TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHMUT KESKİN BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/30396) Karar Tarihi: 13/2/2020t.C. Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Mahmut KESKİN Vekili :Av. Ziver AKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, arsa vasf ını haiz taşınmaz ın bir bölümü üzerinden kamula ştırma yapılmaksızın yol
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHMUT KESKİN BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/30396) Karar Tarihi: 13/2/2020t.C. Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Mahmut KESKİN Vekili :Av. Ziver AKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, arsa vasf ını haiz taşınmaz ın bir bölümü üzerinden kamula ştırma yapılmaksızın yol geçirilmesi ve kamula ştırma bedelinin de ğer kaybına uğratılarak ödenmesi nedenleriyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/7/2017 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkanı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 38. Başvurucu Mahmut Keskin 1979 do ğumlu olup Batman' ın Gercüş ilçesinde ikamet etmektedir. 9. Başvurucunun Batman' ın Gercüş ilçesi Ba ğlarbaşı Mahallesi'nde bulunan ve toplam büyüklü ğü 1.605,25 m² olan 284 ada 1 parsel say ılı arsa niteli ğindeki ta şınmaz ının 583,86 m²lik k ısmının üzerinden kamulaştırma yapılmadan 2011 yılında yol geçirilmi ştir. 10. Başvurucu 12/3/2013 tarihinde Karayollar ı Genel Müdürlüğü aleyhine Gercü ş Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırmasız el atma nedeniyle tazminat davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; arsa vasf ında olan ta şınmaz ının değerli bir muhitte yer aldığını, ta şınmaz ının yol geçirilen k ısmı üzerinden tasarruf imkân ının k ısıtland ığını ifade etmiştir. Dilekçede, ma ğduriyete yol aç ıldığı ve tazminat ödenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Davalı idare ise savunmas ında, kamulaştırmasız el atman ın söz konusu olmad ığını ve davan ın reddi gerekti ğini ileri sürmüştür. 12. Mahkemece muhtelif tarihlerde bilirki şilerle birlikte mahallinde ke şif yapılmıştır. İnşaat ve ziraat mühendisi üç bilirki şi taraf ından haz ırlanan raporlarda öncelikle emsal alınması gereken sat ış bedeli tespit edilmeye çal ışılmıştır. 13. Bilirki şi raporunda özetle; i. Emsal te şkil ettiği değerlendirilen ta şınmaz ın daha az geli şmiş bir mahallede bulunması, şehir merkezine daha uzak bir mesafede olmas ı, konut alan ının içinde yer almas ı, emsal ta şınmaz ın piyasada gördü ğü rağbet ve sat ış kabiliyeti gibi hususlar dikkate al ınarak ba şvurucunun taşınmaz ının değerinin emsal ta şınmaza nazaran 1,3 kat daha de ğerli olduğu belirtilmi ştir. ii. Taşınmaz ın bir bölümünün bölünmü ş yola dönüşmesi sonucunda %10 oranında değer art ışı meydana geldi ği, buna kar şılık alan ın küçülmesi sonucu yapılaşmanın k ısıtlanmas ı nedeniyle de ğerin azald ığı belirtilerek de ğer art ış ve azal ış oranlar ı gözönünde bulunduruldu ğunda el atma nedeniyle ta şınmaz ın değerinin toplamda %26 oran ında azald ığı sonucuna ulaşılmıştır. iii. Sonuç olarak kamula ştırmasız olarak el at ılan 583,86 m²lik ta şınmaz ın değeri ile ta şınmaz ın geriye kalan k ısmında el atma nedeniyle de ğerinde meydana gelen azalma dikkate al ınarak 90.888,08 TL ödenmesi gereken tazminat olarak belirlenmi ştir. 14. Mahkeme 31/10/2014 tarihinde davanın kabulü ile bilirki şi raporunu hükme esas alarak 90.888,08 TL maddi tazminat ın daval ı idareden al ınarak ba şvurucuya ödenmesine, el atılan 583,86 m²lik k ısmın başvurucu adına olan tapu kayd ının iptali ile Karayollar ı Gene l Müdürlüğü lehine tapuda yol olarak terkinine karar vermi ştir. 15. Kararın temyizi üzerine Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 1/10/2015 tarihli kararıyla 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 11. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre arsa niteli ğindeki ta şınmazlara de ğer biçilirken dava konusu taşınmaz ile emsalin zaruret olmad ıkça yak ın bölgelerde ve benzer yüzölçümlü olmas ı ve değerlendirme tarihine yak ın satışların emsal al ınması gerekirken bunun gözetilmedi ği, eksi k incelemeyle hüküm kuruldu ğu, nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekti ği gerekçeleriyle kararı bozmuştur. Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 416. Bozma karar ına uyan Mahkeme, konu hakk ında yeni bir bilirki şi incelemesi yaptırmıştır. Bilirkişi raporunda, hesaplanan tutar de ğişmemiş ve Mahkeme 26/4/2016 tarihinde bu raporda hesap ve takdir edilen 90.888,08 TL üzerinden %15 de ğer düşüklüğü oranı üzerinden resen hesaplama yaparak 78.866,33 TL kamula ştırma bedeline ve ilk karard a olduğu gibi tescile hükmetmi ştir. 17. Kararın temyizi üzerine Daire 4/7/2017 tarihinde Mahkeme karar ını onamıştır. Nihai kararlar 21/8/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 20/7/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV. İLGİLİ HUKUK 19. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Şevket Karata ş (GK), B. No: 2015/12554, 25/10/2018, 20-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 13/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 21. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 22. Bireysel ba şvuru sonrasında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resmî Gazete'd e yayımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yap ılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksi k icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel başvuruların ba şvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Ba şkanlığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmüştür. 23.Ferat Yüksel (B. No: 53984/00, 30/3/2004, 37) kararında Anayasa Mahkemesi yargılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun ilk bakışta ulaşı labilir ve ihlal iddialar ıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi olduğunu değerlendirmi ştir. Buna göre Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayaca ğı sonucuna vararak başvuru yollar ının tüketilmemi ş olması nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36). 24. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 525. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Kamulaştırma Bedelinin De ğer Kaybına U ğratılarak Ödenmesine İlişkin Şikâyet Yönünden a. Başvurucunun İddiaları 26. Başvurucu, derece mahkemelerince belirlenen kamula ştırma bedelinin de ğer kaybına u ğratıldığından ve kamula ştırma tarihi ile kamula ştırma bedelinin ödenmesi aras ında geçen sürede enflasyon nedeniyle paran ın değerinde oluşan hissedilir a şınma ile ödenen paranın enflasyonun çok alt ında kald ığından şikâyet etmi ştir. b. Değerlendirme 27. Anayasa nın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. 28. Başvurucu yargılaman ın uzun sürmesi nedeniyle kamula ştırma bedelinin de ğer kaybına uğratıldığını ileri sürmü ştür. 29. Kamula ştırma yoluyla mülkiyet hakk ına yapılan müdahalenin orant ılı olabilmesi için ta şınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi ve ayr ıca ödenen bedelin tespitinde esas al ınan tarih ile ödeme tarihi aras ında geçen dönemde gerçekle şen enflasyona nispetle ta şınmaz ın hissedilir derecede de ğer kaybetmemi ş olması gerekir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 59). Ödenen tutarlar ın enflasyonun etkilerinden arındırılarak güncelle ştirilmesi yani kamula ştırma tarihi ile ödeme tarihi aras ında geçen süredeki hissedilir de ğer kaybını telafi edecek biçimde faiz uygulanmas ı, kamulaştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçt ır (Mehmet Akdoğan ve di ğerleri, 42). 30. Yapılan incelemede ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yapılan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı hususunda bir sonuca varmak için mahkemece tespit edilen gerçek değer ile ba şvurucuya yap ılan ödemelerin enflasyon etkisi ar ındırılmış sonuçlarının karşılaştırılması gerekmektedir. Elde edilmek istenen kamu yarar ı ile başvurucunun mülkünden mahrum kalmas ı arasında makul dengenin sa ğlanıp sa ğlanmad ığını ve müdahalenin ölçülü olup olmad ığını tespit etmede önemli olan, yap ılan ödemelerin de ğer kaybının toplam bedele oran ı üzerinden ba şvurucunun maruz kald ığı yükü belirlemektir ( Ali Şimşek ve di ğerleri, 66). 31. Anayasa Mahkemesi, daha önce kamula ştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kaybına uğratılmasını mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale olarak de ğerlendirmi ştir (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, 63). Somut olayda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 632. Somut olayda ba şvurucuya kamula ştırma bedelinin tek a şamada ödendi ği anlaşılmaktad ır. Buna göre başvurucuya 12/3/2013 tarihinde aç ılan kamula ştırma bedelini n tespiti ve tescil davas ında 31/10/2014 tarihli karar üzerine 78.866,33 TL tutar ında ödeme yapılmıştır. 33. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ba şvurucuya ödenmesi gereken 78.866,33 TL tutar ındaki kamula ştırma bedeli alaca ğının 2014 yılı Ekim ayı itibar ıyla değe r kaybını telafi edecek fark 10.646,22 TL'dir. Buna kar şılık derece mahkemelerince başvurucunun alaca ğına 12/3/2013 tarihinden itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ş olup bu doğrultuda ba şvurucuya 11.629,00 TL tutar ında faiz ödemesi yap ıldığı görülmektedir. 34. Bu durumda de ğer kaybı miktar ının 10.646,22 TL ve başvurucuya ödenmesi öngörülen kanuni faiz miktar ının ise 11.629,00 TL olduğu dikkate al ındığında başvurucunun kamulaştırma alaca ğının enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmad ığı anlaşılmaktad ır. Ayrıca mahkeme karar ıyla tespit edilen kamula ştırma bedeli, kararla birlikte ta şınma z malikine ödenmi ştir. Bu durumda kamula ştırma bedelinin ödenmesi sürecindeki gecikmenin -bu sürede uğranılan zarar ın karşılanmas ı amac ıyla ödenen faiz miktar ı da gözetildi ğinde- müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği anlaşılmaktad ır. Dolayısıyla mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğinin aç ık olduğu sonucuna varılmıştır. 35. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Kamulaştırmasız El Atma Şikâyeti Yönünden a. Başvurucunun İddiaları 36. Başvurucu ilk olarak ta şınmaz ına kamulaştırmasız el at ılmasından yakınmıştır. Başvurucu ayrıca maliki oldu ğu taşınmazdan yol geçirilmesi nedeniyle kendisine bir tazminat ödenmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucuya göre Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddelerine aykırı biçimde 2942 say ılı Kanun'da belirlenmi ş süreçler takip edilmeden mülkiyetinde bulunan ta şınmazlara kamula ştırmasız olarak el at ılmıştır. Başvurucu, idarelere resmî kamulaştırma kurallar ının ötesine geçme imkân ı sağlayan böyle bir uygulaman ın taşınma z sahipleri için öngörülemeyen ve hukuki olmayan müdahale riski ta şıdığını vurgulam ıştır. Diğer taraftan ba şvurucu kamula ştırmasız el atma nedeniyle tazminat davas ı açmak zorund a bırakıldığını, bunun ise mülkiyet hakk ı ihlalini de a şan bir sonuca yol açt ığını belirtmiştir. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ı ile kamula ştırma ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. b. Değerlendirme 37. Anayasa'nın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılması toplum yararına aykırı olamaz." Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 738. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yapılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvuru adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildiğini belirtmekte ise de kamula ştırmasız el atmaya ili şkin şikâyetin esas itibar ıyla ilgili olduğu mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsamında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 39. Açıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddianın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden40. Somut olayda ba şvurucunun taşınmazına kamula ştırma yapılmaksızın el at ılmış ve başvurucunun açt ığı dava sonucunda yarg ı kararıyla ta şınmaz ın idare lehine tapuda yol olarak terkinine hükmedilmi ştir. Başvurucuya ait ta şınmazdan kamula ştırma yapılmaksızın yol geçirilmesi mülkiyet hakk ına müdahale te şkil etmekle birlikte bu müdahalenin mülkten yoksun bırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir. 41. Olayda idare, ilgili yarg ılama sürecinden de anla şılacağı üzere ba şvurucunun taşınmaz ına kamula ştırmasız olarak el atm ıştır. Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddelerine aykırı biçimde 2942 say ılı Kanun'da belirlenmi ş süreçler takip edilmeden ba şvurucunun mülkiyetinde bulunan ta şınmaza kamula ştırmasız olarak el at ıldığı yargı kararıyla da sabittir. 42. Anayasa Mahkemesi, daha önce çe şitli kararlar ında kamulaştırmasız el atma yoluyla yap ılan müdahalelerin kanuni bir dayana ğı bulunmad ığından dolay ı mülkiyet hakkının ihlaline yol açt ığını kabul etmi ştir ( Celalettin A şçıoğlu, B. No: 2013/1436, 6/3/2014; Mustafa Asiler , B. No: 2013/3578, 25/2/2015; İbrahim Oğuz ve diğerleri, B. No: 2013/5926, 6/10/2015). 43. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvurucunun söz konusu taşınmaz ına yapılan kamulaştırmasız el atman ın Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddeleriyle 2942 say ılı Kanun'da belirtilen usule uymayan bir müdahale oldu ğu ve mülkiyet hakk ına yapılan müdahalenin kanunilik ilkesini ihlal etti ği kanaatine ula şılmıştır. 44. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 45. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısmı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kaldırılması için yap ılması gerekenlere hükmedilir Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 8(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kaldırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıkladığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 46. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 47. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir, Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da de ğinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da i şaret etmiştir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 48. Bireysel ba şvuru kapsamında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulması, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınması gerekmektedir ( Mehmet Doğan , 55, 57). 49.İncelenen ba şvuruda kamula ştırmasız el atma nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılmıştır. Dolayısıyla ihlalin idarenin eyleminden kaynakland ığı anlaşılmıştır. 50. Kamula ştırmasız el atma uygulamas ı Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yan ında doğrudan 46. maddesine ayk ırı olarak mülkiyet hakk ının ihlaline yol açan çok önemli bir sorundur. 5/1/1961 tarihli ve 221 say ılı Amme Hükmi Şahısları veya Müesseseleri Tarafından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmi ş Gayrimenkuller Hakk ında Kanun'un 1. maddesi ile 9/10/1956 tarihine kadar; 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesi ile de 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri aras ındaki kamula ştırmasız el atma uygulamalar ının tasfiyesi amac ıyla düzenlemeler yap ılmıştır. Buna rağmen 4/11/1983 tarihi sonras ında da idarelerce kamula ştırmasız el atma uygulamas ına başvurulduğu gözlemlenmektedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi temel bir hak olarak güvence alt ına al ınan mülkiyet hakkının ihlaline sebebiyet veren kamula ştırmasız el atma uygulamas ının ülkemizde yap ısal bir sorun teşkil etti ğine dikkati çekmektedir. 51. Buna karşın derece mahkemelerince yaln ızca kamula ştırma bedelinden ibaret olan maddi tazminata hükmedilmesi ve manevi tazminat gibi ba şka yaptırımlar ın uygulanmamas ı idarelerin ola ğan kamulaştırma usulüne ba şvurmak yerine kamula ştırmasız el atma uygulamas ını tercih etmesine yol açmaktad ır. Hâlbuki kanuni bir dayana ğı bulunmayan kamulaştırmasız el atma uygulamas ı, Anayasa'nın öngördüğü mülkiyet hakk ının korunmasının gerekliliklerini de içermedi ğinden ola ğan kamula ştırma usulünün bir alternatifi olamaz. Nitekim 1/3/2014 tarihli ve 28928 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine İlişki n Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 9Eylem Plan ı'nda da idarelerin kamula ştırmasız el atma yoluna ba şvurmalar ının önlenmesi için gerekli düzenlemelerin yap ılması öngörülmüştür. Anayasa Mahkemesi kamula ştırmasız el atma uygulamas ına son verilmesi bak ımından öngörülen bu tedbirlerin ve düzenlemelerin gerçekleştirilmesinin önemine vurgu yapmaktad ır. 52. Sonuç olarak ba şvurucunun maddi zararlar ı giderilmi ş olsa dahi Anayasa'n ın doğrudan sözüne aykırı olduğu ve kanuna dayal ı olmad ığı tespit edilen kamula ştırmasız el atma suretiyle mülkiyet hakk ına yapılan müdahalenin yukar ıda değinildi ği üzere yap ısal bir sorun teşkil etti ği dikkate al ınmal ıdır. Buna göre Anayasa ile güvence alt ına al ınan mülkiyet hakkın ın ihlaline yol aç ıldığının bilinerek idari anlamda gerekli tedbirlerin al ınması ve benzeri nitelikte yeni ihlallere yol aç ılmamas ı için karar ın bir örne ğinin taşınmaza el ata n sorumlu idare olan Karayollar ı Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Ulaştırma ve Altyap ı Bakanl ığına da gönderilmesi gerekir. 53. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun uğradığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı açıktır. Dolayısıyla eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığınd a başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yargılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kamulaştırma bedelinin de ğer kaybına uğratılarak ödenmesine ili şkin şikâyet yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Kamulaştırmasız el atman ın kanunilik ilkesine ayk ırı olmasına ili şkin şikâyet yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa nın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, başvurucunun maddi tazminat talebinin REDD İNE, D. Kararın bir örneğinin Karayollar ı Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Ulaştırma ve Altyap ı Bakanl ığına GÖNDERİLMESİNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yargılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, Başvuru Numarası : 2017/30396 Karar Tarihi : 13/2/2020 10F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmasına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Kararın bir örneğinin bilgi için Gercü ş Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/122, K.2016/62) GÖNDER İLMESİNE, H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU