TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEYFETT İN AYTEK İN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30559) Karar Tarihi: 2/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucular : Seyfettin AYTEK İN ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Vekili : Av. Mehmet İhsan AYTEK İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taş
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEYFETT İN AYTEK İN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30559) Karar Tarihi: 2/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucular : Seyfettin AYTEK İN ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Vekili : Av. Mehmet İhsan AYTEK İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tabloda belirtilen bireysel ba şvuru dosyalar ının 2017/30559 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 38. Başvurucular ın 13/2/2015 ve 3/3/2015 tarihlerinde tapuda yap ılan sat ış işlemi sonucunda maliki olduklar ı taşınmazlar 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucular, bu ta şınmazlar ın kamula ştırılmas ı istemiyle Belediyeye ba şvurmuş fakat bu yoldan bir sonuç elde edememi şlerdir. 9. Başvurucular, bunun üzerine imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılan taşınmazlar ının rayiç bedelinin ödenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg ı davas ı açm ışlard ır. 10. Derece mahkemelerince davan ın reddine karar verilmi ştir. Kararda, başvurucular ın uyuşmazl ık konusu ta şınmazlar ı edindikleri tarih itibar ıyla taşınmazlar için kısıtlılık durumunun mevcut oldu ğu vurgulanm ıştır. Bu ba ğlamda mülkiyet hakk ının geçmişte belirli bir süre engellenmi ş olmas ı durumunun eski malikler aç ısından gerçekle şmiş olmas ına rağmen daha sonraki tarihlerdeki sat ış işlemleri sonucu ta şınmazlar ı edinen başvurucular aç ısından k ısıtlılık hâlinden kaynaklanan ve tazminat ı gerektiren ma ğduriyetin gerçekleşmediği belirtilmi ştir. 11. Başvurucular, nihai karar ın tebliği üzerine bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Mahkemenin 2/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 14. Başvurucular; ta şınmazlar ının imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiğini, bu müdahale sebebiyle ta şınmazlar ını diledikleri gibi kullanamad ıklar ını belirtmişlerdir. Ba şvurucular, ta şınmazlar ının uzunca bir süredir kamulaştırılmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ı ile hak arama hürriyeti ve hukuk güvenli ği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 15. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 4Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular; mülkiyet hakk ı d ışında adil yarg ılanma hakk ı, hukuk güvenli ği ilkesi ve hak arama özgürlü ğünün de ihlal edildi ğini ileri sürmektedirler. Ba şvurucular ın as ıl şikâyetinin imar uygulamas ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ı sebebiyle maliki olduklar ı taşınmazlardan diledi ği gibi yararlanamad ıklar ına, taşınmazlar ı kullanamad ıklar ına ve ondan tasarruf edemediklerine yönelik oldu ğu anlaşılmakla ba şvurucular ın bütün şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 17. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 18. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 19.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın başvurucu adına tapuda kay ıtlı olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmiştir (Hüseyin Ünal, 37). Uygulama imar plan ında bu ta şınmaz ın kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 20. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü ta şıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulunduğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş y ıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamula ştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozuldu ğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabu l edilmiştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 21. Somut ba şvuruda da ba şvuruculara ait ta şınmazlar uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucular, bu ta şınmazlar ı daha sonraki tarihlerde sat ış yoluyla edinmi şlerdir. Ancak ba şvurucular ın taşınmazlar ın maliki olduklar ı tarihten Anayasa Mahkemesinin karar tarihine kadar be ş y ılı aşkın bir süre geçmi ş olmas ına rağmen taşınmazlar ın hâlen kamula ştırılmad ığı ve kendilerine herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü değildir. Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 522. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 24. Başvurucular ihlalin giderilmesini istemi ş, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlard ır. 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 26. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 27. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin 1 numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 6yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri , 57-59, 66, 67). 28. Somut olayda ba şvuruculara ait ta şınmazlar imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Müdahalenin temeli olan ta şınmazlar ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucular ın mülkiyet hakk ı idari bir i şlem nedeniyle ihlal edilmiştir. Ancak idare aleyhine aç ılan tam yarg ı davas ında da ma ğduriyet giderilememi ştir. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından da kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 29. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 30. Yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın yetkili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu aç ısından yeterli bir giderim sa ğlad ığı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 31. Dosyadaki belgelerden tespit edilip ekli tabloda belirtilen harçlar ın başvuruculara ayr ı ayr ı, vekâlet ücretinin de mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. Ekli tabloda belirtilen harçlar ın başvuruculara AYRI AYRI, 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/30559 Karar Tarihi : 2/6/2020 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 2/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL