TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YELİZ ERTEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/99) Karar Tarihi: 11/3/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 27/5/2021 - 31493 Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Yeliz ERTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, telefonla görü şme gününün ö ğrenim gören çocuklarla görü şmeyi sağlayacak şekilde b
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YELİZ ERTEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/99) Karar Tarihi: 11/3/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 27/5/2021 - 31493 Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Yeliz ERTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, telefonla görü şme gününün ö ğrenim gören çocuklarla görü şmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu, Ere ğli (Konya) T Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü olarak bulunmaktad ır. Okul ça ğında üç çocu ğu bulanan ba şvurucunun e şi de yukar ıda belirtilen suçtan tutuklu olarak ayn ı ceza infaz kurumunda kalmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 310. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Ba şkanl ığı (Kurul) 28/1/2019 tarihinde tutuklu ve hükümlülerin hafta sonu kulland ıklar ı telefonla görü şme haklar ının hafta içi belirlenen günlerde kulland ırılmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; Kurumda görev yapan infaz memuru say ısının yetersiz oldu ğu, bu durumun tutuklu ve hükümlü say ısı nazara al ındığında kurum içi güvenli ğini tehlikeye dü şürdüğü vurgulanm ıştır. 11. Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğü 25/7/2019 tarihinde tüm ceza infaz kurumlar ına, mahpuslar ın telefon görü şmelerinin düzenlenmesine ili şkin bir görüş yaz ısı göndermi ştir. An ılan yaz ıda; öğrenimlerine devam eden çocuklar ın mesai saatleri içinde ceza infaz kurumlar ında tutuklu ve hükümlü olarak bulunan aile bireyleri il e görüşme yapamad ıklar ı vurgulanm ıştır. Bu nedenle, ailelerinden kopmadan ya şamlar ını devam ettirmelerinin çocu ğun yüksek menfaatine oldu ğu dikkate al ınarak telefon görüşmelerinin hafta sonu gerçekle şmesinin yararl ı olacağı belirtilmi ştir. Bu bağlamd a kurumun kapasitesi, personel durumu, hükümlü ve tutuklu profili ile kurumlar ın mevcut düzen ve güvenlik durumu gözönünde bulundurularak, telefonla görü şme günlerinin İdare ve Gözlem Kurulu karar ı ile hafta sonu olacak şekilde düzenlenebilece ği belirtilmi ştir. 12. An ılan yaz ı da gözetilerek Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Eğitim Kurulu Başkanl ığı 5/8/2019 tarihinde Kurulun 28/1/2019 tarihli karar ında belirtildi ği şekilde telefon görüşmelerinin hafta içi yapt ırılmas ına devam edilmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; Kurum mevcudunun kapasitesinin üzerinde oldu ğu ve Kurumun bir bölümünün yüksek güvenlikli oldu ğu hat ırlat ılm ıştır. Bu durumla birlikte personelin de yetersizliği gözönüne al ındığında görüşmelerin hafta sonu yapt ırılmas ının güvenlik aç ısından risk doğuracağı vurgulanm ıştır. Ayr ıca karara kar şı hükümlü ve tutuklular ın yasal sürele r içinde itiraz yoluna ba şvurabilecekleri belirtilmi ştir. 13. Başvurucu 23/9/2019 tarihinde Ere ğli (Konya) İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimliği) başvurarak haftal ık telefonla görü şme günlerinin hafta içi saat 16.00-17.00 aras ı ya da hafta sonu yap ılacak şekilde düzenlenmesini talep etmi ştir. Başvurucu dilekçesinde; eşinin de kendisiyle ayn ı kurumda tutuklu olarak bulundu ğunu, çocuklar ından ikisinin ilköğretime di ğerinin ise anaokuluna devam etti ğini, Kurumun haftal ık telefon görü şme saatini çar şamba günleri saat 9.00-11.00 olarak belirlemesi nedeniyle çocuklar ıyla görüşemediğini belirtmi ştir. Bu durumu Kuruma dilekçeyle bildirmesine ra ğmen kendisine cevap verilmedi ğini vurgulam ıştır. 14. Başvurucunun talebi, İnfaz Hâkimli ğinin 30/9/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; telefon görü şmelerinin belirlenmesinin kurumun iç işleyişi, disiplini ve güvenli ği ile ilgili oldu ğu, bu kapsamda her ceza infaz kurumunun kendi iç işleyişine yönelik düzenleme hakk ına sahip oldu ğu vurgulanm ıştır. Başvurucuya tebli ğ edilen yönetmelik uyar ınca telefon görü şmelerinin hafta içi yapt ırılmas ına ilişkin düzenlemenin devam ettirildi ği, bu hâli ile Kurum taraf ından al ınan karar ve yap ılan uygulamada yasaya ayk ırılık bulunmad ığı değerlendirmesine yer verilmi ştir. İnfaz Hâkimli ği karar ına karşı yap ılan itiraz ise karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle Ere ğli (Konya) A ğır Ceza Mahkemesinin 14/11/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 15. Nihai karar 2/12/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 23/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 17. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un "Hükümlünün telefon ile haberle şme hakk ı" kenar ba şlıklı 66. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Kapal ı ceza infaz kurumlar ındaki hükümlüler, tüzükte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görü şme yapabilirler. Telefon görü şmesi idarece dinlenir ve kay ıt alt ına al ınır. Bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensub u hükümlüler bak ımından k ısıtlanabilir." 18. 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ü n (Tüzük) "Telefonla görü şme hakk ı" kenar başlıklı 88. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Kapal ı kurumda bulunan hükümlüler, belgelendirmeleri ko şuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kay ın h ısımlar ı ve vasisi ile telefon görü şmesi yapabilir. (2) Telefonla görü şmeleri aşağıda belirtilen esaslara göre yap ılır: a) Hükümlüler, haberle şme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırak ılma vey a kısıtlama cezas ı ile hücreye koyma cezas ının infaz ı sıras ında olmamak ko şuluyla, idarenin kontrolünde bulunan ve kurumun uygun yerlerine yerle ştirilen telefonlardan yararland ırılır, ... e) Hükümlüler, telefon görü şmesi hakk ına sahip olduklar ı konusunda bilgilendirilir, f) Hükümlülerin telefonla görü şme gün ve saatleri, kurumda bulunan telefon adedi, ba şvuru s ıras ı, kurumun asayi ş ve güvenli ği dikkate al ınarak idare taraf ından belirlenir. Hükümlüler görü şebilecekleri yak ınlar ından bir veya birden fazla ki şi ile haftada bir kez ve bir telefon numaras ıyla bağlant ı kurarak kesintisiz görü şme yapabilir. Herhang i bir nedenle görü şme gerçekle şememişse daha önceden bildirilen numaralardan bir di ğeriyle görüşebilir. Konu şma süresi görü şme başlad ığı andan itibaren on dakikay ı geçemez. Anca k tehlikeli hükümlü olduklar ı idare ve gözlem kurulu taraf ından belirlenen hükümlüler onbe ş günde bir kez olmak ve on dakikay ı geçmemek üzere sadece e şi, çocuklar ı, annesi ve babas ı ile görüşebilir, ..." B. Uluslararas ı Hukuk 19. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ı" kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir: "(1) Herkes özel ve aile hayat ına, konutuna ve yaz ışmas ına sayg ı gösterilmesi hakk ına sahiptir. (2) Bu hakk ın kullan ılmas ına bir kamu makam ının müdahalesi, ancak müdahaleni n yasayla öngörülmü ş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenli ği, ülkeni n Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 5ekonomik refah ı, düzenin korunmas ı, suç işlenmesinin önlenmesi, sa ğlığın veya ahlak ın veya başkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı için gerekli bir tedbir olmas ı durumunda söz konusu olabilir." 20. Aile ya şam ına sayg ı hakk ı kapsam ında devletin yükümlülü ğü, sadece belirtilen hakka keyfî surette müdahaleden kaç ınmakla s ınırlı olmay ıp öncelikli olan bu negati f yükümlülü ğe ek olarak aile ya şam ına etkili bir biçimde sayg ının sağlanmas ı bağlam ında pozitif yükümlülükleri de içermektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler, bireyler aras ı ilişkiler alan ında olsa da aile ya şam ına sayg ıyı sağlamaya yönelik tedbirlerin al ınmas ını zorunlu k ılar (X ve Y/Hollanda , B. No: 8978/80, 26/3/1985, 23). 21. Bununla birlikte aile ya şam ına sayg ı hakk ı kapsam ındaki poziti f yükümlülüklerin hangi ko şullarda olumlu edimde bulunmay ı gerektirdi ğinin kesin çizgilerle belirlenmesi, söz konusu hak kapsam ındaki ilişkilerin mahiyeti gere ği kolay de ğildir. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) de özellikle pozitif yükümlülükler söz konusu oldu ğunda sayg ı kavram ının çok kesin bir tan ımının bulunmad ığını ve taraf devletlerde kar şılaşılan durumlar ve izlenen uygulamalardaki farkl ılıklar dikkate al ındığında bu kavram ın gereklerinin olaydan olaya önemli ölçüde de ğiştiğini kabul etmektedir ( Abdulaziz, Cabales v e Balkandali/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 9214/80..., 28/5/1985, 67). 22. AİHM'e göre hükümlü ve tutuklular ın özel ve aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla temas ını devam ettirecek önlemleri almas ını zorunlu k ılmaktad ır (Messina/İtalya (No. 2) , B. No: 25498/94, 28/9/2000, 61; Ouinas/Fransa (k.k.), B. No: 13756/88, 12/3/1990; Kučera/Slovakya , B. No: 48666/99, 17/7/2007, 127). Bu hakka getirilen s ınırlamalar, suç ve düzensizli ğin önlenmesi için güvenlik nedeniyle uygulamaya konulmu ş olsa da hakl ı bir gerekçeye dayanmal ıdır (Gülmez/Türkiye , B. No: 16330/02, 20/5/2008, 41). 23. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevleri Kurallar ı Hakk ında REC (2006) 2 say ılı tavsiye kararlar ının hükümlü ve tutuklular ın d ış dünya ile ili şkilerine dair k ısm ı şöyledir: "D ış Dünya ile İlişki 24.1. Mahpuslar ın mümkün olabilen s ıklıkta mektup, telefon veya di ğer iletişim vas ıtalar ıyla aileleriyle, ba şka kişilerle ve d ışarıdaki kurulu şlar ın temsilcileriyle haberleşmelerine ve bu ki şilerin mahpuslar ı ziyaret etmelerine izin verilmelidir. 24.2 Devam etmekte olan bir ceza soru şturmas ı, emniyet, güvenlik ve düzeninin muhafaza edilmesi, suç i şlenmesinin önlenmesi ve suç ma ğdurunun korunmas ı için gerekli görülmesi halinde, haberle şme ve ziyaretlere k ısıtlamalar konabilir ve izlenebilir. Ancak adli bir merci taraf ından konulan özel k ısıtlamalar da dahil olmak üzere, bu tür k ısıtlamalar yine de kabul edilebilir asgari bir ileti şime izin vermelidir. 24.3. Ulusal hukuk, mahpuslarla ileti şim kurmas ı kısıtlanamayacak olan ulusal ve uluslararas ı kuruluşlar ı belirlemelidir, 24.4. Ziyaretler için yap ılan düzenlemeler, mahpuslara aile ili şkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli ştirmelerine izin verecek bir tarzda olmal ıdır. Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 624.5. Cezaevi yetkilileri, d ış dünyayla yeterli bir ileti şim sürdürmelerinde mahpuslara yard ım etmelidirler ve bunun için onlara uygun destek ve yard ım sağlamal ıdırlar ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 11/3/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013, 22-27) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu; devletin aile ya şant ısının devam ının sağlanmas ı için çocuklarla ebeveynler aras ındaki ilişkiyi sürdürecek tedbirleri almas ı gerektiğini, bunun anayasal bir yükümlülük oldu ğunu belirtmi ştir. Çocuklar ının hafta içi okula gitmesi nedeniyle idarenin belirlediği saatlerde çocuklar ıyla telefonla görü şmesinin mümkün olmad ığını, bu durum a rağmen görü şme saatinin hafta içi saat 16.00'dan sonra veya hafta sonu olacak şekilde düzenleme yap ılmas ı yönündeki talebinin Kurum ve İnfaz Hâkimli ği taraf ından karşılanmad ığını beyan etmi ştir. Uzun süre hafta sonu görü şme yapabilmesine ve hafta son u telefon görü şmesinden kaynaklanan güvenlik sorunu ya şanmamas ına rağmen, somut bir olay ya da neden gösterilmeden güvenlik gerekçesiyle görü şme günlerinin hafta içine al ınmas ının keyfî bir uygulama oldu ğunu vurgulayan ba şvurucu, haberle şme hürriyeti ile aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 27. Bakanl ık görüşünde; i. Telefonla görü şmelerin hafta içi kulland ırılmas ına yönelik Kurulun 28/1/2019 tarihinde karar ald ığı, bu tarihten itibaren ba şvurucunun telefonla görüşme yapma hakk ını hafta içi belirlenen günlerde kulland ığı ancak ba şvurucunun anılan karara kar şı idari ve yarg ısal başvuru yollar ına başvurmad ığı vurgulanm ıştır. Bu nedenle idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru öncesi tüketilmedi ğinin kabul edilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Öte yandan Kurulun kararlar ı ile İnfaz Hâkimli ği ve Ağır Ceza Mahkemesinin mevzuat kapsam ındaki kararlar ı gözönünde bulunduruldu ğunda başvurucunun hafta sonu telefon görü şmesi yapma talebinin reddedilmesinin infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz sonucu olduğu, Ceza İnfaz Kurumunun düzeni ile güvenli ğini sağlama amac ı ve kamu yarar ı aras ındaki dengenin gözetildi ği değerlendirmesine yer verilmi ştir. ii. Ayr ıca başvurucunun çocuklar ıyla görüşmesinin engellenmedi ği, aç ık ve kapal ı görüş yapma, mektupla şma yoluyla ileti şim kurma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmiştir. Sonuç olarak ba şvurucunun 28/1/2019 tarihli Kurul karar ına itiraz Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 7etmediği, talepte bulundu ğu 23/9/2019 tarihinden itibaren hangi gerekçelerle çocuklar ıyla telefon üzerinden hafta sonu görü şme yapmas ının zorunlu oldu ğuna dair yeterli aç ıklamalarda bulunmad ığı hususlar ının alt ı çizilerek ba şvurucunun haberleşme hürriyeti ve aile hayat ına sayg ı hakk ına herhangi bir müdahalede bulunulmad ığı ifade edilmi ştir. 28. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında; i. Kurulun 28/1/2019 tarihli karar ının kendisine tebli ğ edilmedi ğini, ilanen tebliğ edilse bile o tarihte küçük o ğlunun okula ba şlamad ığını ve telefon görüşmelerinde bir aksama olmad ığını belirtmiştir. Küçük o ğlunun 2019 y ılının Eylül ay ında okula ba şlamas ıyla mağduriyet ya şamaya ba şlamas ı üzerine telefon görüşmelerinin düzenlenmesi için ba şvuru yapt ığını, Bakanl ığın başvuru yollar ının tüketilmedi ği yönündeki iddialar ının gerçeği yans ıtmad ığını ifade etmi ştir. Başvurucu ayr ıca telefon görü şmelerinin çocuklar ının okul ç ıkış saatine uygun olarak hafta içi saat 16.00-17.00 aras ı ya da hafta sonu yap ılacak şekilde düzenlenmesini talep etti ğini ancak ilgili kararlarda ve Bakanl ık görüşünde hafta sonu görü şme yap ılmas ına ilişkin aç ıklamalar yap ıldığını, hafta içi belirttiği saatlerde neden görü ştürme yap ılmayacağına ilişkin bir gerekçe ya da görü ş sunulmad ığını vurgulam ıştır. ii. Ceza İnfaz Kurumunda 40 civar ında kad ın mahpusun kald ığını ve 5 ankesörlü telefonun oldu ğunu, hepsinin hafta sonu görü şme yapmas ı hâlinde bile 2-3 saat içinde görü şmelerin tamamlanaca ğını, bu nedenle Kurum kapasitesinin telefon görüşmelerinin düzenlenmesine gerekçe gösterilmesinin gerçekle uyu şmad ığını ifade etmi ştir. Başvurucu; çocuklar ının, kald ığı ceza infaz kurumuna 300 km mesafede ya şadıklar ını, bu mesafenin uzakl ığı ve maddi durumlar ının olmamas ı nedeniyle dört y ıldır ancak bir kez kapal ı görüşe gelebildiklerinin Kurum kay ıtlar ından da anla şılacağını, ayr ıca çocuklar ının yaşı gözetildi ğinde de mektuplaşman ın etkin bir ileti şim yolu olmad ığını ve en iyi ileti şimin telefon görüşmesi ile sa ğlanabilece ğinin aç ık olduğunu vurgulam ıştır. 2. Değerlendirme 29. Anayasa n ın 5. maddesi şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 30. Anayasa n ın 20. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, özel hayat ına ve aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir Özel hayat ın ve aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz." 31. Anayasa n ın 41. maddesi şöyledir: "Aile, Türk toplumunun temelidir ve e şler aras ında eşitliğe dayan ır. Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 8Devlet, ailenin huzur ve refah ı ile özellikle anan ın ve çocuklar ın korunmas ı ve aile planlamas ının öğretimi ile uygulanmas ını sağlamak için gerekli tedbirleri al ır, teşkilat ı kurar. Her çocuk, korunma ve bak ımdan yararlanma, yüksek yarar ına aç ıkça ayk ırı olmad ıkça, ana ve babas ıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakk ına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete kar şı çocuklar ı koruyucu tedbirleri al ır." 32. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özünün telefonla görüşme hakk ını kullanma günlerinin çocuklar ıyla ileti şimini sa ğlayacak şekilde düzenlenmemesine ili şkin olduğu anlaşılmakla ba şvuru bir bütün hâlinde aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden33. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 34. Aile hayat ına sayg ı hakk ı, Anayasa n ın 20. maddesinin birinci f ıkras ında güvence alt ına al ınm ıştır. Söz konusu düzenleme, Sözle şme'nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile hayat ına sayg ı hakk ının Anayasa daki kar şılığını oluşturmaktad ır. Ayr ıca Anayasa n ın 41. maddesinin -Anayasa n ın bütünselli ği ilkesi gere ği- özellikle aile hayat ına sayg ı hakk ına ilişkin pozitif yükümlülüklerin de ğerlendirilmesi ba ğlam ında dikkate al ınmas ı gerektiği aç ıktır (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 22; Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, 36). 35. Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülü ğü konusunda Anayasa n ın 20. ve 41. maddeleri ebeveynin çocu ğuyla bütünle şmesinin sa ğlanmas ı amac ıyla tedbirler al ınmas ını isteme hakk ını ve kamusal makamlar ın bu tür tedbirleri alma yükümlülü ğünü içermektedir. Anayasa'n ın 41. maddesinde de her çocu ğun yüksek yarar ına ayk ırı olmad ıkça anne ve babas ıyla kişisel, doğrudan ili şki kurma ve sürdürme hakk ına sahip oldu ğu aç ıkça belirtilmektedir. Ancak bu yükümlülük mutlak olmay ıp her olay ın özel ko şullar ına bağlı olarak al ınacak tedbirlerin nitelik ve kapsam ı farkl ılaşabilmektedir ( Marcus Frank Cerny, 41). 36. Anayasa'n ın 19. maddesi gere ğince hükümlü ve tutuklular ın haberle şme hürriyeti ve aile hayat ına sayg ı hakk ının s ınırlanmas ı, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve do ğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve tutuklular ın aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla temas ını devam ettirecek önlemleri almas ını zorunl u kılmaktad ır (Mehmet Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, 36). Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 937. Bununla beraber bu yükümlülük yerine getirilirken ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve do ğal sonuçlar ının gözetilmesi gerekmektedir. Bu ba ğlamda kamu düzeni ve suç i şlenmesinin önlenmesi ile aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı aras ında adil bir denge sa ğlanmal ıdır (Mehmet Zahit Şahin, 37). Ayr ıca bu kapsamda yap ılan talepler hakk ında idari ve yarg ısal makamlar taraf ından verilen kararlar ın gerekçeleri ikna edici nitelikte ilgili ve yeterli olmal ıdır. 38. Ayr ıca Anayasan ın 41. maddesinde ifade edilen çocuğun yüksek yarar ı mahkemeler, idari makamlar ve yasama organ ı taraf ından yap ılan ve çocuklar ı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilkedir. Bu ba ğlamda çocuklar üzerinde etki doğuracak bir i şlem yap ılacağı zaman bu i şlemin çocu ğun yarar ına uygun olup olmad ığı yönünde bir de ğerlendirme yap ılmas ı aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü poziti f yükümlülüklerin yerine getirilmesi aç ısından oldukça önemlidir ( Şükran İrge, B. No: 2016/8660, 7/11/2019, 33). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 39. Başvuruda aksi yönde bir iddia ileri sürülmedi ğinden başvurucunun Tüzük'te öngörülen ko şullar dâhilinde ve Tüzük'ün verdi ği yetkiye istinaden idare taraf ından belirlenen gün ve saatlerde telefonla görü şme hakk ını kullanabildi ği, bu hususta bir kısıtlamayla kar şılaşmad ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte ba şvurucu, idarece hafta içi olarak belirlenen telefonla görü şme hakk ını hafta sonlar ı veya hafta içi saat 16.00 ile 17.00 aras ında kullanmak istemektedir. Ba şvurucu bu talebini, Kurum taraf ından belirlenen görüşme saatlerinde çocuklar ının okulda olmalar ı nedeniyle onlarla görü şemediği yönündeki iddias ına dayand ırmaktad ır. 40. Ceza İnfaz Kurumu, ba şvurucunun telefon görü şme hakk ını çarşamba günleri 9.00-11.00 saat aral ığında kullanmas ına karar vermi ştir. Başvurucunun üç çocu ğunun okul çağında oldu ğu ve Kurum taraf ından belirlenen görü şme saatlerinin okullar ın öğrenim saatlerine denk geldi ği konusunda bir ihtilaf yoktur. Ceza İnfaz Kurumunda uygulanan telefon görü şmelerine yönelik prosedür de gözönüne al ındığında başvurucunun bu ko şullar altında çocuklar ıyla görüşemediği iddias ı makul kar şılanmal ıdır. 41. Somut olayda Bakanl ığın İnfaz Kurumuna gönderdi ği yaz ıda (bkz. 11) çocuğun üstün yarar ı ilkesi de hat ırlat ılarak öğrenim gören çocuklar yönünden, kurumun şartlar ı ölçüsünde, telefon görü şmelerinin hafta sonu yapt ırılmas ı gerektiği belirtilmi ştir. İnfaz Hâkimli ğinin dayand ığı Kurul karar ında ise Kurumda kapasitesinin üzerinde mahpus bulunduğu, personel say ısının az oldu ğu, bu nedenle Kurumda güvenlik sorunu yaşanabilece ği ifade edilmi ştir. Buna kar şılık hafta sonu görev yapan personelin say ısı ve görevlerine dair somut bilgilere kararda yer verilmemi ş, yaşanacağı belirtilen güvenlik sorunu hakk ında genel ifadeler d ışında çocu ğun üstün yarar ını da gözeten ikna edici ve objektif bir gerekçe ya da güvenlik riskine ili şkin somut bir olay ortaya konulamam ıştır. 42. Diğer yandan derece mahkemelerinin kararlar ında, başvurucunun görü şme saatlerinin çocuklar ının okul ç ıkış saatine denk gelecek şekilde hafta içi saat 16.00-17.00 aras ında yap ılmas ı yönündeki talebi kar şılanmam ış; bu talep hiç de ğerlendirilmemi ştir. Neticede ba şvurucunun hafta içi görü şme saatinin düzenlenmesi talebine kar şı Kurumun sessiz kald ığı ve bu talebin neden kar şılanmad ığının İnfaz Hâkimli ği taraf ından açıklanmad ığı, sadece telefon görü şmesinin hafta sonu neden yapt ırılmad ığına ilişkin değerlendirme yap ıldığı aç ıktır. Bu durumla birlikte ilgili kararlarda; e şi de tutuklu olan, Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 10maddi olanaklar ının yeterli olmamas ı ve Kurumla çocuklar ın yaşadığı yer aras ındaki mesafe nedeniyle yüz yüze görü şme yapmakta zorland ığı da anla şılan başvurucuya, telefonla görüşme hakk ını hafta içi yerine hafta sonunda kullanmas ı hususunda bir olanak sunulmas ının Ceza İnfaz Kurumunun güvenli ğini ne şekilde tehlikeye dü şüreceği başvurucunun ko şullar ı da gözetilerek yeterince izah edilmemi ştir. 43. Ayr ıca yukar ıda belirtildi ği üzere (bkz. 34-38) mahkemeler idari makamlar ve yasama organ ı taraf ından yap ılan ve çocuklar ı ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocu ğun üstün yarar ının gözetilmesi ve aile ili şkilerinin sürdürülmesini sa ğlayacak şekilde hareket edilmesi devletin pozitif yükümlülüklerinin gere ğidir. Bu ba ğlamda idarenin uygulamas ı ve yarg ı kararlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde çocu ğun üstün yarar ı gözetilerek aile ili şkilerinin devaml ılığını sağlayacak şekilde hareket edilmedi ği, başvurucunun taleplerinin neden karşılanamad ığı hususunda ilgili kararlarda somut ve yeterli bir şekilde gerekçe sunulmad ığı anlaşılmakla olayda aile hayat ına sayg ı hakk ı bak ımından devletten beklenen poziti f yükümlülüklerin yerine getirilmedi ği sonucuna ula şılm ıştır (benzer yönde de ğerlendirmeler için bkz. Ümit Balaban (3) , B. No: 2016/2821, 29/5/2019). 44. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 45. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 46. Başvurucu, ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılarak 42.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 47. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 48. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 11sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 49.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 50.İncelenen ba şvuruda aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Ulaşılan ihlal sonucunun Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Başkanl ığı taraf ından verilen ve aile hayat ına sayg ı hakk ına ilişkin güvenceler ile çocu ğun üstün yarar ı ilkesini gözetmeyen karardan kaynakland ığı anlaşılm ıştır. Bununla birlikte İnfaz Hâkimliği de ihlali giderememi ştir. 51. Bu durumda aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ere ğli (Konya) İnfaz Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 52. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine, tazminata ili şkin diğer taleplerin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, Başvuru Numaras ı: 2020/99 Karar Tarihi : 11/3/2021 12B. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ere ğli (Konya) İnfaz Hâkimli ğine (E.2019/1392, K.2019/1423) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 6.000TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına ve Ere ğli (Konya) A ğır Ceza Mahkemesine (2019/1577 D.i ş) GÖNDER İLMESİNE 11/3/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI