TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR MEMET YUCEL BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/77608) Karar Tari hi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2016/77608 : 28/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : Memet YUCEL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II.
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR MEMET YUCEL BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/77608) Karar Tari hi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2016/77608 : 28/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : Memet YUCEL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 29/12/2016 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i ;in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun (i9tuzuk) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vurucunun maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tir. Ba vurucu, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu ; elde edememi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/77608 : 28/11/2018 9. Ba vurucu, bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tu. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yap1lmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula tuma Kanunu'na birtak1m htiktimler eklendigi vurgulanm1 tlr. Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta mmazlann kamula tmlmas1 i9in ongortilen be yilhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a91lan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucu, nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Ona!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK(:E 13. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba vurucu; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi tir. Ba vurucu, ta mmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9t1gm1 ifade etmi tir. Ba vurucu bunun yanmda dava stirecinde yapilan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama hurriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hakla"kenarba$hkh 35. maddesi $6yledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Mulkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba$vurucu; mtilkiyet hakk1 d1$mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgtirltigtintin ihlal edildigini ileri stirmektedir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/77608 : 28/11/2018 Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol ac;abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vurucunun asil ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta mmazmdan diledigi gibi yararlanamad1gma, ta mmazm1 kullanamad1gma ve ondan tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla Ilmakla ba vurucunun biltiin ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91kc;a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir nedeni de bulunmad1g1 anla 1lan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Huseyin Una!, 34-62). 20. Huseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm , ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda miilk te kil ettigi belirtilmi tir (Huseyin Una!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm miilkiyet hakkma mildahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mildahalenin niteligi sebebiyle miilkiyetten ban c;1l yararlanmaya ili kin genel kural c;erc;evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Huseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hilkilmleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen gec;ici 11. maddeye dayah olan mildahalenin kanunilik olc;utiinil ta 1d1gm1 degerlendirmi aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mildahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 t1r (Huseyin Una!, 44-50). Olc;iiliiluk yonunden yapilan degerlendirmede ise uygulama imar plammn onaylanmasmdan itibaren be yildan fazla sure gec;mesine ragmen imar plamnda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yiikledigi kanaatine ula 1lm1 t1r. Bu sebeple ba vurucunun miilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mildahalenin olc;ulii olmad1g1 kabul edilmi tir (Huseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vurucuya ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir sureden beri kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 t1r. Dolay1s1yla ba vurucunun miilkiyet hakkma yap1lan mudahale olc;iilu degildir. 23. A91klanan gerekc;elerle Anayasa'nm 35. maddesinde guvence altma ahnan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/77608 : 28/11/2018 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh[al kararz verilmesi hdlinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldzrzlmasz ir;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yaptlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargtlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararmda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nasil ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9larmm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, miimkiin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma doniilmesinin saglanmas1d1r. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9t1g1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun goriilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9larmm nas1l giderilecegine hiikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9larmm nasil giderilecegine hiikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere hiikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktad1r (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah flkras1 ile i9tiiziik'iin 79. maddesinin (1) numarah flkrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yapilmak iizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hiikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yargilamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhg1m tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 t1r. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek iizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimliidiir (Mehmet Dogan, 59). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/77608 : 28/11/2018 31. Bu baglamda derece mahk:emesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgiirliigii ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgiirliige yonelik olarak gen;ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu . Derece mahk:emesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahk:emesi karannda tespit edilen ihlalin sonrn;lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, dava a91ld1ktan sonra yiiriirliige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu ; olarak miidahalenin temeli olan ta mmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vurucunun miilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yapild1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma irnkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hiikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak iizere ilk derece mahk:emesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak iizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL har9tan ibaret yargilama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmak iizere istanbul 2. idare Mahk:emesine (E.2016/1297, K.2016/1952) GONDERiLMESiNE, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/77608 : 28/11/2018 D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. 239,50 TL yarg1lama giderinin BA VURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu siirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, G. Karann bir ornegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 28/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Miimtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye Dye M. EminKUZ Recai AKYEL 7