TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MÜZEYYEN ÇEL İK VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30932) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : Müzeyyen ÇEL İK ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Başvurucular Vekilleri : Bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvur
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MÜZEYYEN ÇEL İK VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30932) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : Müzeyyen ÇEL İK ve diğerleri [bkz. ekli tablo] Başvurucular Vekilleri : Bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (A) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2018/30932 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın taraf oldu ğu hukuk davalar ı, ekli tablonun (D) sütununda belirtilen tarihlerde aç ılm ış ve sona ermi ş veya hâlen derdest durumdad ır. 9. Başvurucular, haklar ındaki yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 10. Mahkemenin 16/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mehmet Say ım (2019/37646 say ılı Başvuru) Yönünden De ğerlendirme 11. Başvurucunun makul sürede yarg ılama yap ılmad ığı iddias ıyla ayn ı yarg ı sürecine ili şkin olarak 2019/34084 say ılı başvuruda bulundu ğu ve an ılan dosya üzerinde ihlal karar ı verilerek lehine tazminata hükmedildi ği anlaşıldığından, 2019/37646 say ılı başvurunun, mükerrer ba şvuru niteliğinde olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. B. Ömer Akkurt Yönünden De ğerlendirme 12. Başvurucunun nihai karar ı 24/4/2019 tarihinde tebli ğ almas ına karşın bu tarihin üzerinden otuz günlük süre geçtikten sonra 28/5/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşıldığından, 2019/20359 say ılı başvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Diğer Başvurucular Yönünden De ğerlendirme 1. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ği İddias ı a. Başvurucular ın İddialar ı 13. Başvurucular, bireysel ba şvuru konusu yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ve tazminat talebinde bulunmuştur. b. Değerlendirme i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 14. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşıldığından kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 4ii. Esas Yönünden 15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). 16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 17. Diğer taraftan ceza yarg ılamas ının süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak bir ki şiye suç işlediği iddias ının yetkili makamlar taraf ından bildirildi ği veya isnattan ilk olarak etkilendi ği arama ve gözalt ı gibi birtak ım tedbirlerin uyguland ığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak suç isnad ına ilişkin nihai karar ın verildiği, yarg ılamas ı devam ede n davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (B.E., B. No: 2012/625, 9/1/2014, 34). 18. Ceza yarg ılamas ının süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucular ın yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (B.E., 29). 19. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (E) sütununda belirtilen yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 2. Diğer İhlal İddialar ı a. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucular; makul süre iddias ının yan ında ilgili yarg ısal süreçlerde hukuka ayk ırı, hatal ı karar verildi ğini belirterek ihlal iddas ında bulunmu şlard ır. b. Değerlendirme 22. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 5kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 23. Başvurucular taraf ından ileri sürülen iddialar, delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup kararda bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. . 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 26. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 27. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 28.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruya konu her bir davan ın özel ko şullar ı dikkate al ınarak hesaplanan ekli tablonun (G) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. 29. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Talepte bulunan ba şvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 630. Başvuruculara (ayn ı avukatla temsil edilenlere mü ştereken olmak üzere) ekli tablonun (H) sütununda belirtildi ği şekliyle vekâlet ücreti ve ekli tablonun (I) sütununda belirtilen harç tutarlar ının ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mehmet Say ım taraf ından yap ılan 2019/37646 say ılı başvurunun (ekli tablonun 54. sat ırı) mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 2. Ömer Akkurt taraf ından yap ılan başvurunun (ekli tablonun 70. s ıras ında yer alan 2019/20359 say ılı başvuru) süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Diğer başvurular yönünden makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ı d ışında kalan iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Diğer başvurular ın makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin kısımlar ının KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara ekli tablonun (G) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ÖDENMES İNE, talepte bulunan ba şvurucular ın maddi tazminat taleplerini n REDDİNE, D. 1. Ba şvuruculara (ayn ı avukatla temsil edilenlere mü ştereken olmak üzere) ekli tablonun (H) sütununda belirtildi ği şekliyle vekâlet ücreti ve ekli tablonun (I) sütununda belirtilen harç tutarlar ının ÖDENMES İNE, 2. Ekli tablonun 54. sat ırında yer alan 2019/37646 say ılı başvuru ile ekli tablonun 70. s ıras ında yer alan 2019/20359 say ılı başvuru yönünden yarg ılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin ekli tablonun (F) sütununda belirtilen ilgili mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/30932 Karar Tarihi : 16/12/2020 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU