem veya eylemden do ğmas ı, başka Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 4bir deyişle, zararla idari faaliyet aras ında illiyet ba ğı bulunmas ı gerekir. Daha aç ık bir anlat ımla, idarenin i şlem veya eylemi zarar ın gerçek nedenini olu şturmal ıdır. Bu genel şartlar ın d ışında, idarenin tazminat ödemekle yükümlü tutulabilmesi için idari faaliyetin hukuki yönüyle de tazmine yol açacak nitelikte olmas ı gereklidir. Kısaca, ilgililerin zarara u ğramas ına neden olan idari i şlem veya eylem ya bir hizmet kusuru olu şturmal ı ya da kusursuz sorumluluk esas ının uygulanmas ına elverişli olmal ıdır. İdare hukuku ilkelerine göre, bir olayda idarenin hizmet kusurunun varl ığından söz edilebilmesi için, idarenin yürütmekle yükümlü oldu ğu kamu hizmetinde kurulu ş, işleyiş ya da personel aç ısından gereken emir ve talimatlar ın verilmemesi, denetimin yetersiz olmas ı, hizmete tahsis edilen araç ve gereçlerin, hizmet gereklerine uygun veya yeterli olmamas ı, gereken önlemlerin al ınmamas ı veya geç ya da yetersiz al ınmas ı gibi nedenlerle bir aksakl ık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik veya sakatl ık meydana gelmi ş ve oluştuğu ileri sürülen zarar ında, bundan kaynaklanm ış olmas ı gereklidir. Uğran ıldığı ileri sürülen zarar; deprem sonucunda olu ştuğundan, öncelikle deprem olay ıyla bağlant ılı olarak mücbir sebep kavram ının irdelenmesi gerekmektedir. Mücbir sebep, kusursuzluk, öngörülemezlik, kar şı konulamazl ık ve gerçeklik olarak ifade edilebilir. Önemli olan husus, zarar ın, idari faaliyet d ışında meydana gelip gelmedi ğinin tespitidir. Mücbir sebebin ay ırt edici unsurlar ından olan öngörülemezlik, önlenemezlik ve d ışsall ık (failin d ışında gelişme) boyutunun deprem olay ında da irdelenmesi gerekir. Ülkemiz, jeolojik ve topografik yap ısı nedeniyle büyük can ve mal kay ıplar ına yol aça n deprem felaketleriyle s ık s ık karşılaşan ülkelerin ba şında gelmektedir. Bu sebeple afetleri n önlenmesi ve zararlar ın azalt ılmas ı amac ıyla al ınmas ı gereken tedbirleri ara ştırmak, bu konudaki temel hedef ve politikalar ı belirlemek, ülke içindeki bilimsel, teknik ve idari çal ışmalar ı koordine etmek, ortak sonuçlar ı tüzük, yönetmelikler, talimat ve e ğitim yoluyla uygulamaya aktarmak ve denetlemek, afet zararlar ının azalt ılmas ı amac ıyla ulusal ve uluslararas ı işbirliği, proje ve programlar ı oluşturmak, elde edilen sonuçlar ı uygulamaya aktarmak, afete u ğram ış ve uğrayabilecek bölgeler ile yap ı veya ikamet için yasaklanm ış afet bölgelerini tespit ve ilan etmek, afet bölgelerinde yap ılacak yap ılarla ilgili kurallar ı, yap ı tekniklerini ve projelendirme esaslar ını tespit etmek, depremleri ve etkilerini incelemek, elde edilen sonuçlara göre deprem kataloglar ı ve ülkenin deprem haritalar ını haz ırlamak ve geli ştirmek, depremlerden dolay ı hasar görmü ş yap ılar ın takviye ve onar ım yöntemleriyle ilgili çal ışmalar yapmak Devletin yetki, görev ve sorumluluklar ı aras ındad ır. Öngörülemezlik ölçütü yer ve zaman olarak öngörmenin mümkün olmad ığı ve fakat önlenemezlik ölçütü bak ımından tedbirli ve öngörülü bir idareden beklenen özeni göstermesi sonucunda öngörülemeyen do ğal olay ın yarataca ğı zarardan k ısmen vey a tamamen kaç ınma olana ğının mümkün oldu ğu durumlarda, bu zarardan kaç ınmak için idarenin gerekeni yapmamas ı durumunda hizmet kusurundan sorumlu olmas ını zorunlu kılacakt ır. ...12.11.1999 tarihinde meydana gelen deprem nedeniyle olu ştuğu ileri sürülen zararlar ın meydana gelmesinde daval ı idarelerin hizmet kusurunun bulunup bulunmad ığı hususlar ının araştırılmas ı, kusurlu ise daval ı idarelerin kusur oranlar ının belirlenmesi, deprem nedeniyle söz konusu konutta olu şan zarar ın deprem tarihi itibariyle tespit edilmes i gerekmektedir. ... Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 5...bilirkişi raporunda yer alan tespit ve de ğerlendirmeler göz önüne al ındığında bu itiraz yerinde görülmemi ş, bilirkişi raporu Mahkememizce hükme esas al ınabilecek yeterlilikte bulunmu ştur. Bu itibarla dosyadaki bilgi ve belgelerle bilirki şi raporunda getirilen görü şün birlikte değerlendirilmesinden; 3194 say ılı Yasa ve ilgili Yönetmeliklere göre yap ılacak inşaatlar için inşaat ruhsat ı verilmesi, in şaat ın her aşamas ında gerekli denetimlerin yap ılmas ı ve inşaat bittikten sonra yap ı kullanma izni verilmesi belediyenin yetki ve görevleri aras ında olduğu göz önüne al ındığında dava konusu konutun bulundu ğu yap ının yap ıldığı yörede , zemin etütlerinin yap ılmad ığı, konutun in şaat ruhsat ı ve yap ı kullanma izin belgelerinin Düzce Belediye Ba şkanl ığı taraf ından düzenlendi ği, daval ı belediye taraf ından mikro bölgelendirme çal ışmas ı yap ılmad ığı, yap ının inşa edildiği yerde taban kayas ı ve taban formasyonu üzerindeki zemin kal ınlığının kontrol edilmedi ği, kat adetlerindeki kısıtlamalar ın belirlenmedi ği aç ık olduğundan, davac ılar ın ev eşyalar ının enkaz alt ında kalarak kullan ılamaz hale gelmesinde ve konutun y ıkılmas ında daval ı Düzce Belediye Başkanl ığı nın %100 (tam) kusurlu oldu ğu kanaatine var ılmıştır. Öte yandan Bay ındırlık ve İskan Bakanl ığı ülkenin deprem bölgesi haritalar ının haz ırlanmas ı, afet bölgelerinde yap ılacak yap ılar hakk ındaki yönetmeliklerin ç ıkart ılmas ı konusunda üzerine dü şen görevleri yerine getirdi ği, yine 3194 say ılı Yasa ve ilgil i yönetmeliklere göre yap ılacak inşaatlar için in şaat ruhsat ı verilmesi, in şaat ın he r aşamas ında gerekli denetimlerin yap ılmas ı ve inşaat bittikten sonra yap ı kullanma izn i verilmesi mücavir alan s ınırlar ı içinde belediyenin yetki ve görevleri aras ında olduğundan daval ılardan Düzce Valili ği nin söz konusu yap ının y ıkılmas ında kusurunun bulunmad ığı sonucuna ula şılmıştır. ...Mutlu Topkara için talep edilen toplam 6.000,00.-YTL destekten yoksun kalm a tazminat miktar ının tespit edilmesi amac ıyla Mahkememizin 27.11.2007 gün ve E:2006/977 say ılı karar ı üzerine Av.Y. R. T. taraf ından dosya üzerinde hesap yönünden bilirki şi incelemesi yap ılmıştır. Bilirkişi raporunda özetle; dosya içerisinde mevcut olan ölüm tutana ğından 20.05.1953 do ğumlu [H.T.] nın 12.11.1999 tarihinde meydana gelen deprem sonucu öldü ğü, [H.T.] nın ölümü nedeniyle Mutlu Topkara n ın annesinin fiili deste ğini yitirdi ği, yükse k öğrenim görmesi nedeniyle ve çal ıştığı kurum ücret pusulas ı da dikkate al ınarak bu deste ğin 25 yaşın ikmaline kadar sürece ği, emeklilik ayl ığı miktar ının tespit edilememesi nedeniyle emeklilik ayl ığının yasal asgari ücretin iki kat ı oran ında kabul edilmesi gerektiği belirtilerek yap ılan hesaplamada Mutlu Topkara n ın 12.11.1999 tarihinde vefat eden annesi [H.T.] nın fiili deste ğini kaybetti ği tutar ın 4.744,09.-YTL oldu ğu görüşlerine yer verilmi ştir. Yukar ıda içeriği aç ıklanan bilirki şi raporunun taraflara tebli ğ edilmesi üzerine, daval ı Düzce Belediye Ba şkanl ığı vekili taraf ından bilirki şi raporuna itiraz edilmi ş; bilirkişi raporunda yer alan emeklilik ayl ığının yasal asgari ücretin iki kat ı tutar ında kabul edilerek yap ılan hesaplaman ın gerçeği yans ıtmayacağı ifade edilmi ş, an ılan itiraz Mahkememizce de yerinde bulunarak emeklilik ayl ığının tespiti için Emekli Sand ığına yap ılan ara kararlar ı sonucu emekli ayl ıklar ı çıkar ılmış ve bilirki şiden ek rapor istenilmi ştir. An ılan ek raporda mevcut veriler uyar ınca destekten yoksun kalma miktar ının 5.973,86.- YTL oldu ğu belirtilmiş ve Mutlu Topkara ya ba ğlanan yetim ayl ığının tazminattan tenzil edilmeyece ği görüşlerine yer verilmi ştir. An ılan ek bilirki şi raporunun taraflara tebli ğ edilmesi üzerin e bilirkişi raporuna itiraz edilmemi ş, bilirkişi raporu Mahkememizce hükme esas al ınabilece k yeterlilikte bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 6Bu itibarla, 5.973,86.-YTL maddi tazminat ın Mutlu Topkara ya, annesinin enka z alt ında kalarak hayat ını kaybettiği binan ın y ıkılmas ında (%100) hizmet kusuru bulunan daval ı idarelerden Düzce Belediye Ba şkanl ığı taraf ından ödenmesi gerekmektedir Öte yandan, e şya bedelinin tespiti için Mahkememizin 12.12.2007 tarih ve 2006/977 Esas say ılı ara karar ına Düzce Ticaret ve Sanayi Odas ı Başkanl ığı taraf ından verilen cevapta 1999 y ılında ortalama bir evde olmas ı gereken e şyalar ın toplam de ğeri 3.108,49.-YTL olarak bildirilmi ş olup, davac ılar ın oturduklar ı konutun bulundu ğu binan ın yıkılmas ında %100 oran ında hizmet kusuru bulunan Düzce Belediye Başkanl ığı nın davac ılara ait ev e şyalar ının enkaz alt ında kalmas ı nedeniyle meydana gelen 3.108,49.-YTL maddi zarar ı da tazmin etmesi gerekti ği sonucuna ula şılmaktad ır. Manevi tazminat, patrimuanda meydana gelen bir eksilmeyi kar şılamaya yönelik bir tazmin arac ı olmay ıp, manevi tatmin arac ıdır. Başka türlü giderme yollar ının bulunmay ışı veya yetersiz kal ışı, manevi tazminat ın parasal olarak belirlenmesini zorunlu hale getirmektedir. Manevi tazminata hükmedilebilmesi için ki şinin fizik yap ısını zedeleyen, ya şama ve kazanma gücünün azalmas ı sonucunu do ğuran olaylar ın meydana gelmesi veya idareni n hukuka ayk ırı bir işlem veya eylemi sonucunda a ğır bir elem ve üzüntünün duyulmu ş olmas ı veya şeref ve haysiyetinin rencide edilmi ş bulunmas ı gerekmektedir. Davac ılar ın annesi/e şi [H.T.] nın sahip oldu ğu konutun y ıkılmas ı nedeniyle konut içerisinde bulunan ev e şyalar ının kullan ılamayacak hale gelmesi ve davac ılardan Mutlu Topkara n ın annesi, M.Naci Topkara n ın eşi [H.T.] nın y ıkılan konutun enkaz ı alt ında kalarak hayat ını kaybetmesi sonucu psikolojik olarak etkilendikleri, manevi olarak yıprand ıklar ı, elem ve üzüntü duyduklar ı aç ık olduğundan, bu elem ve üzüntünün kar şılığı olarak davac ılardan Mutlu Topkara için 2.500,00.-YTL, M.Naci Topkara için 2.000,00.-YT L olmak üzere toplam 4.500,00.-YTL manevi tazminat ın olayda hizmet kusuru tam olan Düzce Belediye Ba şkanl ığı taraf ından davac ılara ödenmesi gerekmektedir." 12. Söz konusu hüküm taraflarca temyiz edilmi ştir. Dan ıştay Alt ıncı Dairesi 23/5/2012 tarihli kararla ba şvurucular ın temyiz istemini kabul ederek hükmü maddi tazminat, Mesut Naci Topkara'ya hükmedilen manevi tazminat ve yarg ılama giderleri yönünden bozmuş, diğer k ısımlar yönünden onam ıştır. 13. Başvurucular ın karar düzeltme istemini kabul eden Dan ıştay Alt ıncı Dairesi 23/9/2013 tarihli karar ı ile 23/5/2012 tarihli karar ın bozmaya ili şkin k ısm ını kald ırarak mahkemenin 18/9/2008 tarihli karar ını maddi tazminat ve Mesut Naci Topkara'y a hükmedilen manevi tazminat ve yarg ılama giderleri yönünden bozmu ştur. Gerekçenin ilgili kısımlar ı şöyledir: "... Davac ılar ın y ıkılan daire ve kullan ılamayacak hale gelen e şyalar için 25.000,00.-TL maddi tazminat istedi ği, idareye yapt ıklar ı başvuruda da istemlerinin b u şekilde oldu ğu anlaşılmakla beraber, İdare Mahkemesince sadece kullan ılamayacak hale gelen eşyalar için maddi tazminata hükmedildi ği, y ıkılan daire nedeniyle maddi tazminata hükmedilmedi ği görüldü ğünden, mahkeme karar ının bu k ısm ında hukuka uyarl ık bulunmamaktad ır. Mahkeme karar ının reddedilen manevi tazminata ili şkin k ısm ına gelince; Mahkemece manevi tazminata hükmedilebilmesi, ki şinin fizik yap ısını zedeleyen, Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 7yaşama ve kazanma gücünün azalmas ı sonucunu do ğuran olaylar ın meydana gelmes i ve/veya idarenin hukuka ayk ırı bir işlem veya eylemi sonucunda a ğır bir elem ve üzüntünün duyulmuş olmas ı ya da şeref ve haysiyetinin rencide edilmi ş bulunmas ı durumunda söz konusu olabilir. Toplumumuzda, bireylerin konut anlay ışının manevi etkileri ve olay ın niteliği de göz önünde tutuldu ğunda, konuttaki hasar nedeniyle olu şan zarara, ki şideki etkisine göre mahkemece "takdiren" manevi tazminata da hükmedilmesi gerekmektedir. Uyuşmazl ık konusu olayda, deprem sonucu davac ılar ın eşi/annesinin vefat etti ği, ölü m olay ı sonucu a ğır bir üzüntü ve elem duyuldu ğu, davac ılar ın eşi/annesi için manevi tazmina t talepleri göz önünde tutuldu ğunda mahkemece Mesut Naci Topkara için hükmedilen miktar ın düşük kald ığı, manevi tazminat için davac ının talebinin makul düzeyde olacağından, mahkeme karar ının bu k ısm ında hukuka uyarl ık görülmemi ştir. ... " 14. Mahkeme 30/4/2014 tarihli karar ı ile bozma hükmüne uymu ştur. Mahkeme nihai olarak ba şvurucular lehine toplam 16.434,82 TL (5.973,86. TL destekten yoksun kalma bedeli, 3.108,49 TL kullan ılamaz hale gelen e şya bedeli, 7.352,47 TL y ıkılan daire bedeli) maddi tazminata ve toplam 5.000 TL manevi tazminata hükmetmi ştir. Karar ın ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Maddi tazminat yönünden; Uyuşmazl ıkta; 12.11.1999 tarihinde meydana gelen deprem nedeniyle olu ştuğu iler i sürülen zararlar ın meydana gelmesinde daval ı idarelerin hizmet kusurunun bulunup bulunmad ığı hususlar ının araştırılmas ı, kusurlu ise daval ı idarelerin kusur oranlar ının belirlenmesi, yap ının niteliğine göre deprem nedeniyle söz konusu konutta olu şan zarar ın deprem tarihi itibariyle tespit edilmesi gerekmektedir. ... Bay ındırlık ve İskan Bakanl ığı taraf ından ABYYHY nin haz ırland ığı süreç içerisinde geliştirildiği, depremin meydana geldi ği 1999 y ılı itibari ile, Bay ındırlık ve İskan Bakanl ığı yap ı yaklaşık maliyetlerine ve yap ının niteliğine göre dava konusu konutun maliyetinin 7.352,47-TL oldu ğu belirtilmektedir. ... Bu nedenle, binan ın y ıkılmas ında %100 oran ında hizmet kusuru bulunan Düzce Belediye Ba şkanl ığı nın, söz konusu dairenin y ıkılmas ından dolay ı meydana gelen 7.352,47-TL maddi zarar ı tazmin etmesi gerekmektedir. Manevi tazminat yönünden; Manevi tazminata hükmedilebilmesi, ki şinin fizik yap ısını zedeleyen, ya şama v e kazanma gücünün azalmas ı sonucunu do ğuran olaylar ın meydana gelmesi ve/veya idareni n hukuka ayk ırı bir işlem veya eylemi sonucunda a ğır bir elem ve üzüntünün duyulmu ş olmas ı ya da şeref ve haysiyetinin rencide edilmi ş bulunmas ı durumunda söz konusu olabilir. Toplumumuzda, bireylerin konut anlay ışının manevi etkileri ve olay ın niteliği de göz önünde tutuldu ğunda, konuttaki hasar nedeniyle olu şan zarara, ki şideki etkisine göre "takdiren" manevi tazminata da hükmedilmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 8Uyuşmazl ık konusu olayda, deprem sonucu davac ılar ın eşi/annesinin vefat etti ği, ölü m olay ı sonucu a ğır bir üzüntü ve elem duyuldu ğu, davac ılar ın eşi/annesi için manevi tazmina t talepleri göz önünde tutuldu ğunda davac ı Mesut Naci Topkara için 500,00-TL manevi tazminata daha hükmetmek gerekmi ştir. " 15. Söz konusu hüküm Dan ıştay Alt ıncı Dairesi taraf ından 5/5/2015 tarihinde başvurucular ın temyiz talebi reddedilerek onanm ış ve karar düzeltme istemi ayn ı Daire taraf ından 24/4/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 16. Başvurucular nihai hükmü 1/6/2017 tarihinde tebellü ğ etmelerinin ard ından 30/6/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17. 2577 say ılı Kanun un Doğrudan do ğruya tam yarg ı davas ı aç ılmas ı kenar başlıklı 13. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: İdari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idari dava açmadan önce, b u eylemleri yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka süretle ö ğrendikleri tarihten itibaren bir y ıl ve her halde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin k ısmen veya tamamen reddi halinde, b u konudaki i şlemin tebli ğini izleyen günden itibaren veya istek hakk ında altm ış gün içinde cevap verilmedi ği takdirde bu sürenin bitti ği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. 18. 2577 say ılı Kanun'un "Tebligat ve cevap verme" kenar başlıklı 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/4 md.) Ancak, tam yarg ı davalar ında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya di ğer usul kurallar ı gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harc ı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere art ırılabilir ve miktar ın art ırılmas ına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere kar şı tarafa tebli ğ edilir." V. İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 7/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucu Mesut Naci Topkara Yönünden 20. Başvurucu Mesut Naci Topkara'n ın başvuru tarihinden sonra 27/2/2019 tarihinde vefat etti ği anlaşılm ıştır. 21. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 80. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerde düşme karar ı verilebilir: Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 9... ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmemesi. ..." 22. Başvurucunun bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra ölmesi nedeniyle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir nedenin kalmad ığı anlaşıldığından ölen başvurucu aç ısından başvurunun dü şmesine karar verilmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 23. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin dü şmesine karar verilmesi gerekir. B. Mutlu Topkara Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu; annesinin deprem sonucu y ıkılan evin enkaz ı alt ında kalmas ında sorumlulu ğu bulunan kurumlara kar şı aç ılan davada cüzi miktarda tazminata hükmedilmesi suretiyle etkili bir giderim sa ğlanamad ığını, tazminat ın bu hâliyle cayd ırıcı olmaktan uzak olduğunu, deprem ku şağında yer alan ülkemizin deprem konusunda önlem almamas ı ile ilgili olarak di ğer kurumlar ın sorumlulu ğunun tart ışılmad ığını, yarg ılaman ın on yedi y ıl sürmesinin makul olmad ığını, karar düzeltme kanun yolu imkân ının ortadan kald ırıldığını belirterek Anayasa'n ın 17., 35., 36. ve 56. maddelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 2. Değerlendirme 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu özetle annesinin ölümüne planlama, kontrol ve denetim i şlemlerini gerçekle ştirmeyen kurumlar ın sebep oldu ğunu ve hizmet kusuruna dayal ı olarak aç ılan tam yarg ı davas ında yeterli giderim sa ğlanmad ığını, cüzi miktarda tazminata hükmedildi ğini ileri sürmektedir. Ba şvurucu as ıl olarak tam yarg ı davas ında yeterli giderim sa ğlanmad ığından yak ındığından 35. ve 56. maddeler ile ba ğlant ı kurularak ileri sürülen iddialar bir bütün olarak Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına alınan yaşam hakk ı kapsam ında değerlendirilmi ştir. Diğer taraftan karar düzeltme kanun yolunun yap ılan yasal de ğişiklikle ortadan kald ırılmas ı nedeniyle karar düzeltme isteminin değerlendirilmemesinin adil yarg ılanma hakk ının ihlali niteli ğinde oldu ğu ileri sürülmü şse de salt ceza yarg ılamalar ı için bir güvence sa ğlayan hükmün denetlenmesini talep etme hakk ı kapsam ına girdiği anlaşılan şikâyetin müstakar içtihat (çok say ıda karar aras ından bkz. Ömer Şanl ı, B. No: 2015/7304, 22/1/2019, 39-47) uyar ınca Anayasa Mahkemesinin konu bak ımından yetkisi d ışında kald ığı aç ık olduğundan bu iddiaya ili şkin ayr ıca bir değerlendirme yap ılmamas ına gerek olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. a. Yaşam Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 26. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 1017. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama ... hakk ına sahiptir. 27. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 28. Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı, Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler ( Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 50). 29. Devletin negatif bir yükümlülük olarak yetki alan ında bulunan hiçbir bireyin yaşam ına kas ıtlı ve hukuka ayk ırı olarak son vermeme yükümlülü ğünün yan ı sıra pozitif bir yükümlülük olarak yine yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını gerek kamusal makamlar ın gerek di ğer bireylerin gerekse ki şinin kendisinin eylemlerinde n kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 50, 51). 30. Anayasa Mahkemesinin ya şam hakk ı kapsam ında devletin sahip oldu ğu poziti f yükümlülükler aç ısından benimsedi ği temel yakla şıma göre devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında gerçekle şen ölüm olaylar ında Anayasa n ın 17. maddesi devlete, elindeki tüm imkânlar ı kullanarak bu konuda ortaya konulmu ş yasal ve idari çerçevenin ya şam ı tehlikede olan ki şileri korumak için gere ği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili idari ve yarg ısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük -kamusal olsun veya olmas ın- yaşam hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyeti kapsamaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 52). 31. Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı bağlam ında mağduriyetin giderilip giderilmedi ğinin tespiti aç ısından kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olaylar ı ile ihmal sonucu meydana gelen ölüm olaylar ı aras ında bir ayr ım yapmak gerekir ( Mehmet Aydo ğan ve Nufer Aydo ğan, B. No: 2013/3775, 14/4/2016, 55). 32. Kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olaylar ına ilişkin davalarda, Anayasa'n ın 17. maddesi gere ğince devletin ölümcül sald ırı durumunda sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütme yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu tür olaylarda yürütülen idari ve hukuki soru şturmalar ve davalar sonucunda sadece tazminat ödenmesi ya şam hakk ı ihlalini gidermek ve ma ğdur s ıfat ını ortadan kald ırmak için yeterli de ğildir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 55). 33. Ancak ihmal nedeniyle meydana gelen ölüm olaylar ına ilişkin davalar aç ısından farkl ı bir yakla şımın benimsenmesi gerekir. Buna göre ya şam hakk ının veya fiziksel Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 11bütünlüğün ihlaline kasten sebebiyet verilmemi ş ise etkili bir yarg ısal sistem kurm a yönündeki pozitif yükümlülük, her olayda mutlaka ceza davas ı aç ılmas ını gerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ı yeterli olabilir (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 59). 34. Mağdurlar ın kendi inisiyatifleri ile ba şvurabilecekleri tazminat yollar ının sadece hukuken mevcut bulunmas ı yeterli olmay ıp bu yollar ın uygulamada da etkili olmas ı gerekir. Bir başvuru yolunun ancak hak ihlalini önleyebilmesi, devam etmekteyse sonland ırabilmesi veya sona ermi ş bir hak ihlalini karara ba ğlayabilmesi, bunun için uygun bir giderim sunabilmesi hâlinde etkilili ğinden söz etmek mümkün olabilir ( Tahir Canan, 26; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, 39). 35. Mevcut ba şvuruda olaylar ın ilgili kamu makam ının ihmali nedeniyle gerçekleştiği aç ıktır. Nitekim ba şvurucular ın da iddias ı ölüm olaylar ının kamu makamlar ının ihmali nedeniyle gerçekle ştiği yönündedir. Ba şvurucular davalar neticesinde uygun ve yeterli tazminatlara karar verilmemesi nedeniyle ma ğduriyetlerinin giderilmedi ğini iddia etmi ştir. 36. Anayasa Mahkemesi aç ısından idari makamlar ve derece mahkemeleri taraf ından başvurucular lehine bir tedbir ya da karar ın al ınmas ı suretiyle ihlalin tespit edilmesi, verilen karar ile bu ihlalin uygun ve yeterli biçimde giderilmesi hâlinde ilgili taraf ın art ık mağdur olduğu ileri sürülemeyecektir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri , B. No: 2013/841, 23/1/2014, 83). 37. Mağduriyetin giderilmesi, özellikle ihlal edildi ği ileri sürülen hakk ın niteliği ve ihlali tespit eden karar ın gerekçesi ile bu karar ın ard ından ilgili aç ısından uğrad ığı zararlar ın devam edip etmedi ğine bağlıdır. Başvuruculara sa ğlanan telafi imkân ının uygun ve yeterli olup olmad ığına ilişkin karar, söz konusu anayasal temel hak ve özgürlü ğün ihlalinin niteli ği gözönünde bulundurularak dava ko şullar ının tamam ının değerlendirilmesi sonucunda verilebilecektir. Bu çerçevede bir ba şvurucunun ma ğdur s ıfat ı, Anayasa Mahkemesi önünde şikâyet etti ği durum için ayn ı zamanda idari veya yarg ısal bir kararla kendisine ödenmesine karar verilen tazminata da ba ğlı olabilecektir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri , 84). 38. Başvurunun incelenmesi neticesinde yarg ılama sürecinde, deprem sonucu meydana gelen ölüm olay ında kamu makamlar ının tam kusurlu oldu ğunun idari yarg ı makamlar ı taraf ından tespit edildi ği ve başvurucunun zararlar ının hizmet kusuru ilkesine göre karşılanmas ı gerektiği sonucuna ula şıldığı görülmektedir. 39. Başvuruya konu olaylarda ba şvurucunun annesinin ölümünden kamu makamlar ının sorumlu oldu ğunun tespit edilmesi, Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence altına al ınan yaşam hakk ının ihlal edildi ğinin ve ya şam hakk ının devlete yükledi ği yaşam ı koruma pozitif yükümlülü ğünün kamu makamlar ı taraf ından yerine getirilmedi ğinin derece mahkemelerince aç ıkça kabul edildi ği anlam ına gelmektedir. 40. Dolay ısıyla bu noktada söz konusu davalarda ihlal nedeniyle ödenmesine karar verilen tazminat miktarlar ının yetersiz oldu ğu iddialar ının değerlendirilmesi gerekmektedir. Mahkeme ba şvurucunun talep etti ği 2.500 TL tutar ındaki manevi tazminat miktar ının tamam ına hükmetmi ştir, bir ba şka ifadeyle ba şvurucu talep etti ği manevi tazminat tutar ının tamam ını alm ıştır. Diğer taraftan 2577 say ılı Kanun'da yap ılan değişiklikle 30/4/2013 tarihi itibar ıyla ıslah kurumu idari yarg ı koluna dâhil edilmesine kar şın 2017 y ılında yarg ılama sonuçlanana dek ba şvurucu tazminat miktar ı yönünden ıslah talebinde bulunmam ıştır. Ayr ıca Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 12 Mahkeme yapt ırdığı bilirkişi incelemesi sonucu ba şvurucunun annesinin vefat ı nedeniyle yoksun kald ığı olas ı destek miktar ını tespit etmi ş ve bu miktar üzerinden tazminata hükmetmi ştir. 41. Tüm bu bilgiler ışığında kamu hizmetinin yerine getirilmesi s ıras ında gerçekleştirilen hizmet kusuru nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ğinin tart ışmaya yer bırakmayacak şekilde derece mahkemeleri taraf ından belirlendi ği, yarg ılamalar neticesinde başvurucunun talep etti ği manevi tazminat miktar ının tümünün kendisine ödenmesine karar verildiği, destekten yoksun kal ınmas ına ilişkin maddi tazminat istemi yönünden de bilirkişi incelemesi ile yap ılan tespit uyar ınca tazminata hükmedildi ği görüldü ğünden ve -derece mahkemesi kararlar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik de tespit edilmedi ği müddetçe- Anayasa Mahkemesinin tazminat miktarlar ının belirlenmesi konusunda derece mahkemelerinin takdir yetkisine müdahalesi söz konusu olamayaca ğından başvurucunun söz konusu ihlal nedeniyle yeterli tazminata karar verilmedi ğini ileri sürerek ma ğduriyetinin giderilmedi ği iddias ının aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 43. Başvurucu, açt ıklar ı tam yarg ı davas ının makul sürede sonuçland ırılmad ığını ileri sürmü ştür. 44. 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 45. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Bakanl ık İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 46.Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ilişkin yolu ula şılabilir olma, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesinin bulunup bulunmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkilili ğini tart ışmıştır (Ferat Yüksel , 26-36). 47.Ferat Yüksel karar ında özetle an ılan başvuru yolunun ki şileri mali külfet alt ına sokmamas ı ve başvuruda kolayl ık sağlamas ı nedenleriyle ula şılabilir oldu ğu, düzenleni ş şekli itibar ıyla ihlal iddialar ına makul bir ba şarı şans ı sunma kapasitesinden mahrum olmad ığı ve Başvuru Numaras ı: 2017/28890 Karar Tarihi : 7/10/2021 13tazminat ödenmesine imkân tan ımas ı ve/veya bu mümkün olmad ığında başka türlü telafi olanaklar ı sunmas ı nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sa ğlama imkân ına sahip olduğu hususunda de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur (Ferat Yüksel , 33-36). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile ba ğdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel, 35, 36). 48. Somut ba şvuru yönünden de söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucu Mesut Naci Topkara yönünden ba şvurunun vefat nedeniyle DÜŞMESİNE, B. 1. Ba şvurucu Mutlu Topkara yönünden ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Başvurucu Mutlu Topkara yönünden makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 7/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan y. Üye Üye Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI