TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSKENDERUN DEM İR VE ÇEL İK A.Ş. BAŞVURUSU (5) (Başvuru Numaras ı: 2019/6774) Karar Tarihi: 14/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : İskenderun Demir ve Çelik A. Ş. Vekili : Av. Bekir BAYKARA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gaz ı üzerinde
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSKENDERUN DEM İR VE ÇEL İK A.Ş. BAŞVURUSU (5) (Başvuru Numaras ı: 2019/6774) Karar Tarihi: 14/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : İskenderun Demir ve Çelik A. Ş. Vekili : Av. Bekir BAYKARA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gaz ı üzerinden elektrik ve hava gaz ı tüketi m vergisi al ınmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. 2019/6777, 2019/6778, 2019/6784, 2019/6787, 2019/6790, 2019/6793, 2019/6794 ve 2019/6796 numaral ı başvurular eldeki bireysel ba şvuruyla birle ştirilmiştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. As ıl işi çelik üretimi yapmak olan ba şvurucu İskenderun Demir ve Çelik Anonim Şirketi (Şirket) demir cevherini saf çelik hâline getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duydu ğu kok kömürünü ithal etti ği taş kömürünü i şlemek suretiyle elde etmektedir. Ba şvurucu ayr ıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya ç ıkan kok gaz ını elektrik ve buhar üretiminde veya do ğrudan eritme i şlemlerinde kullanmaktad ır. Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyac ını kendi imkânlar ıyla karşılamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 37. Payas Belediyesi (Belediye), ba şvurucu Şirketin bu şekilde elektrik ve hava gaz ı tüketmiş olmas ı nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve 2464 say ılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39. maddelerinde düzenlenen hükümlere dayanarak ba şvurucu Şirketten elektrik ve havagaz ı tüketim vergisi ni ödemesini istemi ştir. 8. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kok gaz ı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak muhtelif dönemler için ihtirazi kay ıtlarla Belediyeye beyannameler vermi ş ve bu beyannamelere istinaden Belediyece an ılan dönemlere ili şkin elektrik ve hava gaz ı vergileri tahakkuk ettirilmi ştir. Tahakkuk ettirilen tutarlar Belediyeye ödenmiştir. 9. Başvurucu Şirket, Hatay 1. Vergi Mahkemesinde elektrik ve hava gaz ı tüketim vergisi tahakkuklar ının terkini ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle davalar açm ıştır. 10. Mahkeme davalar ın esastan reddine karar vermi ştir. Kararlar ın ayn ı mahiyetteki gerekçelerinde özetle; i. Davac ı Şirketin elektrik ve kok gaz ı üretimi yaparak bunlar ı kendi tesislerinde tüketti ğinin ihtilafs ız olduğu belirtilmi ştir. ii.Şirketin 2464 say ılı Kanun'un 36. maddesinde istisna olarak say ılan, doğrudan doğruya elektrik ve hava gaz ı üreten da ğıtım ve istihsal müesseselerinden olmad ığı vurgulanm ıştır. iii.İlgili Kanun'la gerek sat ın alma yoluyla kar şılanan gerekse kendi imkânlar ıyla üretilmi ş bulunan elektrik ve hava gaz ı tüketiminin vergilendirilmesinin amaçland ığı, müesseselerin üretti ği elektriği tüketmesi hâlinde bu vergiden mua f olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmad ığı belirtilmi ştir. iv. Bu sebeplerle ba şvurucu Şirketin ihtirazi kay ıtla verdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve hava gaz ı tüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmesinde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 11. Başvurucu taraf ından kanun yoluna götürülen kararlar Dan ıştay Dokuzuncu Dairesince onanm ış ve kesinle şmiştir. 12. Nihai kararlar ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu süresinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve Çelik A.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, 19-34. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 4A. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu, tüketti ği elektrik ve kok gaz ını yine kendisinin üretmi ş olmas ı nedeniyle elektrik ve hava gaz ı vergisine tabi tutulmamas ı gerektiğini belirtmi ştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 say ılı Kanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tart ışılmas ının söz konusu olmad ığını zira kendisi taraf ından üretilen elektrik ve kok gaz ının yine kendisi taraf ından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu ayr ıca verginin sorumlusunun, matrah ının, oran ının, beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerekti ği hâlde esasl ı nitelikteki bu hususlar ın 2464 say ılı Kanun'da düzenlenmedi ğini, bu sebeplerle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuna dayal ı olmad ığını, otoprodüktör olarak enerji üretimini ve dolay ısıyla kamusal fayday ı cayd ırıcı bir yönü bulundu ğunu, bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmad ığı için müdahalenin ölçülü de olmad ığını belirtmiştir. 16. Başvurucu ayr ıca söz konusu verginin terkin ve iadesi için açt ığı davalarda derece mahkemeleri taraf ından verilen kararlarda temel iddialar ını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallar ının yorumunda bariz takdir hatas ı bulunmas ı nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi yönünden Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 17. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar ba şlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 18. Anayasa'n ın "Vergi ödevi" kenar ba şlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkralar ı şöyledir: "Herkes, kamu giderlerini kar şılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekl e yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli da ğılımı, maliye politikas ının sosyal amac ıdır." 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı yan ında ayn ı gerekçelerle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini de ileri sürmü ştür. Başvurucunun şikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayana ğının bulunmad ığına yönelik oldu ğu dikkate al ındığında başvurucunun ihlal iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ın ın ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 52. Esas Yönünden 21. Başvurucunun ayn ı konu ile ilgili olarak yukar ıda belirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmi ş ve karara ba ğlanm ıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., 44-85). 22. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu ba şvuruda vergi matrah ının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz oldu ğunu tespit etmi ş ve başvurucunun kendisinin üretti ği elektrik ve kok gaz ı üzerinden elektrik ve hava gaz ı tüketim vergisi al ınmas ının esasl ı unsurlar ının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemi ş olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'n ın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülen kanunilik ilkesini ihlal etti ği sonucuna varm ıştır (İskenderun Demir ve Çelik A. Ş., 71-80). 23. Ayn ı şikâyetleri içeren somut ba şvuruda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmay ıp mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. Giderim Yönünden 25. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden yarg ılama taleplerinde bulunmuştur. 26. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 27. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 28. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/6774 Karar Tarihi : 14/9/2022 6B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hatay 1. Vergi Mahkemesine (E.2013/931, E.2015/947, E.2014/709, E.2015/809, E.2015/746, E.2015/1061, E.2015/1227, E.2016/578, E.2016/432) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 3.281,40 TL harç ile 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 13.181,40 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.