TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR F.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/572) Karar Tarihi: 13/6/2019 Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZ Recai AKYEL Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : F.K. Vekili : Av. Tülay ÇEL İKYÜREK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ahlaki durum gerekçe gösterilerek Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ay ırma işlemi tesis edilmesi nedeniy
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR F.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/572) Karar Tarihi: 13/6/2019 Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZ Recai AKYEL Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : F.K. Vekili : Av. Tülay ÇEL İKYÜREK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ahlaki durum gerekçe gösterilerek Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ay ırma işlemi tesis edilmesi nedeniyle özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 11/1/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık cevab ında, başvuruya ili şkin olarak görü ş bildirilmesine gere k görülmedi ği belirtilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Hava Kuvvetleri Komutanl ığı emrinde astsubay statüsünde görev yapmakta ike n ahlak d ışı davran ışlarda bulundu ğu ihbar ve duyumlar ı üzerine ba şvurucu hakk ında idari soruşturma başlatılm ıştır. Soruşturma kapsam ında 10/10/2012 tarihinde ba şvurucunun ifadesi alınm ış ve başvurucuya cinsel ya şam ına ilişkin sorular sorulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 39. Soruşturma sonucunda Türk Silahl ı Kuvvetlerinin (TSK) itibar ını sarsaca k nitelikte ahlak d ışı hareketlerde bulundu ğu gerekçesiyle 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silahl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 94. maddesi ve 28/12/1998 tarihli ve 23567 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Astsubay Sicil Yönetmeli ği nin (Sicil Yönetmeli ği) 60. maddesi gere ğince başvurucu hakk ında 15/2/2013 tarihinde " Silahl ı Kuvvetlerde kalmas ı uygun değildir" şeklinde ay ırma sicil belgesi düzenlenmi ştir. 10. Sicil Yönetmeli ği'nin 61. maddesi uyar ınca Hava Kuvvetleri Komutanl ığı bünyesinde olu şturulan Komisyonda ba şvurucunun durumu de ğerlendirilmi ştir. Komisyon 26/12/2013 tarihinde ba şvurucu hakk ında ay ırma işlemi yap ılmas ının onaya sunulmas ına karar vermi ştir. Hava Kuvvetleri Komutan ı 31/12/2013 tarihinde an ılan karar ı onaylam ış ve son olarak Millî Savunma Bakan ı'nın 14/2/2014 tarihinde ba şvurucunun TSK'dan ayr ılmas ını uygun bulmas ı sonucunda ili şiği resen kesilmi ştir. 11. Başvurucu 14/4/2014 tarihinde ay ırma işleminin iptali talebiyle Millî Savunm a Bakanl ığı aleyhine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AY İM) dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde, ifadesinin hukuka ayk ırı yöntemlerle al ındığını ve ifade tutana ğının gerçekleri yans ıtmad ığını iddia etmi ştir. Hiçbir zaman özel ya şam ına ait unsurlar ı iş ortam ına ve görevine yans ıtmad ığını, ayr ıca tek bir disiplin cezas ı bulunmad ığı gibi çok say ıda takdir ve başarı belgesinin oldu ğunu ifade eden ba şvurucu; tesis edilen ay ırma işleminde birey-kamu yarar ı dengesinin gözetilmedi ğini ve ölçülülük ilkesine uyulmad ığını ileri sürmüştür. 12. AYİM Başsavc ılığının işlemin iptaline karar verilmesi gerekti ği yönünde haz ırlad ığı 12/11/2014 tarihli dü şünce yaz ısında, başvurucunun sekiz y ıllık meslek hayat ında hiç disiplin cezas ı almad ığı ve görevinde ba şarılı olduğu vurgulanm ıştır. Diğer yandan idari soruşturmada tespit edilen ifadelerin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmedi ği, söz konusu eylemlerin özel hayata ili şkin olduğu ve bu eylemler aleniyete kavu şmad ığından TSK'n ın itibar ını sarst ığının söylenemeyece ği, iddia edilen eylemler nedeniyle daha önce ikaz dahi edilmeyen ba şvurucunun çok a ğır sonuçlar ı olan ay ırma işlemine tabi tutulmas ının ölçülülük ilkesini ihlal etti ği ifade edilmi ştir. 13. AYİM Birinci Dairesinin (Daire) 9/7/2015 tarihli karar ı ile oyçoklu ğuyla dav a reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucu her ne kadar bekar ise de özel hayat ı kapsam ındaki eylemlerinin -kar şı cinsle ya şadığı ilişkilerin- genel ahlak kurallar ına ayk ırı olduğu vurgulanm ıştır. Bu eylemlerin özel hayat s ınırını aştığı ve diğer personele kötü örnek teşkil ettiği, ayr ıca bu ilişkilerin ileride istihbarat amaçl ı kullan ılmas ının ihtimal dâhilinde olduğu belirtilerek idarenin takdir yetkisini ölçülü, objektif ve kamu-birey yarar ı dengesini gözeterek kulland ığı sonucuna var ılm ıştır. 14. Başkan ve bir hâkim üye karara muhalif kalm ıştır. Daire Ba şkan ı karşıoy gerekçesinde, bahse konu eylemlerin TSK'n ın itibar ını sarsacak şekilde alenile ştiğinin veya itibar ını sarsma tehlikesi bulundu ğunun somut, yeterli ve güvenilir delillerle ispatlanamad ığını belirtmi ştir. Muhalif üyenin kar şıoy gerekçesinde ise, bahse konu personelin bilgisine ba şvurma ad ı alt ında kendisi ve ba şkalar ı aleyhine tan ıklık yapmas ının sağlanmas ı amac ıyla al ınan ifadeleri teyit eder nitelikte, hukuka uygun, şüpheden uzak, yerinde, elveri şli, yeterli bir delil bulunmad ığı, ayr ıca görevinde ba şarılı olan başvurucunun ikaz dahi edilmeden ay ırma işlemine tabi tutulmak suretiyle usul ve ölçülülük ilkesine uyulmad ığından işlemin hukuka ayk ırı olduğu ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 415. Başvurucunun karar düzeltme istemi Dairenin 1/12/2015 tarihli karar ı ile oyçokluğuyla reddedilmi ştir. 16. Nihai karar 14/12/2015 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 11/1/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Bireysel ba şvurunun incelenme sürecinde 21/1/2017 tarihli ve 6771 Kanun ile Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin birinci f ıkras ının (E) bendiyle AY İM kald ırılm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK 19.İlgili hukuk için bkz. G.G. (GK), B. No: 2014/16701, 13/10/2016, 23-30; Yaşar Türkmen , B. No: 2014/5418, 15/2/2017, 26-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 13/6/2019 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu; idari soru şturma aşamas ında hukuk d ışı yollarla al ınan ifadesi esnas ında kendisine hiçbir şekilde mesle ği ve göreviyle ilgili olmayan, sadece mahremiyet alan ında cereyan eden konularla ilgili sorular yöneltildi ğini, özel ya şam ına ilişkin beyanlar ının çarp ıtılarak aleyhine delil olarak kullan ıldığını ve bu durumu ispat edecek olan sorgulama s ıras ındaki kamera kayd ının silinerek yok edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu; aleniyet kazanmam ış özel hayat ının gizliliği kapsam ında kalmas ı gereken bilgilere yönelik değerlendirmelere ba ğlı olarak -ba şarılı mesleki geçmi şi de gözetilmeden- tesis edilen ay ırma işlemi nedeniyle özel hayat ın gizliliği hakk ının, eşitlik ilkesinin, çal ışma hakk ının, masumiyet karinesinin ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 22. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesine dayanak al ınacak 20. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, özel hayat ına ...sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. Özel hayat ın ...gizliliğine dokunulamaz. " 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki tavsifi ile bağlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki nitelendirmesini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvuru formu ve ekleri incelendi ğinde başvurucunun iddias ının temelini, özel hayat alan ına ilişkin olan ve hukuka ayk ırı yöntemler kullan ılmak suretiyle elde edilen birtak ım bilgilere dayan ılarak TSK'dan ay ırma işlemi tesis edilmesinin oluşturduğu anlaşılmaktad ır. Bu nedenle ba şvurunun özel hayat ın gizliliği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 51. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden25. Özel hayat ına ilişkin hususlar gerekçe gösterilerek disiplinsizlik ve ahlaki durum sebebiyle ba şvurucu hakk ında TSK'dan ay ırma işlemi tesis edilmesinin özel hayat ın gizliliği hakk ına bir müdahale olu şturduğu aç ıktır (Ata Türkeri , B. No: 2013/6057, 16/12/2015, 34; G.G., 43). 26. An ılan müdahalenin ihlal olu şturmamas ı için Anayasa'n ın 13. maddesinde düzenlenen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme , Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma , demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ölçütlerine uygun olmas ı gerekir. 27. Ay ırma işlemine dayanak te şkil eden mevzuat hükümleri dikkate al ındığında müdahalenin kanunlar taraf ından öngörülme ölçütüne uygun oldu ğu, askerî disiplinin ve kamu hizmetinin gere ği gibi yürütülmesinin sa ğlanmas ı, bu itibarla millî güvenli ğin korunmas ı şeklinde me şru amaç ta şıdığı anlaşılmaktad ır (Ata Türkeri , 40, 41; G.G., 51-53; Yaşar Türkmen, 50-58). 28. Tesis edilen disiplin i şlemlerinde ve bu i şlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yap ıldığı mahkeme kararlar ında, bireylerin özel hayatlar ına ilişkin tutum ve eylemlerini n mesleki hayatlar ı üzerindeki etkilerinin aç ıklanmas ı, kamu hizmeti sunan ilgili kurumlar ın işleyişi üzerindeki etkilerinin ve risklerinin ortaya konulmas ı ve bu hususlardaki değerlendirmelerin yeterli ve ikna edici gerekçelerle desteklenmesi, ayr ıca tesis edilen işlemlerin bireylerin geçmi ş mesleki sicilleri ve ba şarı durumlar ı dikkate al ınarak ölçülülük yönünden irdelenmesi gerekir ( G.G., 60). 29. Kamu görevlilerinin mesleki ya şamlar ıyla da bütünle şen baz ı özel hayat unsurlar ı aç ısından s ınırlamalara tabi tutulabilecekleri aç ıktır. Ancak hakk ındaki tahkikat sonucunda TSK dan ay ırma işlemi tesis edilmesinin ba şvurucunun mesleki hayat ı üzerinde olduğu kadar temel geçim kayna ğından yoksun kalmas ı nedeniyle ekonomik gelece ği üzerinde de önemli bir etki olu şturduğu, bu nedenle ay ırma işleminin daha önemli hâle geldiği anlaşılmaktad ır. Bu bağlamda özel hayat ın gizliliği hakk ı üzerindeki s ınırlamalar ın zorunlu ya da istisnai tedbir mahiyetinde olmas ı, başvurulabilecek son çare ya da al ınabilecek en son önlem niteli ğinde olmas ı gerekir ( G.G., 66). 30. Somut olayda, AY İM karar ında da belirtildi ği üzere ba şvurucunun mahremiyet alan ında gerçekle şen özel ya şam ına ilişkin eylemlerin idari soru şturma kapsam ındaki aleniyete kavu şmam ış beyanlara dayand ırıldığı, başka bir ifade ile ba şvurucuya yöneltilen iddialar ın görevin ifas ıyla ilgili olmad ığı anlaşılmaktad ır. Yine AY İM karar ında; başvurucunun soru şturma usulünün hukuka ayk ırı yöntemler içerdi ğine yönelik iddialar ının makul bir gerekçe ile kar şılanmad ığı ve ifadenin al ındığı koşullar ın detayl ı şekilde incelenmedi ği görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 631. Özel hayata ili şkin eylem ve davran ışlar ının mahrem kalmas ı konusunda başvurucunun menfaati bulunmaktad ır. Başvurucunun tesis edilen ay ırma işleminde, özel hayat ı kapsam ındaki mahremiyet hakk ına ilişkin davran ışlar ı belirleyici olmu ştur. Diğer yandan söz konusu eylem ve davran ışlar başvurucu taraf ından alenile ştirilmediği gibi bu eylem ve davran ışlar ın mesleki hayat ı -bağlı bulunduğu kurum- üzerindeki olumsuz etkileri ve riskleri de ikna edici gerekçelerle aç ıklanmam ıştır. 32. Dolay ısıyla özel hayat alan ı kapsam ında kald ığı anlaşılan birtak ım davran ışlara dayan ılarak başvurucunun kamu görevlisi olma nitelik ve yeterlili ğini kaybetti ği sonucuna ulaşılmas ının demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırılık oluşturduğu, başvurucuya en ağır şekilde uygulanan idari yapt ırımın ölçülü olmad ığı, başka bir ifade ile ba şvurucunun mahremiyet hakk ına müdahaleyi hakl ı kılacak şekilde TSK görevlisi olmas ının sak ıncalar ının idari ve yarg ısal makamlar taraf ından ilgili ve yeterli şekilde aç ıklanmad ığı kanaatine ulaşılm ıştır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ile (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "(1)Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. " 35. Başvurucu; ihlalin tespiti, yarg ılaman ın yenilenmesi ve tazminata karar verilmesini talep etmi ştir. 36. Başvuruda, Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 37. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında, ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. 38. Somut ba şvuruda özel hayat ın gizliliği hakk ı yönünden ula şılan ihlal sonucunun AYİM taraf ından verilen ret karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 739. Bu durumda ba şvurucunun özel hayat ın gizliliği hakk ına yönelik ihlali n sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ı ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir kara r verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 40. Öte yandan ba şvurucu tazminat talebinde bulunmu ş olmakla birlikte yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın ilgili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 2.714,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayat ın gizliliği hakk ın ın İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayat ın gizliliği hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere -Anayasa'n ın 6771 say ılı Kanun ile getirilen geçici 21. maddesinin birinci f ıkras ının (E) bendiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kald ırılm ış olduğundan an ılan bendin (b) alt bendi gere ğince- YETK İLİ İDARİ YARGI MERC İİNE GÖNDER İLMESİNE (karar, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Birinci Dairesinin E.2014/462, K.2015/705 say ılı dosyas ıyla ilgilidir), D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 239,50 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 2.714,50 TL yarg ılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/572 Karar Tarihi : 13/6/2019 8G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/6/2019 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL