TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İHSAN GÜLEÇENO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13941) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : İhsan GÜLEÇENO ĞLU Vekili : Av. Ümit AVCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, şirket ad ına düzenlenen vergi tarhiyat ının kald ırılmas ı istemiyle aç ıl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İHSAN GÜLEÇENO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13941) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : İhsan GÜLEÇENO ĞLU Vekili : Av. Ümit AVCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, şirket ad ına düzenlenen vergi tarhiyat ının kald ırılmas ı istemiyle aç ıla n davan ın şirket temsilcisi yönünden hukuki bir sonuç do ğurmayaca ğı gerekçesiyle davan ın ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, ilgili dönemde kanuni temsilcisi oldu ğu tasfiye hâlindeki Bay-Gül Gıda İthalat İhracat Tic. San. Ltd. Şti. (Şirket) ad ına tarh edilen üç kat vergi ziya ı cezal ı 2012/1-12 dönemlerine ili şkin katma de ğer vergileri, 2012/1-3, 4-6, 7-9, 10-12 dönemlerine ilişkin kurum geçici vergisi ve 2012/1-12 dönemine ili şkin kurumlar vergisinin iptali istemiyle kendi ad ına dava açm ıştır. 6. Van Vergi Mahkemesi (Mahkeme) 10/7/2015 tarihli karar ıyla davan ın ehliyet yönünden reddine oyçoklu ğuyla karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucu ad ına düzenlenmedi ği anlaşılan dava konusu ihbarnamenin ba şvurucu yönünden hukuki bir sonuç Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 3doğurmas ının söz konusu olmayaca ğı, ad ına tesis edilmeyen daval ı idare işlemi nedeniyle başvurucunun menfaatinin zarar görmeyece ği belirtilmi ştir. Gerekçede ayr ıca dava konus u vergi ve cezalara kar şı tasfiye memuru taraf ından şirket ad ına veya söz konusu borçlar ın tahsili amac ıyla şahıslar ad ına işlem tesis edilmesi durumunda -tesis edilecek bu tür i şlemlere karşı- menfaati ihlal edilen ki şi taraf ından aç ılacak davalarda i şin esas ının incelenmesini n mümkün bulundu ğu hususuna da yer verilmi ştir. 7. Karşıoyda ise, davac ının dava konusu ihbarnamelerin ad ına tesis edildi ği Şirketin tasfiyeye girmeden önceki şirket müdürü ve şirket orta ğı olduğu, ad ına düzenlenen dava konusu ihbarnamelerin iptali istemiyle dava açmaya Şirketin yetkili oldu ğu ve bu kapsamda dava açmaya yetkili olan Şirket taraf ından dava aç ılmak üzere davac ının dava dilekçesinin reddi gerekti ği ifade edilmi ştir. 8. Karar ı temyiz eden ba şvurucu taraf ından temyiz dilekçesinde; Şirketten alınamayan vergi borcunun ilgili dönemde kanuni temsilci olmas ı nedeniyle kendisinden tahsil edilece ğini, bu sebeple daval ı idarenin dava konusu etti ği vergilere ili şkin ihbarnameleri de tebli ğ etmiş olduğu hususunun gözönünde bulundurularak uyu şmazl ığın esas ı hakk ında bir karar verilmesi gerekti ğini savunmu ştur. Ayr ıca Şirketin faaliyetinin gerçek oldu ğunu, defter ve belgelerinin mücbir sebep nedeniyle ibraz edilmedi ğini, yap ılan vergi incelemesinin kanun ve tebli ğlerde belirlenen usul kurallar ına ayk ırı olduğunu belirtmiştir. 9. Dan ıştay Dokuzuncu Dairesi (Daire) 12/5/2016 tarihli karar ıyla mahkeme karar ının onanmas ına, 4/12/2017 tarihli karar ıyla da karar düzeltme isteminin reddine karar vermiştir. 10. Nihai karar 2/4/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 11. Başvurucu 24/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Kanunlar 12. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar ba şlıklı 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "1. İdari dava türleri şunlard ır: a) İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından açılan iptal davalar ı" 13. 2577 say ılı Kanun'un " Dilekçeler üzerine ilk inceleme " kenar ba şlıklı 14. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dilekçeler, Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 4... c) Ehliyet, ...yönlerinden s ıras ıyla incelenir. " 14. 2577 say ılı Kanun'un " İlk inceleme üzerine verilecek kararlar " kenar ba şlıklı 15. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dan ıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukar ıdaki maddenin 3 üncü fıkras ında yaz ılı hususlarda kanuna ayk ırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ...b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yaz ılı hallerde davan ın reddine, ... Karar verilir. " 15. 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Tüzel kişilerle küçüklerin ve k ısıtlılar ın, Vak ıflar ve cemaatlar gibi tüzel ki şiliği olm ıyan teşekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmalar ı halinde bunlara dü şen ödevler kanuni temsilcileri, tüzel ki şiliği olmayan te şekkülleri idare edenler ve vars a bunlar ın temsilcileri taraf ından yerine getirilir. Yukar ıda yaz ılı olanlar ın bu ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlular ının varl ığından tamamen veya k ısmen al ınmayan vergi ve buna ba ğlı alacaklar, kanuni ödevleri yerine getirmeyenlerin varl ıklar ından al ınır. Bu hüküm Türkiye'de bulunmayan mükelleflerin Türkiye'deki temsilcileri hakk ında da uygulan ır. Temsilciler veya te şekkülü idare edenler bu suretle ödedikleri vergiler için as ıl mükelleflere rücu edebilirler. Tüzel kişilerin tasfiye haline girmi ş veya tasfiye edilmi ş olmalar ı, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giri ş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklar ını da kald ırmaz. Tasfiye edilerek tüzel ki şiliği ticaret sicilinden silinmi ş olan mükelleflerin, tasfiye öncesi ve tasfiye dönemlerine ili şkin her türlü vergi tarhiyat ı ve ceza kesme i şlemi, müteselsilen sorumlu olmak üzere, tasfiye öncesi dönemler için kanuni temsilcilerden, tasfiye dönemi için tasfiye memurlar ından herhangi biri ad ına yap ılır. ..." 16. 213 say ılı Kanun'un " Vergi mahkemesinde dava açmaya yetkili olanlar " kena r başlıklı 377. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Mükellefler ve kendilerine vergi cezas ı kesilenler, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara kar şı vergi mahkemesinde dava açabilirler. " Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 517. 213 say ılı Kanun'un " Dava konusu " kenar ba şlıklı 378. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Vergi mahkemesinde dava açabilmek için verginin tarh edilmesi, cezan ın kesilmesi, tadilat ve takdir komisyonlar ı kararlar ının tebliğ edilmiş olmas ı; tevkif yoluyla al ınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin yap ılmış ve ödemeyi yapan taraf ından verginin kesilmiş olmas ı laz ımd ır." 18. 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun " Davada kanuni temsil " kenar başlıklı 52. maddesi şöyledir: "Medenî haklar ı kullanma ehliyetine sahip olmayanlar davada kanuni temsilcileri, tüzel kişiler ise yetkili organlar ı taraf ından temsil edilir. " 19. 6102 say ılı Türk Ticaret Kanunu'nun " Temsil " kenar ba şlıklı 280. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Tasfiye hâlinde bulunan şirketi mahkemelerde ve d ışarıda tasfiye memurlar ı temsil eder. " 2. Dan ıştay İçtihatlar ı 20. Dan ıştay Yedinci Dairesinin 26/4/2021 tarihli ve E.2016/2217, K.2021/2219 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava konusu istem: K. Ltd. Şti. ad ına 2011, 2012 ve 2013 hesap dönemlerine ili şkin olarak düzenlenen vergi inceleme raporlar ına istinaden tarh edilen vergiler ile gecikme faizinin güvence alt ına al ınmas ı amac ıyla şirketin kanuni temsilcisi olan davac ı hakk ında 6183 say ılı Amme Alacaklar ının Tahsili Usulü Hakk ında Kanun'un 13. maddesinin 3. f ıkras ı uyar ınca al ınan ve 14/10/2014 tarih ve ... say ılı yaz ı ile bildirilen ihtiyati haciz karar ına vaki itiraz ın reddine dair i şlem ile şirket hakk ında al ınan ihtiyati tahakkuk i şleminin iptali istemiyle dava aç ılmıştır. İlk Derece Mahkemesi Karar ının Özeti: Olayda, amme alaca ğını koruyucu nitelikte bulunan uyu şmazl ık konusu i şlemlerin ortaklar/kanuni temsilciler ad ına al ınabileceğine dair mevzuatta aç ık bir düzenlemenin bulunmad ığı, verginin mükellefi olan şirketin an ılan işlemlerin as ıl muhatab ı olduğu, bu nedenle ortak/kanuni temsilcilerin ancak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi veya 6183 say ılı Amme Alacaklar ının Tahsili Usulü Hakk ında Kanun'un 35. ve mükerrer 35. maddeleri gere ğince kesinle şen ve şirketin mal varl ığından tamamen veya k ısmen tahsil edilemeyen kamu borçlar ından sorumlu tutulabilece ği dikkate al ındığında, henüz tahakkuk etmemi ş borçlar nedeniyle kanun i temsilci olan davac ı ad ına bu a şamada ihtiyati haciz i şlemi tesis edilemeyece ği, bu bak ımdan, ayr ı bir tüzel ki şiliğe haiz olan K. Ltd. Şti. henüz kesinle şmemiş verg i tarhiyatlar ından dolay ı şirketin kanuni temsilcisi olan davac ı hakk ında tesis edilen ihtiyat i haciz işleminde hukuka uyarl ık görülmedi ği; davan ın as ıl borçlu şirket ad ına al ınan ihtiyat i tahakkuk i şlemine ili şkin k ısm ına gelince, an ılan işleme karşı dava açma hakk ının şirkete ai t olduğu, dolay ısıyla şirketin kanuni temsilcisi olan davac ının söz konusu i şleme ilişkin şahs ı adına dava ehliyetinin bulunmad ığı sonucuna var ıldığından davan ın k ısmen ehliye t yönünden reddine, k ısmen de işlemin iptaline karar verilmi ştir. ... Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 6Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyi z nedenleri karar ın temyize konu hüküm f ıkras ının bozulmas ını gerektirecek nitelikte görülmemi ştir. Aç ıklanan nedenlerle, ... [karar ın] ONANMASINA... " 21. Dan ıştay Dokuzuncu Dairesinin 30/3/2021 tarihli ve E.2020/5019, K.2021/2317 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "A. San. ve Tic. A. Ş.'nin kanuni temsilcisinin mirasç ısı taraf ından, söz konusu şirket adına 2010/A ğustos, Eylül, Kas ım, Aral ık; 2012/Ocak-Mart; 2013/Aral ık dönemleri için kesilen vergi ziya ı cezas ının kald ırılmas ı ile ... tarihli borç sorgulama dökümünde yer alan 2012-2013 y ıllar ının muhtelif dönemlerine ili şkin özel usulsüzlük cezas ı ve vergi ziya ı cezas ı ile gecikme zamlar ına ilişkin tahakkuklar ının iptali istemiyle aç ılan davay ı ehliyet yönünden reddeden, Ayd ın Vergi Mahkemesi'nin ... tarih ve ... say ılı karar ına karşı davac ı taraf ından yap ılan istinaf ba şvurusunu reddeden İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi'nin ... tarih ve ... say ılı karar ının temyizen incelenerek bozulmas ı istenilmektedir. ... İleri sürülen iddialar temyize konu Bölge İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ını sağlayacak durumda bulunmad ığından, temyiz isteminin reddine ve karar ın onanmas ına..." 22. Dan ıştay Üçüncü Dairesinin 4/3/2021 tarihli ve E.2020/4843, K.2021/1180 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava konusu istem: Davac ı taraf ından, bir dönem kanuni temsilcisi ve orta ğı olduğu A. Tic. ve San. Ltd. Şti. ad ına düzenlenen ihbarnamelere konu 2014 y ılının Ocak ila Aral ık dönemleri için re'sen sal ınan üç kat vergi ziya ı cezal ı katma de ğer vergisinin kald ırılmas ı istemine ili şkindir. İlk Derece Mahkemesi karar ının özeti: Davac ı ad ına düzenlenmedi ği anlaşılan dava konusu tarhiyata ili şkin ihbarnamelerin kanuni temsilci s ıfat ıyla davac ıya tebliğinin, davac ının menfaatini zedelemeyece ği ve hakk ında hukuki sonuç do ğurmayaca ğı gerekçesiyle dava ehliyet yönünden reddedilmi ştir. ... Aç ıklanan nedenlerle, ... [karar ın] ONANMASINA... " 23. Dan ıştay Üçüncü Dairesinin 10/6/2021 tarihli ve E.2021/251, K.2021/3000 say ılı ve 24/3/2016 tarihli ve E.2013/6237, K.2016/2438 say ılı kararlar ı da yukar ıda al ıntısı yap ılan karar (bkz. 22) ile benzer uyu şmazl ıklara ilişkin olup benzer gerekçeye sahiptir. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 7"Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir... " 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 25.İlgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. Ali Diren, B. No: 2015/13108, 18/4/2018, 26-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu; Şirketin faaliyetinin gerçek oldu ğunu, defter ve belgelerinin mücbir sebep nedeniyle ibraz edilmedi ğini, yap ılan vergi incelemesinin kanun ve tebli ğlerde belirlenen usul kurallar ına ayk ırı olduğunu, hakk ındaki ceza yarg ılamas ının sonucunun beklenmesi gerekti ğini belirtmi ştir. Ayr ıca Şirket hakk ında düzenlenen vergi tekni ği raporunda kendisinin müteselsilen sorumlu tutulmas ının öngörülmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, mali mü şavirin ancak şeklî ödevlere ili şkin olarak sorumlu tutulabilece ğini, defter ve belgelerin maddi gerçekli ğiyle ilgili sorumlulu ğunun olmad ığını vurgulam ıştır. Tasfiye edilmiş Şirketten tahsil edilmesi fiilen imkans ız olan vergi borcunun kendisinden tahsil edileceğini, dönem temsilcisi olmas ı nedeniyle hakk ında verilen karar ın hatal ı olduğunu, mevzuat ın yanl ış yorumland ığını, eksik inceleme ile karar verildi ğini, uyuşmazl ığın esas ı hakk ında bir karar verilmesi gerekti ğini ifade ederek adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde, başvurucu ad ına düzenlenmedi ği anlaşılan dava konus u ihbarnamelerin ba şvurucu yönünden hukuki bir sonuç do ğurmayaca ğı ve dolay ısıyla ad ına tesis edilmeyen daval ı idare işlemi nedeniyle menfaatinin zarar görmeyece ği belirtilere k Mahkemenin ba şvurucunun ehliyetinin bulunmad ığı sonucuna varmas ının mahkemeye eri şim hakk ının ihlaline yol açmad ığı ifade edilmi ştir. Ayr ıca dava konusu vergi ve cezalara kar şı tasfiye memuru taraf ından Şirket ad ına veya söz konusu borçlar ın tahsili amac ıyla şahıslar adına işlem tesis edilmesi durumunda -tesis edilecek bu tür i şlemlere kar şı- menfaati ihlal edilen ki şilerce aç ılacak davalarda i şin esas ının incelenmesinin mümkün oldu ğu vurgulanm ıştır. B. Değerlendirme 29. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özü, idari i şlemin iptali istemiyle açt ığı davan ın esas ının, ehliyetinin bulunmad ığı Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 8gerekçesiyle incelenmemesidir. Bu itibarla ba şvurucunun ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Başvuruya konu olayda derece mahkemesi, ba şvurucu ad ına düzenlenmedi ği anlaşılan dava konusu ihbarnamelerin ba şvurucu yönünden hukuki bir sonuç do ğurmas ının söz konusu olmad ığı, dolay ısıyla ad ına tesis edilmeyen daval ı idare işlemi nedeniyle menfaatinin zarar görmeyece ği gerekçesiyle dava ehliyetinin bulunmad ığı yolundaki yorumdan hareketle davan ın ehliyet yönünden reddi gerekti ği tespit ve de ğerlendirmesinde bulunmuştur. 32. Görüldü ğü üzere derece mahkemesi ba şvurucu ad ına düzenlenmeyen ihbarnamelerin iptalini istemede ba şvurucunun menfaatinin bulunmad ığı gerekçesiyle davay ı reddetmiştir. 33. Bireyin menfaatini etkilemeyen idari i şlemlerin esasen herhangi bir uyuşmazl ığa sebebiyet verme imkân ve kabiliyeti bulunmayan nitelikte i şlemler oldu ğu söylenebilir. Di ğer taraftan kural olarak Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hak ve yükümlülüklerin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde uygulanabilmesi için öncelikle ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı gerekmektedir ( İsmail Taşpınar, B. No: 2013/3912, 6/2/2014, 21). Bu çerçevede somut ba şvuruda idari i şlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın başvurucunun idari i şlemin iptalini istemekte menfaatinin olmad ığı belirtildi ğinden somut olayda Sözle şme'nin 6. maddesi anlam ında bir uyu şmazl ığın bulunup bulunmad ığının ortaya konulmas ı önem arz etmektedir. Ancak bu mesele başvurunun do ğrudan esas ını ilgilendirdi ğinden, kabul edilebilirlik de ğerlendirmesinin i şin esas ıyla birlikte yap ılmas ına karar verilmesi gerekir. 34. Öte yandan aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 35. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 36. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 937. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 38. Bireyin kamu makamlar ı taraf ından kamu gücü kullan ılarak hakk ında gerçekleştirilen ve sonuçlar ı itibar ıyla hukuksal durumunu, dolay ısıyla menfaatini etkileyen bir idari i şlemle ilgili uyu şmazl ığın mahkeme önünde incelenmesi imkân ından yoksun bırak ılmas ı mahkemeye eri şim hakk ına müdahale te şkil edebilir. 39. Bireysel ba şvuruya konu olayda ba şvurucunun geçmi ş dönemde kanuni temsilcisi oldu ğu Şirketin vergi borçlar ına ilişkin an ılan Şirket ad ına düzenlene n ihbarnamenin uyu şmazl ık konusu edildi ği bir idari dava söz konusudur. Ba şvurucunun söz konusu idari i şlemin iptali istemiyle açt ığı davada, dava konusu i şlemin iptali konusunda menfaati bulunmad ığı gerekçesiyle uyu şmazl ığın esas ının incelenmemesi nedeniyle başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 40. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 41. Anayasa'n ın 36. maddesinde, hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ının bulundu ğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı da mümkün olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar, Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz ( Özkan Şen, 58; Tahir Gökatalay , B. No: 2013/1780, 20/3/2014, 39; İbrahim Can Ki şi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, 33). 42. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa'n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 43. Sonuç itibar ıyla mutlak olmayan ve s ınırland ırılabilen mahkemeye eri şim hakk ına ilişkin müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen; kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma (me şru amaç) ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik44. Somut ba şvuruda, davan ın esas ının incelenmemesi yönündeki mahkeme karar ının idari işlemlere kar şı iptal davas ı aç ılabilmesi için öngörülen taraf ehliyeti koşulunun Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 10bulunmad ığı gerekçesine dayand ığı görülmektedir. Belirtilen ko şulun idari yarg ıya ilişkin usul hukuku kurallar ının düzenlendi ği 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesinde dava açma ehliyeti nin unsurlar ından biri olarak düzenlendi ği ve ayn ı Kanun'un 14. ve 15. maddelerinde menfaat ko şulu yerine getirilmeyen davalar ın reddedilece ğinin hüküm alt ına al ındığı görülmektedir. Dolay ısıyla başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. ii. Meşru Amaç 45. Anayasa'n ın 36. maddesinde hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ı bulunduğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı mümkü n olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz ( Yusuf Bilin, B. No: 2014/14498, 26/12/2017, 53; AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, 10). 46.İdari makamlar taraf ından gerçekle ştirilen ancak bireyin menfaatini etkilemeyen, bir ba şka ifadeyle birey üzerinde herhangi bir hukuksal sonuç do ğurmayan işlemlerin uyu şmazl ık konusu yap ılarak hem yarg ının hem de idarenin sürekli ve gereksiz bir biçimde me şgul edilip i şleyemez hâle gelmesini engellemek, bu suretle gerek yarg ı hizmetinin gerekse idarenin asli görevi olan kamu hizmetlerinin h ızlı, düzenli ve etkin biçimde yürütülmesini sa ğlamak dü şüncesiyle davac ı ile aras ında menfaat ba ğı kurulamayan işlemlerden do ğan uyuşmazl ıklar ın esas ının incelenmemesi idari yarg ıya ilişkin bir usul kural ı olarak düzenlenmi ştir. 47. Yarg ılama usullerinin düzenlenmesinde usul ekonomisinin gözetilmesi, bu suretle iyi adalet yönetiminin de sa ğlanarak kamu yarar ının gerçekle ştirilmesi Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir. Dolay ısıyla usul ekonomisi ile iyi adalet yönetimi ilkesi gözetilerek idari i şlemlerin dava konusu edilebilirli ğinin belli ko şullara bağlanmas ı mümkündür. 48. Somut olayda usul kurallar ını yorumlayan derece mahkemesinin ba şvurucunun dava konusu i şlemlerin iptalini istemekte menfaatinin bulunmad ığı gerekçesiyle idari i şleme karşı aç ılan iptal davas ının esas ını incelememesinin yukar ıda değinilen kamu yarar ının gerçekleştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır. iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 49. Mahkemeye eri şim hakk ı, kural olarak mutlak bir hak olmay ıp sınırland ırılabilen bir hakt ır. Bununla birlikte s ınırland ırman ın kanuna dayanmas ı, meşru amac ının bulunmas ı ve ölçülü olmas ı gerekir ( Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 38). Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 1150. Bu kapsamda mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin ölçülü olup olmad ığı da incelenmelidir. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 51. Ehliyet kavram ı, taraf ehliyeti ve dava ehliyeti kurumlar ını kapsamaktad ır. Öğretide ve uygulamada birle şildiği üzere dava ehliyeti; gerçek ve tüzel ki şilerin medeni haklar ı kullanma yeterli ğinin usul hukukunda somutla şmas ı, biçime dönü şmesidir. Tara f ehliyeti ise davada bir yan olma yeterli ğini anlat ır ve medeni haklardan yararlanma yeterliğinin usul hukukunda biçimleni şidir (AYM, E.1987/30, K.1988/5, 15/3/1988). 52. Dava konusu edilen bir idari i şlemin bireyin menfaatini ihlal edip etmedi ğini belirleme ve mevzuat ı bu yönüyle yorumlama görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Derece mahkemeleri, önlerindeki uyu şmazl ığın niteliğini ve ilgili mevzuat hükümlerini gözönünde bulundurarak dava konusu i şlemin davac ının hukuki durumu üzerinde yaratabilece ği etki ve sonuçlardan hareketle menfaatini ihlal edip etmedi ğini değerlendirirler. Bireysel ba şvurunun ikincillik ilkesi gere ği, dava konusu edilen i şlemin ba şvurucunun menfaatini ihlal edip etmedi ğinin belirlenmesi noktas ında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstlenece ği rol, idari i şlemin bireyin menfaatini etkilemedi ğiyle ilgili olarak derece mahkemelerinin yorumlar ının mahkemeye erişim hakk ına etkisini somut olay ın koşullar ı ışığında incelemektir ( Levent Tütüncü, B. No: 2015/3690, 18/7/2018, 53). 53. Derece mahkemeleri, dava konusu edilen i şlemin bireyin taraf ehliyetinin bulunup bulunmad ığını irdelerken ve buna dair usul kurallar ını uygularken söz konusu düzenlemenin getirilmesi ile ula şılmak istenen kamu yarar ı ile bireyin menfaatleri aras ında adil bir denge gözetmelidir. Bu ba ğlamda taraf ehliyeti ko şulundan hareketle uyu şmazl ığın esas ının incelenebilirli ğinin değerlendirilmesinde kamu yarar ı ile bireyin menfaatleri aras ındaki denge kurulurken dava konusu edilen i şlemin mahiyeti, ba şvurucunun hukuki durumuna ve gelecek ya şant ısına ne şekilde etkilerinin oldu ğu, işlemin hukuka uygunluk denetiminin gerçekle ştirilmemiş olmas ından dolay ı bertaraf edilemeyen bu etkilerin başvurucuya bir külfet yükleyip yüklemedi ği gibi hususlar gözönünde bulundurulabilir (Levent Tütüncü, 54). 54. Bu kapsamda bireyin hukuki durumu üzerinde birtak ım etki ve sonuçlar doğurduğu, dolay ısıyla hak ve menfaatlerini etkiledi ği çok aç ık olan bir idari i şlemi yarg ı mercileri önünde uyu şmazl ık konusu etme olana ğından yoksun b ırak ılmas ı bu konuda mahkemeye eri şimini imkâns ız hâle getirebilece ğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir (Levent Tütüncü, 55). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 55. Somut olayda ba şvurucu, geçmi ş dönemde kanuni temsilcisi oldu ğu Şirket adına vergi borçlar ından bahisle düzenlenen ihbarnamelerin iptali istemiyle kendi ad ına dav a açm ıştır. Başvurucu esasa yönelik iddialar ını ileri sürmü ş, ayr ıca Şirketten tahsil Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 12edilemeyecek vergi borçlar ının kendisinden tahsil edilebilece ğini ifade etmi ştir. Bireysel başvuruya dayanak olan davada ise Mahkeme; ad ına düzenlenmedi ği anlaşılan ihbarnamenin başvurucu yönünden hukuki bir sonuç do ğurmas ının söz konusu olmayaca ğını ve ad ına tesis edilmeyen i şlem nedeniyle ba şvurucunun menfaatinin zarar görmeyece ğini belirtilere k uyuşmazl ığın esas ını incelememi ştir. Öte yandan Mahkemece, uyu şmazl ığa konu vergi ve cezalar nedeniyle olu şabilecek borçlar ın tahsili amac ıyla şahıslar ad ına işlem tesis edilmesi durumunda, tesis edilecek bu tür i şlemlere kar şı menfaati ihlal edilen ki şi taraf ından aç ılacak davalarda i şin esas ının incelenmesinin mümkün bulundu ğu hususu da belirtilmi ştir. 56. Bireyin menfaatini etkilemeyen uyu şmazl ıklar ın esas ı hakk ında kara r verilmemesi suretiyle mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisi ile iyi adalet yönetimi ilkesinin sa ğlanarak kamu yarar ı amac ının gerçekle ştirilmesi bak ımından elverişli ve gerekli olmad ığı ifade edilemez. Somut olaydaki müdahalenin ölçülülü ğünün değerlendirilmesi bak ımından as ıl önem ta şıyan ölçüt ise orant ılılıktır. Bu itibarla uygulanan tedbirle ba şvurucuya a şırı ve orant ısız bir külfet yüklenip yüklenmedi ğinin tespiti gerekmektedir. 57. Yukar ıda yer verilen Dan ıştay içtihatlar ında, tüzel ki şilik ad ına düzenlenmi ş ihbarnamelere veya ödeme emirlerine kar şı aç ılacak davalar ın tüzel ki şiliği temsil ve ilzama yetkili kişi veya kişilerin imzalayacaklar ı dilekçeyle tüzel ki şilik taraf ından aç ılmas ı gerektiği belirtilmiştir. Yine tarhiyata ait tüzel ki şilik ad ına düzenlenmi ş ihbarnamelerin sadece taraf ına tebliğ edilmiş olmas ının tüzel ki şiliğin ortağı ya da kanuni temsilcisinin hukuken kabul edilebilir, güncel ve me şru bir menfaatinin ihlal edildi ği kabulünü mümkün k ılmad ığı da vurgulanm ıştır (bkz. 20-23). 58. Başvurucu taraf ından, Şirketten tahsil edilemeyecek vergi borçlar ının döne m temsilcisi olmas ı nedeniyle kendisinden tahsil edilebilece ği ileri sürülmekte ise de mevcut durum itibar ıyla başvurucu yönünden kesinle şmiş bir borç durumunun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Ayr ıca, Şirket ad ına düzenlenen ihbarnamelere kar şı tüzel kişiliğin yetkili organlar ı taraf ından dava aç ılabileceği de şüphesizdir. 59. Bununla birlikte, Şirket ad ına tesis edilen yarg ılamaya konu i şlem üzerine doğrudan başvurucu ad ına tahsilat veya hacze yönelik i şlemler düzenlenemeyece ği gibi, söz konusu borçtan kaynakl ı olarak kendi ad ına tesis edilebilecek herhangi bir i şlem -tahsilat, ödeme emri, vb.- üzerine aç ılacak davada ba şvurucunun tüm iddialar ını ileri sürebilece ği de açıktır. 60. Bu kapsamda yerle şik içtihat do ğrultusunda, ad ına düzenlenmeyen ihbarnamenin ba şvurucu yönünden hukuki bir sonuç do ğurmayaca ğı ve söz konusu Şirketin borçlar ı nedeniyle ilgili bireyler ad ına herhangi bir i şlem tesis edilmesi durumunda aç ılacak davalarda i şin esas ının incelenmesinin mümkün oldu ğu yolundaki mahkeme yorumunun başvurucuya orant ısız bir külfet yüklemedi ği sonucuna var ılm ıştır. 61. Buna göre ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin ölçülü oldu ğu, dolay ısıyla belirtilen şikâyet ba ğlam ında mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığı anlaşılm ıştır. 62. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/13941 Karar Tarihi : 3/2/2022 13VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.